Febr. nr 71 - Oud Bennekom
Febr. nr 71 - Oud Bennekom
Febr. nr 71 - Oud Bennekom
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
I<br />
'..:7t. "lt<br />
','illl:<br />
':',<br />
t:tlttt' ':r.<br />
,,,,rt'' :l<br />
'1"' ,,,,,,1,.-<br />
'll-l<br />
.l:'<br />
':i',:. iri.i<br />
,,,,,,,1 .....1..-,,,,,,,,,,,,,,,r,1',.,,,,fi,,<br />
lli ll.ll<br />
irrli n'il<br />
:.::.' :r:.<br />
DEKOS<br />
,:::l<br />
t,i,,:<br />
j<br />
'.t'',,,,,,,,.""' -'t:lllllrrllll<br />
,,t:,: 'llll<br />
'':llllr,.<br />
,;;,1,.:.. ';,i$,. ',1L,,.,.<br />
..,<br />
o'...................'.'..................l...<br />
'u,,,,,., ')),i1t" " ,r'' ,,.,,, ,,ir:rr. ,,,.ri ..ll<br />
r,rrrrr<br />
:,......;:'...'..;.1,.,...,,,<br />
*....;...''....-.,,,'<br />
:<br />
t:,ilil t.,-. tl:<br />
ii::l<br />
'r'<br />
',:t ...,.':::',:::,,,,,,,,,,...,.,,,.:::' .<br />
NU*ÍMEFI X.1,
DORPSSTRAAT 48<br />
In december 1999 heeft het bestuur van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> een brief aan<br />
het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Ede gestuurd, waarin<br />
de zorg over het mogelijk lot van Dorpsstraat 48, <strong>Bennekom</strong> tot uiting komt.<br />
AÍ'schriften van die brief zijn ook naar de Monumentencommissie van de gemeente<br />
Ede en aan de <strong>Bennekom</strong>se Dorpsraad gestuurd. De Monumentencommissie wees in<br />
haar anfwoord op het feit dat de Vereniging bij het College van B&W plaatsing van<br />
het pand op de gemeentelijke monumentenlijst kon verzoeken. Op deze suggestie is<br />
het bestuur ingegaan. De hieronder staande brief is op 11 januari jl naar<br />
Burgemeester en Wethouders van Ede verzonden.<br />
Het Bestuur<br />
Aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Ede<br />
Bergstraat 4<br />
6<strong>71</strong>1 DD Ede<br />
Geacht College,<br />
<strong>Bennekom</strong>, 11 ianuari 2000<br />
Het bestuur van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> verzoekt u het pand Dorpsstraat 48 te<br />
<strong>Bennekom</strong> op de monumentenlijst van de gemeente Ede te willen plaatsen. Reden<br />
hiervoor is het volgende;<br />
De kern van het dorp <strong>Bennekom</strong> heeft in de laatste tientallen jaren grondige wijzigingen<br />
ondergaan. De structuur is gelukkig grotendeels ongewijzigJ geble"ven ón ..n<br />
aantal markante panden is mede door het feit dat ze door u op de gemeentelijke monumentenlijst<br />
geplaatst zijn, gerenoveerd en daardoor behouden. Met name echter<br />
het centrale deel van de dorpskern, het gebied rond en vooral aan weerszijden van de<br />
<strong>Oud</strong>e Kerk heeft, door nieuwbouw die nu ondenkbaar zou zijn veel van zijn oorspronkelijke<br />
karakter verloren.<br />
Een van de weinige gebouwen die er nog aan herinnert dat het gebied rondom de<br />
oude Kerk niet geheel naoorlogs is, is Dorpsstraat 48. In het Monumenten<br />
Inventarisatie Project van de gemeente Ede staat het pand als volgt omschreven:<br />
Inleiding<br />
Een half vrijstaand winkelpand van twee bouwlagen, gelegen in de kern van <strong>Bennekom</strong><br />
en gebouwd rond 1905.<br />
Omschrijving<br />
Hoofdvorm en dak<br />
Het pand is opgetrokken in baksteen en heeft een rechthoekige plattegrond. Het is opgetrokken<br />
in baksteen. Het afgeplatte schilddak is gedekt met rode tuiles du I,,lord,<br />
voorzien van pirons.
Voorgevel<br />
De voorgevel bestaat uit de ,"olledig vernieuwde winkelpui op de begane grond en de<br />
gave eerste verdiepíng. Op de verdieping bevinden zich drie schuifuensters met louvreluiken.<br />
Boven de vensters zijn segmentbogen aangebracht met in de booguelden gekleurde<br />
tegels. De bogen zíjn, evenals dwarsbanden in de gevel, uitgevoerd in rode verblendsteen.<br />
Verder zijn gesmede sierankers toegepast. De gevel wordt met een kroonlijst<br />
afgesloten. Daarboven bevindt zich, op de middenas een dakkapel met wangen en driehoekig<br />
fronton.<br />
Rechtergevel<br />
De rechtergevel is gedeeltelijk bepleisterd, gedeeltelijk van baksteen.<br />
Motivering<br />
Het rond 1905 gebouwde woon-winkelpand is van algemeen belang vanwege:<br />
- schoonheid, vanwege de rijke detaillering met tegeltableaus, gekleurde baksteen, sierankers,<br />
dakkapel, enz. ;<br />
- cultuurhistorie, vanwege de samenhang met de andere dorpsbebouwing in de<br />
Dorpsstraat van <strong>Bennekom</strong>.<br />
Op basis van deze beschrijving heeft de Monumentencommissie van de gemeente Ede<br />
het pand interessant genoeg geacht om op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.<br />
Om ons onbekende reden heeft de commissie u dat echter niet geadviseerd.<br />
Dorpsstraat 48 is sinds kort in andere handen overgegaan. De nieuwe eigenaar zal<br />
wegens langdurige verwaarlozing van het pand het nodige aan achterstallig onderhoud<br />
aan het casco moeten verrichten. Plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst<br />
zal hem de mogelijkheid bieden daaromtrent deskundig advies van uw ambtenaren<br />
te krijgen. Bovendien kan het verlenen van een gemeentelijk en/of provinciaal<br />
subsidie al dan niet via het Nationaal Restauratiefonds, een stimulans tot herstel zijn.<br />
HeÍzal u duidelijk zijn dat het bestuur van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> zeer hecht<br />
aan het behoud van Dorpsstraat 48. Plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst<br />
lijkt ons daartoe een goede aanzet.<br />
In de hoop op een gunstige reactie uwerzijds verblijven wij,<br />
Hoogachtend,<br />
namens het bestuur van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>,<br />
P. Aalbers,<br />
voorzitter<br />
G.M. Hoogkamer - Weijman<br />
secretaris
EEN TRANSPORTBEDRIIF MET<br />
ZESTIG PAARDEN?<br />
In De Kampioen, het maandelijks tijdschrift van de ANWB, van mei 1999 stond in de<br />
rubriek 'Het millennium nummer' een artikel over het iaar 1916. ondertekend door<br />
f an Vroege (geboren 2 december 1 909).<br />
Hij beschrijft daarin een bezoek aan het strand van Scheveningen mede aan de hand<br />
van een familiefoto met het onderschrift: Scheveningen,25 juli 1916, voor het<br />
Kurhaus. Hij vervolgt zijn verhaal met:<br />
Wij woonden in 1916 in <strong>Bennekom</strong>,<br />
waar mijn vader een groot transportbedrijf<br />
had met wel 60 paarden. M'n vader<br />
moest gewoon werken, daarom staat<br />
hij niet op de foto.<br />
We gingen eerst met de tram van<br />
<strong>Bennekom</strong> naar Wageningen-Ede, aan<br />
die tram hingen goederenwagons waar<br />
onze kisten op gingen. Wageníngen-Ede<br />
lag aan het Rijnspoor, de treinverbinding<br />
van Duitsland naar station<br />
Staatsspoor in Den Haag, wat nu geloof<br />
ik het Centraal Statíon is. Voorop reed<br />
zo'n grote Beyer Peacock, met twee grote<br />
wielen en een klein wasketeltje bovenop,<br />
met kolen en stoom.<br />
In Den Haag stapten we op de tram<br />
naar mijn tante, de koffers gingen met<br />
een paard en wagen van Van Gend en<br />
Loos naar de Van Stolkweg.<br />
Het verhaal gaat dan verder met een<br />
beschrijving van een dug aan het<br />
strand.<br />
Bij het lezen van het verhaal kwamen<br />
allerlei vragen bij mij op: waar woonde<br />
Vroege, wanneer en hoe lang woonde<br />
hij daar, wat vervoerde hij? De naam<br />
Vroege als transportbedrijf had ik namelijk<br />
nog nooit gehoord. Bij navraag<br />
was dat ook bij anderen onbekend.<br />
Door bemiddeling van de redactie van<br />
De Kampioen - die mijn adres aan de<br />
heer Vroege doorgaf met het verzoek<br />
met mij contact op te nemen - kreeg ik<br />
via een pleegdochter antwoord op mijn<br />
vragen.<br />
De vader van Jan Vroege, Cornelis fan<br />
Vroege, kwam op 28 april l9l4 vanuit<br />
Alblasserdam naar <strong>Bennekom</strong>. In<br />
Alblasserdam bezat hij een steenfabriek<br />
genaamd De l,loord. Waarom hij daar<br />
weg ging, is niet bekend. In <strong>Bennekom</strong><br />
ging hijwonen op het adres BA 2l9,later<br />
Bovenweg 18. Hij noemde zijn<br />
nieuwe huis Het Huis De Noord, dat er<br />
onder diezelfde naam nog steeds staat,<br />
alleen nu als Bovenweg 36. Cornelis<br />
fan Vroege woonde hier tot 15 mei<br />
1922, waarna hij naar Zeist verhuisde.<br />
Op 18 september 1923 kwam hij terug<br />
naar <strong>Bennekom</strong>, waar hij zich vestigde<br />
op Grintweg BA 2c (nu Edeseweg).<br />
Zijn verblijf was maar van korte duur,<br />
want op 4 januari 1924 is hij weer naar<br />
Zeist verhuisd 1 .<br />
Maar hoe zat dat nu met dat transportbedrijf<br />
en die zestig paarden? Wel, dat<br />
verhaal bleek iets anders Íe zijn dan dat<br />
van de heer Vroege in De Kampioen.
De achterzijde van Het Huis De Noord op een prentbríeJkaart uit 1955. Er was toen<br />
een pension in gevestigd. Foto:Voget, <strong>Bennekom</strong>. Collectíe <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>.<br />
Achter Het Huis De Noord aan de<br />
Bovenweg - dus op de landerijen van<br />
Schuurhoven - heeft ten tiide van de<br />
mobilisatie van de Eerste Wereldoorlog<br />
een grote tent gestaan, waarin de in<br />
<strong>Bennekom</strong> ingekwartierde militairen<br />
zestig paarden hadden ondergebracht,<br />
die door Vroege werden verzorgd.<br />
Van een transportbedrijf is dus nooit<br />
sprake geweest. Wel weten we nu waar<br />
de naam Het Huis De ltloord vandaan<br />
komt2<br />
H. Gijsbertsen<br />
Noten<br />
1 Gegevens uit de Burgerlijke Stand<br />
gemeente Ede<br />
2 Volgens het Monumenten<br />
Inventarisatie Project van de getussen<br />
1825<br />
meente Ede is het huis<br />
en 1850 sebouwd.
HENDRIKWILTEM DROS<br />
IN BENNEKOM<br />
Met veel belangstelling hebben ondergetekenden het artikel gelezen van de heer A.f.<br />
Lever over Hei<strong>nr</strong>ich Witte in De l(ostersteen <strong>nr</strong> 69 van augustus 1999. Al geruime<br />
tijd zijn wij geïnteresseerd in de familie Dros in <strong>Bennekom</strong>. De naaste omgeving van<br />
onze huidige woonplek aan de Heelsumseweg bleek namelijk voor een belangrijk deel<br />
eigendom van deze grootgrondbezitter te zijn geweest.<br />
Witte's beschrijving van die omgeving,<br />
zoals genoteerd staat in zijn novelle Het<br />
driekleurig viooltje, komt ons bekend<br />
voor omdat wij de situatie in de tweede<br />
helft van de negentiende eeuw daar ter<br />
plekke hebben gereconstrueerd.<br />
Wij kunnen geheel meegaan in de veronderstelling<br />
van de heer Lever dat<br />
Witte ten huize van de familie Dros te<br />
gast zal zijn geweest. Echter, de gedachte<br />
dat de twee door hem genoemde<br />
arbeiderswoningen de nog bestaande<br />
huisjes aan de Hullenberglaan zullen<br />
zijn. menen wij om twee redenen le<br />
moeten verwerpen. Immers, Witte ziet<br />
de twee huisjes 'op tamelijke afstand<br />
van elkaar verwijderd', maar de huisjes<br />
Hullenberglaan I en 3 staan nagenoeg<br />
pal tegen elkaar en bovendien stonden<br />
daar destijds drie huisjes.<br />
En ... woonde Dros wel op Calluna?<br />
Ook daarover hebben wij een ander<br />
idee. Onderzoek van de kadastrale leggers<br />
in het gemeentearchief van Ede<br />
had ons al duidelijk gemaakt dat de villa<br />
Calluna aan de Bovenweg in de periode<br />
1870-75 nog niet was gebouwd.<br />
Dros woonde in 187 4 al wel in<br />
<strong>Bennekom</strong>, maar in de door hem gebouwde<br />
villa Erica aan de<br />
Heelsumseweg. Enige jaren daarvoor<br />
was hij er waarschijnlijk met Witte geweest<br />
en had er enige percelen bouwland<br />
gekocht.<br />
Als Witte daar, onder de veranda van<br />
het pasgebouwde huisl' gezeïen, aan de<br />
andere zijde van de zandweg achter een<br />
akkermaalsbosje de twee huisjes waarneemt,<br />
zullen dat de huisjes geweest<br />
zijn, die destijds aan de ntidzijde van<br />
de Heelsumseweg stonden op de huidige<br />
nummers 24 en 36 (zie de situatieschets).<br />
Dros is op Erica blijven wonen tot<br />
1898. Daarna verhuisde hij naar het inmiddels<br />
door hem rond 1897 gebouwde<br />
huis Calluna, waar hij tot zijn dood<br />
in 1906 is blijven wonen. Erica kreeg<br />
na 1898 als bewoners de familie<br />
Insinger, die in 1909 naar huize<br />
Oostereng verhuisden, dat destijds aan<br />
de Keyenbergseweg in Wageningen lag.<br />
Daarna bewoonde de familie Brants<br />
huize Erica tot in de jaren '50, waarna<br />
het terrein volgebouwd werd met kleine<br />
woningen; dit is thans het Ericapark.<br />
I(ort geleden vonden wij een bevestiging<br />
van het bovenstaande bij de bestudering<br />
van de gegevens over de hoofdelijke<br />
omslag van de belastingen in die<br />
periode. Daarin zien we dat Dros in<br />
1874 - en wel voor het eerst - voor een
Situatieschets rond I875<br />
+:<br />
NP<br />
It<br />
lr<br />
la ra<br />
D<br />
()<br />
r<br />
t<br />
K<br />
e<br />
r<br />
k<br />
h<br />
o<br />
f<br />
I<br />
a<br />
a<br />
n<br />
Bouwland<br />
lcclsumsowcg<br />
s<br />
k<br />
al<br />
67I<br />
I<br />
S<br />
Bouwland<br />
Hullenbe rglaan<br />
Heide<br />
.r'<br />
I<br />
a\<br />
- Hul<br />
len<br />
- b".g<br />
Dennenbos<br />
Bouwland<br />
tc<br />
rd<br />
c<br />
n<br />
Dennenbos<br />
4<br />
.:i'<br />
.,f.'.<br />
:2"<br />
1. huizc Erica<br />
2. e n 3. huisjes aan dc Hr:clsumscweg<br />
4. huizc Zuidcr-Eng<br />
5. voorkrpcr hotol Groenowoud<br />
6., 7. en 8. huisjes Hullenberglaan<br />
ffi<br />
\Prp-.npud<br />
-Akkcrmaalsbosie<br />
Situatíeschets van de Heelsumseweg en omgeving rond 1875. Tekening auteurs.<br />
aanzienlijk bedrag wordt aangeslagen<br />
voor de villa Erica, terwijl dat voor<br />
Calluna pas in 1898 het geval is.<br />
Wij menen met dit artikel een aanvulling<br />
te hebben gegeven op het reeds gepubliceerde.<br />
In de toekomst hopen wij<br />
de lezers van De Kostersteen meer over<br />
dit interessante stukje <strong>Bennekom</strong> en<br />
zijn bewoners te kunnen berichten.<br />
Margreet van Rooíjen en Piet Smit<br />
" De onlangs gevelde monumentale rode<br />
beuk in de tuin van Erica bleek volgens<br />
boomspecialisten van het bedrijf<br />
dat de door zwammen aangetaste boom<br />
omverhaalde, tussen de 120 en 150 jaar<br />
oud te zijn. De beuk kan dus in 1874<br />
door Dros geplant zijn. Daawóór was<br />
het terrein nameliik bouwland.<br />
6
LANGS HET TUINPAD VAN<br />
MIJN VADER. . .<br />
feugdherinneringen ... wie heeÍï ze niet? De straat waarin je speelde, het veldje waar<br />
je voetbalde of de sloot waarin je stekelbaarsjes ving.<br />
De wandelingen die wij met mijn vader maakten in het <strong>Bennekom</strong>se bos, naar de heí<br />
of de koepel, behoren tot mijn jeugdherinneringen. Als we de Hullenberglaan met zijn<br />
prachtige beukenbomen inkwamen, waren we in het bos en moesten we fluisteren.<br />
De rust mocht niet worden verstoord. Mijn vader wist die wandelingen spannend te<br />
maken. Er was altijd wel wat te horen of te zien: een specht, paddestoelen, gal-appeltjes<br />
of spelende konijnen. En al waren het maar konijnen, hij gaf je het gevoel oÍ' je<br />
een kudde olifanten had gezien, zoals een van mijn broers eens opmerkte.<br />
De íngang tot de Hullenberglaan in de jaren<br />
In de nalatenschap van mijn vader<br />
vond ik de hier afgebeelde ansichtkaart<br />
van de Hullenberglaan, waarop hij<br />
schreef: Toen <strong>Bennekom</strong>s burgers 3000<br />
gulden bijeenbrachten voor het behoud<br />
vijftig<br />
van de bomen.<br />
Waarom brachten de inwoners van<br />
<strong>Bennekom</strong> dat bedrag bijeen? Wat was<br />
de aanleiding? Wie nam het initiatief?
In maart 1950 krijgt het bestuur van de<br />
Stichting <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> te horen dat<br />
de eigenaren van de Hullenberglaan en<br />
de Hullenbergweg, de erven A.C. van<br />
Daalen, van plan zijn de B0-jaar oude<br />
beuken langs deze lanen te kappen. Het<br />
bestuur van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> doet een<br />
dringend beroep op Staatsbosbeheer<br />
geen kapvergunning af te geven, omdat<br />
de Hullenberglaan een van de mooiste<br />
en oudste plekjes 1)an ons dorp is, 's zomers<br />
door honderden vreemdelingen bezocht.<br />
Ook richt het bestuur zich per brief aan<br />
de erven Van Daalen met het verzoek<br />
de bomen niet te vellen en het stelt voor<br />
de Hullenberglaan te huren. Het antwoord<br />
van de erven Van Daalen komt<br />
per omgaande. Zij schrijven:<br />
Wij hebben deze laan steeds trachten te<br />
sparen. De laatste jaren werden wij echter<br />
getroffen door de meer dan deplorabele<br />
toestand waarin zich deze laan bevindt.<br />
Als oorzaak daarvan noemen zii i<strong>nr</strong>otting.<br />
vernieling en zonnebrand. De opvatting<br />
van het bestuur dat de bomen<br />
behouden moeten worden, wordt door<br />
hen niet gedeeld. Evenmin komt het<br />
huren van de laan aan de orde.<br />
Wel wordt door de erven een andere<br />
oplossing aangeboden, namelijk het kopen<br />
van de hele laan. Thxatie van de gehele<br />
laan komt - na aftrek van de kosten<br />
- op een bedrag van f<br />
3145,51. Na<br />
een aantal besprekingen willen de erven<br />
Van Daalen de bomen voor f 2528.-<br />
verkopen. mits tevens de Hullen-berglaan<br />
en de Hullenbergweg voor / 1,-<br />
totaai worden overgenomen.<br />
Om de bomen aan te kunnen kopen,<br />
neemt het bestuur van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
het initiatief daarvoor een aparte stichting<br />
in het leven te roepen, de Stichting<br />
Natuurschoon <strong>Bennekom</strong>.<br />
Alvorens daartoe over te gaan, houdt<br />
het bestuur een enquête onder de inwoners<br />
van <strong>Bennekom</strong> om te weten te komen<br />
hoe-veel <strong>Bennekom</strong>mers bereid<br />
zijn geld ter beschikking te stellen voor<br />
het behoud van de bomen. Het bestuur<br />
stelt hen voor aandelen à f 10.- te kopen.<br />
de zogeheten deelbewijzen.<br />
Bezitters van één of meer deelbewijzen<br />
worden daardoor deelhebbers in de<br />
stichting met stemrecht op de jaarvergadering.<br />
In november 1950 wordt de Stichting<br />
Natuurschoon <strong>Bennekom</strong> inderdaad<br />
opgericht. Leden van het eerste bestuur<br />
ztjn:<br />
I.J.G. Boot, voorzitter<br />
M.M. van Hoffen, secretaris<br />
H. Storm, penningmeester<br />
mejuffrouw E. Ribbius Peletier<br />
S. Baron van Heemstra<br />
H. Van Medenbach de Rooy<br />
A.H. van Steenbergen<br />
De geldwerving verloopt echter moeizaam,<br />
zodat de aankoop van de bomen<br />
en lanen een aantal malen moet worden<br />
uitgesteld. Uiteindelijk vindt op 3 april<br />
1951 de over-dracht plaats bij notaris<br />
K.M. de Haas in Wageningen en is de<br />
stichting eigenaar van de Hullenberglaan,<br />
de Hullenbergweg en de bomen.<br />
De toestand van de bomen wordt er<br />
echter niet beter op en de volgende jaren<br />
krijgt de stichting veel klachten van<br />
8
aanwonenden over het slechte onderhoud<br />
van de wegen, het wegnemen van<br />
zonlicht door de bomen en het risico<br />
van afvallende takken.<br />
Door geldgebrek is de stichting echter<br />
niet in staat iets te doen aan deze vaak<br />
gerechtvaardigde klachten. Afstoten<br />
van het o<strong>nr</strong>oerend goed lijkt een oplossing<br />
van de problemen. ln april 1957<br />
worden de Hullenberglaan en de<br />
Hullenbergweg door de gemeente Ede<br />
aangekocht voor / 1,-, onder meer onder<br />
voorwaarde dat de bomen eigendom<br />
van de stichting blijven, totdat de<br />
bomen wegens ziekte of ouderdom gekapt<br />
dienen te worden.<br />
Begin 1964 deelt de stichting aan de<br />
gemeente Ede mee dat de toestand van<br />
de bomen zorgen baart en dat zij het<br />
dringend gewenst acht ten aanzien van<br />
de bomen een WA-verzekering af te<br />
sluiten. Verder wil men, wanneer de<br />
bomen moeten worden gerooid, tot<br />
herbeplanting overgaan. Voor het een<br />
noch het ander heeft de stichting echter<br />
geld beschikbaar. Zij verzoekt de gemeente<br />
dan ook het bomenbezit tegen<br />
taxatiewaarde van haar over te nemen.<br />
Omdat het krediet tot het verbeteren<br />
van de Hullenberglaan en de Hullenbergweg<br />
reeds door de gemeenteraad<br />
beschikbaar is gesteld en de aanwezigheid<br />
van de bomen een beletsel vormt<br />
voor een goede uitvoering van die verbeteringen,<br />
gaat de gemeenteraad accoord<br />
met het voorstel en doet de stichting<br />
afstand van het recht op de bomen.<br />
Het vervolg laat zich raden. In de<br />
Edese Courant van 14 juli 1964 verschijnt<br />
het volgende korte bericht:<br />
Bruil Apeldoorn heeft van de gemeente<br />
Ede de riolering en asfalteríng van de<br />
Selterskamptueg, de Hullenbergweg en<br />
de Hullenberglaan aangenomen en dít<br />
ls momenteel in uitvoering. Op de<br />
Hullenbergweg en de Hullenberglaan<br />
zíjn bomen, die zoveel jaren de mensen<br />
Iast bezorgden, gerooid. (...) Voor deze<br />
wegen gereed zijn, is het wel ongeveer<br />
eínd oktober.<br />
fammer dat de schrijver van het stukje<br />
al-leen de 'last' die de bomen bezorgden,<br />
noemt. De bomen aan de<br />
Hullenberglaan hebben mij - en ongetwijfeld<br />
velen met mij - ook veel vreugde<br />
bezorgd. Anno 2000 is de<br />
Hullenberglaan nog steeds een mooie<br />
laan, maar toch niet meer de laan uit<br />
mijn jeugd.<br />
Bronnen<br />
Riet Hoogkamer - Weijman<br />
Archief Stichting <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> I 950<br />
en 1951.<br />
Correspondentie f .A. Storm, september<br />
1998 in het archief van de Vereniging<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>.<br />
Edese Courant 4 februari en 14 iuli<br />
r964.
AGENDA VOOR DE ALGEMENE TEDENVERGADERING OP 29<br />
FEBRUARI 2OOO TE 19.30 IN HET KIJK. EN LUISTERMUSEUM,<br />
KERKSTRAAT 1<br />
1. Opening<br />
2. Mededelingen<br />
3. Verslag van de ledenvergadering op 25 februai 1999 (zie p. 13 in deze Kostersteen)<br />
4. laarverslag van de secretaris over 1999 (zie p. r5 in deze Kostersteen)<br />
5. Rekening en verantwoording van de penningmeester oyer 1999 (is ter vergadering be<br />
schikbaar)<br />
6. Begroting 1999 (zie p. 17 in deze Kostersteen)<br />
7. Verslag van de kascontrolecommissie<br />
8. Benoeming van de kascontrolecommissie<br />
9. Benoeming bestuursleden.<br />
Statutair aftredend zijn de heren A. Dirksen en P. Aalbers. De heer Dirksen stelt zich<br />
herkiesbaar.<br />
De heer Aalbers heeft te kennen gegeven als voorzitter en als bestuurslid te willen aftreden.<br />
Het bestuur stelt voor in zijn plaats als voorzitter het bestuurslid de heer A.l. Lever te<br />
benoemen en op de opengevallen bestuursplaats mevrouw M.S. de Vos.<br />
Tegenkandidaten kunnen schriftelijk tot uiterlijk op de vergadering gesteld worden, mits<br />
deze kandidaatstelling door tenminste tien leden ondertekend is.<br />
I 0. (Historische) Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>?*<br />
1 1. Rondvraag<br />
12. Sluiting<br />
Pauze met koffie en thee<br />
Na afloop van de Algemene Ledenvergadering zal mevrouw H. Gijsbertsen - Vogel een lezing<br />
houden over klederdrachten en textiel. Het verhaal van mevrouw Gijsbertsen zal worden ondersteund<br />
door een kledingshow en dia's. zie verder p. l2 in deze Kostersteen.<br />
10
'3 (Historische) Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
Twee jaar geleden is op de Algemene ledenvergadering van de Vereniging oud-<br />
<strong>Bennekom</strong> de vraag aan de orde geweest of de naam van de vereniging gewijzigd zou<br />
moeten worden in Historische Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>. Na enige discussie is het<br />
voorstel toen door het bestuur teruggenomen.<br />
lnmiddels heeft het bestuur zich hier<br />
opnieuw op beraden en daarin reden<br />
gevonden om op dit onderwerp terug te<br />
komen. Naar buiten toe blijkt namelijk<br />
verwarring te bestaan met een ouderenvereniging.<br />
Aangezien die vlag de lading<br />
niet dekt, is het uit PR-overwegingen<br />
dus buitengewoon belangrijk dat<br />
daar iets aan gebeurt. Dat 'iets' zou<br />
moeten bestaan uit een type-aanduiding<br />
voor de vereniging.<br />
Het bestuur stelt dan ook voor:<br />
- de vereniging naar buiten toe te afficheren<br />
als'historische vereniging'.<br />
- bij een eventuele statutenwijziging<br />
dit gebruik officieelvast te leggen.<br />
- binnen de vereniging gewoon te blijven<br />
spreken over <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>;<br />
daar is helemaal niets op tegen.<br />
aan te passen, eerst als historische<br />
Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> en na<br />
een eventuele statutenwijziging als<br />
Historische Vereniging <strong>Oud</strong>-<br />
<strong>Bennekom</strong>.<br />
Inmiddels is een onderzoek ingesteld<br />
naar de naamgeving van 52 gelijksoortige<br />
verenigingen als <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> in<br />
Gelderland. Hiervan bleken er 47 een<br />
type-aanduiding (historische, heemkundige,<br />
oudheidkundige e.d.) te hebben.<br />
Tot de vijf die het niet hebben, behoren<br />
de verenigingen <strong>Oud</strong>-Ede en<br />
<strong>Oud</strong>-Lunteren, zodat het welhaast een<br />
gemeentelijke eigenaardigheid lijkt.<br />
Toch lijkt het het bestuur uit PR-oogpunt<br />
van het grootste belang dat <strong>Oud</strong>-<br />
<strong>Bennekom</strong> zich bij de overgrote meerderheid<br />
aansluit, zodat naar buiten toe<br />
heel duidelijk blijkt wat voor soort vereniging<br />
de onze is.<br />
Het Besttrur<br />
- het 'zegel' van de vereniging, zoals<br />
dat op het omslag van De<br />
Kostersteen staat,<br />
ongewijzigd te laten, omdat dat inmiddels<br />
zelf 'historisch' is geworden.<br />
- het colofon van De Kostersteen wel<br />
NB De Algemene Ledenvergadering is alleen toegankelijk voor leden van de Vereniging<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>. Bij de ingang ven het Museum zullen presentielijsten gereed liggen.
TOON MII WAT U DRAAGT EN IK<br />
\ryIE U BENT: BETEKENISSEN VAN<br />
KLEDERDRACHT<br />
ZAL ZEGGEN<br />
KLEDING EN<br />
Dit is zo ongeveer het thema waarop<br />
mevrouw Gijsbertsen-Vogel ons na afloop<br />
van de Algemene Ledenvergadering<br />
zal vergasten. Het is alom bekend<br />
dat de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> een<br />
rijke verzameling kostuums en ander<br />
textiel bezit, die in het Kijk- en<br />
Luistermuseum bewaard wordt (zie bijvoorbeeld<br />
op p. 20 van deze<br />
I(ostersteen). Mevrouw Gijsbertsen<br />
heeft vele jaren mede zorg gedragen<br />
voor de goede instandhouding van deze<br />
collectie. Vorig jaar ontving zij onder<br />
andere voor dit werk de Gouden Vlegel.<br />
Mevrouw Gijsbertsen zal onder andere<br />
aan de hand van dat materiaal en aan<br />
streekdrachten uit Drenthe en Zeeuws-<br />
Vaanderen (Axel) laten zien dat de rijkdom<br />
van de grond - en dus van de boeren<br />
- een grote invloed op de (rijkdom<br />
van) de klederdracht heeft gehad.<br />
Daarnaast zal de al even 'klassebenalende<br />
burgerkleding. inclusief ondergoed<br />
en zwempakken de revue passeren.<br />
Dat laatste mag erg letterlijk genomen<br />
worden: vóór uw ogen zullen veel van<br />
deze kostuums door echte mensen gedragen<br />
worden. Wanneer dat niet mogelijk<br />
is, wordt de hulp van de dia-projector<br />
ingeroepen.<br />
Mevrouw Gijsbertsen in Axelse dracht<br />
Foto H. Gijsbertsen<br />
Omdat het niet dagelijks voorkomt dat<br />
een zo grote rijkdom aan materiaal op<br />
een zo'levendige' wijze getoond wordt,<br />
dient u uw kans om dit festijn bij te wonen,<br />
niet voorbij te laten gaan.<br />
Redactie<br />
12
VERSTAG VAN DE ALGEMENE TEDENVERGADERING VAN DE<br />
VERENIGING OUD.BENNEKOM, GEHOUDEN OP<br />
25 FEBRUARI 1999<br />
De algemene ledenvergadering van de vereniging oud-<strong>Bennekom</strong> wordt in de<br />
Ferrand Moltzer-zaal van het Kijk- en Luistermuseum gehouden. Volgens de presentielijst<br />
zijn er 76 leden aanwezig.<br />
1. De voorzitter opent de vergadering<br />
en heet alle aanwezigen hartelijk welkom,<br />
in het bijzonder de ereleden en de<br />
heer en mevrouw Diepeveen.<br />
2. Bericht van verhindering is ontvangen<br />
van de heer en mevrouw Mantel, de heer<br />
A. van de Weerdhof, de heer T. Storm en<br />
mevrouw Th.|. Goedewaagen.<br />
De voorzitter staat stil bij het overlijden<br />
van mevrouw dr A.W. Edelman - \4am,<br />
erelid van onze vereniging. Hij memoreert<br />
in het kort wat zij voor <strong>Oud</strong>-<br />
<strong>Bennekom</strong> heeft betekend.<br />
Vervolgens introduceert de voorzitter<br />
de heer W.C.L. van Kalleveen, lid van<br />
de Rotaryclub <strong>Bennekom</strong>, die een korte<br />
uitleg geeft over het project 'Pompen in<br />
Ghana'. De in de vergaderzaal tentoongestelde<br />
pentekeningen, die door de<br />
kunstenaar Loots van locaties in <strong>Bennekom</strong><br />
gemaakt zijn, zijn ten behoeve<br />
van dit project in de pauze en na afloop<br />
van de vergadering te koop.<br />
De aanwezigheid van de heer en mevrouw<br />
Diepeveen heeft een bijzondere<br />
reden. De heer Diepeveen heeft bijna<br />
tien jaar als beheerder in het Kijk- en<br />
Luistermuseum gewerkt. Hij heeft besloten<br />
gebruik te maken van de VUTregeling.<br />
ln de periode dat hij bij het<br />
museum werkzaam was, heeft hij veel<br />
gedaan ten behoeve van de collectie<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>. Het bestuur wil hem<br />
en zijn vrouw in deze vergadering hiervoor<br />
bedanken. De voorzitter overhandigt<br />
daarom bloemen aan mevrouw<br />
Diepeveen en een naslagwerk over architectuur<br />
aan de heer Diepeveen. Het<br />
spontaan applaus van de aanwezigen<br />
onderstreept nog eens hoe ziln inzel<br />
gewaardeerd wordt.<br />
3/4. Het verslag van de algemene ledenvergadering<br />
van 19 februari 1998<br />
en het jaarverslag over 1998 worden -<br />
onder dankzegging aan de secretaris<br />
voor het vele werk dat hij verricht heeft<br />
- ongewijzigd goedgekeurd. Naar aanleiding<br />
van het jaarverslag worden enkele<br />
vragen gesteld en opmerkingen gemaakt.<br />
Zo wordt het betreurd dat de<br />
Vereniging niet was vertegenwoordigd<br />
op de Megeldag, bijvoorbeeld samen<br />
met het l(jk- en Luistermuseum. De<br />
voorzitter zegt toe dit in de bestuursvergadering<br />
te zullen bespreken.<br />
Een compliment wordt gemaakt voor<br />
de nieuwe lay-out van De Kostersteen.<br />
5. Het financieel overzicht over 1998<br />
wordt ter vergadering uitgereikt. Helaas<br />
is de penningmeester door ziekte<br />
verhinderd een en ander persoonlijk toe<br />
te lichten. De heer Besemer informeert<br />
naar de post 'muntkosten'. De voorzitter<br />
zegt dat dit de eenmalige kosten<br />
voor het slaan van de erepenningen betreft.
Na deze toelichting keurt de vergadering<br />
het financieel verslag goed, waarop de<br />
voorzitter de penningmeester en mevrouw<br />
Mantel, als ledenadministratrice,<br />
bedankt voor het vele door hen verrichte<br />
werk.<br />
617. De kascontrolecommissie bestond<br />
dit jaar uit de heer M. Huissoon en mevrouw<br />
E. van Drie. Wegens ernstige<br />
ziekte van de heer Huissoon is zijn taak<br />
overgenomen door mevrouw facobi<br />
Dolman. De commissie heeft de boeken<br />
dit jaar weer prima in orde bevonden.<br />
Mevrouw Van Drie stelt de vergadering<br />
voor de penningmeester decharge te verlenen,<br />
wat bij acclamatie gebeurt. De<br />
heer Huissoon treedt af als lid van de<br />
commissie. In zijn plaats wordt de heer<br />
W.C.L. van Kalleveen benoemd.<br />
8. Statutair zijn de bestuursleden mevrouw<br />
E. Mantel - van Staaveren en de<br />
heer TJ. Hoekstra aftredend. Beiden<br />
stellen zich herkiesbaar. De vergadering<br />
gaat van harte accoord met hun herbenoeming.<br />
De heer T. Storm treedt om<br />
persoonlijke redenen af. Voorge-steld<br />
wordt in zijn plaats mevrouw G.M.<br />
Hoogkamer - Weijman te benoemen. Zij<br />
wordt bij acclamatie door de vergadering<br />
benoemd.<br />
9. Bij de rondvraag komen de volgende<br />
punten aan de orde:<br />
- De heer Smit heeft verontrustende berichten<br />
gelezen over het door de gemeente<br />
voorgestelde samengaan van de<br />
musea in de gemeente Ede. Hijvraagt of<br />
dit consequenties heeft voor het I(jk- en<br />
Luistermuseum. De heer Van den Oever,<br />
voorzitter van het Kijk- en Luistermuseum,<br />
antwoordt hierop dat van samenvoe-<br />
gen met, c.q. overbrengen naar een locatie<br />
in Ede van het Kijk- en<br />
Luistermuseum geen sprake is. De heer<br />
Besemer verwoordt de gevoelens van de<br />
aanwezige leden als hij stelt dat het Kijken<br />
Luistermuseum een <strong>Bennekom</strong>se<br />
aangelegenheid moet blijven. Hij verzoekt<br />
het bestuur samen met het bestuur<br />
van het ICjk- en Luistermuseum zonodig<br />
stappen daartoe te ondernemen. Het bestuur<br />
neemt dit voorstel over.<br />
- De heer Bodlaender vraagt hoe de huidige<br />
geschiedenis van <strong>Bennekom</strong> wordt<br />
bijgehouden en of er een systematische<br />
beschrijving van de veranderingen in het<br />
dorp plaatsvindt. De voorzitter geeft aan<br />
dat belangrijke veranderingen en gebeurtenissen<br />
met betrekking tot Benne-kom,<br />
waarover publicaties verschijnen, in het<br />
gemeentelijk archief van Ede worden opgenomen.<br />
- Mevrouw Zwartz geeft het bestuur het<br />
advies meer aan gerichte PR te doen,<br />
waardoor de Vereniging een grotere<br />
naamsbekendheid kan krijgen.<br />
De voorzitter kondigt de in 1999 te verwachten<br />
activiteiten van de Vereniging<br />
aan: 21 april een lezing door de heer C.<br />
van den Braber over Monumenten in<br />
Amersfoort.<br />
19 mei een dagexcursie naar het kasteel<br />
Huis Verwolde en naar Ootmarsum,<br />
vanwaaruit onder begeleiding van een<br />
gids een sagentocht door Twente gemaakt<br />
zal worden.<br />
10. De voorzitter dankt alle aanwezigen<br />
voor hun bijdrage aan de besluiworming<br />
op deze algemene ledenvergadering en<br />
nodigt een ieder uit voor een kopje koffie<br />
in de koffiekamer van het museum,<br />
Vervolgens sluit hij de vergadering.<br />
A. Dirksen. secretaris<br />
14
JAARVERSLAG VAN DE SECRETARIS OVER 1999<br />
Bestuur<br />
In het verslagjaar kwam het bestuur van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> vijf keer bijeen:<br />
op 6 januari, 24 maart, 27 mei,9 september en 24 november. Het bestuur vertegenwoordigde<br />
de vereniging bij de presentatie van de Kadastrale Atlas Otterlo, de<br />
uitreiking van de Gemeentelijke Cultuurprijs, de opening van de tentoonstelling 'Uit<br />
de wereld van fetses' in Museum Nairac te Barneveld, de opening van het vernieuwde<br />
gemeentearchief in Ede, de vergaderingen van de Dorpsraad, de voorlichtingsavond<br />
van de Stichting Kunst en Cultuur i.o. en de herdenking van het jubileum van de<br />
Vereniging <strong>Oud</strong>- Ede.<br />
De algemene ledenvergadering werd<br />
gehouden op 25 februari in de Ferrand<br />
Moltzerzaal van het Kijk- en Luistermuseum.<br />
Mevrouw E. Mantel - van<br />
Staaveren en de heer T.f. Hoekstra<br />
werden in het bestuur herverkozen. De<br />
heer T. Storm trad af om persoonlijke<br />
redenen. ln zijn plaats werd benoemd<br />
mevrouw G.M. Hoogkamer-Weijman.<br />
Zíj nam tijdens de bestuursvergadering<br />
van 24 maart het secretariaat over van<br />
de heer A. Dirksen.<br />
Ledenadministratie<br />
Aan het eind van het verslagjaar telde<br />
de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> 680 leden.<br />
De Vereniging mocht een dertigtal<br />
nieuwe leden verwelkomen. Helaas<br />
waren er dit jaar veel overledenen te<br />
betreuren. Onder de overledenen bevonden<br />
zich twee oud-bestuursleden.<br />
Mevrouw dr A.W Edelman-Vlam, erelid,<br />
overleed op 17 februari. Zijwasbestuurslid<br />
van 1949 ïot 1962. Mevrouw<br />
ir M. Post-Bakker, bestuurslid van<br />
1969 tot 1983, overleed op 28 april.<br />
De Kostersteen<br />
De Kostersteen verscheen in een nieuwe,<br />
grotere vorm, met een nieuwe layout<br />
en een nieuw omslag. Er verschenen<br />
vier nummers. Twee artikelen uit<br />
nummer 70 haalden de pers. In het<br />
<strong>Bennekom</strong>s Nieuwsblad werd aandacht<br />
besteed aan de oproep van het<br />
bestuur tot behoud van Dorpsstraat<br />
48. In het Gelders Dagblad verscheen<br />
een artikel over de restauratie van het<br />
oudste deel van de <strong>Bennekom</strong>se begraafplaats.<br />
De redactie bestond uit T.J. Hoekstra<br />
(eindredacteur), C.A. Heitink, A.J.<br />
Lever en H.|. van den Oever.<br />
Lezingen<br />
Na afloop van de jaarvergadering op<br />
25 februari verzorgde ons bestuurslid<br />
de heer A. Dirksen een lezing getiteld<br />
'Een trein reed door <strong>Bennekom</strong>'. Met<br />
veel herkenbare, maar vaak onbekende<br />
dia's schonk hij aandacht aan het<br />
<strong>Bennekom</strong>se traject van de stoomtramltrein<br />
tussen Ede en Wageningen.<br />
Veel leden van de Vereniging hadden<br />
foto's enl of dia's van'Bello'voor deze<br />
lezing in bruikleen gegeven. Zij zijn alle<br />
gekopieerd en in de verzameling van<br />
<strong>Oud</strong> - <strong>Bennekom</strong> opgenomen.<br />
De voorjaarslezing werd gehouden op<br />
21 april in zalencentrum De Brink. De<br />
heer C. van den Braber, hoofd van<br />
het bureau Monumentenzorg van de<br />
15
gemeente Amersfoort, gaf een uitgebreid<br />
overzicht over monumentenzorg<br />
en restauraties in die stad. De lezing<br />
trok ruim veertig belangstellenden.<br />
De najaarslezing werd op 17 november<br />
gehouden in de Ferrand Moltzerzaal<br />
van het Kijk- en Luistermuseum. De lezingvan<br />
de heer f. Buisman met de intrigerende<br />
titel 'Veel geween en tandengeknars'<br />
werd door ruim zestig<br />
belangstellenden bijgewoond. Op onnavolgbare<br />
wijze vertelde de heer<br />
Buisman over het weer door de eeuwen<br />
heen en over de invloed die het had op<br />
het dagelijks leven van de mens.<br />
Excursies<br />
De excursiecommissie, bestaande uit<br />
mevrouw H. Gijsbertsen - Vogel en de<br />
heren P. Aalbers en A. van Steenbergen,<br />
verzorgde dit jaar twee excursies. De<br />
voorjaarsexcursie op 19 mei ging via<br />
het Gelderse kasteel Huis Verwolde<br />
naar het Overijsselse Ootmarsum, waar<br />
de aan Sint-Simon en Sint-fudas gewijde<br />
kerk werd bezocht en waar onder<br />
leiding van een gids een sagentocht<br />
door Twente werd gereden. Vijfenvijftig<br />
leden namen deel aan deze excursie.<br />
De najaarsexcursie was op 25 september.<br />
Met eigen vervoer vertrokken zevenentwintig<br />
deelnemers naar Amerongen<br />
waar eerst de Andrieskerk werd<br />
bezocht. Het is een prachtige kerk met<br />
een toren die sterk lijkt op die van de<br />
Dom te Utrecht. Vervolgens werd het<br />
kasteel Amerongen bekeken, waar een<br />
enthousiaste gids tekst en uitleg gaf.<br />
um gaf de Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
acte de présence tijdens de Vlegeldag<br />
op 25 augustus. Een tafereel met voorweípen<br />
uit de collecties van de Mr Max<br />
Moltzerstichting en van de Vereniging<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> trok veel belangstellenden.<br />
Daarnaast was er een tafel met<br />
folders van de Vereniging en van het<br />
ICjk- en Luistermuseum. Tevens werden<br />
exemplaren van De l(ostersteen <strong>nr</strong><br />
69 verkocht.<br />
Werkgroepen<br />
Werkgroep behoud oudste gedeelte<br />
B ennekomse begraafplaats<br />
Deze werkgroep is in 1991 opgericht<br />
en bestaat uit de heren H. Alberts, R.<br />
Heij, C.A. Heitink, A.|. Lever en f. de<br />
Nooij. Tot voor kort bestonden haar<br />
werkzaamheden uit het inventariseren<br />
van de nog aanwezige graÍbedekkingen<br />
en het verzamelen van informatie over<br />
de begravenen. Vorig jaar is het oudste<br />
deel van de begraafplaats in de meest<br />
zuidelijke hoek bij de Kerkhoflaan tot<br />
gemeentelijk monument verklaard. Dit<br />
jaar werd daar een begin gemaakt met<br />
restauratiewerkzaamheden.Tijdens de<br />
Open Monumentendag op 11 september<br />
werden talrijke belangstellenden<br />
rondgeleid door leden van de werkgroep<br />
en vrijwilligers.<br />
In november heeft de werkgroep een<br />
steunstichting opgericht, in het bestuur<br />
waarvan statutair een bestuurslid van<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> zittins heeft.<br />
Foto- en diacollectie<br />
Onder beheer van de heer H.<br />
Gijsbertsen groeide door schenkingen<br />
en anderszins de foto- en diacollectie<br />
van <strong>Oud</strong> - <strong>Bennekom</strong> nos steeds. De<br />
Vlegeldag<br />
Samen met het Kijk- en Luistermuset6
heer Gijsbertsen was iedere dinsdag te<br />
vinden in het Kijk- en Luistermuseum,<br />
waar hij de beschrijving van de collectie<br />
voortzetle en de gegevens ervan in een<br />
computerbestand inbracht. Dit werk<br />
maakt de collectie toegankelijk voor<br />
onze generatie en voor de generaties na<br />
ons.<br />
Rondleid(st)ers gaven aan bezoekers<br />
van het museum uitleg over de daar<br />
tentoongestelde voorwerpen. Ook dit<br />
jaar ontving de conservator weer waardevolle<br />
aanwinsten voor de verzameling.<br />
Tenslotte ...<br />
... bedankt het bestuur allen die zich,<br />
Collectie <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
op welke wijze dan ook, hebben ingezet<br />
De heer G. van de Born beheerde als voor het welzijn van de Vereniging<br />
conservator de collectie van de <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>.<br />
Vereniging, die in bruikleen is gegeven<br />
aan het Kijk- en Luistermuseum. Hij<br />
G.M. Hoogkamer - Weíjman<br />
werd bijgestaan door de technische<br />
secretaris<br />
ploeg van het museum, terwijl de dames<br />
D. Mulder en f. van de Born de<br />
textielcollectie verzorsden.<br />
BEGROTING VAN DE VERENIGING OUD-BENNEKOM 2OOO<br />
Inkomsten<br />
Uitgaven<br />
Contributies / 10.s00,- Kostersteen (incl. verzending)/ 8.000,-<br />
Advertenties<br />
1.200,- Zaalhuur f 600.-<br />
Rente-inkomsten f 400,- Lezingen 500.-<br />
Verkopen en lezingen r 300,- Uitgaven Museum 600,-<br />
Representatie 100, -<br />
Secretariaatskosten f 300.-<br />
Contributies / 400.-<br />
I(osten bank/giro I 600.-<br />
Excursiekosten f 300.-<br />
Reservering algemeen f | .000. -<br />
Totaal uitgaven I<br />
Totaal inkomsten I 12.4OO,-<br />
t2.4OO,-<br />
A. van de Weerdhof, penníngmeester<br />
17
BERICHTEN UIT HET KIJK. EN LUISTERMUSEUM<br />
Wilhelm Bruder draaiorgel terug in museum<br />
Een van de pronkstukken in het luistergedeelte van het museum is een Wilhelm<br />
Bruder cilinderorgel. Het is het enige exemplaar in Nederland dat niet alleen in originele<br />
staat verkeert, maar ook nog speelt. Het aantal melodieën is beperkt tot de negen<br />
die op de cilinder staan. Het orgel stamt namelijk uit 1870 toen het'orgelboek'nog<br />
niet was uitgevonden: dat gebeurde pas in 1892.<br />
Het grote voordeel van een orgelboek<br />
boven een cilinder is, dat orgeldraaiers<br />
steeds voor weinig geld de nieuwste<br />
tophits konden bestellen en aldus een<br />
eigentijds repertoire aan populaire liedjes<br />
konden bren-gen. Orgeldraaiers lieten<br />
dan ook hun cilinderdraaiorgels<br />
destijds meestal ombouwen tot boehdraaiorgels.<br />
De meeste rondleid(st)ers in het museum<br />
gebruikten het cilinderdraaiorgel als<br />
'klanstuk' aan het eind van een rondleiding<br />
(hoewel het orgel behoorlijk vals<br />
klonk) en stonden dan, lichtelijk nahijgend<br />
van het draaien, trots de complimenten<br />
van de bezoekers over dit<br />
prachtorgel in ontvangst te nemen.<br />
Groot was dan ook de schrik toen enl
de jongere broer, zijn helper.<br />
Het pand aan de Westerstraat is in mijn<br />
optiek een typisch Amsterdams gebouw:<br />
smal, maar ontzettend diep en<br />
hoog. Bij binnenkomst in de eerste<br />
ruimte sta je meteen tussen allerlei<br />
draaiorgels, draaiorgelonderdelen en<br />
ornamenten. Het kostte ons ongeveer<br />
één uur om de eerste ruimte door te<br />
komen: elk orgel moest uiwoerig bekeken<br />
en beluisterd worden.<br />
De tweede ruimte is de officiële werkplaats.<br />
Het eerste wat je daar opvalt is<br />
de grote kolenkachel, waarbij ik meteen<br />
visioenen kreeg van brand en ... weg<br />
ons Bruderorgel. Ook hier staat het<br />
propvol en ergens moest onze<br />
'Wilhelm' staan, tenminste dat werd<br />
gezegd. lk zag echter niets wat er op<br />
leek. Maar de broertjes kwamen vol<br />
trots met een paar schrootplanken, een<br />
stel losse pijpen en een brede plank<br />
(half vermolmd en vol gaten) en vertelden<br />
dat dit 'ons orgel' was. Ik denk dat<br />
ik er nogal verbijsterd heb uitgezien,<br />
want fan troostte me en zei dat uit deze<br />
puinhoop echt wel weer een goed orgel<br />
zou komen en Leon gaf als uitleg voor<br />
de schroothoop dat Wilhelm Bruder de<br />
minst goede orgelbouwer van de f'amilie<br />
Bruder was geweest. Wat mij nu niet<br />
meteen opmonterde.<br />
Maar wat hebben de Perlee's een pracht<br />
orgels staan. Van kleine, antieke buikorgels<br />
tot zeer grote boekorgels: we<br />
hebben ze allemaal gehoord tot en met<br />
de beroemde 'Arabier'.<br />
Tine, de moeder van de 'jongens', heeft<br />
ons na een paar uur mee naar boven<br />
genomen, 'want', vond ze, 'jullie zullen<br />
nu wel behoefte aan koffie hebben'.<br />
Tijdens de koffie vroeg fos voorzichtig<br />
aan Leon wanneer hij dacht dat ons orgel<br />
klaar zou komen. Met wat heen en<br />
weer praten werd dit maart 1999, zodat<br />
we in het zomerseizoen ons pronkstuk<br />
weer zouden kunnen draaien.<br />
Op weg naar huis begon fos al met<br />
sombere voorspellingen, dat hij nog<br />
moest zien of het orgel in maart terug<br />
was, vooral als de broertjes vaak bezoekers<br />
in de werkplaats kregen die, net als<br />
wij, een hele dag door hen bezig gehouden<br />
werden.<br />
fos kreeg gelijk: maart verstreek, Jos<br />
belde, het werd april; april verstreek, |os<br />
belde enz. fos heeft, denk ik, vanaf oktober/november<br />
bijna dagelijks gebeld,<br />
gedreigd en gesmeekt met als resultaat<br />
dat het orgel toch nog net in de vorige<br />
eeuw in het museum terugkeerde.<br />
En het keerde niet alleen terug! Immers,<br />
namens de Vrienden van het Kiik- en<br />
Luistermuseum heeft het museum een<br />
schitterende reconstructie van een originele<br />
orgelkar gekregen waar het<br />
Wilhelm Bruderorgel nu in al zijn<br />
pracht op staat.<br />
Tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst in<br />
het museum op 1 I januari jl. is dit alles<br />
feestelijk in gebruik gesteld door wethouder<br />
mevrouw A. f onker.<br />
Wat ik nu zo leuk vind aan Leon en |an<br />
van Leeuwen is, dat deze twee jongens<br />
een levensritme hebben dat zo uitstekend<br />
past bij de tijd van de oude draaiorgels:<br />
kalm blijven, de tijd hebben voor<br />
je gasten en uitstekend werk afleveren.<br />
Dan moet je het maar voor lief nemen<br />
dat je er even op wachten moet.<br />
Marieke van clen Hazel
Tentoonstellingen<br />
Op dit ogenblik loopt nog tot 26 februari een tentoonstelling over Veranderingen in<br />
de 20ste eeuw. Zo is er een vitrine ingericht over 'schrijven': van griffel tot laptop. Uit<br />
een groot aantal afbeeldingen afkomstig uit de collectie van de Vereniging <strong>Oud</strong>-<br />
<strong>Bennekom</strong> is bovendien goed Íe zien hoe sterk <strong>Bennekom</strong> in de loop van honderd jaar<br />
veranderd is.<br />
In 2000 zal in veel Nederlandse musea<br />
kleding tentoongesteld worden. Het<br />
Kijk- en Luistermuseum zal present<br />
zijn met een tentoonstelling over doopjurken<br />
en babykleding, waarvan het een<br />
waarlijk schitterende collectie bezit.<br />
Het oudste stuk daarin is een gebreid<br />
jongensmutsje uit 1 745.<br />
Leden van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> of anderen,<br />
die doopjurkjes enlof babykleren bezitten<br />
en die voor de tentoonstelling in<br />
bruikleen willen geven, wordt verzocht<br />
contact op te nemen met het Museum<br />
(0317-414629). Het is een feest je<br />
spullen prachtig uitgestald op een tentoonstelling<br />
te zien liggen!<br />
Het Bruderorgel, de tentoonstellingen<br />
en de vele andere interessante dingen in<br />
het Kijk- en Luistermuseum zijn tlm<br />
31 maart op woensdag en zaterdag van<br />
14.00 tot 17.00 open is, maar gedurende<br />
de schoolvakanties van dinsdag t/m<br />
zaterdag gedurende dezelfde tijd. Dat is<br />
ook het geval na I april met extra openstelling<br />
op tweede paasdag, hemelvaartsdag,<br />
tweede pinksterdag en tweede<br />
kerstdag. Buiten al deze tijden is op<br />
aanvraag ook groepsbezoek mogelijk.<br />
Het museum is bij uitstek geschikt voor<br />
kinderen. Verdere gegevens in de museumfolder<br />
en op<br />
http : //www.hollandmuseums. nl.<br />
Hoe nuttig het werk van de Vrienden<br />
van het ICjk- en Luistermuseum is,<br />
hebt u in het bovenstaande kunnen lezen:<br />
een complete orgelkar (kosten ca.<br />
/ 8.000,-) is door de Vrienden bijeengebracht.<br />
Inlichtingen: Kljk en Luistermuseum,<br />
I(erkstraat 1, 6721 VA <strong>Bennekom</strong>,<br />
0317 - 414629.<br />
20
BOEKAANKONDIGING:<br />
FONDS BLIK OMHOOG 40.45<br />
De redactie van de l(ostersteen ontving<br />
een brief van het Comité van<br />
Aanbeveling van het Fonds Blik<br />
Omhoog 40-45 nTet het verzoek aandacht<br />
te besteden aan de voltooiing van<br />
de vierdelige publicatie die het Fonds<br />
heeft uitgegeven over WolÍheze en de<br />
Zuid-Veluwe in oorlogstijd. Reden om<br />
aan dat verzoek te voldoen is onder andere<br />
het feit dat <strong>Bennekom</strong> nogal ruim<br />
vertegenu'oordigd is, in boek I 33 keer,<br />
in boek ll 37 keer en in boek III komt<br />
het zó vaak voor, dat het niet te tellen<br />
is. Dat derde deel gaat uitsluitend over<br />
de periode na de luchtlandingen. Het<br />
vierde deel, dat niet lang geleden uitgekomen<br />
is, bevat niet alleen een index<br />
van 3 100 persoonsnamen en ruim 900<br />
plaatsnamen, maar ook talloze correcties<br />
en aanvullingen, die lezers van de<br />
eerste drie delen naar de auteur hebben<br />
gezonden. Voor <strong>Bennekom</strong> was dat bijvoorbeeld<br />
de heer H. Gijsbertsen.<br />
ln totaal bevat BLII( OMHOOG 13BB<br />
pagina's. Voor een ieder die tot in detail<br />
op de hoogte wil zijn van de gebeurtenissen<br />
in deze streek gedurende de<br />
Tweede Wereldoorlog, is dit lijvige werk<br />
dus een noodzakelijl< naslagwerk. De<br />
delen I-lll kosten omstreeks / 40,-, het<br />
vierde deel, deel S, kost f 25,-. De<br />
Boekelier in de Dorpsstraat heeft de<br />
publicatie in voorraad.<br />
Redactíe<br />
MEDEDETINGEN VAN HET<br />
Nieuwe leden<br />
Tien nieuwe leden mag het bestuur bij<br />
het begin van het nieuwe jaar welkom<br />
heten. Hieruit blijkt dat de Vereniging<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> zich in een groeiende<br />
belangstelling mag verheugen. Mocht u<br />
mensen in uw omgeving kennen, die<br />
geïnteresseerd zijn in het wel en wee<br />
van het oude <strong>Bennekom</strong>, dan vindt u<br />
voor uw gemak weer een opgaveformulier<br />
in deze Kostersteen, waarmee<br />
zij zich op kunnen geven. Het idee van<br />
een cadeau-lidmaatschap kunt u uiteraard<br />
ook overwegen.<br />
BESTUUR<br />
De volgende nieuwe leden worden<br />
door het bestuur verwelkomd:<br />
De heer M. Beukhof<br />
Mevrouw G. Bouwmeester - Paalman<br />
Familie f. Licht<br />
C.M. Nijman & L fiingeling<br />
De heer A. Nooij<br />
De heer en mevrouw G. & W van<br />
Roekel<br />
De heer W. Roseboom<br />
Familie f.f. Roseboom - Ruhof<br />
Mevrouw A. van Striiland<br />
Mevrouw P. Vermeulên - van Beek
Mutaties<br />
Mutaties verzoeken wij u vriendelijk<br />
schriftelijk te willen doorgeven aan de<br />
ledenadministratie: mevrouw E. Mantel<br />
- van Staaveren, Hogeweg 4, 6721VE<br />
<strong>Bennekom</strong>.<br />
Etiket op Kostersteen<br />
Zoals u opgevallen zal zijn, zit er op de<br />
omslag van De I(ostersteen een etiketje<br />
met streepjescode. Veel leden ergeren<br />
zich eraan. Het dient echter om de verzending<br />
te vergemakkelijken. Overigens<br />
is het zeer eenvoudig te verwijderen,<br />
omdat het met een niet hard wordende<br />
lijm is bevestigd.<br />
Folder Monumenten<br />
De gemeente Ede heeft een Íraai vormgegeven<br />
en geïllustreerde folder (van<br />
14 pagina's) uitgegeven over gemeentelijke<br />
monumentenzorg en archeologie.<br />
Zoals in de inleiding vermeld staat,<br />
is hij vooral bedoeld voor eigenaars, gebruikers<br />
en beheerders van bestaande<br />
of voorgedragen gemeentelijke monumenten<br />
of potentiële kopers ervan,<br />
maar ook voor 'alle geïnteresseerde<br />
verenigingen en personen. De folder<br />
bevat gegevens over de rechten en<br />
plichten van de bezitter van een monument,<br />
over onderhoud, restaureren of<br />
verbouwen ervan en over subsidieregelingen.<br />
U kunt de folder bestellen bij<br />
het Gemeentelijk Info-Centrum,<br />
Postbus 9022, 6<strong>71</strong>0 HK Ede, telefoon<br />
680210 of afhalen in het gebouw 1 van<br />
het gemeentehuis te Ede, Raadhuisplein<br />
1, Ede.<br />
Agenda van activiteiten van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> tot 10 mei 2000<br />
29 februari: Algemene Ledenvergadering<br />
12 april: Lezing door drs M. van Nie, gemeentelijk archeoloog van Ede en<br />
Apeldoorn, over ijzerbereiding op de Veluwe.<br />
10 mei: voorjaarsexcursie naar Valkenswaard en T[rnhout (België)<br />
Het Bestuur<br />
22
Bestuur van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
Voorzitter:<br />
P. Aalbers, Algemeer 49,6721GA <strong>Bennekom</strong><br />
Vice-Voorzitter:<br />
T.|. Hoekstra, Van Hoffenlaan 44,6721XE <strong>Bennekom</strong><br />
Secretaris:<br />
Mevrouw G.M. Hoogkamer - Weijman, Emmalaan 33,6721E! <strong>Bennekom</strong>, tel.<br />
416180<br />
Penningmeester:<br />
A. van de Weerdhof, Molenstraat 122.6721WP <strong>Bennekom</strong><br />
Leden:<br />
A. Dirksen, Pr.Bernhardlaan 22, 6721 DR <strong>Bennekom</strong><br />
A.f . Lever, Prinsenlaan 2,6721 EC <strong>Bennekom</strong><br />
Mevrouw E. Mantel - van Staaveren, Hogeweg 4, 672lVE <strong>Bennekom</strong><br />
Ledenadministratie<br />
Mevrouw E. Mantel - van Staaveren, Hogeweg 4, 672lVE <strong>Bennekom</strong><br />
Conservator Collectie <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
G. van de Born, Selterskampweg 25, 6721 AR <strong>Bennekom</strong><br />
Beheer foto- en diacollectie<br />
H. Gijsbertsen Gasthuisbouwing 9a,6721 XH <strong>Bennekom</strong><br />
Redactie Kostersteen<br />
T.f . Hoekstra, Van Hoffenlaan 44,6721 XE <strong>Bennekom</strong>, eindredacteur<br />
C.A. Heitink, Brinkerpad 29, 6721Wï <strong>Bennekom</strong><br />
A.f . Lever, Prinsenlaan 2,6721 EC <strong>Bennekom</strong><br />
H.f . van den Oever, Edeseweg l17, 6721|T <strong>Bennekom</strong><br />
23