Jan. nr 55 - Oud Bennekom

affi: Gí9
ilp
Nr. -5-5
;anuari 1996
LfuxtyÍfrttPn

DE KOSTERSTEEN NR 55
JANUARJ I99(}
INHOUI)
tuilkdstr
llcstuursmcclcdel ingcn
Jaan'ergadering I -5 fcbr. l!)9(r
Jaarr."erslagcn 199-i
Allccn in hct belang en t.b.r'.dc gcmccntc
Bennekom (slot)
Dc erplosic in dc molcn "Onzc Rikfl"
In de kaart eekcken ntl. I 3
Ille
,?
-1
,l
n
(t
il
l-r
Llcstuur Oud Bennekorrr
Voorzitlcr: P.Aalbcrs. Algcmccr 19.6721 GA Bcnnckorrr
Vicc-Voorzittcr: I-l.Cijsbertscrr. Gasthuisbouuing 9a. 6721 XH Bcnnckonr
Sccretaris: A.Dirksen.Pr.Bcnihardlaan22^ó71IDREcnnckonr.
tcl. t73ó
Pcmingrnccstcr: A.r' rl.WccrdhoÍ, lVlolcnstraat l2l. 671I WP Bcrurckonr
Lcdcn:
T.J.Hockstra" r'iur Hoffenlaan 44. 6721 Xfi Bennckont
S.Minderhoud. Hof r,an Putlcn 26.6721 TL Bennckom
A.r'an Stecnbcrgen. Molcnstraat 80.6721 WP Bcrmckonr
Dc Vercniging Oud Berutekorn
Hct veranigingsorgaan van Oud Bennekom. Dc Kostcrstccn" rcrsclriint ir,"dcr
krl'artaal cn n-ordt aan lcden gratis tocgczoniiot.
De contributie bedraagt f 15.-- per pcrsoon r:n l'l().-- \'oor ccn cchtpaar oÍ'
andcr gczinsvcrband.
Opgave r,an ledcn bij het secrctariaaL. Bctalingcn via dc pcunrngmecstcr.
Gironummcr: 90ttÍlti0 t.n.\ pcnntngnccstcr Oud Bcnnckonr.
N.B. Gshcslof gedccltelilk olerncmcn \,an artikclcn is tocqestaan. nrits cr
or,crlcg is go,oerd met rcdalitie of bcstuur.

Bestuursmededelingen
Hct bestuur wcnst u ccn \oorspocdig 1996.
Ll u ordt uitgcnodigd r oor de r'olgcndc brlccnkomstcn. u'elLc rvordcn
gchouden in zaal "Dc Brink" Brinkstraat 39 tc Bcnnckom.
Donderdag l5 februari 1996, aanvang 19.-t0 uur: Jaarlljkse ledcnrcrgadcrirrg.
Dc agcnda trcft u eldcrs in dit ntunmer aan.
Donderdag 21 maart 1996, aanvang 19.30 uur: Jubilcumbrlcenliomst. ecn
r ollcdig progranïlta en ccn opg,a\ e fonnulier onl.r,angt u t.z.t..
Eindredacteur Kostersteen
ln de vacature van Melr.Y.EvLcnaar. hccft hct bestuur Dhr,T. Hockstra.
van l-{oflcnlaan -l.l bereid Írsvondcn de cindredactie van "Dc Kostcrsteon"
op zrch [e ncmcn.
Oproep aan de leden.
Hct bestuur hoopl in l1)96 gczamcnlijk rnct dc zustervcrenigingen cu hct
gcnrccnt*archicf ccn starl mct clc automatisering van hct foto. dia- cn
ÍilnurchicÍ'lc kunncn ttrakcn. Flct is d0 bcdoeling ecn rverkgrocp samcn tc
stcll*n. Wr"i komen daaront graag in kontakt met ledcn die 'r'oldoendc van dc
gcschiederiis van Bcnnckom u'cten om hct oudc tbtomateriaal te kunncn
crnsclrijr cn cn op kaar-t r ast tc lcggcn. Ook kunnen aan dczc rverhgroep
le

Hcl lidmaatschap ran dc Vcrcniging loopl gclijk mct hct kalcndcrlaar
Opzcgging allccn schriftclijk cn tot r icr iickcrr voor hct bcgin lan hct
nicuu c lcrcnr gingsl aar.
Mutaties.
Is dc adrcsscring van "Dc- Kostcrslccn" nict juist. dan vcrzockcu rvij u dit
schriftchlk tc rvillen doorgcrcn aln dc sccrctaris zodal roor ccn.juistrr
adrcsscring kan uordcn zorggcdragcn.
Ledenwerfactie.
Hct laatstcjaar hccft cen LcrLlggang in hct lcdcnbcstand tc zicn gcgcl cn.
Hct bcstuur r.r il daaronr in dit "jubrlcum.iaar
liaar lcdcn oprocpcn mcc tc
*'erkcn aan ccn ledcnivcrlactie.
Het zou prachtig zijn in dit 50c jaar lan ons bcstaan. minimaal 50 nrcuuc
lcden tc kurrncn venrelkomcn.
Hct bcstuur stclt cen dric'tal prcmics bcschikbrar. uclkc rvordcn uitg*rcikt
in dc jaan'r.:rgadering i an 1997.

Agenda Ledenvergadering l5 februari 1996' 19.30 uur in "De Brink".
l. Opcning
2 Notulcn ran de lcrgadcring d.d 9-2-1995.
3, Jaan'erslag 1995 (zrc eldcrs in dit nummer).
4. Rckening en verant\roording 1995 (zic clders in dit nummcr).
5 Vcrslagkrscornntissic
(r, Bcnocming kascommisstc,
7. Bcnocming bestuursledcn.
Aan de bcurt van aÍïrcdcn zijn Mevr.S.Minderhoud" Dhr.H.Gijsbertsen cn
Dhr.A.r an Stccnbergen. Mevr.S.Mindcrhoud heeft zich ntet hcrkiesbaar
gcsteld. rrr haar plaats stelt het bcstuur r.'oor Melr.E.Mantel te benoemen.de
Hccr H.Cijsbcrtseil en dc Heer A.r'an Steenbcrgen hebben zich lvcl
hcrkiesbaar gestcid. Op de vergadcring kunnen tegenl;andidatcn rvordcn
gestcld. mits de kandrdatuur rvordt gestcund door tenminstc ti$n tcr vcrgadcring
aanrvczige leden.
tt. lVlededelingcn,
9. Rondvraag.
10. Sluiting.
Ook cirt.jaar ral aanslrritend aan dc jaanergadering een scrie dia's van divcrsc
lokatics in Bcnnckont r,,'orclen getoond.
Dhr.Cijsbertscn zal clcze bceldcn van uitleglcomtncntaar r oorzicn.
De aanvang van dit deel vnn de avond is om c4.20.15 uur.
Jaarverslag over hetjaar 1995.
Hct bcstuur hri'am dit laar zcs maal br.yeen. ook hcbbcr, bestuursleden de vcrcniging
bii dil'crsc gelcgcnhcden vertegenwoordigd.
Dc vcrcniging telt op dit momcnt (r23 leden, het ledenaantal toont dit jaar voor
hct ecrst cen tcruggang. Eett bclangrr.lk bezit ran de I'crcniging vormt de
collectic oude voonr'crpcn tn het foto. dia- en filmarchief. beiden groeiden
ook ditlaar ueer dankzii de schenkingen. De collectie oude voom'erpen hccft
zo'n oml'ang aangenomgn clat het bcstuur in goed overleg met het bestuur r an
hct Krjk-en L,uistermuseum beslotcn heeft dcze in permancnte bruiklecn over
tc dragcn (dczc overdracht zal begin 1996 haar bcslag krijgen). Waardoor
ondcrhoud en goedc cxpositiemogclijkheden gcrvaarborgrl rvorden. Dat dcze
collcclic salncn mct dc specldozen cn archeologische- voonverpcn het publiek
aansprckcn^ toncn dc bezockcrscljfers,l5lll9 in 1995.

l-lct is dan ook r zuraf dczc plaats dat hct bcstuur r an Oud Bcnnckom a!lc
vrijnilligers(stcrs) bcdanlt voor de inzct uaan'ncc zry de bczockcrs r an hcl
lnuseum het r crleden vatr Betrnckom hcbbcn gctoorld
Zoals gcbruikclljk nerden in 199-5 r'icr triiccnkomstcn belcqcl
Dc ccrstc \\'as tcvcns jaan'ergadcring cn voLrd plaats op 9 tebmari Na hct
hruishoudclijkc glcdcelter. rvcrdcn door Dhr.Gi.isbertscn cen aattial dtA's ';crtoond
ovcr hct crude Bcnnckom. dczc rln's wnren alkotnstillutt dc prir,icclllcctic
van Dhr. Koudijs.
Op 23 nraart ventoonde Dhr.Vicrbergcn uit Hdc" cctt tuectal natuut'lilnrs. 'f'cr
voorberciding op dcjaarhlksc excursicdag hrcld op 27 april Dhr. L{ockslra ccn
lezing nret dia's gctitcld "Utrechl door de ecu\\cn hcr;n". Dat Utrccht nog
st,ceds \ccl van deze ecuucnortdc historie hccl'l n'cLtn tc bcrraren rr,'crd ons
door Dhr.Hockstra tijdcns de stadsrvandeling gctoond cn urtgclcgd op lokatics
die door ons r.cclal zonder aartdachl u,ordctt t,'o,:rbilgcgaarl. Na dc lunch ut
fulaarsscn en ecn bczoek aan l

t'inancieel jiÊaroverzicht 1 995
Kas 1.
Crro
Bank./Ciro
Bank
Bank
[]ontr icbutics/
Donalics
Subsidic(Gcm. Edc
Adrcrtcnties
Vcrkoop bockcn
Rcr:te:
Tcrugboekurg
l+/.-\/
712.37
- 290(r.9Ít
217(t^(:7
5850.q5
tJ4l 7.F19
1394.65
900.-.
;125.-.
tï76,,.'4
23;l.ti;l
Lezingen
Zaallruur
Druktcrk
Reprcsurtatilc
Clontributies;
Sccretanantr;kostcn
Boch.enaanschaÍ'
Cursuskclstcn
Aansrchaf muscum
Tcrugbct. contributic
Acccpt grro.s
Banl:kosten
Ercursiekostcn
Kas
Ciro
tsanl/Ciro
Bank.
Roparco
Í.407.-s0
34-5.--
650ri"7{)
:4.e5
l9ó.-",
2 t 1{.(i7
I 13. l0
234.til
104.71
15.--
I t{2"_s 7
77 "07
lÍt3"25
62.0,5
I t2^t{7
- 48.6tí
: I f].fiO
8ír75.10
l'otaal
f t7 829.47
Í' riJ2q47

"Alleen in het belang en ten behoeve van de gemeente
Bennekom" (slot)
Het is al eerder geconstnteerd: onder het buurtriclrterschap van Van Daalen
wcrd er r,'oor Bemekon een r:ompleet nieuw financie el heleicl eel'oerd" Op
l l mei 1848 presenteefl Van Daalen de resultaten en conse quenties var zi;n
beleid. Prins is daarbij niet aarrwezig, rnaar laat zich vefiegemr,,oorcliqen
door zijn zoon Theodonrs Prins. Over 184? is er een baiig saldo I'an f
103.?4 (de uitgaven waren "slcchts" | 1101t.45 .i In z4n toelichting laat cle
Buurtrichter niet na te vemelden dat de er in plaats l'an de schuld rian f'8(i{)
uit het voris jnp'epslag nu hel batig saldo is.
Dat hlkt natuurlijk prachtig" nraar die hosere inkomsien komen niet uit de
lucht vallen. Daarn'oor wordt lret Eqondbezit van de Buurt gsbruikt. misschien
kun.je beter zegen verbruikt. De verkoop van g'ond aan \.'ím den
Berch is daan'an een voorbeeld. maar ook cle versnelde vsne[ing vzrn de
Bennekomse NÍeent.
Van Daaleti zat met cleze vrsie op hel beheer r,'al de ,gronc! tn feite t',p e en
lijn met zijn grote tegenstander tiloet" die ook vond dat cJe gorid gee:;ploiteerd
en ontgoÍnÊn moert rvorclen. N{aal Van Daalen qaat te snel i'ool de
geërfden. Die moeten nog w€nnen aan het ,qote ge ld en het rrerdrvijnen van
hun,qonden door verkoop of vervening. Van Daalen prnbeefi hun ;ieurr
voor zijn be leid te venruimen door te wijzen op hun klachíen over cle hoge
plaatseli jke belastingen.
Een slimme zet.. n,ant juist in die preriode 'r,vns cls trelastingdnrk erg hcoe in
Ede . Hii heeft erover nagedaclrt, zegt hii. hoe Elie belastingdnrk vermindercl
kan rvorden en
"hij heeft er het middel toe gevonden. Indien cle Lleefden
Zeh'e slechts dat middel rvillen aangqi-lpen: Zr.1
hebben het in handen'. Zlj zijn er nee ster rrzur" slechts
eene gced keurende stem is eÍoe noodig en w-aarom
zoude rlen zich zelf niet willen he lpen. in zilne eige ne
boezen: claartoe de ,gelegerrheid hebbenile " 1]
Zijn voorstel is sirlpel: de continuering van de vervening voor vrlf jaiu in
het huidige tempo onder toezicht lian een commissie voorgezeten cloor hem
ze lf. Uit de opbrengsten kan drm de l'{oofdelijke Omslag, een sene efltehjke
helasting mrsschien wel in zijn geheel betaald rr,'orden. llij hoopt clat de
geërfden niet uit "kleingeestighe id" hun be lang zullen vergeten en als een

sierieaffd hun schatten zullen begaven, die ze toch aan het einde niet mee
l:ururen neuten.
Ziin plan gaat de eeeÉïen echter te ver. Ze willen het liever zo laten als het
rlr is, aok als van Daalen zegt dat hii ziin l,oorstel doet in het belang van
"de geringere klass-e ", De oppositie is te gxoot en hij trekt zryn plan in
zt:nder dat het. in stemnirg worclt gehracht.
I{et zit hem niet lekher clat hij in het zand heeft gebeten. zoals wel vaker
gebeurt in clit soort qevallen. probeer hij het huishoudeliik reglement te
ïera.nclererl. zodat in de toekomst stemmingen anders kumen verlopen. Dat
plan rvi:rdt wel azurgenomen. Nu zijn eerste ptan is rrÍgewezen ondanlcs het
iu'.qument rian het welzrln van de "geringere klasse " stelt hij voor om jaarliiks
ge ld in de spaarkas van de gemeente te storten om te zorsen dat cle
u'beiders niel. bij cle diaconie aan zullen hoeven kloppen.
De sÍeer is een sfttk gimrniger geworden. Er kont onmidde lhjk een
tegenvoorstel om ook de cliaconie jaarlijks f ?5 te geven. voorzitter \,'an
Daalen ste lt een preicedurelra[g: moet alleen over het eerste r:f over beicle
rroorstellen gestemd rvorclen. I{et komt erop neer dat be ide f 25 kijgen. Dat
l:an r,a:r niemand de bedne ling zrjn geweest en Van l)aalen beclankt de
geërtïen dan ook wat cynisch voor "de goedgeefsche dispositie "
De sÍber is op cleze manier behoorliik l'erslechterd als Giisbert van Roekel.
tittttffmeester ttcrta treng. n0g eens op de vervenirE terue komt. "l,lraarom
noet ilat ergenlijk ?" "(ielvoon omdat het besloten is in een rrorige vergadenng"
zÊÉJt tje buunnchter en sJaat het besluit i:p. Er moest lor.rh gelcl in kas
zijn om de heidekrvestie te regelen ?
Iien turnult breekt los waalbrj de l,raag gesteld rvordt of de huurtriclrter tJe
belangen l'an de Buurl nog wel dient. van Daalen ortneemt van Roeke I het
r,r'oord en maakt duidehlk dat hii, in tegenstelling tot de anderen bepaald
niet van gedachte is dat de prohlemen met de heide voorbij ziin. ze kumen
n0s lang niel itil gaan zitten.
l\íaar het kvi'aad is al geschied: "zr.;n gemoed is te vol om zi.in verontwazu'dieing
uit te dnrktrlen ovÊr de wijze lr,aarop sorrrmige geërfclen zich
rlaar hebhen uit gelrten" , men veflrourvt irem niet meer en h1i bedanLt
oruniddell i jk als buurtrichter.
()f er nu een aantal mensen op staat en ze$ clat ze het zo niet Lredoelcl
heblien, het is te laat. over drie rveken zal tle nieuwe buurtrichter gekozen
rvoltJen. "Geen voorstellen meer te doen ziinde sluit de buurtrister de
8

vergadering..."
Lrdaldaad, genoeg voorstellen geclaan, tevee I zelif's. op het verkeerde
mornent en op de verkeerde l.oon. Een r-ursus vergadertechnick zou welbesteed
zijn gewefst.
Op 3tltmei, 's ochtends oln ltl uur rnoet in de kerk de iichade, die olr 1l rnei
wercl aanÉ1etichl. in ogenschouw genomen worden en sgrcparcercl. X,Jaar 4t)
gcd:rf'den zi-jn danrvoor komen opdagen;rvel de oudste zoon van Baron van
lVassenaer. niet \ran Daalen, geen llrins. D, Folmel zal de l'ergaclering. als
oudste buurtmeester leiden. Hij "vermaant cle Geërfclen tot ecne be daarde en
aandachti,ge gemoedssternming." Ach. de hitte is; erwel af. \'an Daalen
heeft een brief geschreven en die worrlt eer$t maar eens r'oorgelezen.
De buurtrichter had, om Bemekom uít de moeihlke pc,sitie le redden.
vertroul\,en nodig, mazu'wat. is daaÍ rran t0rscht gekomen ? Niet ve el en clat
nr:g wel terwrjl hij zr.yn persoonlíjke tre langen geschaacl heeft en zich de
tegemverking van "hot:qqeplaatste personen" op de hals heefl gehaalti.
{Prins en Sloet i') "Niets dan spaming en arbeid heeft lhet Buurtrigterschap"
hem tot nu toe eebracht. Heeft cle afgehocrcle rejicening dan niet or,eftuigend
aaÍngetooíld dat ;zijn bestuur in het h'elang van de Buurt is ger,rieesl ',' "v'faar
de
belecligende opmerkingen vengeefl hij sne l, [{et is inurrcrs niet iedcreen
gegeven om de r;ornplexe materíe le cloorzien. Flif kan nu we l Aemis;t
worclen . rnaar hii wil wel graag eervol ontslag hebben en daarom moet de
ou

'f ':t
I 368, tien jaar la.ng blijtl rle zaali msteti. Grond rvordt er door de buufi
rriet rle er l'el[:.rchï. sr r,'inclen rrr-rg rvel enige kleine ontgiruringen plaats.
l)rinr heeft. riin brrrgemecsterschap beëindigcl met de komst van de nieuwe
Êemeenteïvet ur 1$i"51 . VanuJ 182? r't'ais hij bur.geme ester Bewe est van Ede.
Irr lti:5? ovcrlijdt llrl. 65.janr ouil
t-)ok .l,r\. Sloet tot t-)ldhuis is lercfwenen van het l.oneel. Lr I850 ven'nlt zi.jn
functre . \.rzulaf 1817 heelt hii zich als districtscommissalis met de resio Ëde
bezig gehouden.
kr het corÍ.lir:t tussen .gerlrcente ,, buum en de prol'incie is nog geen enliele
r:rplossing gekomen.
t-ip 113 npril 1868 ;eet rran Borssele de zaak no,s e€ns op eelr ri.itje . Wat is er
eigenliik aan ile hanrJ ?
hr 18,13 is er q'on

under en tenslotte jaarhlks l(i bunder. De percelen, die voor prindgraven
gebruikt kunnen worden. rvorden van de ontginning r,oorlopig uitgesloten
totdat het ontgrinden klaar is. Het rvederztjqls wantroulven is nog niet
tre lemaal rveg, rvant ze lfs de samenstelling van de gescltillencontmissie en
de sancties die cle gemeente mag toepassen bij niel nnkomen r,'an de
ontgirrniqqsverplichtirte, worden naulvkeurig geregeld.
In het hele meningsversctril tussen lluufi en Cemeente duíkt telkens de
zinsnecle "alleen in het belang en ten trehoel'e der Kadastrale Gemeente
Bennekom" op, Warureer de Buurt aan deze zinsnede zor: bhjven vasthouden
zoals ze al clie iaren gedaar hebben zoll een oplossing natuurllik
nor:it qevonclen kunnen worden,
Het probleem zit hem in dat woordje "kadaslrale" dat ifi de aankoopakte
voor komt. "Een onregelmatig en onverklaarbaar feit" rvordt dat. in de akte
van dading genoemd. Terecht, want een kadastrale gemeente bestaat alleen
als aclministratieve inste lling en kan clus geen eigendommen heblren. Lien
fout in de akte van 1843 elus. De Domeinen hebben hun grond overgedragen
aan de Gemeente Ede, die de grond had bestemd vot:r haar "aidehnge
LJennekom". De prond is clus of van de Gemeente oÍ'tran de Buutt. I{etL
komt overeen dat de ,q'ond de .iure van cte Geneente is, maar dal de Íhcto cle
,qrond al lrurg eigenclom is geweest van de BuLttt. h{et het acc€pteren van
bovengenoemcle ontginningsverylichting kan de BuuÍ nu oofl de .1ure
eigenaar wcrden.
Eenvoudig eigenlijk.
Hoe komt het dat zcr\r oplossitrg niet veel eerder gevonden rverd.
kr deze hele bizan'e geschiedenis heeft Sloet van zlin idee om grond tn
particuliere handen te brertgen ecn halszaa.k gemaakt.
Prins ra'as een consen,atief bestuurder. die niet in staatwas op veranclerende
inzichten in te spe len, ook weinig zicht had op de moge lfkheclen de grond
anders te beheren dan altijd gebeurd\ryas en aan die het eind van zijn
burgemeesterschap te weinig invloed had op zijn raacl en in de laatste jaren
als buurtrichter weinig claaclkraclrt veftooncle. IvÍisschien had hii inderdaad
te lang de zelfde posities bekleed.
r\lbefius r,'an Daalen man van modeme inzichten. xclisf {"roL. rvas ltet
behoudende Bemekornse putrliek l.e ver vooruit. Hij zag in dat ontgiming
l,an rloeste Eond een trend was gervorden en clat iret de moe ite valt een
investering rvaard was ont daarover te kunnen beschikken.

h{aal het zijn l'ooral cle gemeenteraacl en de ge eÉïen van de Buurt Bennekr:rn
gerveest, rlie rvezenlijke leranderingen helrlleil legeng$houden. Zi,i
zagen nos lang niet in clat irerdelirr,g en ontginning aan de gemeerLte Ecle een
nieurve inrpuls [.:on ecven. "liíl.buiten" r'an de g4'ond, zoals Van Daalen dat
irr | 348 noemde. lae buiten tun geziclrtxkring. Buurtgri:nden lict 1c eo6ls 2s
\varsn, orn ze v()r)r rlitiid te kururen gebnriken.
De he le zaak Íreelt opvnllelrd actrrele trekken. ï'Ju zien rve de rn'aarde wecr in
vílÍl wcrests gurLtlen err proheren, tot in lerlzurcl toe, de venen tc treschennen
tegen E oot.sctralige r.rut,ginning" doen nroeite om heidevelden te behouden
en proberen ze lf.s onr eemnal in cultuur gebrachte gronden aan de natuur
tenrg tB geven in rJe Blauwc Kamer bilvoorbee ld. In l50.1aar kan er veel
verzurderen.
tJ.rak persoonliji.;e te,qenste llingen hebben lang een oplossing in de weg
gestaar. Dat moet rvel. want zakeliik gezien was; er rriet z-oveel vemchil
tussen tle cpvattirrgen !'all Sloet en Van Daalen en vermoedelijk ook riie l'an
Prins. ï)e eerst-e ftiee en lvaarschijnliik ook de laatste in wat mindere mflte,
r,r,'arei] \'oorstanders rran expioitatie van de Eoncl. H.T, Prirrs stond daarlrrl
wellicht in de traditie van zijn virder. 'Iheodonrs Prins, die in 18t13 als trosnre
ester, een flndie hirrl die v*rgeliikbaar lvas Ínet clie van clistlictscommissaris
lSloet. FIij kornl dnarbij in conflict tret de geëdden rian
Ileerde en Oiriebrr:el;. die ool.: rrren àlhun g'ondrïoest en onverdeelcJ
rvillen trouden. 3l "l\rellii-:ht" nioet er bij I{.T. Prins hiigezetwqrrden, rvant
van hern is nicl. helenraal duiclelijk oÍ'ltij g'ond wilde l,erdelen om de
(icnverïeur levreclerr te stellen en de grald le hunnÈn $verdragen aan zijn
Buurt. of dat hij de z.in l'2r e.uploitatie in zag zoals Sloet en Van Daalen tlat
clerlen.
Lr de "Geschie cleni* van Hde " u'ordt aflfi deze affaire ook aanclacht besteed.
'1i Hienn v;ordt gesugÊereercl dat er een corilict was tussen hel fujk t.oi'de
Provincre) en de Beru:ekrlmse boersn af tussen de Frarrincie en de Bemtekomse
Itaad. Ookrvordt gesteld clat Van Daalen en Prins heiden de vot"rrrïrannen
r'ar t1e Bennekomse actie rv,r.ren. FIst. liikt nre dat

I
I
Er lvas een conflict tussen de Edese Raaci en de Prol'incie . Dit corLflict
eindigde in 1874 door toedoen van burgemeester vim Borsse le .
Er was een conflict tussen de Edese Raad. waar Van Daalen dee I viur uit
maakte, en burgemeester Prins, die steecls me er in eerr isolement raakte. Dit
conflict eindigde met hel aftreden van Prurs in l85l .
Er was een conflict tusserl Prins en Van Daalen. misschien voi.rrtkomend uit
karakleruerschillen. Of dít cont'lict geëindigd is weten we niet. tien voorlopig
einde kw'am eraan toen Prins in 1845 teleurgesteltl afirad als burrrtrichter.
Er was een contlict tussen buufiriclrtel van l)aalen en de geerfden l,an de
Bernekomse buurt over de exploitatie van de grond. Dit {:onflict eint'li,qde in
het voordeel var \rar Danlen, maar hi1 heeft met zijn winst niet veel kunnen
doen.
Allemaal conflicten in het belanq en ten behoeve van cle Kadastrale Gemeente
Bemekom.
I .
Buurtboek llemekonr hn, \,3.OA 38 í1915 ) iI,46;
(1927I II"54, truurtspraal,l, 1 I mei 1848.
?. Gr\E 191t6, Eigendomsbewiizen, akten van koop e:r verkoop,
ruiling. bevestieing van erfpacht en van h1'polhecaire
leningcn van oil'oerende goederen, 1826-i961.
Notariële akte ?8 del:ember 1874.
3 G. Breman, Vinger aar ikelen yuist. Eerl Velults dorTtL
llurgemce ster in dE Fraqse tiid. lBl l-i813. tBennekom
1985). pag l8 en I 9.
4) GgschigcleniF van Ede. Deel II Het amht pn rlg Gerneente
Ede. ituïfiem l9B0) pp 118 t'rn 1:;.
drs. Gerit Breman

De explosle in de molen "Onze RIka" (een reactie).
In De Kostersteen van oktaber 1995 tnr.5,4) berichtte H.Glisbertsen over een
Lrrief van de heer Biir, voonnalig Duits onderofticier en aanwezig bij de
Lletging van de slachtolTers van de ontploffrng in de Bemekomse molen "Orue
Rika" crp ?3 november 1944. ru ruim vr3ftig.iaar geleden. Bár heeff op verzoek
va:r dtu. Gtjsbertsen zijn belevenissen í"\r0or zover mrjn herinnering het nog
toelaat") gedurende die dagen op papier gezet.
FIet is frjn dat dit is gebeurd, Het aantal slachtoffers dat de heer Bár
ncremt komt aardig overeen met de al bekende aantallen. Een totaal van 7l
rloden, waarbij de resten van tien personen in eén kist werden gedaal- en
ve ertig nvaargelvonden clie naar allerlei plaatsen werden afgevoerd en waar-
\ran er ontgerwiit'eld nog een aantal zullen zijn overle den- zijn getallen die niet
sterk afrvrlken van de in Nederlandse broruren aangegeyen schattingen maar
r,r'el duideluk meer precrsering geven. In die zin is er nu weer nleer over het
"mysterie" rond de molen bekend.
In zijn ne erslag van de brief var ditr. Bár' verwijst dtr.Gi.isbertsen
naar mrin zes jaar gelecien in 'De Kosterste en' vefschenen verhalen i:ver de
Bennekonrss molens {nr.28 en nr.29, 1989). Gijsbertsen citeert een zinsnede
uit de brief vm Bàr en cr:nstnf.e ert tege liik dat tsàr's herinnering in tegenspraa.li
is met het door mil in 1989 gcmelde over de berging van cle slachtoffers na de
bewuste ontplofting op ?3 novenber 1944. [k citeer: "Het klopt niet dat de
berging van de doclen door acht Nederlanclers ge daan werd. Dit is uitsluitend
door mij en rni.ln wachÍsolctaten gedaar" (6ijsbertsen, p l4).
Tegen de hierdoor gewekte suggestie als zouden Paul de Nooij en
Alie Vonk, die m1j in 1989 hun verhaal over hun betrokkenheíd bil het nrimen
r,'a-rr de slachtoft-ers van de ramp in november 1944 deden. niet bij de herging
of een gedeelte van de berging aarnn'ezig zouden zijn geweest, heb ik benvaar.
Paul de Noaij, een der vooÍmarilen rran het Bennskomse verzet. was
op ?4 noverrber 1944 in Bennekom, Ondanks dat het dorp toen al e en maand
omtruimd was beschikte hij toch over de vereiste toegangspnpieren, H1 werd
gedwongen mee te helpen bij de berging van de *lachtaffers.
Alie Vonk, doclrter van schoenmaker Vonk aan de Veendenveg en
ten trjde van cle ontploffïng in de molen geëvacueerd aan de Slagstceg. vri"iwilligster
bij het Rode l(nris, fietste een dag na klap rnet enliele anderen naar haar
ouderliik huis aan de \reendenveg met de bedoeling nog lvat sprullen op te
halen. Een van de personÈn die n"ret haar nree ging was Gerit van Bamreve lcl,
bij ouderen nog wel Lrekend als de vrachtrijcler vzur de Bovemveg. Vlak b1i cle
Gereformeerde Schoul {Conunzurderii) werd Gen'it val Barnerreld aangshou-
I4

den door Duitse soldaten en gedlongen mee te zoeken naar de "stukken en
hrokkert" van de orngekomen Duitse solclaten. Alie \hnk kwarn uok in de
school terecht, Ze zag cle loknlen vol liggen met onrgekornen miliÍairen allen
met het horrtd naar de muut gericht.
GsconÍr'onteerclmet cle mecledelinq vzur clhr.Bár'zegt rUie Vt:nk irr
1995: "l)at [ie$. ie". Paul de )rlooijrrertelde irr 1989 clat e;r. in zijn halimcrrrla,
acht l.lederlanders aan liet r,t,'erk werclen gczet op de dag na de ontploffing van
de nrinutie in cle nrolen. Ook hii noenide toen Gerit van l3nrïsveltJ. Il 1995
blijft De \looii br1 rnoncle van zijn e chtgencrte br1 zijn merring r]f het e r ook
acht geweest zijn is echter op geen andere r,vrjze te contrcleren. Dat er ecfrter
Ne derlanrJers (gerlwongen) hebtren geholpen brj de berging van de slaclrtofl'ers
staat mi-jns iruiens echter r.ast. Rest cle waag of cthr'.I1tu'zich clit nieï meer
herinnert of clat hi1 pas later opr het tonee I verscheel en voor de afuoer van de
slachtoffers heeft zorggedragsn... De su,ggestie dat genoemde llerurekortrr eri
niet bij de alwikkeling \ran cle ramp betrokken zijn geweesl. is ectrter on"lurst.
Alie Vonk kan nr.rg steeds een gecletailleerde besclrilving geverL van heteeerr
ze aanil'eifl
Cl.A.Heltlnk
N,ll, De heer Bal sclrijll in rijn briet-. ciat op ?3 nov.1944, toerrhr.ywachtcorrunandarÍ
was. alleen Duitse soldaÍ.en bii het bergen van de li-iken betroki

IN DE KAART GEKEKEN NLJN/IMËR I3
Roncl Bcnnekrrm is vccl te bclevon aan landschaps- en natuurschoon, Wc
hcnncn dc bosscn cn hcicleveidcn op het Vclurvcntassief cn tocli ook
rcdeliik dichtbij dc bosscn ran de Utrcchtsc Hcuvclrug. Tusscn dczc tucc
grolc bos- cn natuurcenhcdcn ligl dc Gcldcrsc Vallei. u'aar looral de kleinc
grocne elemcntcn bcpalcnd ztjrl voor clc aantrckkelijkheid van het landschap,
Hicrbii valt tc denlien aan kleine bosjes, houtu'allen. crfbeplantingen.
knotbomcn. rvcgb*plantingcn cn hcggcn. Zrt vcrtellen dikrvtlls hct rcrhaal
olcr dc landbouu varl \'rocger (cultuurhistoric). Dezc klcine landschapsclclulenlcn
r,'onndcn vclc jaren gelcdcn als hct $'arc nctrvcrken tussen dc grotc
natuurgcbicdcn.
i"{ET ONTSTAAN VAN DE LINTVORN,'llCE(houtrvallcn) EN PLNT-
VORMIGE(klcine bosles) GROENELEMENTEN.
Dc hagen. heggen. houts'allen snzovoort ziin cigenlijk pas clntstann tocn dc
rucns hct l,irnclschap door middcl van rectcclt cn akkcrbourr sterk ging
bcin,;locdcn. De ccrste aanzettcn hiertoc geberu'de al zo'n 5L|00 "iaar
veror
Christus. tocn dc ilcrstg bocrcn in Nederland hicrmec bcgonnen en rvaar hun
opr olgcrs steeds mcc r,crclcr gcgaal ziin. Het rcsultaat hien an rvarcn
ticnciuizcnclcrr kilomctcrs \.an dit soort groenelcmcnten. Deze liincn van
houL in hct landschap haddcn dus vafi oorsprong uitsluitend een landbouu'-
kundige betckcnis,
DE FUNICTIES VAN DËZE GROENELEMENTEN
De \,roÊgcrc grocnelementen deden clienst als u'ildnallen. hagen voor
r,rindkering. perceclsschciding" cigendomsmarkering cn in'erancicr vall
gericfhout. Ecn aantal van dezc liurcties zullen rve cens nader bczien. Wc
beginnen mel de houtrial. Hieronder vcrstaan \\'c een door dc mcns opgr;-
n'orpcn. larrggereklc aarderr s'al met ecn aanccngesloten bcplanting van
rcrschillendc hor-rtsoortcn. Vaak ligt cr aan bcidc zrldcn cen grcppcl.
lict rvalLchaan crtra steile kantcn kriigt. Dc bclangnlkste funktic
'.r,aardoor
ran dc houtual in dczc strcck rras naar alle u'aarschijnliikherd pcrcccls- cn
crgendomsschoiding. Orn dcze scliciding dicht tc houden mocst hij onder-

houdcn rrorden. Dit ondcrhoud lcrcrdc hr:ut op cn hicrdoor krccg dc ual al
spocdig ccn bclangrrjkc Íiurktie als houtproduccnt. Dc houtrrallcn rrcrdor
bii het ontstaan lan hct Kadastcr (18:2) r'cclal apart opgcmclcn cn in kaart
gcbracht. Dc mrnuutplans uit dc Kadastralc Atlm ron Bcmekoni gcrcn dil
zcker voor hct gcbicd Ncrgcna (si:ctic F) crrr d* I..rt&ts (scctrc B) prachtig
u,ccr. Dc bcnaming dic 0r hicr aarl u'ordt gcgc\0n zijn akkcrnransbosscn cn
akkcrnlanshagcn.
Naast dc houtunllcn kcnncu r,re d0 hr:utsingcls, ln dc znndstrckcrr cn aan dc
rand daan'an bevindcn zich grotc gcbiedcn u'aar hct grondu atcr I an,:uds
dicht aan dc oppcnlaktc hrram. Voor hct nrakcn lan ccn eigendomsgrens
oÍ'r'cekcrrng hoctdc dan gecn rral tc rvordcn opgc\\,orpelt. maar korr uordcn
rolstaan met hct gra\cn van ecn sloot In dc slootkantcn k$am op dc
uatcrlijn r.aak natuurlijkc opsiag ran cls tot ont\\ikkeling. cn ucrdcn cr ook
uelelzcn geplant.
Ook rr.arcn percclen mct hakhout bckcnd Hakhc'Lrt is ccn bcplarrrrng r an
loofhnut wnar pcriodick al hct aan\\'cage hor:i rvordt gckapt cn uit hct
pcrcccl *'ordt algerocrd. h4en lict het liout nict hoog opschictcn nraar dit
ricrd trjciig dicht bry dc groncl algczct orrr daama dc stobbcn rrr:er t* latcn
uitlopcn,
T';n aanzicn vau dc lrcgrenzingcn knn mcn stcllcn dat elke strc:ck zo zun
cigen manier hcclt \\flarop kalcls vy

HET CERIEFHOLJT
lcdcrc houtsoort had eigcrrschappcn dic voor bepaalde gebruikcrs doclen
hct rnccst gcschikt \\.arcn. Hct mercndecl van het hout diendc als brandhout.
Eils cn uilg 'roor zovcr nict gcbruikt als bonestaak ol' als tccn voor
vl ilgcnrnandcn-u'crdcrt gchccl vcrslookt.
Dc dunnc tu'rlgcn viur dc hcrh rvcrd*n sanrcngcbondcn tot talikcnbczcms.
Dc stccl k*am u'ccr r,an dc cs. Ësscnhout is rrarncliik uitermatc geschikt our
gcrccdschapsstelcn lan tc makcn. Als hct enige tiid in het uatcr hceft
gelcgen en gcschild. rvordt dit hoLrt glad cn duurzaam Hckpalcn eir bonestakcn
u'crclcn ook bii loorkcur uit dc es gehaald.
Ook mikkcrl \\aren vecl roorkonrendc gebnriksvoonverpen uit hct gcricfhout.
Ecn mik n'as ccn stoli mct ccn gaffclvonnig uiteinde. Dc mik rvcrd in
de stal gebruikt om het hooi. dat dc koeien op stal tc oten krcgcn roor zc uit
tc spreidcri. Een schcrpe hooivork zou he1 vee kunnen r,enl'onden. Naast de
cs nas dc cik ccn belangnlkc en duurzamc houtsooí; hij lo'erdc prirna
brandhout cn stcrke palen
Soms zat cr haniicl in ecli. (eikcschors), Dc eikestammctjes rverden dan
gcklnpt cn gcschrld op speciale klopbanken: de eek rverd aan bosscn
gcbondcn cir vcrkocht aan lccrlooicrilei"r.
Van oudshor rrcrd dit q,crk gcdaan door eckschillcrs. ecn soort nomadisch
r olkjc. Zry volgden voor hun u'erk in feitc dc lijn r,an de eikengroci.
Eekschillen mocht slcchts nvec maandcn per jaar namchjk in de maandcn
maitrl cn apnl. Drt lrad tc makcn mct heï op gang komen van de sapstroonl
lan dc boam of struik. Latcr ging de bocr dit zelf doen. Vanuit dc omgci'ing
van Beunckom ging de cck mecstal rraar Arnhem.
CF,EN VEF.BECRAAFPLAATSEN
Dc rroorden pcstbosSc of kocbosje duikcn regclmatig op in allerlci rcrhalen
over klcinc boseenhedcn in het vccnreidegcbiecl.
"[u vrocgcr tijd is cr vec begravcr"r". tvordt er dan verteld.
Tot in de i origc ecurv $,crden dc r,cctceldgebieden regelmatig geteistcrd
door pcsti:pidimictn ondcr het mndvec. Een anderc gcr,rcesdc ziektc rvas
hct nrilt\ ullr. maar clcze zicktc kn'am hicr op de $'at hogere grondcn nict zo
r cel voor. Dc miltr,uurbactcric ontstorrd mccstal op de natterc grondcn
bi"jroorbccld dc rccnrveidcgcbiedcn. Vcc. dat aan een besmettelijkc zickte
\\ as gcston cn * erd mct hurd cn haar bcgraven of r"crbrand.
18

Uit ondcrlinding uist mcn dat cr gccu andcrc rnanrcr \\'as om dc zicktc tc
bcstr4dcn. Voor het bcgrarcn van al dc kadavcrs rrarur dln ook nrassagravcn
nodig. Op bepaaldc plaatscn in hct land- lrcfst zo rcr rnogchjk van dc
bocrdcrrj- rrcrd cen kuil gcgraren 1,oor hct dodc vcc. lvlen gooidc ongcblus*
tc kalk ovcr dc kadarcrs hecn cn rcn'olgcns rrcrd dc kuil uccr dichtgcgooid.
Dit allcs volscns n,cttclrykc loorschriÍtcrr, Dc rvct schri:cl'ook roor
dat dczc plck gcclurcndc minimaal ccn Jfiar roor hct orcrigc vcc aÍqcslotcn
dicudc lc *ordcn.
Dc ccrstrcrantrvr:ordchjkc roor cXczc gang van zakcn nas dc rcldu.achtcr.
Die n'as cr altijd bii. ranal'hct bcgin(dc ecrste spade) tot hct cind ihcr gar
dichtmakcn). Dit n'ns vooral om cr op toc tc r.icn da1 hct bcsnlcttc kadarcr
daadrierkclilk ucrd trcgravcn en dat hct rn die toch lvcl annc trid níct nog
ccns lr crd gcconsumccrd.
In dic tiid bchoordc ook dc controlc op al hct zickc rcc bii dc politic. Maar
nu \\'eer tcrug naar dc Ycebcgraafplaatscn. Er clntsLondcn zo dus percceltycs
r\aarop dc bocr -tcr hcrkcrrning voor dc omgcving - bomcn planttc l{ct
hout kon hij latcr w'ccr gebruiken. Br1 navraog bij de afdcling Grocn r an dc
gcmecntc Edc . r'crzckcrdc mcn nrij dat cr in het Bcnnehornsc dccl vau dc
Ge ldcrsc Vallei gcen zogcrlaarnrle pestbos.ics voorkolncn. Wat rrcl als
zodanig r.rorclt cri,aren zijn do zogcnaarldc clzcnbrr:cktroslcs. Drt uaren de
dclen lan cen pcrcccl u'aar dc grond konstanL tc nat \\as loor bctciding cn
otu dic rcdcn rvcrdcn ingcplant.
EEN HECI-ITE ISULJRTSCHAP DOOR DE CROENELEh,{NNTEN
Wannccr in clc u'inlcr dc vorst in dc grond zat. *as cr op hct land rrcinig tc
doen. De kocicn stondcn op stal. Ovcr dc hardbcl rorcn landcrijcn rvarcn dc
bos1es cn rvallcn voor de boer gcmakkclijk tocgalkclr.yk Elkc plaatscliikc
boer had u'cl cen pcrcccl mct gcricÍhout. l)cgcnen dic dat niet hacldcn
kondcn jaarlryks op een algcsprokcn dag hct hout van cen pcrcccl kopen
Dczc bleenkomst \\'as rreestal in hct plaatsclilkc cafó.
Hct kappen rau het hout - cchtc rrintcr arbcid dus - uas lrocscr ccn
burirtschapsgcbcuren. lv{cn haktc bij elkaar. Het tildstip van haklicn ucrcl
ran tc\orcn gcplancl cn aan h$t crnd lan ro'Íl dag dronk nten dan nog raak
ccn borrcltle op dc goedc afloop.
Het klrottcn gcbcurdc nlcl dc Vclu*'sc hicp (cen slag groter drn dc nornralc
hicp) en hct zagcu decd men nrct ccn l$ccpcrsoons trckzaag.

DE VERDWIJNINC VAN VEEI, CROI]NELEMENTEN
In dc loop van dczc eeu\\ cn vooral na dc 2'rvcreldoorlog
il'allcn en grcnsbeplantingen stcrk afgr:nomen. Brlgaande
dc bcplantingcn in dc Kraats.Ncrgcna cn dc hooilandcn in
1 985
is de hocvcelhcid
tr:kcningen toncn
dc jarcn 1920 cn
". tW
-r'ft i:w
WÊERGAV€ VAN OE AANWEZIGE g€PLANÍING
Iài DE KRAATS en NERGENA
19 85
t=-t
l.--...-.1
\. ,t t,,r'
GÊSLOÍEN EEPLANTING
OPÊN BEPLÁNTING
o zo :oo 750 000m
--E

Uit dczc bccldcn blijkt dat nret allcor dc hoclcclhcid bcplantrng in dc loop
dcr jarcn drastisch is afgenomen" lraar dat ook de samcnhang tusscn dc
dclen (hct netu'erk) r'ccl mindcr is -fcrcns is tc li.:n dat de bcplanting
tcgcnrroordig ccn opcn karaktcr hccÍl (borncnn jcn cnz )
Dc gcslolcn beplanting \ íur \ roegcr ls nL)g maar op enkclc plaatsen Lcrug lc
vinden, Aan hct beglin van dczc ccuu b*stond zil nog uit ccrr ;iatrccngcslotcrr
cn dicht stclscl varr hagur crr houtuallcrr.
Dc achtcruitgang in grocncle'rncnlclt ls looral ccn g*r'olg go\\ccst "an
clc
mcchaniscring l'an dc landboutr. Dczc ging gcpaard rrct o, a rcrgrol.irrg
r,an dc percclen. Dc tallcn en hagcn stonden dan irr clc ucg cn rrcrdcn
vcm'ridcrd. Ook lagen zij raak onoverzichtcliik lcrsprcid in hct larirlschap^
dc oppcnlakt*n \\arcn klein cn zc ucrdcn stccds dtiuldcr rn
ondcrhoud. Daar k*'am nog bry dat andcrc brandstoflbn zoals olic cn
aardgas ccn gcricfchjke r,cn,anging roor brantlhout ucrclcn cn dat srclcn
voor gerccdschappen r,oor rrcinig gcld te koop kuarucn.
IVaar latcn uc niet mct d* bcschuldigendc riniicr naar dc bc,cr xi.tzcn. Di:
agraricrs proíitcerdcn naurvelijks ran dc locr.l':mcndc *char:ii"t eirrd .j*rcn
iiiftig en bcgin jarcrt zcstig. Om dic achtcrsiand in tc lopcn ulocsl nrul r.r.lct
mindcr nlensen gaan produceren. dus rverdcn dc minsl rcndaLrcle en lnccst
orbcldsintcnsrn'c activitcilcn aftestotcn, Dit laatste \tas rrtcr rckcr h*[
gcr al met hct ondcrhoud r an hct halihout.
CULTULJRHIS"IORISCIHIi WAARDEN VAN DE cROEhii:LEl\,ïtiNI'EN
Vooral lijnionnigc elemcnl.cn rerEgenlwx)rdigen cr,rltuurhistorischc
overbhjfsclen uit ccn trjcl. u,aarin zij in nauuc relatic slonclcn urct clc
vcrkaveling cn beu'oningsgcschicdcnrs van dc streck. De urrir:hting i an irct
landschap lertelt r,ccl or.sÍ dc geschiedcnis ran de strccl:. Op vcci plantscn
is de structuur !an dc rniddelceurvsc ontgirurrng van dc Cicldcisc Vallcr nog
rcdehjk goed tcrug lc r,inclcn. Hct aardi.qc is nu dat ilt Bennckom nog dc
oudstc eikenhakhoutrval van de gemeente Ëde is geleg;cn. Dc rial. clie nog
in goedc staat vcrkecrt. ligt aan het Hamscclgh.ic nabrl huisnu,mmcr 7 en rs
al zo'n 200 jaar ourj. Het mocl ran oorsprong ecn ondcrdcci *c$,--.:sl zr.;rr
van de omhcirring vall ccn moÊslrun cn clierrdc orn hct rriid buitcn rc
houdcu. Daarnaast straalde zo\r nrooic houtrval ook kracht uit l"lct b,;gt'cnsdc
namclijk ecn bcpaald bezit.
Hicr cn daar staat nog r:ude beplanting op dc randcn lan de dlkzanclr'uugen
Vooral dc duurzunc cihcn rvcgbcplantingcn lan LLcí ,, r{)cgcrc kastccl

Harsclo.
Ecn praclttrg voorbccld r an ccn oudc pcrocclsbcgrcnzirrg is dc fraaic
knotcsscnbcplanting aan hct bcgin lan dc Vicrmorgcn\\'eg ízuidkant). Ook
zijn cr nog cnkclc bcplantrngsccnltcdcn tcrug tc vindcn t'an dc oudc kcrkcpadcp
(gctracht znl qorden ctezc culluurhistorischc groenelcmcnten in kaart
tc brcngcn. iius daar kotrrcn rve bcslist nog cctls op tcrug).
W,.','íh
Ll,. ' '
t/4,r:i7,.!,,;
ii;,%| """
Aan de Viermorgenweg is een oude perceelsbegrenzing te zien in de uorm. uan deze
fraaie knotessen..
22

HOE NLJ VERDER
Daar bchocvcn \\'c gccu lang vcrhaal r>r'cr tc houdut. Wat cr llrJ tlog rcst aan
uallcn" singcls. knotbomctr c. d. riordt. \'oor zo\cr gclcgcrr ttt hct oprcnbaar'
ucglichaam door dc gcntccntc bl.jgcltoudcn.
Hct ondcrhoud van dc grocnclcnlcnlctl rn de glcbic4*1 dna:burtcn js voot
ccll groot dccl hct ucrk ran dc hocr ol'injrvi[igcrsricrti. (.lolt in l]curtckonr!
Hct Bcunckorns Nicurrsblacl ntcrldclc iu ianuari 199i n,rg: "Vri|rrililgcrs
knottcn oudc rvilgen op Harnsc D1;k"ie:"
Gclukkig bcgrnt -zij hct langznam - ook dc politick dc voornoemde protrlcmen
tc

Ondcrstaandc OrJc tlln Bcnnckonliond ik in hct archicIr an
.1. I)lrlr irlr.lcr"tir:rocl: \lusnr-'u. \'rif i:n \ccrtiu taal r:clcdcrr
lltls 1,'rr*rcl '.1ït lrdair i:cdiëlrt gr-'.scllrcrcrr" ío'ól'lc,Jcn rnrr dc
Sitnur il \"oorLnclilicrs )
íJde,riuL. ElcrrrlaLcu*
llct buslc cftrrp ur 't lrclc land. ticrc-licrc-lrcre
ls [Scnrru]"oru'nirrr dc Vclurr*rand. lrcrc-licrc-lonr
Dc bsrrkcrr rr$ cic l-lullcntrcru,. ticrc-lrcrc-licro
Drc rrrocsl.cn'i:lur. ilat rlas hdliil crg. ticrc-licrc-lom.
\i an l"lli:Í'Ícn r i:nd" drt cllt lriÈl rinu. ticrc-[crc-licrc
(iillq t(.r\:n roilrl rrlrl recl Dinu-U'irrrrl (icrc-licrc-lonr
(ir:lirkkrq is tlirt rlr:cd ccÉaan - llrrr.-licrc-licrc:
[:in dc lrórrcn [:lt:i cn s*tnán. ticrc-licrc-lorn.
lrt chl dorptr: uD hcl z,;rncl. ticre:-lierc-licrc
Schriili Cairrt jDcrk rrt orrr:c krilnt. tic;re-licrc-lorrr
llr j rr*r"-1 r ccl r ;rrr t,ldrrccn. ticrc-lierc-lrcrc
!laar rr ic hr.i rs. dat rrccl er Í1,0{n. {icre-licrc-k:nl.
0 [J l( cn \,' \/ \' . ticrc-lierc-licrs
-l't'llcrr hic:r [cldcgc nrcc.
ticrc-lierc-lonr
(.) tl L staar iïlliiil klirilr ticrr:-licrc-li*rc
\i \' \i rcrllcct llcl nlcilf... ! tri*rc-lier*-lorn.
I.)r bo'c:rcn riiiicrr lricr qraae traard. ticrc-lrcrc-licrc
i:ljrr al s rurtir r; ltr;c{ rr,iit rríaï'd. trcri:-licrc-lqrnr
l::e'rrs rn 't jrar rs 't r, orrr hcn I'ccst. ticrc-licr*-licrc
Vl1r
^.i
uliar't ( ()nc(rl.lr'Íi gil\\ccsl. tie rc-li*rc-lonr.
l.'let ig hclcnraill niet ll;u'atd. ticrc:-licnc-lrcrc
l)at Oud ïScnnchom bcstaut" ticre-licri:-lonr
[]r:cl*clcr.qr:t'c:ilartrccrd" ticrc-lierr:-licre
ls tcrrsrlofic h,":,;l rrat rrccrd, lir::re-licrc-lom.
Hn nrr ïrtÍ cit'r{:lc \,ltr (lit liÈd. ti*rc-licrr;-licrc
Docn ni nal oÍ'clocn z1 't nict. trcrc-licrc-lcxn
\/clr:atli'r;u do.'rr zii trllcrrraal. licrc-lir;r'c-lrcrc
llctZii hii l)rc:tt oÍ.bri ('cntraal. t.i*re-licrc-lom.
,r I'c;ksl ultlrl._{Jpg{j ,r:pucstcld st{l{r door uoon' dc ilc Slnrn )tÍill1 op ol 1ái jan. l()5 I
\'l uzi,:k ',{dr,rcantic rlin{ otr rers
\ B 13. tlii t}ij Pict rr;rs rrls bu'?rcï bi.j B,.rrhot of in hct Calb Dorpszicht. Hicr
ii; l$ nu r-I"t crr:h cfin ('lriucc:i t lllfïoc:i riítaurtnl rc$taurtnl.
(.'cnl.rall (]cnl.rall rras ('a["c C]cntrarl,
Nu de Vlcqcl