Nov. nr 74 - Oud Bennekom
Nov. nr 74 - Oud Bennekom
Nov. nr 74 - Oud Bennekom
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
DE KOSTERSTEEN
VAN VEREI{IGINGSGEBOU\M TOT<br />
MUSEUM: 1930 - 1975<br />
Het oprichtingscomité<br />
Het eerste notulenboek van het 'Verenigingsgebouw' begint als l'olgt:<br />
Notulen der Vergadering. opgeroepen tot oprichting eener vereeninging tot Stichíing en<br />
Exploitatie van een vereenigingsgebouw te <strong>Bennekom</strong>, door het voorloopig "comité" op<br />
28 April 1930 in Cafe "DorpzichÍ".<br />
De Voorzitter van het voorloopig Comité. de heer G. van den Brink. opent de vergadering<br />
met een woord van welkom aan de opgekomen Dames en Heeren.<br />
Hij memoreert het doel dezer samenkomst: te komen tot een Vereeniging. die een gebouw<br />
sticht en exploiteert. Dit is noodig geworden. doordat de tot dusver beschikbare vergdderlokolen<br />
niet langer mogen of htnnen gebruiLrt worden als zoodanig.<br />
Op initiatief der Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer werd een voorloopíg Comite<br />
opgericht om de mogelilkheid van voorziening in deze voor ons dorpsleven onmisbare<br />
zaak te onderzoeken. Dit Comité. bestaande uit de heeren G. van den Brink. J. de Groot,<br />
L. v.d. Kamp, H. v.d. Pol, J.D. Jeswiet. P Achterstraat. J. Ozinga en J.L, van L'erre, heeft<br />
met bekwamen spoed en met aanvankeli.ik succes nagegaan. langs welken weg en door<br />
welke middelen men in <strong>Bennekom</strong> tot een doelmatig Vereenigingsgebouw zoude kunnen<br />
komen. Tot het stichten hiervan zal een bedrag van f 17000 noodig zi.in. Bij een rondgang<br />
in ons dorp bleken vele ingezetenen bereid tot het nemen van aandeelen in een renteloze<br />
leening tot een bedragvan J8000 terwijl men zich voorstelt de restvan heí benoodigde<br />
bedrag als l" en 2" hypotheek te hmnen plaatsen. De laarlijksche inkomsten worden<br />
geraamd op een bedrag van f 1600, die der uitgaven op I1500. Bi1 de rentelooze obligaties<br />
is rekening gehouden met een bedrag van J I 500 van de Openbare Leeszaal. die<br />
daarvoor zal deelnemen als de algemeene vergadering dezer corporatie zulk,s goedkeurtt.<br />
Na het beantw'oorden van esn paar \Tagen de, werd besproken en door den heer Van<br />
door de voorzitter en nadat niemand meer Verre met instemming der vergadering<br />
het woord verlangde. constateerde de heer werd verklaard, dat alleen zal worden<br />
Van Verre dat de Verenigrng \\'as opge- toegelaten een zoodanig gebruik, woar'<br />
richt. Daama werden de door het Comrte door de moraliteit. de godsdienstige geopgestelde<br />
concept-statuten in besprekrng voelens en het nationaal bewustziin gegebracht,<br />
waarborgd zullen ziin.<br />
waarbij een principiële kwestie de exploi- Na enkele mlzigurgen van formele aard<br />
tatie van het te stichten gebouw betrelfen- werd hierna het concept aangenomen.
Het eerste bestuur<br />
Het voorstei van dokter J.H. van Omme.<br />
vocrzitter van de Vereniging voor Vreemdehngenverkeer,<br />
om het voorlopig Comrte<br />
aan te rvrjzen als <strong>nr</strong>euw bestuur- werd door<br />
de heer G. van den Brink afgervezen, omdat<br />
niet alle leden van dat Comite in het<br />
bestuur wensten zitting te nemen,<br />
Na stemming werden als eerste bestuursleden<br />
gekozen:<br />
J.L. r,an Verre. voorzitter<br />
J. Douwes. secretaris<br />
D. Koopman- penningmeester<br />
J. de Groot,lid<br />
J Ozinga.lid<br />
Daarna werd door de Verenigrng het bestuur<br />
gemachtigd tot het aankopen van<br />
grond en het stichten van een Verenigingsgebouw<br />
daarop en het bezwaren van het<br />
o<strong>nr</strong>oerend goed met een l" en 2" hr,potheek<br />
bry de Boerenleenbank te <strong>Bennekom</strong>.<br />
Op 7 mei 1930 rverd in huize'Otium'aan<br />
de Edeseweg 53155 de eerste bestuursvergadenng<br />
gehouden. Omdat er in de<br />
oprichtingsvergaderrng van 28 april maar<br />
vryf van de zeven bestuursleden waren benoemd,<br />
werden nu nog twee dubbeltallen<br />
samengesteld, waaruit men op de Algemene<br />
Ledenvergadenng van 19 mei nog twee<br />
bestuursleden moest kiezen. Het werden<br />
de heren P. Folmer en H. Heetjans.<br />
De pen<strong>nr</strong>ngmeester stelde voor zo spoedrg<br />
mogehlk een begin te maken met het rnnen<br />
van de contnbutie en van de toegezegde<br />
aandelen in de renteloze lening. Om de<br />
kans op uitloten van de aandelen te vergroten<br />
werd voorgesteld het aandeel van<br />
/ 100.- te splitsen ur vier coupons van<br />
f25--. Er werden in totaal 329 coupons<br />
uitgegeven. zodat de opbrengst f8225.-<br />
bedroeg.<br />
B5 de bespreking over het bouwterrein<br />
k'wamen drie voorstellen ter tafel.<br />
- Het terrern achter het huis 'De Geer' op<br />
de hoek van de Dorpsstraat en de Kerkstraat.<br />
- De tuin van hotel Rawang aan de Dorpsstraat<br />
- Een terrein aan de Selterskampweg, dat<br />
door de penningmeester. de heer Koopman,<br />
werd aangeboden.<br />
Het gebouw<br />
Aan de architecten Van Egmond te Ede en<br />
Van der Waal te Wageningen r,l'erd gevraagd<br />
om - zonder verplichtrng voor het<br />
bestuur - schetstekeningen te maken. Op<br />
de vergadering van 5 juni 1930 kwam de<br />
heer Van der Waal met een voorlopige<br />
ramrng van de kosten voor het gebouw<br />
van f14.72-5.- en de heer Van Egmond<br />
met een bedrag tussen de /14.000.- en<br />
/1s 000.-.<br />
Op zaterdag 14 juni werd het terrein achter<br />
De'Geer' aangekocht voor /2.000.-.<br />
waarna op 19 juni de opdracht voor het<br />
ontwerp van het Verenigingsgebouw aan<br />
architect J.J. van Egmond uit Ede werd<br />
verstrekt.<br />
Daarna volgden druklie trlden voor het<br />
bestuur. Tussen de maanden april en december<br />
1930 kwam men in totaal zeventien<br />
maal bijeen. In iedere vergaderrng<br />
moest de begroting worden brygesteld. In<br />
de vergadenng van l8 juli kwam de architect<br />
zelfs met een begroting van /19.500,- !<br />
Door op verschillende posten te bezurnigen<br />
bleef er uiteindelijk een bedrag van<br />
)
Het huts 'De Geer' aan de Dorzsstraqt in 1955. Foto Collectie <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
/16.,500.- over. Aan het einde van deze<br />
vergadering werd de bouw opgedragen aan<br />
de aannemers H. van den Brink en A. van<br />
Grootheest voor een bedrag van /17.160.-<br />
Tevens werd besloten om nogmaals een<br />
rondgang door het dorp te maken om die<br />
mensen te bezoeken die hun eerste toezegging<br />
haddcn ingetroklien en om nieuwe<br />
aandeelhouders te zoeken.<br />
In de bestuursvergadcring van I8 september<br />
werd gesproken over de benoeming<br />
van een conciërge. Na een oproep in de<br />
pers solliciteerden 30 personen. waan'an<br />
er drie opgeroepen rverden voor een gesprek.<br />
In de vergadering l'an 16 oktober<br />
werd de heer Lammers voor de ttld van<br />
een jaar benoemd en rvel op de volgende<br />
voorwaarden.<br />
a. De conciërge hee/i vri.ldom ven woninghuur<br />
en hetaalt als pacht voor het<br />
htffit .f 5.- per week.<br />
b. Hij zorgt voor de aanscha.Ífng van de<br />
materialen. benoodigd voor het schoonhoude<br />
n de r lokali te i ten.<br />
c Hi.l zorgt voor cle inveníaris van het<br />
buJ/ët. die het bestuur bij opzegging van<br />
de verbintenis onzerzijds tegen Jacruurpri.is<br />
overneemt.<br />
d. Na afloop van het .iaar zal het bestuur<br />
den conciërge vergoeden, wat het bu//èt<br />
bli.lkens de boekhouding minder dan<br />
Í 260.- heeJt opgebrachr.<br />
e. De prijzen der consumptie-artikelen<br />
worden door het besíuur vastgesteld.<br />
/ Het gebruik van de waterleiding is voor<br />
huishoudelijk gebruik van den conciërge<br />
vri t.
g. De opbrengst von de vestiaire is voor<br />
den conciërg,e. als pachter van het bu//èt.<br />
Tenslotte deelt de voorzitter mee dat de<br />
Koninkli.lke Bewilliging op de statuten<br />
der Vereeniglrig is verkregen.<br />
Op I I november werd besloten de huur<br />
voor de groote zaal te stellen op hedragen<br />
van .f l5 en f 25 per avond en hierbil<br />
doel en draagkracht der verg,aderingen<br />
in aanmerking te nemen.<br />
Van l0 tlm 13 december zal er eenbazar<br />
worden gehouden. georganiseerd door cen<br />
damescomite onder leiding van mewouw<br />
Van Verre - Mensingh van Charante. Met<br />
de opbrengst hien'an zal men de zalen<br />
kunnen stofferen en meubileren.<br />
De officiële opening van het gebouw rverd<br />
vastgesteld op rmjdagavond 19 december<br />
1930.<br />
Den heer Burgemeester der gemeente zal<br />
verzocht worden om de openingsrede te<br />
houden: men mag verwachten. dat hij de<br />
geschiedenis van de Stichring objectieJ<br />
zal weergeven. Tot verhooging van het<br />
bi.jzonder korakter der plechtigheid zal<br />
één der zangverenigingen gevraagd worden<br />
bij de opening der samenkomst toepasselijke<br />
liederen te zingen.<br />
Op 27 november werd medegedeeld daí de<br />
heer Burgemeesíer. Mr. Dr. C.O.Ph. Baron<br />
Creutz, heeft verklaard, gaarne de<br />
openingsrede uit te spreken.<br />
De gemengde zangvereeniging "De Harpe<br />
Davids" heeft toegezegd om ter inleiding<br />
van de openingsplechrigheid een<br />
tweetal liederen te zullen zingen. n.l.<br />
"lY'ilhelmus" en een Kerstlied.<br />
Aanvragen ziln ingekomen voor geregeld<br />
gehruik van de grooÍe zaal van:<br />
- De gemengde zangvereenig,ing "De<br />
Harpe I)avids" Maandagavond<br />
- De Chr. Gymnastiekvereeniging D.0.5.<br />
Dinsdagavond<br />
- De Vereeniging Gemengd Koor<br />
7í/oensdagavond<br />
- De Muziekvereeniging (O B K )<br />
Donderdagavond<br />
Aan de heer G. van Silfhout werd opdracht<br />
gegeven voor de levering van 300<br />
stoelen voor de grote z.aal /3-25 pcr stuli.<br />
In de bSeenkomst van 4 december rverden<br />
de prijzen van de consumpties vastgesteld:<br />
Bier en hmonade: 20 cent per glas<br />
Champagnecider. spuituater en ranjalsrast:<br />
15 cent per glas<br />
Koffie en thee: 15 cent per kop. br1 uitvoeringen:<br />
20 cent<br />
Nog voór de officiële opening. nameltlk<br />
op l7 december, kreeg de firma P. Sluis<br />
uit Weesperkarspel toestemming om in de<br />
grote zaal een film over pluimvee te draaien.<br />
De eerste zaalhuuÍ van /20.- was binnen,<br />
In het jaarverslag over 1930 schreef de<br />
secretaris met betrekking tot de opening<br />
over de verrassende nildheid von onze<br />
dorpsgenooten, die ook tot uiting kwam<br />
in de aanbieding van verschillende practische<br />
en schoone geschenken.<br />
Het eerste jaar<br />
Na de officiële ope<strong>nr</strong>ng braken er voor het<br />
bestuur wat rustiger trlden aan In l93l<br />
klvam men nog maar zeven maal brleen.<br />
^+
p,'r''LJ t'ctt lllllA t,,l',.l,,<br />
' r,yl \/<br />
t l. N. ,\. ( l. -,, r',, ,, ,l<br />
riirlag ll ()r:1. l,' li,'rtrt,'l.orrt<br />
t<br />
í,<br />
,\<br />
(.)1;c'r r i r r gsrr tiorrl<br />
().t] l'i. stirirl irllijrl l
Op zaterdagavond 3 lanuari l93l werd de<br />
eerste bestuursvergadering in het nieurvc<br />
jaar gehouden. Hierin moest meteen al een<br />
klacht behandeld worden:<br />
Een verzoek is ingekomen van het Bestuur<br />
der Leeszoal om op het dak van de<br />
bergplaats een luchtkoker. tevens schoorsteen<br />
aan íe brengen. waartoe wordt besloten.<br />
I'evens doet de voorzitter voorlezing<br />
van een ingekomen schriiven van<br />
den heer Jhr. Storm van 's Gravenzande.<br />
waerin deze ernstige klachten uitspreeh<br />
over de verwarming der Leeszaal, die ten<br />
eenenmale onvoldoende moet ziin.<br />
Voor stoelen. gordijnen en tafelkleden in<br />
de klerne zaal was f323.- no&g De aÍhandeling<br />
van deze aangelegenheid werd opgedragen<br />
aan de heren Folmer en De<br />
Groot, met het verzoek hiervoor een lager<br />
bedrag te bedrngen.<br />
ln het financieel verslag over l93l werd<br />
een zuivere wrnst vermeld van í575--.<br />
Besloten werd om hien'an f2A0,' af te<br />
lossen op de obligatiele<strong>nr</strong>ng- te weten acht<br />
coupons van f25,-.<br />
De Crisistijd<br />
In 1933 schreef de secretaris'. Hetlaarver'<br />
slag over 1933 - hoe kort het kan zi.in -<br />
moet vermelden, dat de dntkkende ti.lds'<br />
omstandigheden hun gevolgen ook in<br />
onze vereeniging laten gelden.<br />
Daarom noteert hry ook met vreugde:<br />
Prof. Dr. J. Jeswieí hee/t op 16 Maart<br />
voor de leden onzer vereeniging en andere<br />
belangstellenden een lezing met licht-<br />
beelden gehouden over "Een bezoek aan<br />
Balt". Het past ons bi1 deze gelegenheid<br />
' kking te geven azn onze erkenlet;;txsil<br />
voor de belangelooze welwillend-<br />
!,. t,i d,,<strong>nr</strong> Zijne Hooggeleerde oan onze<br />
i 't:" t,:Ii;!/;t: beWeZen.<br />
De gevuigcrt van de crisistrld - waar de<br />
secretans in zrln jaan'erslag op doelde -<br />
bleven in de komende jaren niet uit. Vele<br />
leden bedankten voor hun lidmaatschap,<br />
anderen verlaagden hun contributie.<br />
Doordat een deel van de gemeentehlke<br />
subsidre aan de Openbare Leeszaal werd<br />
ingetrokken, vroeg het bestuur van deze<br />
instelling om vermindering van het bedrag<br />
der vergoeding. verschuldigd voor<br />
verlichting en verwarming. Het aantal<br />
avonden dat de Leeszaal was geopend<br />
werd vermmderd van vier tot twee, zodat<br />
het bestuur wel aan drt verzoek moest voldoen<br />
In de loop van 1935 kwam er een zoodanig<br />
verschil in opvatting van den taak.<br />
die de conciërge van ons Vereenigingsgehouw<br />
moet verwtllen. tusschen het bestuur<br />
en den heer Lammers tot uiting. dat<br />
wiJ moesten verklaren van zi.fn diensten<br />
niet langer te kunnen gebruik maken en<br />
ziin dienstbetrekking per I Januari 1936<br />
hebben opgezegd.<br />
Na een oproep rn de plaatsehlke bladen<br />
kwamen er 54 sollicrtaties binnen. Uit een<br />
opgemaalit vrlftal werd de heer Van de<br />
Peppel gekozen en benoemd als nieuwe<br />
conciërge.<br />
Verschillende verenigingen hadden, als<br />
gevolg van ledenverlies, moeite met het<br />
betalen van de zaalhuur. Men besloot<br />
daarom deze te verlagen.<br />
6
Op 27 februari 1936 deed het bestuur van<br />
de gemengde Chr. Zangvereniging 'De<br />
Harpe Davids' mededeling van de slechte<br />
toestand der kas door het verminderde<br />
aantal leden. Hierdoor was een achterstand<br />
rn de te betalen zaalhuur ontstaan.<br />
Na rnning van de contributies zal de zangverenigrng<br />
f 47 -- ineens betalen en daarna<br />
/1.50 per avond.<br />
Afgewezen en geaccepteerde huurders<br />
Ter tafel is een schrijven van den heer (-.<br />
Broekhuisen te lï/ageningen. waarin deze<br />
vroagt hem de grote zaal te verhuren. om<br />
daarin danslessen te geven. Bi.j de besprehng.<br />
die hierover wordt gehouden.<br />
tonen de heren f)ouwes. De Groot en Van<br />
Si(hout aon. dat het gebruik der lokaliteiten<br />
in stri.ld zou zi.jn met de vooru-aarden.<br />
bi.j de oprichting, onzer Vereeniging<br />
door verschillende corporaties en leden<br />
gesteld t.o.v het doel der i<strong>nr</strong>ichting en<br />
ook met de beginselen door velen der<br />
leden. hegunstigers en aandeelhouders<br />
voorgestaan De hij de stichting gegeven<br />
interpretatie von ort, I der statuten zou<br />
daardoor worden verloochend. Op grond<br />
van deze argumenten wordt hesloten op<br />
dit verzoek a1*+ijzend te beschikken.<br />
Op de bestuursvergadering van 2l december<br />
1936 deelde de voorzitter. de heer Van<br />
Verre. mede dat h4 rvcgens verhuizing zrln<br />
bestuursfunctie r.al neerleggen. Ook de<br />
secretaris, de heer Doun'es. trad - wegens<br />
drukke rverkzaarnheden - af. In zrln plaats<br />
lverd de heer M.J. de Lange gekozen. In de<br />
ledenvergadering van 4 maart 1937 werd<br />
de heer P J. Fortanier tot voorzitter benoemd,<br />
In september 1937 rverd een aanvraag behandeld<br />
van de Ver. Vrijzinnig Godsdiensrigpnl<br />
om de zalen regelmatig te<br />
huren voor godsdienstoe.feningen op Zondag.<br />
ongeveer I 2 x per jaar. Na uitvoerige<br />
discussies wordt de prijs bepaald op<br />
f5.- per keer voor de kleine zaal en<br />
f 17.50 voor de groote. inclusief f2,50<br />
vergoeding voor de conciërge. die Zondag<br />
vrij mag zijn.<br />
Al vanaf de rngebruikneming in 1930<br />
werd er geklaagd over de ven'arming tn<br />
het gebourv In maart 1938 ontving het<br />
bestuur een pnlsopgave van de Gemeentehlke<br />
Gasfabnek tc Ede voor een nieuwe<br />
gasvenvaÍmingsinstallatie ten bedrage van<br />
f 1.102^45. Maar aang,ezien de bedragen.<br />
welke voor eene afdoende verbeíering<br />
benoodigd zi.1n. de bestaande middelen<br />
ver te boven zouden gaan, werd besloten.<br />
dat de voorzitter heí noodige zou doen<br />
om te bereiken. dal de besteande installatie<br />
met zoo gering mogeli.ike kosten zou<br />
w-orden g,erepareerd.<br />
Na het overhlden op l0 april 1938 van de<br />
heer M J. de Langc werd het secretariaat<br />
overgenomen door de heer F, van de<br />
Brink.<br />
Op 13 oktober 1938 rverd besproken dat<br />
De aJdeeling "<strong>Bennekom</strong>" van den Nederlandschen<br />
Protestanten Bond hee/i medegedeeld<br />
het volgende .iaar I B godsdienstoe.feningen<br />
te zullen houden en vraagt de<br />
groote zaal voor dit doel le mogen huren<br />
voor f 10.- per keer, Conform besloten.<br />
In 1939 kll'am de verwarming op iedere<br />
vergadering ter spralie. maar men besloot<br />
om door gebrek aan middelen, de ge-
wenschte verbeteringen niet aan te<br />
brengen.<br />
De Tweede Wereldoorlog<br />
Het jaan'erslag over 1940 maakte meldrng<br />
van het feit dat er Hollandsche Kriigsgevangenen<br />
in het gehou*- gelegerd zijn<br />
geweest. Jammer dat hieruit voor onze<br />
conciërge en zijn vrouw heel veel werk<br />
voortrcw4am, maar noch voor onze Vereeniging.<br />
noch voor hen eenige geldelijke<br />
opbrengst. Toen zi.j het gebouw verlieten.<br />
was vooral de groote zaal verschrikkeliik<br />
vuil.<br />
I)e algemeene verduisterrngsvoorschri/-<br />
ten troffen natuurli.lk ook ons. Voor ;f 82.-<br />
maakte de heer Bisschop éën en ander in<br />
orde.<br />
Door minder verhuur gaf het financieel<br />
verslag over 1940 een tekort tc zien van<br />
Íll7 -73.In l94l dreigde het gebouw gevorderd<br />
te worden door de Opbouwdrenst.<br />
Na overleg in Ede ging dat niet door.<br />
Aan het eind van l94l rvaren er moeihlkheden<br />
door de rantsoenering r an gas en<br />
electnciteit:<br />
Vooral de damvereeniging heeft noeiliikheden<br />
in verband met het houden van<br />
w-edsÍrijden, terwijl een blijvend lichttekort<br />
haar ledental ongetwi.iJëld zeer aanzienlrjk<br />
zal doen dalen. De voorzitter oppert<br />
het idee van carbidverlichting en<br />
he eft b e re i ds hi e rnaa r ge in/'orme e rd.<br />
De toewijzing von gas wqs veel te klein<br />
en de zolen waren vrij druk bezet. De<br />
meeste gebruikers der zalen toonden een<br />
groote mote van inschikkelijkheid. Helaas<br />
kan dit niet gezegd van de Leeszaal.<br />
Deze meende normaol voort te kunnen<br />
goan. Hierdoor ontstonden moei lijkheden<br />
met Van de Peppel. die veel te weinig gas<br />
overhield voor de rest van het gebouw.<br />
zoodot h.v. de Protestantenbond een keer<br />
kerkdienst moest houden zonder verwarmtng.<br />
Besloten rverd om op kosten van het Vereenigrngsgebouw<br />
voor /30.- in de Leeszaal<br />
een extra meter te olaatsen.<br />
Juist vóór de bestuursvergadering van 9<br />
december 1943 deelde de conciërge de<br />
voorzitter mede dat de Protestantenbond<br />
in 1911 iedere Zondag wil vergaderen.<br />
Dan blijÍï er voor de conciërge geen vrije<br />
Zondog meer over en het is billitk. dat hi1<br />
daar extra vergoeding voor onMangí.<br />
Ook de gnsfabriek kan wel eens moeilijkheden<br />
opleveren.<br />
Ons gebouw ondervindt de moeiliikheid,<br />
dat het meermaals niet vrij is in het verhuren.<br />
daar voor filmvo<strong>nr</strong>sÍellingen en<br />
luchtbeschermingsavonden de groote<br />
zaal dikwi.ils wordt opgeëischt.<br />
In l'erband met de evacuatle van <strong>Bennekom</strong><br />
kwam het bestuur in 1944 maar driemaal<br />
brleen.<br />
Na de Bevrijding<br />
De eerste vergadering in 1945 werd gehouden<br />
op l0 augustus. Hienn deelde de<br />
secretaris mede dat de evacuatie ook sporen<br />
achter liet in het notulenhoek. dat wel<br />
beschadigd. doch nieí onbruikbaar werd.<br />
Door de tijdelilke penningmeester werd<br />
een kastekort g,econstateerd van í50.18.<br />
welk bedrag ti.ldens de evacuatie uit het<br />
huis van den heer Koopman is gestolen.<br />
8
Het twintiglarigiubileum van D.0.5. werd in 1918 in de grote zaol van heÍ Verenigingsgehouw<br />
gevierd. Iioto ArchieID.O.Í;. met dank aan M. AarÍsen.<br />
In september 1945 ztJn er gespreklien geweest<br />
met het hoofd van de Wederopbouw<br />
over de restauratie I'an het gebouw. Dankzr1<br />
de medcrverking van de heer J. de<br />
Groot ku'am er voldoende glas om het gebourv<br />
weer dicht te maken Hr1 schatte de<br />
kostcn van het schildcnverk op /685--.<br />
tenvrll zrln bcgrotrng voor glas- en schilderwerk<br />
van het gehele gebouw op<br />
Í2.000.- krvam.<br />
Voor noodherstel en onderhoud van het<br />
gebouw' rverd in de periode 194411945<br />
f 2465.10 uitgegeven Aan oorlogshcrstelschade<br />
n'crd /3239.- ontvangen.<br />
In oktober 1945 kreeg men I'ia de<br />
HA.RK (Hulp Actic Rode Kruis) 100<br />
stoelen en een aantal moltondekens om<br />
gordrlnen van te maken<br />
In de vergadering van I I oktober r,verden<br />
drre verzoeken behandeld om dc zaal beschikbaar<br />
te stellen aan dansclubs.<br />
Nq uiNoerige discussies verklaart slleen<br />
de secretaris bezwaar te hehben. zoodat<br />
met op één na algemeene síemmen besloten<br />
werd dansclubs toe te l.aÍen. onder<br />
een aental voorwoarden. Er zal niet op<br />
Zondag gedanst worden. Er zal uitsluitend<br />
gedanst worden onder leiding van<br />
een bevoegd dansleeraar. Oefènavonden<br />
moeten uiterlijk holJ elf beeindigd zijn.<br />
Er rvas in tien laar dus lvel rvat verzurderd.<br />
want in 1936 rvas een dcrgelgk vcrzoek<br />
nog categorisch afgervezen.
In;uni 1946 klvam de drrecteur van de<br />
gasfabriek persoonlryk naar de bestuursvergadering<br />
om het venvarmingsvïaagstuk<br />
te bespreken. In het voo4aar vffi 1947<br />
kwam dan eindehlk de nieuwe verwarmingsinstallatie.<br />
De kosten bedroegen<br />
f 4236,-. Hien'oor verstrekte de Coóperatieve<br />
Boerenleenbank een 2" hlpotheek<br />
van /5.000.- à 4% rente en een aflossing<br />
r,an /300.- per jaar.<br />
Werd in 1930 het gebouw nog aanbesteed<br />
voor f 17.160.-. in 1947 werd het al verzekerd<br />
voor /78 000--<br />
Eind november 1947 nam de heer F, van<br />
de Brink- na ruim negen Jaar secretaris te<br />
zrln geweest. afscheid. Hrj lverd opgevolgd<br />
door de heer A.H. r'an Steenbergen. In de<br />
algemene ledenvergadcring van 4 mel<br />
1948 rverd als nieurv bestuurslid gekozen<br />
de hcer W. de NooU Per I juli 1948 nam<br />
concierge Van de Peppel ontslag. Hr1 werd<br />
opgevolgd door z4n zoon. In de ledenvergadenng<br />
van 4 mei 1949 bedankte de<br />
voorzitter. de heer Fortanier. als bestuurslid.<br />
HU rverd opgevolgd door de heer J.<br />
Verbaars.<br />
De jaren vijftig en zestig<br />
In de jaren 1950-1954 \,vas er niet veel te<br />
beloen. Er werd al vanaf 1946 gesproken<br />
over een eigen telefoonaanslurting voor<br />
hct Verenigrngsgebouw. maar die werd<br />
pas in 1954 gerealiseerd.<br />
Het jaan'erslag over 1952 vermeldt. Deze<br />
vergadering ziet een geheel ander dagelijks<br />
bestuur voor zich dan op de laarvergadering<br />
van 26 Maart 1952. De voorzitter<br />
J. Verhaars werd vervangen door de<br />
heer A.H. von Steenbergen. de penningmeester.<br />
de heer C. v.d. Stadt. door de<br />
heer G..1. van lï/ijk en de secretaris, de<br />
heer A.H. van Síeenbergen. door de heer<br />
F-. van Slooten.<br />
Er rczen problemen met de conciërge over<br />
het verhuren van de grote zaal op zaterdagarond.<br />
onder andere aan 'De Harslo<br />
Ruiters' en aan 'Floralia'. De conciërge<br />
lvilde niet op zondagochtend werken om<br />
de zaal weer in orde te maken voor de<br />
kerkdrensten van de N.P.B. Bcgin 1954<br />
nam hij ontslag en uit 34 sollicitanten<br />
werd de heer H. van Harn uit <strong>Bennekom</strong><br />
als zrln opvolger benoemd.<br />
Omdat een aantal stoelen in hct gebouw<br />
niet al te best meer wÍren, werd besloten<br />
om -50 stoelcn van de Boerenbond over te<br />
nemen,<br />
Er r,verd ernstig gcvreesd voor vermindering<br />
van inkomsten door het in gebruik<br />
nemen in het winterseizoen 1954/55 van<br />
nieuw gebouwde lokalen van de Ned<br />
Herv. Kerk. I)eze zolen zullen ons beslist<br />
enige concunentie aandoen, hoe groot is<br />
thans moeiliik te heoordelen. mear de<br />
conciërge meent. dat we ongeveer 30(%<br />
minde r ve rhuren zul le n.<br />
In mei 1954 zag de secretaris. de heer F.<br />
van Slooten. zich wegens ziekte genoodzaakt<br />
om het secretariaat neer te leggen.<br />
waaÍna hr1 werd opgevolgd door de heer<br />
H. Frooland. In de vacature Van Slooten<br />
werd de heer S. Smrt gekozen.<br />
Begin 1955 was er na een kortsluiting een<br />
begin van brand in het schakelbord op het<br />
toneel. De PGEM eiste daarna verschillende<br />
veranderingen in de installatie en de<br />
Commissaris van Politie wrlde seen ver-<br />
10
gunning meer geven voor het houden van<br />
voorstellingen in de grote zaal. Bovendien<br />
schreven B&W van Ede dat de noodverlichting<br />
moest worden geautomatiseerd.<br />
De kosten van al deze voorzienlngen waren<br />
dermate hoog, dat men besloot een<br />
onderhoud met B&W aan te wagen om te<br />
spreken over de toestand van het gebouw<br />
en om te trachten subsidre te luSgen voor<br />
de vereiste verbeteringen. De jaren 1955<br />
en 1956 werden daardoor weer druklie<br />
vergaderjaren voor het bestuur, Men<br />
kwam in 1955 negen maal en in 1956<br />
achtmaal b5een. In al deze vergaderingen<br />
was de verbetenng van het gebouw het<br />
hoofdthema. Tevens rverden verschrllende<br />
besprekmgen met B&W gevoerd.<br />
Doordat de Openbare Leeszaal zich aansloot<br />
bg dre in Ede. had deze rnstelhng<br />
meer rurmte nodlg Ook was er gebrek aan<br />
kleine zaalruimte:<br />
Dit deed het bestuur besluiten om te<br />
trachten daarin verbelering Íe brengen<br />
door het bestaande gebouw te veranderen.<br />
Bi.i het College van B. en lI/. vonden<br />
wi1 een goede ontvangst met deze poging<br />
en werd ons alle steun toegezegd.<br />
Na diverse plannen te hebben besproken<br />
en de mogelijkheid tot uitvoering te hebben<br />
onderzocht. is als plan van uiNoering<br />
de heer Messelink opdracht gegeven<br />
dit uit te werken. Het plan is om de tuin<br />
bij het gehouw te trekken en heí interieur<br />
geheel om te zetten. zodat de grote zaal<br />
wordt uitgebreid meí de ruimte van de<br />
tuin. De hal wordt vergroot en de kleine<br />
zoal wordt bij de leeszaal getrokken. Als<br />
dit plan werkelijkheid wordt. zal met de<br />
gemeente moeten worden overlegd hoe<br />
een en ander wordt gefinancierd.<br />
Het lijkt ondergetekende zeer gewenst,<br />
dat de leden trachten in verschillende<br />
verenigingen waarvan zij lid ziln de aandacht<br />
te vestigen op de pogingen die het<br />
bestuur doet om het gebouw te moderniseren<br />
en deze verenigingen op te wekken<br />
om donateur te worden van ons gebouw.<br />
Als dit gebeurÍ dan zal de overheid inzien.<br />
dat hetverenigingsleven in ons dorp<br />
achter deze poging staat.<br />
In november 1955 werd het idee geopperd<br />
het hurs 'De Geer' aan te kopen. 81 een<br />
besprekrng in januari 1956 met B&W van<br />
Ede was burgemecster H.M. Oldenhof een<br />
groot voorstander van deze aankoop. Hg<br />
stelde voor het zo snel mogelryk te doen.<br />
T4dens de jaan'ergaderrng van 3 juli 1956<br />
bedanLle - wegens verhuizing - de secretaris-<br />
de heer H. Frooland. Hij werd opgevolgd<br />
door de heer R. van de Weerd. Deze<br />
laatste schreef in het laanerslag over<br />
lL)56'. mede door de bestedingsbeperhng<br />
en de slechte toestand van 's lands ./inanciën<br />
is er voorlopig geen kans dat de gemeente<br />
grote bedragen in het gebouw zal<br />
investeren. zodat de plannen voor nieuwbouw<br />
opgeschoven moeten worden. Llel<br />
heeft het bestuur in 1956 beslag gelegd<br />
op het pand 'De Geer' door dit aan te<br />
kopen. Door kleine restauraties is het<br />
mogelijk gebleken. enkele kamers te verhuren<br />
waardoor met de opbrengst van<br />
deze verhuur de rente royaal gedekt is.<br />
In 19-57 gurg de Chr. Gereformeerde Kerk<br />
van de gÍote zaal gebruik maken voor<br />
kerkdiensten. Daar ook de N.P.B. hier nog<br />
steeds kerkÍe, moesten de aanvangstgden<br />
van de kerkdrensten rvorden aangepast. De<br />
N.P.B. werd l'erzocht om een kwartier
later met hun diensten te wrllen beginnen.<br />
In apnl 1958 kwam er een verzoek uit Ede<br />
om 'De Geer'te verkopen. Het bestuur is<br />
echter voltallig van mening, dat 'L)e<br />
Geer'voorlopig niet verkocht moet worden.<br />
Op 9 september 1958 ontstonden er problemen<br />
tussen de besturen van O.B.K. en<br />
de Schaakclub. Beide wrlden op maandagavond<br />
van een zaal gebruik maken. De<br />
Schaakclub meende recht te hebben op de<br />
maandagavond en kon niet rustig spelen<br />
als O.B.K. daar dan ook repeteerde. Het<br />
geschil liep zó hoog op, dat de heren op 6<br />
oktober al weer in een spoedvergadering<br />
werden ontvangen. Uiteindehlk verliet<br />
O.B.K. het gebouw en hield daarna ook<br />
haar jaarhykse uitvoenngen elders.<br />
Doordat ook het kerkgebouw van de<br />
N.P B. aan de Emmalaan klaar kwam,<br />
miste men nu veel vaste rnkomsten. ln<br />
december 1958 deelde de voorzitter mededat<br />
de heer R. Alblas 'De Geer' u.rlde kopen.<br />
Hoewel men in april nog niet dacht<br />
over verkoop, had men er nu toch wel oren<br />
naar. ln maart 1959 werd het pand dan<br />
ook verkocht met oen winst van f7.500.--<br />
waaÍmee de nog bestaande oorspronliehlke<br />
hJpotheek volledrg kon worden afgelost.<br />
Het Verenigrngsgebouw \\'as nu -<br />
behalve de nog jaarl4ks uit te loten renteloze<br />
obligaties - volledrg schuldenwg.<br />
Ook de Openbare Leeszaal verhuisde en<br />
wel naar het nieuwgebouwde bankgebouw<br />
van de Edese Spaarbank aan de Dorpsstraat.<br />
Het jaarverslag over 1959 vermeldt<br />
ook nog: doordat thans ook de Ger. Kerk<br />
een leugdgebouw hebben gekregen. is de<br />
zaalhuur terug gelopen.<br />
Na het vertrek van de Leeszaal werd deze<br />
zaal grondtgopgeknapt: De Leeszaal moet<br />
een aantrekkelijk zaaltje worden die voor<br />
een goede prijs wordt verhuurd aan vergaderingen<br />
van ong. 50 personen.<br />
ln de vergadenng van l8 november 1960<br />
deelde de voorzitter mede- dat het belangrijkste<br />
punt voor dre vergadering was de<br />
ontslagaanlraag van de heer Van Harn in<br />
verband met ernstige ziekte van ziln<br />
lrouw. Een maand later. op 19 december.<br />
werd de heer M. Schoester in z4n plaats<br />
als conciërge benoemd. Ha had al erv'aring,<br />
omdat hij reeds een half jaar lang<br />
voor de heer Van Ham had waargenomen.<br />
Op de jaarvergadering van 25 april 196l<br />
werd de heer J. de Groot herdacht- die<br />
vanaf de oprichtrng in 1930 bestuurslid<br />
was geweest. Hij werd op 16 oktober 1962<br />
opgevolgd door de heer A. Klei<strong>nr</strong>ensrnk<br />
De heer J. de GrooÍ wos een bestuurslid<br />
die heel veel voor het gebouw hee/i gedaan<br />
en met zijn heldere inzicht veel goede<br />
adviezen heeft gegeven. Ztln persoonliikheid<br />
zal nog lang in onze herinnering<br />
blijven voort leven.<br />
De Commandant van de Brandweer kwam<br />
op inspectie en keurde van alles af.Er zou<br />
geen nieuwe erploitatievergunning worden<br />
afgegeven voordat alles rn orde was.<br />
De gehele electrische installatie moest<br />
worden vemieuwd. Er moest noodverlichting<br />
komen, nieuwe brandblussers en alle<br />
stoelen moesten vastgezet en gekoppeld<br />
worden. Dat betekende een zeer grote onkostenpost,<br />
maar alles werd vernieuwd. Er<br />
werden 80 stoelen met armleuningen en<br />
120 stoelen zonder leuning besteld brl Arb<br />
I<br />
e<br />
v<br />
D<br />
f,<br />
P<br />
tr<br />
d<br />
d<br />
m<br />
I<br />
m<br />
e<br />
n<br />
v<br />
w<br />
ja<br />
ln<br />
h<br />
d<br />
H<br />
e<br />
H<br />
v<br />
g<br />
D<br />
s<br />
le<br />
t- g<br />
ln<br />
b<br />
d<br />
D<br />
u<br />
g<br />
e<br />
l2
eidszorg in Ede.<br />
In 1963 werd de trldehlke vergunning voor<br />
exploitatie ge<strong>nr</strong>lzigd in een \ergun<strong>nr</strong>ng<br />
voor vrjfjaar<br />
Dankzrl de vele bruiloftcn en partrjen ble-<br />
[ven de inkomsten uit verhuur nog redehlk<br />
pp peit Toch u'erd het steeds stiller. Dat<br />
r,ras ook te merken aan de bestuursvergaderrngen:<br />
in 1964 werd driemaal vergaderd.<br />
in 1965 tweemaal en in 1966 nog<br />
maar eenmaal.<br />
In 1966 verliet ook de Christel4k Gereformeerde<br />
Kerk het gebouw. nadat zrl hun<br />
eigen kerkgebouw in gebruik hadden genomen.<br />
Dit betekende een vermrndenng<br />
van inkomsten van f2.I00.- per jaar- dat<br />
wil zeggen ongeveer een derde deel van de<br />
laarhlkse rnkomsten!<br />
In dat jaar bedankte de pen<strong>nr</strong>ngmeester. de<br />
heer G.J. van Wijk. Hrl werd opgevolgd<br />
door de heer Th Bekkrns<br />
Het einde van het Verenigingsgebouw<br />
en een nieuw begin<br />
Het jaan'erslag over 1967 zette al de toon<br />
voor het einde van het seboulv als Verenigingsgebouw:<br />
Doordat de verschillende kerkgenootschappen<br />
veel gebruik maken van hun<br />
leigen<br />
zalen. wordt de verhuur van het<br />
'gebouw steeds moeilijker en ziet het er<br />
lnaar uií. dat het onderhoud van het gebotm<br />
niet langer meer gedeh kan worden<br />
door de inkomsten.<br />
De ondergang van het Verenigrngsgebouw<br />
was dus hoofdzakelqk te wrjten aan het rn<br />
gebruik nemen van nieuwe kerkgebouwen<br />
en van vergaderzalen bij een aantal bestaande<br />
kerken.<br />
Het laatst verschenen jaarverslag over<br />
1969 nerd behandeld in de algemene !edenvergadering<br />
van l2 mei 1970.<br />
Het jaar I9ó9 zal nog lang in onze herin^<br />
nering bliiven voort leven. omdat in dit<br />
jaor onze zeer geachte voorzitter, de heer<br />
A.H. v. Steenbergen, op 23 mei plotseling<br />
is overleden. Zijn bijzondere talenten<br />
zullcn wi.j in onze vereniging zeer missen.<br />
Met de exploitcttie van het gebouw gaat<br />
het bergap\aarts. behoudens een aantal<br />
bazars die er zijn geweest, wordt de zaalhuur<br />
steeds slechrer.<br />
In de bestuursvergadering van 2l oktober<br />
1969 werd de heer W. de Noorl tot voorzitter<br />
benoemd als opvolger van Van<br />
Steenbergen. Vanaf 1971 werden er nog<br />
zes bestuursvergadenngen gehouden.<br />
In april l97l waren er grote reparaties aan<br />
het lnteneuÍ nodig. Er moest cen nieuwe<br />
vloer in de gtote zaal komen. de keuken,<br />
de garderobe en de toiletten moesten worden<br />
remieuwd en er moesten nieur.r'e coulissen<br />
komen. De kosten hierv'oor werden<br />
begroot op /loo.ooo.-.<br />
Het is onverantwoordelijk om zoveel geld<br />
op te nemen. zodaÍ er niet veel. anders<br />
overbliift dan het gebouw met alle lusten<br />
en lasten over te dragen aan de gemeente.<br />
De voorz. noemt nog art. l7 van de stotuten.<br />
zodat wij als eis moelen stellen, dat<br />
het gebouw ten dienste blijft van de <strong>Bennekom</strong>se<br />
gemeenschap.<br />
In juni 1972 werd besloten om de voorste<br />
l3
dering van 23 oktober 1973 werd drt besluit<br />
door de daar aanwezise leden bekrachtigd.<br />
Zo ontstond in het voorjaar van 19<strong>74</strong> - na<br />
twee spannende vergadenngen van de gemeenteraad.<br />
waarin uiteindel1k gunstig<br />
werd beslist op het verzoek om subsidre -<br />
de' Stichting Beheer Vere<strong>nr</strong>gingsgebouw'.<br />
Het Vereenigingsgel:toutt' uIs Museum en<br />
VVV- ktntoo r. C ol I e ctie O ud- B enn ekotn.<br />
z.aal - de oudc Leeszaal - peÍïnanent te<br />
gaan verhuren. Op 10 mei 1973 rverd gemeld<br />
dat dit gelukt was en wel aan de fotograaf<br />
A. Nrlhof uit <strong>Bennekom</strong>.<br />
In deze vergadering bracht de voorzitter<br />
ook een verz@k van de vereniging '<strong>Oud</strong>-<br />
<strong>Bennekom</strong>' ter sprake om samen met hun<br />
het gebotm als museum te gaan exploiteren.<br />
I)e bestuursleden vonden dit wel een<br />
goede oplossing. omdat het gebouw dan<br />
verder een <strong>Bennekom</strong>s belang zou dienen.<br />
Op 8 juni 1973 vond in het gemeentehuis<br />
van Ede een besprekrng plaats tussen het<br />
dagehyks bestuur en de wethouders R. Bos<br />
en H. Alberts. Hierbrl wÍuen ook afgevaardigden<br />
van het bestuur van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
en me\Touw M. Moltzer en oud burgemeester<br />
J.J.G. Boot namens de Mr. Max<br />
Moltzerstichtrng aann'ezig<br />
Er werd overeensternming bereikt om de<br />
dne rnstelhngen - Verenigingsgebouu..<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> en de Mr. Max Moltzerstichtrng<br />
- een nieurve stichtrng te laten<br />
opnchten, dre bestuurd zou worden door<br />
twee bestuursleden l'an iedere deelnemer<br />
en een afgevaardigde van het gemeentebestuur<br />
In de laatste algemene ledenverga'<br />
Het museum werd op 26 aprll 1975 door<br />
burgemeester H.J. Slot geopend. Het trekt<br />
nu 15 à 16.000 bezoekers per jaar. Het<br />
dient dus niet alleen een <strong>Bennekom</strong>s belang.<br />
maar ook ver daar buiten.<br />
H. (ii.isbertsen<br />
Noten<br />
I De eerste bgeenkomst van het 'Voorloopig<br />
Comrte' lverd gehouden op 6 maart<br />
1930 in hotel Rawang. nu café De Rechter.<br />
Dorpsstraat 44.<br />
2<br />
Dit is hetzelfde gezelschap als de Nederlandsche<br />
Protestanten Bond afdeling <strong>Bennekom</strong>,<br />
dre verderop nog ter sprake komt.<br />
t4
IN DE KAART GEKEKENï 15<br />
Een laatste btik op het Streekziekenhuis te <strong>Bennekom</strong><br />
De geschiedenis van het Johanniter ziekenhuis. die in het centrum van het dorp begon en dre<br />
eindigde rnet het in 1957 in gebruik genomen Protcstants Christehlk Streekziekenhuis, is al<br />
een aantal keren rn De Kostersteen aan de orde gerveestr. Er zrln twee reden om daar nog<br />
een keer op terug tc komen. De eerste is de verhuizing van het ziekenhuis op 26 september<br />
2000 naar Ede. de tweede is dat ik u een luchtfoto kan laten zien. dre in 1957 direct na het<br />
gereed komen van het complex is gemaalt2. Voor die tijd was het een gÍoot en modern<br />
ziekenhuis. Opvallend is in rvat I'oor landel4ke en rustige omgevrng het ziekenhuis nog ligt.<br />
en dan met de nadruk op'nog'.<br />
In de linker bovenhoek loopt de Edeseweg.<br />
Duidehlk is het viaduct onder R4ks"veg l2<br />
zichtbaar Geheel bovenaan rn het midden<br />
staat rechts van de rveg het boswachtershuisle<br />
van Hoekelum. Voor het viaduct<br />
links van de weg zien we de bospercelen<br />
waÍlr nu hutzen en de Ko<strong>nr</strong>nknjkszaal van<br />
de Jehova's Getutgen staan.<br />
ln de linlier onderhock ontdekken we de<br />
gashouders met het br.lbehorende huisje.<br />
De gashouders zijn een aantal jaren gelegen<br />
afgebroken. Nu ligt daar de Florence<br />
Nightingalelaan Het huisje is destrlds in<br />
de nieuwbouuplannen opgenomen en<br />
staat er dus nog.<br />
Vanaf het mrdden links loopt een weg met<br />
een houtwal tot aan de splitsrng. Volgen<br />
lve de bovenste weg dan zien we dat dre<br />
tegen een deel van het ziekenhurs dood<br />
loopt, maar daarachter gewoon verder<br />
gaat. Deze door de nteuwbouw onderbroken<br />
weg is van oorsprong de Oost-Breukelderweg.<br />
De onderste weg vanaf het einde<br />
van houtwal is nieurv aangelegd. Er<br />
staan twee hoog met graan opgetaste boerenwagen<br />
op. Het hek langs deze rveg<br />
geeft de grens van het terrein van het ziekenhuis<br />
aan. Toch zullen dat hek en die<br />
\\'eg weer verdwijnen door uitbreiding van<br />
de ziekenhuisgebouwen.<br />
Op fujkswcg 12 is nog weinig verkeer: we<br />
tellen precres twee auto's en drte motorhetsen.<br />
Het wegdek bestaat uit betonnen<br />
platen. \\'aÍIn'an de afscheidingen op de<br />
loto duidellk zichtbaar zrln.<br />
Om een inzrcht te geven van de veranderingen<br />
srnds 1957 drent het kaartje van de<br />
huidrge situatie. In zwart z.rln aangegercn<br />
het boswachtershuisje, het huisje bt1 de<br />
gashouders en het ziekenhuis rn z4n omvang<br />
van 1957. Dan valt pas goed op hoezeer<br />
het ziekenhuis gegroeid is en hoeveel<br />
groen moest wijken voor bebouwing, asfalt<br />
en parkeerterrernen.<br />
We maken nu op kaartgebied een sprong<br />
terug in de trld en wel naar 1930. naar de<br />
Topografische kaart uit datjaar. Het geeft<br />
een wat groter gebied weer. Opvallend is<br />
de afwezigheid van Rrjksweg 12 Het<br />
l5
ó<br />
È<br />
O- \<br />
\<br />
t\<br />
v -<br />
w)<br />
P<br />
<<br />
!-.t<br />
*<br />
\<br />
-4<br />
Ṟ<br />
^<br />
(-)<br />
{
h;<br />
c\<br />
h<br />
4 .\<br />
\<br />
*<br />
ii<br />
o 4<br />
\<br />
t\
De Oost-Breukeldern'eg is niet de enige<br />
r.r'eg dre gedeelteh.yk r,'erdwenen is voor<br />
nieuwbouw Op de kaart uit 1930 loopt de<br />
Brinkerweg nog ongebroken tussen de<br />
Halderbrink en de Hoekelumsebrink. De<br />
naam Kekliesteeg - hnks onder - is geheel<br />
verdwenen, maar ztjn trace bestaat nog<br />
onder de Willem Dreeslaan.<br />
De scherpe scheidrng tussen hoog en laag<br />
even ten oosten van de <strong>Bennekom</strong>seweg/Edeseweg<br />
is goed te zien aan de<br />
dichtheid van de kronkelige hoogtehlnen.<br />
Wie over de Hei<strong>nr</strong>ich Witteweg in de richting<br />
van het spoor f,retst moet over ongeveer<br />
twee kilomcter ruim 30 meter st5-<br />
gen. van 20 tot rutm 50 m +NAP.<br />
Grootscholige Bas iskaart Nederland van<br />
de aÍd.Realisatie gemeente Ede.<br />
lvoord 'gasfabriek' is duidehlk te zien.<br />
Daarlangs loopt van noord naar zuid vanaf<br />
het station Ede Wageningen de <strong>Bennekom</strong>seweg.<br />
dre ter hoogte van kasteel Hoekelum<br />
overgaat in de Edesen'eg. Even ten<br />
zuiden daanan staat het woord 'stoomtram'<br />
en de letter/cgfercombinatie MP 2.<br />
Vanaf dat punt loopt de Oost-Breukelderweg<br />
naar het noordoosten. Daar zal in<br />
1957 het ziekenhuis verrtjzen en de weg<br />
afsnSden De aÍkorting MP betekent mtllpaal.<br />
Dat is een wat verouderde benaming.<br />
want tussen MP I en MP 2 ligÍ precies<br />
een krlometer. Het is wonderhjk hoe taai<br />
somrruge oude begnppen z5n: het metrieke<br />
stelsel was toch al zo'n 125 taar<br />
tevoren tngevoerd!<br />
Noten<br />
l''.G. van Oort<br />
' L.G. Abell - van Soest, 'Herinneringen<br />
aan Bethanië'. De Kostersteen 56. 1996.<br />
I l-13.<br />
H. G4sbertsen. 'De Johanniter Orde in<br />
Nederland en de Johanniter ziekenhuizen<br />
in <strong>Bennekom</strong>'. Mededelingen <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
48. 1981.5-8 en 49. 1981. l-10.<br />
H. Grlsbertsen. 1894-1994. 100 jaar ziekenverzorging<br />
rn <strong>Bennekom</strong>. De Kostersteen<br />
48- 1994-3-16. Reacties hierop: De<br />
Kostersteen 49 - 1994. 3-5.<br />
: Het rs een zogeheten 'oblique' foto van<br />
KLM Aerocarto.<br />
t8
DE STIJLEN BUITELDEI{ OVER<br />
ELKAAR I{EEN...<br />
Onder deze vrolilke titel zal mevrouw drs E.C, van Santen van het Archeologisch en<br />
Bouwhistorisch Centrum van de gemeente (Jtrecht op woensdag 22 november a.s. de<br />
najaarslezing van de Historische Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> verzorgPn. Haar onderwerp<br />
rs de geschíedenis van de Jongere bouwkunst in Nederlsnd (1850 - 1910.). Enige tiid<br />
geledin heeft het bestuur van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> zich beiiverd voor het behoud van het pand<br />
borprrtroot 18. Daí is nu een goed voorbeeld van iongere bouwlamst. waarover bi.i een<br />
breid publiek weinig bekend is. Daarom meende het bestuur er goed aon te doen een goed<br />
en deiLandig spreekster uit te nodigen ons in dit onderwerp wegwils te maken. De lezing<br />
zal uiteraaid vergezeld gaan van veeL dia's, waaronder een aantal met <strong>Bennekom</strong>se<br />
voorbeelden. De lezing wordt gehouden in De Brinh, Brinhstroat 39. Aanvang 20.00 uur.<br />
T'er inlei
.Wcrír,! .,$er.l*r f*!tx*"<br />
!xF:55itK{ïX<br />
HotelNeder Veluwe omstreeks 1915. Het hotel is gebouwd in een eenvottdige cháletstiil<br />
F'oto Collecíie H. GiisberÍsen.<br />
strll in de architectuur. Vele architecten<br />
zochten - vaak ieder voor zichzelf - naaÍ<br />
een stql die paste b4 de moderne ttjd. De<br />
strllen buitelden soms over elkaar heen:<br />
wat op het ene moment populair was,<br />
moest na korte trld alweer plaats maken<br />
voor iets anders. Anderen bekommerden<br />
zich om maatschappel4ke aspecten van<br />
het bouwen, zoals bgvoorbeeld met betrekking<br />
tot de (volks)woningbouw. Deze<br />
mensen wÍuen van mening dat zii huizen<br />
moesten bouwen die niet alleen een goed<br />
onderkomen aan de bewoners konden bieden-<br />
maar dat dre door verbeterde woonomstandrgheden<br />
ook betere mensen zouden<br />
worden.<br />
Bovenstaande aspecten vorÍnen oen onderdeel<br />
van de studie naar de zogeheten<br />
jongere bouwkunst (1850 - 1940). Trldens<br />
de lezing zal zeker nog een aantal andere<br />
zaken die daarop betrckking hcbben, aan<br />
de orde komen. Waar mogehlk zal het verhaal<br />
met nog bestaande <strong>Bennekom</strong>se voorbeelden<br />
eeïllusfteerd worden.<br />
Bettina van lionten<br />
20
VERSLAG VAN DE AVONDEXCURSIE, NAAR<br />
HEELSUM AP 26 SEPTEMBER 2OOO<br />
Om zeven uur vertrokken ongeveer 20<br />
auto's met daann ,55(!) ledcn en introduce(e)s<br />
van de Histonsche Vereniging<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> van het Krlk- en Luistermuseum<br />
naar het 'kerkje op dc berg' te<br />
Heelsum. Daar werden n'e ontvangen door<br />
de heer Van Beek. die ons eerst de buitenkant<br />
van de kerk liet zien. Hij wees ons<br />
op een herdenkrngszuil- op het voormalige<br />
stadhuis van de vroegere gemeente Doorrverth,<br />
dat nu een woonhuis is. de graÍkelder<br />
van de familie Van Braliell en op een<br />
aantal grafstenen, waan'an de oudste uit<br />
1643 dateeí.<br />
Daarna bekeken we het rnteneur van de<br />
kerk. Het schip en het koor rverden tussen<br />
l5l7 en 1520 in gotische str.ll gebouwd.<br />
De toren I'olgde iets later. In 1859 werd er<br />
oen zrjbeuk aangebouwd, waardoor de<br />
kerk een L-vormige plattegrond kreeg. In<br />
de hoek van deze L staat de zeventiendeeeuwse<br />
preekstoel. die van mooi houts<strong>nr</strong>jwerk<br />
voorzien is. Helaas kwam het verhaal<br />
dat de heer Van Bcek over het interieur<br />
vertelde. niet eeheel uit de verf.<br />
De heer S. W4nsma. lid van <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
en organist van deze kerk. gaf ter<br />
afsluitrng van het bezoek aan de kerk een<br />
concert met werken van D. Zipoli. J.<br />
Pachelbcl en J.S. Bach<br />
De excursie werd afgesloten met een kopje<br />
koffie in het gebouw Rehoboth, rvaar de<br />
heer Van Beek een tentoonstelling had<br />
ingencht met voorwerpen die op de kerk<br />
betrekkrng hebben en met aÍbeeldrngen<br />
van de oorlogsschade en van de daarop<br />
volgende restauratie. De excursiecommissie<br />
had bovendren gezorgd voor een korte<br />
toelichting op papier en eveneens voor een<br />
programma van het orgelconcert.<br />
Het is toch iedere keer weer een b4zondere<br />
en'arrng zo dicht b4 huis gebouwen met<br />
een rilke historie te kunnen bezoeken. De<br />
excursiecommissie wordt hartehJk bedankt<br />
r.oor het organiseren van deze rnteressante<br />
avond.<br />
Els Mantel - von Staaveren<br />
2l
MEDEDELINGEN VAN HET BESTUUR<br />
Nieuwe leden<br />
Het bestuur heet de volgende personen<br />
hartehlk welkom als nieuwe leden van de<br />
Histonsche Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong>.<br />
Mevroun- E. Hummelen - v.d. Bosch te<br />
Ede<br />
Mevrouw M.A. Kho - van Galen te Waeerungen<br />
Familie P. Oosten'eld te <strong>Bennekom</strong><br />
Familie P. r'an Kruistum te <strong>Bennekom</strong><br />
Mer.rourv M. Schut - v.d. Born te <strong>Bennekom</strong><br />
Mutaties<br />
Mutaties verzoeken wg u vriendehlk<br />
schriftehlk te willen doorgeven aan de<br />
ledenadministratie: me!ïouw E. Mantel -<br />
van Staaveren- Hogeweg 4, 6721 VE<br />
<strong>Bennekom</strong>.<br />
Agenda van activiteiten van de Historische<br />
Vereniging <strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong> tlm 27<br />
februari 2001<br />
22 november 2000 Najaarslezing door<br />
mevrouw drs E.C van Santcn De stíilen<br />
buitelden over elkaar heen ... De jongere<br />
houwkunst IB50 - 1910<br />
27 februari 2001 Algemenc Ledenvergadering<br />
van de Historische Verenigrng<br />
<strong>Oud</strong>-<strong>Bennekom</strong><br />
22