April nr 20 - Oud Bennekom

ilp
N r.20
apri I 1987
Lfuxfurxtttn
Secretariaat en redactie:
M.A.de Vos, Margrietlaan 5,
6721 EK Bennekom, te1.15009
Foto zestíg jaar geleden genomen na het
Julíanaboom (30 ap:r,íL 1927). In dit nummey
ouer. deze gebeurten'ts opgenonert.
pLanten uan de
Ls een artikel

VOORJAARSPROGRAMMA 1987
Dit jaar is onze dagexcursie in mei opnieuw gericht op de
provincie Overíjssel. Vorig jaar betrof dit meer het
noordwestel ijk gedeel te, nu begeven we ons verder in oosteli_i
ke richting, naar het mooie Twente. Daarbij gaat het
i n hoofdzaak om de pl aats 0otmarsum en omgev i ng. I n verband
hiermede vestigen wij graag uw aandacht op de volgende
uitnodigingen.
B I JEENKOMST
Dinsdag 14 apri I 1987 een lezing, toegel icht met diars
door de heer Dr.E.Jans te Almelo over het onderwerp:
'rVolkscultuur, Landschap en Bouwkunst in Twenterr. Piaats
van samenkomst i zaal rrDe Brink", Brinkstraat 39 te Bennekom,
tijdstip van aanvang 20.00 uur. De toegang, ook voor
introducées, is vrij.
Het verheugt ons dat de heer Jans op deze avond b i j ons
aanwezÍg kan zijn. Hij is door al zijn activiteÍten een
kenner bij uitstek van het Twentse land. Daarvan kunnen we
noemen zijn werkzaamheden voor de 'rTwentse Academie" te
Borne. Een i nst i tuut da I zi ch bez i g houdt met de bestudering,
maar vooral ook de stimulering, van het streekeigene
in dit gebied. Van de door hem geschreven boeken en
publicaties vermelden we een studie over "Hooibergen in
0ost-Nederland", een artikel over "Het midwinterhoornblazen"
en nÍet te vergeten zijn proefschrift getiteld:
"Burgerhuizen tussen lJssel en Eems, in de periode 1400
tot 1850". Sinds enige tijd is hij ook redactioneel medewerker
aan het blad rrHeemschutrr, het ti idschrift van de
Bond Heemschu t .
Ook hen die niet in de gelegenheid zíjn om aan de excursie
deel te nemen kunnen wij deze lezing zeker aanbevelen.
EXCURS I E
De excursie naar 0otmarsum en omgeving is vastgesteld op
woensdag 13 mei 1987. Vertrek om 8.00 uur v.m. bij het
Kijk en Luistermuseum, Kerkstraat 1 of 8.05 uur v.m. bij
"Berinchem", hoek Commandeursweg/van Balverenweg. Het
streven is dat we omstreeks 18.00 uur weer in Bennekom
terug zi jn. De kosten bedragen f I+5,- per persoon, inc I .
')

ó
'
i
^^^
buskosten, kop koffie, koffietafel, entreés en fooien.
Betal íng contant in de bus. Daarbij rekenen wij er op dat
u gepast geld zu I t meebrengen.
Aanmelding voor de excursie. kan plaats vinden vanaf heden
tot uiterl ijk 9 mei a.s. met gebruikmaking van het formu-
I ier dat u elders in dit nummer aantreft.
N.B. De opgaven worden in volgorde van binnenkomst genoteerd.
Intrekking van een opgave is mogel ijk tot 9
me i , gebeu rt d i t daa rna dan zal een dee I van de
kosten, te weten J 25, -moeten worden vol daan, tenz í j
een plaatsvervanger aanwezig blijkt te zi jn.
De excurs ie i s in de eerste plaats bedoeld voor de leden
van onze vereniging. Al leen indien een of meer piaatsen
onbezet blijven, kunnen introducées worden toegestaan.
CONTRI BUT I EBETAL ING 1987
De penningmeester deel t mede dat reeds verheugend veel
leden hun contributie hebben betaald. Enkelen hebben dit
toch nog vergeten en aan hun het verzoek dit alsnog ten
spoedígste in orde te wi I len maken. Gebruikt u bij voorkeur
de accept-girokaart die u met het vorige nummer werd
toegezonden.
G. DE BRUYN ï
0p 27 januari 1987 overleed op achtenzestig-jarige leeftijd
te Lunteren Govert de Bruyn. Hoewel hij reeds een
jaar ziek was, kwam het bericht van zijn overlijden toch
nog onverwachts.
Van 2U november 1972 tot 27 januari 1983 was hij bestuurslid
van onze vereniging. Ook heeft hij onze vereniging
vertegenwoordigd in het bestuur van het Kijk en Luistermuseum
en was hij een eantal jaren secretaris van dit
bestuur. Verder heeft hij zich bezig gehouden met onze
bibl iotheek. Na zijn verhuizing naar Lunteren meende hij
voor deze funct i es te moeten bedanken. Z i j n contacten met
Bennekom bleven echter wel bestaan.
Toen hij 31 januari onder grote belangstel I ing te Lunteren
werd begraven, waren hierbij veel van zijn vrienden en
kenn i ssen u i t Bennekom tegenwoord i g. Ve I en van ons hebben
i n hem dan ook een persoon I i i ke vr i end ver I oren.
Het Bestuur.

JULIANABOMEN IN BENNEKOM
Als er niet zoveel veranderd was in ons dorp, zouden l^rij
nu nog 3 Jul ianabomen moeten hebben.
Zeer waarschijnl ijk hebben wij er echter niet één meer.
Door vriendel ijke bemiddel ing van de heer Meerdink, Gemeentearch
i var i s van Ede, ontv i ngen wi j een I oden koker
(geschi lderd in de kleuren rood, wit en blauw) met daarin
een oorkonde. Door kl eurverander i ng i s de oorkonde n i et
gesch i kt voor een overdruk. Daarom vol gt h ierna de tekst
zoals deze, overigens nog duidel ijk leesbaar, hierop voor-
KOmt.
OOR KOND E
l0April 1909 - 1927
0p heden den dertigsten Apri I van het jaar negentienhonderd zeven en
twintig werd deze i inde geplant ter herdenking van den achttienden verjaardag
van
H.K.H. Jul iana, Louise, Emma, Maria, V/i lhelmina, Prinses van 0ranje-
Nassau, Hertogin van Mecklenburg, enz,, enz., dochter vên
Hare Majesteit Wi ihelmina, Helena, Paul ina, Maria, Koningin der Nederlanden,
Prinses van Oran-je-Nassau, Hertogin van Meckienburg, enz., enz.,
enz., en van
Z.K.H. Hendrik, Prins der Nederlanden, Hertog van Mecklentrurg.
Bennekom, l0 April 1927, Het 0ranje-Comi té
Jhr.E.Storm van 's Gravesande, voorzitter,
G. J.M.Vermeer, secretar i s,
G.Gi I huys, penningmeester,
H.Heetjans,
L.v.d.Kamp,
A,van Slooten,
R.van Steenbergen.
nd ra
Jannetje Hendr i ka
de Gooijer
Wi lhelmina El isabeth
Hendrika v.d.Brink
Jenneke Roseboom
Hendrika Roseboom
Adriana Hendrika
Jaantje de Ru i ter
Rie Lammers
It4ientje Meijer
Betje Roos t
Gepke Brouwer
7
t4
2\
6Ap
9
9
18
5
18
LO
boren
Ju I i 1915
Jun i 1915
Juni 1915
Juli i914
Apr i I 191 5
Mrt 1914
S.p 191 4
0ct 1916
Oct 1917
Poote r s
eboren
Ferdinand 0uweneel / Juni 1915
Gerrit Rijksen 17 Juli 1915
Henk \{elgraven 1 Oct 1915
Dikkie de Keijser 20 Aug 1915
Gerr i t de Ru i ter 2J Dec 1913
Ba rend van
Amerongen 23 Aug 1915
Gerrit van Hol land 4 Sep 1!14
Jacob v.d.Deure 1 Aug 1915
Lubbert v.Veldhuizen 5 0ct 1914
Jacob l/i l l iam Thomas
Ku i pers 30 Me i
4

Uit deze oorkonde bl ijkt, dat op l0 apri I 1927 (dus precies
6O jaar geledàn) in Bennekom een Jul ianaboom werd
geplant. Oáze boóm werd gepoot op een stukje .grond'
gelegen
ongeveer op de pl aats waar tegenwoord i g de School -
itr"ut. Prins Bernhardlaan en Strooyweg bij elkaar komen'
en wel ter gelegenheid van de achttiende verjaardag van
Prinses Juliana.
De verjaardag van de Prinses werd officieel gevierd in Den
Haag. ó, 3 uur arriveerde daar de Koninkl ijke fami I ie op
het Binnenhof' waarna er een feestspel begon' 's Avonds
was er nog een avondfeest op de Hofvijver'
I n Bennekom besloot een 0ranje-Comi té, onder voorzi tterschap
van Jhr.E.storm van 's Gravesande, om als herinnering
aan deze verjaardag een Jul ianaboom te poten' Dit
gebéurde door 'l 0 me is-1 es en 10 jongens, leerl ingen van de
Gereformeerde- en de Openbare School ' Het bestuur van de
Hervormde School gaf geen toestemming om hier aan mee te
doen. Toen de leeil ingen van de Gereformeerde- en de 0penbare
School langs de Éervormde School kwamen, renden al de
Hervormde kinderen naar de weg om de optocht voorbij te
zien trekken. Door het onderwijzend personeel , met al s
hoofd Meester L.v.d.Kamp, werden de kinderen naar het
achter de school gelegen speelplein gebracht' Hier werd
toen onder toezicht van het schoolbestuur een eigen Jul ianaboom
gepoor.
De "echtel JuI ianaboom werd dus gepoot door 10 jongens (d'
pá..ártl. De l0 meisjes (ae il ippendraagsters) hielden
i-rierbi-1 lange oranje linten, die aan de boom bevestigd
waren,"vast. Bij á" boom werd een loden koker met daarin
een oorkonde begiaven. Het driehoekig stukje Srond waar de
boom werd gepoot' was omgeven door een greppel en was vla
een dam vanaf de Schoolstraat te bereiken' In 1935 werd
hier een plantsoentje aangelegd' In dat jaar werd n' l '
door0.B.K.eenmuziektentgekochtvandemuziekvereniging
uit Barneveld voor de somma van í 500,-. Deze muziektent
kwam toen bij de Jul ianaboom in dit plantsoentje te staan.
In de tweede !,/ereldoorlog raakte deze muziektent steeds
verder i n verva I , zodat oP zaterdag 20 augustus 'l 948 een
nieuwe in gebruik werd genomen'
Veel schoolkinderen hebben niet zulke prettige herinneringen
aan de Julianaboom. 0p Koninginnedag werden daar n'l'
áe balonnen opgelaten. Veel hiervan kwamen daarbij niet

verder dan deze boom.
I n apr i I 1977 werd ook de tvreede muz i ektent afgebroken en
bij de daarop volgende reconstruct ie van het planLsoentje
verdween ook de Jul ianaboom. Maar de loden koker met de
oorkonde kwam hierbij gelukkig ook weer boven water. Na
tien jaar in het Gemeentehuis in Ede gelegen te hebben is
deze nu dus weer terug in Bennekom. De oorkonde zal worden
ingel ijst en gaat dan naar het Kijk en Luistermuseum. De
Jul ianaboom heeft hier dus precies vijftig jaar gestaan.
Zoals ik al in de aanhef schreef zou Bennekom 3 Jul ianabomen
moeten hebben. De derde werd n. l. gepoot in 1948, ter
gelegenheid van de troon-bestijSinS van Koningin Jul iana.
I n de Bennekomsche Courant van zaterdag 28 augustus 1 948
stond een artikeltje met als kop "Aanvulling Feestprogramma".
Hierin staat o.a. "ook de Bridgeclub B.B.C. zit niet
sti l. 0p maandag 6 september ongev. I6 uur zal door haar
in tegenwoordigheid van de E.A. Heer J.J.G.Boot een Jul i-
anaboom worden geplant in het Bart van Elstplantsoen. Moge
deze boom het symbool worden van de groei en de bloeí van
het Huis van 0ranje." In de Veluwe Post van ! september
1948 stond hierover het volgende:
"0p initiatíef van de Bridge-ciub "8.8.C." te Bennekom was
besloten een Jul ianaboom te planten in het Bart van tlstplantsoen
ter herinnering aan deze buitengewoon belangrijke
dag in onze geschiedenis.0m 4 uur arriveerden Burgemeester
Boot met de f{ethouders \{iegeraadt en van Hemessen.
De voorzitter van de 'rB.B.C.r' de heer Kruyer, trad naar
voren en hield een korte toespraak, waarna de burgemeester
de hoom nlantte en een rede hield."
I n het Bart van El stplantsoen staan nog heel wat bomen,
maar of de Jui ianaboom hier nog bij is betwijfel ik. lk
ben bang, dat die bij de verandering van de Groenestraat
en de Kierkamperweg ook is verdwenen. Dan zou de Gemeente
Ede dus niet erg zorgvuldig met onze Julianabomen hebben
omgesprongen. Mocht deze boom er nog wel staan, dan i s het
waarschijnl ijk nuttig hier een bordje bij te plaatsen.
En de boom op het schoolplein van de Hervormde School (nu
de 0ranjeschool), ís die nog aanwezig????
Mevr.W.E.H.van Breda-v.d.Brink en de heren B.van Amerongen
(zie oorkonde) en H.0nderstal zeg ik híerbij hartel ijk
dank voor de door hen aan mij verstrekte gegevens.
H.Gi isbertsen.
A

40 JAAR LiD VAN OUD BENNEKOM
ln ons jaarverslaq over 1986 werd o.m. melding gemaakt van
een tweetal leden die 40 jaar onafgebroken lid zijn qeweest
van onze vereniging. Inmiddels werd geconstateerd
dat ook de heer E.J.Kempees te Bennekom zich reeds in 1946
als I id van 'r0ud Bennekom'r heeft laten inschrijven. Door
een onduidel ijkheid in de ledenadministratie uit de beginjaren
is helaas bij de viering van het 4O-_larig bestaan
van "0ud Bennekomil hieraan geen aandacht geschonken. Graag
zetten we dit recht met onze excuses en oe wens dat de
heer en mevrouw Kempees nog vele jaren tot onze ledenkrinq
zul len bl i iven behoren.
LABAD I SSEN
0m duidelijk te maken wat er met di
doeld, verwijs ik u naar de hierbi i
De dame op deze foto heeft de
b l ote a rmen bedekt met po l smofjes,
gebre i d van zwarte wol i n
een kantpatroontje. Deze mofjes
zi jn de I abad i ssen, genoemd
naar Ds.Jean de Labadie. Deze
Franse puriteinse prediker uit
de 1 /e eeuw was zeer we I sorekend
en heke I de v I i jmscherp de
misstanden van zijn tijd. Dat
t opschr i ft wordt begeplaatste
afbeeld ing.
riep zodanige weerstanden op
bij de plaatsel ijke dominees en
overheden dat hij in zijn predÍkantenleven wel een maal of
zes een wijkplaats moest zoeken. Maar waar hij ooK Kwam,
al tijd bloeide zijn gemeente. Van heinde en ver kwam men
naar hem luisteren.
0p verzoek van Anna Maria Schuurman - een bu i tengewoon
kunstzinnig en geleerde vrouw - dietrHet wonder harer
eeuw" werd genoemd, kwam hij van Genève naar Middelburg.
De f{alcherense klederdracht was in zijn ogen voor de vrouwen
te bloot! Een laag uitgesneden hals, korte strakke
mouwtjes waaruit lange gebruinde armen staken. Dat was de
u i t het bu i ten I and gevl uchte Hugenoot een doorn i n het oog

en hij verbood de dames om zo de kerk te betreden. Uit die
tijd dateren de armbedekkingen.
Ook op Urk behoorden deze tot de zondagse dracht en dat
zal wel op meerdere plaatsen het geval zi 1n geweest, want
lange blote armen was normaal bij vele klederdrachten. De
op de foto afgebeelde exemplaren behoren tot de textielafdel
ing van het Kijk en Luistermuseum. Deze zijn afkomstig
uit Axel in Zeeuws Vlaanderen.
Nu we toch bezig zijn rnet Jean de Labad ie nog het volgende.
Omdat deze man zo streng was in zijn opvattingen over
zeden en gewoonten, kleding etc., w€rd hÍj geweldig belasterd
en bespot. Laat i k het spot I i ed noemen dat op de
zangles van practisch alle basisscholen gezongen werd en
dat de lezers zeker ook wel kennen:
"Daar kwam ene boer van Zwitserland,
ka-dee, kado I I eke, ke-da,
en die had enen ezel aan zijn hand,
laberdie laberda laberdonia,
en die had enen ezel aan zijn hand,
Cecilia.rl
Dit spotl iedje uit de zeventiende eeuw heeft 13 coupletjes
en gaat over kleding voor die boer, dat is dan die dominee.
ten rrsnijerkerr moet voor de boer een rrkedelijn'r (wi-1 -
de boerenkiel) maken. Als de kiel klaar is gaat hij voor
zi jn | 'vrouwke'r staan om te laten keuren en dat va I t s lecht
uit. V/at zijn haar woorden?
"Die kedel ijn staat jou niks goe,
ge hebt een I ijf gel ijk een koe".
Dan onstaat er twist met de kleermaker, die er van de boer
van langs krijgt met een stok. Het snijerke ook niet mis
steekt de boer met de naald in de broek. En dan het spottende
slot: ttZe zetten de sn ijer op een witte ge i t,
en reden er mee naar de eeuwigheid".
Na de dood van Jean de Labadie vestigden zijn volgelingen
zich op het r'\íalta-slotrr te f{ieuwerd. Het Friese terpdorp
bekend vanwege de mummies in de Ned.Hervormde kerk. Een
uitgebreide beschrijving van zaken en personen, met name
ook Anna Maria Schuurman, genoemd in dit artíkel, is vermeld
ïn "\íieuwerd en zÍjn historie", uítgave Van Eems te
Oos te rend .
I
H.van Diermen.

EXCURS I EPROGRAMMA
Na het vertrek uit Bennekom volgt de busreis richting
Twente. Daar aangekor-nen krijgen we eerst de gelegenheid om
de benen even te strekken, t€rwij I de koffie inmiddels
wordt Íngeschonken. Vooral het laatste gedeelte van de rit
naar 0otmarsum valt er veel te genieten van het prachtige
Twentse landschap.
0otmarsum is een heel oud stadje met een rijke historie.
Als legendarische stichter wordt genoemd Koning 0denarus.
Volgens de tekst op een schi lderij in het stadhuis van
0otmarsum was hijrrKoninck der Francken" en stierf hij
lrAnno 126". 0ngetwijfeld is de streek rond Ootmarsum in
voorhistorische tijd ook reeds bewoond geweest. Daarvan
getuígen de vele archeologische vondsten in dit gebied,
zoals grafheuvels uit de steen- en vroegere bronstijd.
Voor het eerst wordt 0otmarsum echter genoemd in het jaar
917. Toen is opgetekend dat Bisschop Radboud in een door
hem gestichte kapel te 0otmarsum werd begraven.
Als oudste stad van Twente kreeg deze van de Bisschoppen
van Utrecht in de Ioop der tijden diverse vrijheden, zoals
het recht van vestingbouw. De stadsrechten werden in 1325
door Bisschop Johan van Diest bevestigd.
Na 1402 was het een ontmantelde stad die nogal eens van
bezitter wisselde, hetgeen met de nodige verwoestingen
gepaa rd g i ng .
0otmarsum is in het verleden een middelpunt van rechtspraak
en bestuur geweest, waarvan oude geschr i ften getu i -
gen.Zo konden bij het Hof te 0otmarsum horigen in hoger
beroep gaan. 0ok de Bisschoppel ijke bezittíngen werden
vanuit deze stad beheerd.
De latere opkomst van de textiel industrie is aan 0otmarsum
enigszins voorbij gegaan. Dit stagneerde de economische
bloei en andere Twentse plaatsen kregen daarmee een voorsprong.
De stad bezit nog vele bezienswaardige oude gebouwen
en i nd ru kwekkende geve I s .
Het tegenwoord ige gerestaureerde kerkgebouw wordt omschreven
als een pseudo-basillica in \{estfaals Romaans Gotísche
st i j I . 0pgebouwd met Benthe imersteen dateert deze H. H.
Simon en Judaskerk, althans gedeeltel ijk, uit het begin
van de 1 le eeuw. De kerk heeft noga I wat restaurat i e en
uitbreiding in de loop der eeuwen ondergaan. ïot 1838

stond voor de kerk nog een forse toren, maar die werd in
dat jaar ges I oopt en vervangen door een houten torentje.
Het oude raadhuis stamt uit 1778 en valt op door de fraaie
rococo-ornamenten aan de voorgeve l . Een oude Saks i sche
boerenwoning (Los Hoes I6e eeuw) is als museum ingericht.
!{andelend door de oude kern zal men nog vele schi lderacht
i ge pl ekjes ontdekken. Voor de rond I e i d i ng kunnen we
rekenen op de hulp van enze zustervereniging ter plaatse.
De reiscommissie kon bij het ter perse gaan van dit nummer
van De Kostersteen nog niet mededelen op wel k adres de
koffietafel zal worden genuttigd en hoe het programma
verder is ingedeeld. Bij de bijeenkomst op l4 apri I a.s.
zal hierover zeker verdere mededel ing kunnen worden geaaan.
OVERIGE BIJEENKOMSTEN
0UD-EDE - donderdag 2) apri l a.s. in restaurant I'Cal luna",
te Ede een I ez i ng met d ia's door de heer Jan van Rossem
over: I'De muz i ek en de arch i tectuur van de kerk der eeuwen".
Aanvang 20.00 uu r.
0UD-\s/AGENINGEN - woensdag 22 april a.s. na de jaarvergadering
een voordracht met dia's door de heer A.C.Zeven over:
"\íie woont waar in de stad l{ageningen?". Aanvang 20.00 uur
in de V/ereld.
A.W.N. - in zaal Het Nieuwe Klooster, St.Bernulphusstraat
te 0osterbeek de volgende lezingen: woensdag B apri I a.s.
'l
9.30 uur, de heer J.Reimerink van de Stichting v. Bodemkartering
over rrBodemkunder'. (Ter voorbereiding van een
excursie op 25 apri I a.s.); woensdag 1l mei a.s., 19.30
uur, Prof.dr.J.de Jong over rrDe geologische woon- en werkomgev
i ng van de vroegste mensen i n Kenyarr.
KUNSTIG GEKNIPT
In het kijk en Luistermuseum, Kerkstraat i te Bennekom
wordt van 3 apr i 1 tot 15 september a. s. een extra expositie
ingericht van papier-knipkunstwerk, vervaardigd door
leden van de Nederlandse Vereniging van Papierknipkunst.
Het museum is in april geopend op woensdag en vrijdag van
vanaf I mei op dinsdag t/n zaterdag, steeds van 14.00 tot
17.00 uur.
10

AANMELDINGSFORMULIER
VOOR DE EXCURSIE VAN IIOUD BENNEKOM"
0P \/0ENSpAG 13 MEt 1987
0nrlor^ot-alzonÁo
vL Ls ^sttuc,
ttoo[t.
out c>.
schrijft
omgev i ng
hierbij
tn
voo r
de excu rs i e naa r 0otma rsum en
aanta I deel nemers:
handteken i ng:
D
i t formu I ier graag
is, Margrietlaan l,
uiterl ijk 9 mei 1987 bii de secreta-
6721 EK Bennekom.
X.
11

gvo@
0o 12 september 1987 zal in Nederland de eerste 0pen Monumentendag
worden georganiseerd. Doel van deze dag is meer
mensen intensiever in contact te brengen met historische
bouwwerken en daarmee de doel stel i i ng voor monumenten en
de monumentenzorg te st ímu I eren. De St i cht i ng 0pen Monumentendag
te Amsterdam verzorgt de centrale coórdinatie
van dit project.
DE K0STERSTEEN verschijnt eenmaal per kwartaal en wordt
aan de l eden van "0ud Bennekom" grat i s toegezonden. \{at
betreft het I idmaatschap kunt u zich wenden tot het secretariaat,
adres zie voorzijde.
De jaarcontributie bedraagt minimaal f 10,- Per persoon of
f 15,- voor een echtpaar of ander gez i nsverband.
,|.>