RDM Campus Magazine #03

rdmcampus.nl

RDM Campus Magazine #03

nummer 03 – mei 2012 – 2de jaargang – www.rdmcampus.nl

Maritieme

maakindustrie

terug naar RDM

Maritieme innovatie

Door Ampelmann, Huisman Research Lab, Imtech Marine en Jules Dock/Stichting MEC


Concept House Village

Prototype I staat als een huis, CHIBB in de steigers


ESFA Rotterdam

Scooterproject helpt studenten aan werkervaring

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


Inhoud

02

Made@RDM

04

Column

De gouden driehoek en de keten

05

ESFA Rotterdam

06

In ontwikkeling

08

Prototype I staat als een huis

10

Fotostrip Prototype I

12

Op Heijplaat schijnt altijd de zon

14

Volop ruimte voor innovatie

16

Gelijk oversteken bij RDM

18

De toekomstige stuurlui

staan aan wal

19

Slimme steden

20

Tentoonstelling

Onderzeebootloods


Contact

RDM Campus

Heijplaatstraat 23

3089 JB Rotterdam

+31(0)10 794 9229

office@rdmcampus.nl

www.rdmcampus.nl

Hoofdredactioneel

RDM Campus bruist

Dit stuk schrijf ik in de eerste lentezon. Nieuw leven, nieuwe energie! Dat geldt ook

voor RDM Campus. Kruisbestuiving werkt! Het bloeit en bruist. Op dit moment zijn

meer dan 25 innovatieteams van studenten en bedrijven actief die samenwerken

aan productinnovaties en onderzoek. Wat dat in de praktijk betekent is te lezen in

de artikelen over de clusters bouw en maritiem en in de rubriek Made@RDM.

In de tussentijd blijven we bouwen aan de campus, letterlijk en figuurlijk. In het bedrijvendeel

van Innovation Dock wordt een hangende kantoorvloer gerealiseerd zodat de

R&D van Research en Design in één ruimte te combineren zijn met de M van Manufacturing.

Incubator Dnamo zal als eerste huurder van deze vloer zorgen dat de B van

broedplaats ook vorm krijgt in de hal en dat de K van kruisbestuiving plaatsvindt bij de

K van koffieautomaat.

Koffie drinken kan deze zomer trouwens ook buiten, op het terras van het Dokkaffee of

op het buitenmeubilair dat met medewerking van studenten ontworpen en geproduceerd

is. Maar ook in de recent geopende Huiskamer op Heijplaat. Daar kunt u dan

gelijk kennis maken met de laatste ontwikkelingen van Concept House Village: een

stukje campus in de wijk. Daarmee dragen we bij aan de ambitie om Heijplaat te ontwikkelen

tot meest duurzame wijk van Rotterdam. En bij duurzaamheid hebben we

het niet alleen over zonnepanelen of slimme meters. Ook over gedrag, voorzieningen,

cultuur, werkgelegenheid en sociale cohesie. Een ‘smart city’ gedijt niet bij techniek alleen.

De Academie van Bouwkunst bestudeert het concept ‘slimme steden’ integraal.

De resultaten daarvan zijn te zien op een tentoonstelling van de Internationale Architectuur

Biënnale Rotterdam.

In april hebben Scheepsbouw Nederland en Nederland Maritiem Land het innovatiecontract

van de topsector Water op RDM Campus gepresenteerd. Tijdens het seminar

‘Maritieme Innovatie: van Papier naar Praktijk’ maakten bedrijven en studenten duidelijk

welke voordelen het biedt om het rijke maritieme verleden van RDM te benutten

voor de innovaties van de toekomst in deze sector. De pioniersgeest en innovatiekracht

waar de oude werf om bekend stond, is weer springlevend! We zij ervan overtuigd dat

het ook u inspireert om mee te doen en samen met ons verder te bouwen aan de campus.

Daarbij levert u dan gelijk een bijdrage aan het opleiden van de nieuwe ‘helden

van techniek’, die zo hard nodig zijn om de economische motor van Rotterdam draaiende

te houden.

Gabrielle Muris

Directeur RDM Campus

Fotografie: Marijke Volkers

Colofon

Redactie: Frank van der Zwan Grafisch Ontwerp: Studio Léon & Loes Fotografie: Marijke Volkers, Marcel Vogel Druk: Printvisie

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 01


Fotografie: frank van der zwaN

Fotografie: Marijke Volkers

RDM Campus is dé

locatie voor het

ontwikkelen en testen

van productinnovaties.

Om u een idee te geven

welke mogelijkheden

de campus biedt, lichten

we er graag een aantal

voor u uit.

Lasrobot

Eind januari is in het kader van het project

‘Nieuwe bewerkingen in de maakindustrie’

een nieuwe lasrobot in gebruik

genomen op RDM Campus. Door dit

project kunnen Albeda College en Hogeschool

Rotterdam beschikken over

‘state of the art’ apparatuur die aansluit

bij de laatste ontwikkelingen in bedrijven.

Het gaat om apparatuur en software

van drie belangrijke processen waarmee

in de staalverwerkende industrie wordt

gewerkt: lassen, snijden en ‘material

handling’ (flexibele productieautomatisering).

Bedrijven in de regio Rotterdam

verwachten de komende jaren een

aanzienlijk tekort aan technisch goed

opgeleid personeel op mbo+ en hboniveau.

Het project wil bijdragen aan het

oplossen van dit knelpunt door mbo- en

hbo-studenten de mogelijkheid te bieden

om kennis en ervaring op te doen met de

laatste stand van de techniek in de robottechnologie.

Deze technologie biedt een

uitstekend alternatief om het tekort aan

vakmensen op te vangen. Van januari tot

juli 2012 worden 200 studenten techniek

opgeleid om te kunnen werken met

de nieuwe robotapparatuur.

Lijmlab

RDM Campus heeft als eerste onderwijsinstelling

in Nederland een lijmlaboratium.

Het lab is ontstaan door een

samenwerking van Albeda College, Hogeschool

Rotterdam en de TU Delft in

het Europese project The Port is Yours

(POYO). Studenten en ondernemers kunnen

er aan de slag met de verbindingstechniek

van de toekomst. In onder meer

de scheepsbouw, energie, petrochemie

en constructiebouw worden steeds vaker

lijmverbindingen gebruikt. Daarom worden

docenten van Albeda College en Hogeschool

Rotterdam opgeleid tot gecertificeerde

lijmers. Zij kunnen dan zowel in

het reguliere als in het private onderwijs

de basisopleiding European Adhesive

Bonder en de specialistenopleiding European

Adhesive Specialist verzorgen,

opleidingen die worden afgesloten met

een examen en een diploma volgens de

certificering van de European Welding

Federation. De opleidingen worden in

de toekomst ingebed in de opleidingen

Autotechniek en Werktuigbouw van Albeda

College en Hogeschool Rotterdam,

en een minor voor hbo-studenten op het

hoogste niveau, European Adhesive Engineer.

02

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


Fotografie: Marijke Volkers

Fotografie: Marcel Vogel

MTI

Voor MTI Holland, het researchinstituut

van baggerschepenbouwer IHC Merwede,

zijn studenten werktuigbouwkunde

van Hogeschool Rotterdam bezig met

een onderzoek naar het omzetten van de

restwarmte van scheepsmotoren in elektriciteit.

Bij de verbranding van diesel in

een motor is het rendement laag; slechts

ongeveer 25 procent komt ten goede

aan de aandrijving van het schip. De rest

van de geproduceerde energie, in de

vorm van restwarmte, gaat nu verloren.

De doelstelling van het innovatieteam is

om deze restwarmte op te vangen en om

te zetten in 5 tot 7 kW aan elektriciteit die

gelijk weer aan boord gebruikt kan worden.

De studenten hebben al onderzoek

gedaan naar de verschillende manieren

waarop dit gerealiseerd kan worden en

zullen hier samen met MTI een aantal

uit kiezen. Hiervan worden proefopstellingen

gemaakt, die voor eind juni gerealiseerd

worden. Ook in het nieuwe studiejaar

gaan de studenten verder met dit

voor de maritieme sector zeer relevante

onderzoek.

Drijfboei

Eerstejaars studenten Industrieel Product

Ontwerpen (IPO) hebben in vijf

weken tijd een drijfboei ontworpen. De

drijfboei vormt een afbakening in binnenwateren

om zo een route te creëren voor

roeiboten. Studenten ontwierpen deze

boei met de rotatiegiettechniek. Deze

productietechniek wordt veel gebruikt

bij grote kunststof producten die bijvoorbeeld

in buitenruimtes gebruikt worden.

De complexiteit van de opdracht schuilde

in de vormvrijheid en de engineering

van details zoals het bevestigingsoog.

Studenten hebben in één dag een aantal

conceptmodellen ontwikkeld en een

prototype uit schuim gemaakt. Op deze

manier zijn studenten uitgedaagd om

de boei zo functioneel mogelijk te laten

zijn en vooral ‘rotatiegietbaar’ te maken.

Dragon Plastics heeft kennis gemaakt

met de wijze waarop de IPO-studenten

een probleem concretiseren en vertalen

naar een realistisch te produceren voorstel.

De studenten hebben gewerkt met

een belangrijke productietechniek en

een realistisch probleem van een echte

opdrachtgever.

Hyperbody

Hyperbody is een onderzoeksgroep van

de faculteit Bouwkunde aan de TU Delft

die onderzoek doet naar vernieuwende

fabricagemethodes voor de bouw. Met

twee robotarmen worden in EPS mallen

gemaakt waar beton in vormgegeven

wordt. Dit leidt tot een aanzienlijke vergroting

in vormvrijheid en vele nieuwe

ontwerpmogelijkheden, terwijl de voorgestelde

methode uiterst kosteffectief is.

De robots zijn meer dan slechts gereedschap

en stellen de onderzoeksgroep

niet alleen in staat bouwcomponenten

op volledige schaal te produceren, maar

biedt studenten de mogelijkheid het ontwerpproces

in een geheel ander licht te

zien. Deze aanpak gaat verder dan fullscale

prototyping, een gangbare praktijk

in architectonisch ontwerp. De machines

kunnen gebruikt worden tijdens het

gehele ontwerpproces. Door middel van

code als input voor de robots, kunnen

gebouwen en producten worden bedacht,

ontwikkeld en integraal gebouwd.

Daarbij worden rekening gehouden met

structurele, klimatologische en andere

overwegingen, vanaf het begin van het

ontwerpproces, in de fabricage en het in

gebruik. Er ontstaat zo een voortdurende

dialoog tussen ontwerper en product. Interessant

is ook de kruisbestuiving met

bijvoorbeeld FORZ van Van Gansewinkel

Minerals die in Innovation Dock ontstaan

is.

www.hyperbody.nl

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 03


Nederland heeft vele dialecten.

Eén daarvan is het ‘Haags’. In

dat dialect hebben woorden

opeens een andere betekenis.

Maar als je ze begrijpt en zelf

invult, zijn ze best leuk en

effectief. Daarom iets over ‘de

gouden driehoek’ en ‘de keten’.

De gouden

driehoek

en de keten

Het afgelopen jaar zijn we als maritieme

sector bijvoorbeeld druk geweest met het

Topsectorenbeleid van Minister Verhagen.

Daarin heeft het maritieme cluster een

ambitieus ‘Maritiem Innovatiecontract’

neergezet met de titel: ‘Nederland: de Maritieme

Wereldtop (Veilig, duurzaam en economisch

sterk)’. Minister Verhagen heeft

het over de ‘gouden driehoek’ waarin iedereen

een eigen rol heeft: de overheid zorgt

voor de goede randvoorwaarden, onderwijs

en onderzoek en formuleert de vraagstelling

vanuit de overheid en maatschappij,

BEDRIJVEN

KUNDE

KASSA

INNOVATIES

OVERHEID

KENNIS

KENNISINSTELLINGEN

de kennisinstellingen zoeken naar nieuwe

kennis en mogelijkheden en het bedrijfsleven

kent de markt en ontwikkelt nieuwe producten

en diensten. Als we er zo naar kijken,

concentreren we ons op de zijden van de

driehoek. En waar ze bij elkaar komen zijn

dan soms scherpe punten, daar botst het

weleens. Maar het gaat niet om de zijden,

maar om wat er binnen die gouden driehoek

gebeurt. En voor de maritieme sector

kan dat niet beter worden gesymboliseerd

dan met water in die driehoek. Dat water

mengt, stroomt, drijft, golft en verfrist. En

op dat water binnen die gouden driehoek

ontstaan echte maritieme innovaties!

Naast de gouden driehoek spreekt de minister

graag over de keten. De keten van

Fundamenteel onderzoek > Toegepast onderzoek

> Valorisatie. Oftewel: van Kennis

> Kunde > Kassa. Nu denk je bij een keten

al snel aan één lange lijn. Maar dat beeld is

te simpel. Het gaat meer om een netwerk.

En met mijn maritieme kennis zeg ik: je

hebt minimaal drie afmeerlijnen nodig om

iets veilig op zijn plek te houden, ook als

het stormt. Dat geldt op zee, dat geldt ook

in de economie. En voor innovaties geldt:

die worden verankerd door kennis, kunde

en kassa. En dan is onze boodschap: in het

maritieme cluster zijn de kunde- en kassalijnen

best sterk. Via Joint Industry Projecten

(JIP’s) wordt veel onderzoek door het

bedrijfsleven betaald. Maar we hebben ook

een zorg: de lijn met kennisontwikkeling en

onderwijs is dun en kort. Er is weinig geld

voor fundamentele maritieme kennisontwikkeling

en ook het aantal hoogleraren

en onderzoekers die beschikbaar zijn voor

maritiem onderwijs en onderzoek is te beperkt.

De industrie betaalt bijvoorbeeld

twee van de vier hoogleraren in Delft. Daar

zit in de maritieme keten de zwakke plek en

daarom is de ambitie binnen ons Maritiem

Innovatiecontract: er wordt goed samengewerkt

in projecten én er is ruimte/geld

voor funderend (middel)lange termijn onderzoek.

Zo ontwikkelen we de kennis en

de specialisten die we nodig hebben voor

onze baanbrekende maritieme producten

en diensten van de toekomst. Goed onderzoek

en onderwijs zijn essentieel voor het

bereiken van de Maritieme Wereldtop!

Bas Buchner

President MARIN

04

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


Elf studenten van de opleiding

AKA Metaaltechniek van

Albeda College, locatie

Haastrechtstraat, lopen stage

op RDM Campus bij de ESFA

(Electric Scooter Factory)

Rotterdam. Gedurende 10 tot

16 weken zetten zij moderne

elektrische QWIC-scooters in

elkaar en leren zij het proces

van assemblage tot verkoop.

Arbeidsvaardigheden

leren in de praktijk

Scooterproject

helpt studenten

aan werkervaring

MAAS Leerfabrieken en de Nederlandse

E-scooterfabrikant QWIC openden

in 2011, in samenwerking met de gemeente

Rotterdam, een e-scooterleerfabriek;

ESFA Rotterdam. Een bijzondere

samenwerking waarbij ook Hogeschool

Rotterdam, Albeda College (Mobiliteit,

Metaaltechniek en Maintenance)

en RDM Campus nauw betrokken zijn.

ESFA Rotterdam streeft twee doelen na:

mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt

opleiden tot arbeidskrachten met

goede kansen op de arbeidsmarkt en het

produceren van hoogwaardige, milieuvriendelijke

elektrische scooters voor

zakelijke gebruikers en particulieren.

De scooteronderdelen worden door

QWIC geleverd en door de Albedastudenten

in elkaar gezet. De bedoeling

is om de scooters voor de verkoop aan

te bieden. Zo kunnen ze hun technische

vaardigheden oefenen en worden ze

tijdens de stage vooral voorbereid op

de arbeidsmarkt. Ze leren, onder begeleiding

van een praktijkleermeester,

arbeidsvaardigheden en raken thuis in

het ondernemen. Ook worden ze getraind

in conflicthantering, sociale vaardigheden

en communicatie. Werken met

elektrische scooters levert ze ook meer

begrip voor duurzaamheid en milieu op.

RDM Campus biedt tot de zomervakantie

een leerzame en contextrijke leerwerkplek.

De stage wordt afgesloten met

een proeve van bekwaamheid. Nadat de

studenten de proeve met een voldoende

hebben afgesloten, ontvangen ze het

AKA-diploma Techniek. Vervolgens kunnen

de studenten hun studieloopbaan

in de techniek binnen Albeda College

vervolgen of kiezen om te werken.

Een elektrische scooter is goed voor het milieu

Jeano Roosje (17, op de foto) uit Zuidwijk (Slinge) is student metaaltechniek en sinds begin

februari betrokken bij het scooterproject op RDM Camps. “Een elektrische scooter

is goed voor het milieu, hebben we nu geleerd. En makkelijk in elkaar te zetten omdat

de motor al is ingebouwd”, legt hij uit. “Het zijn mooie scooters. Er staan zes proefmodellen

op de locatie. Daarop mogen we wel eens een ritje maken.” In totaal zijn er 110

scooters voor assemblage afgeleverd. “Die zijn voor de verkoop en daar moeten we dus

voorzichtig mee zijn”, zegt Jeano serieus. Vervolgens voegt hij er aan toe “Ik heb zelf ook

een scooter en die gaat veel harder; tot 130 km per uur!” Hoe dat kan, daar wil hij niet

verder op ingaan. Maar dat hij handig is geworden met scooters is wel duidelijk. Volgend

seizoen wil Jeano op niveau 2 verder. De opleiding Basislasser lijkt hem wel wat.

Kijk voor meer informatie op:

www.deheldenvantechniek.nl | www.esfa.nl

www.maasleerfabrieken.nl | www.qwic.nl

Fotografie: Marijke Volkers

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 05


Op RDM Campus wordt

op dit moment onder

meer gewerkt aan de

volgende innovaties

Kantoorvloer Innovation Dock

In Innovation Dock wordt aan de bestaande historische constructie

een nieuwe kantoorvloer opgehangen, vanwaar de

huurders en gebruikers ontwikkelingen en werkzaamheden op

de kavels in de hal kunnen volgen. Een ontmoetingsruimte op

de hoek van de vloer biedt gebruikers van de hal, ondernemers

en studenten, een ‘bird’s eye view’ van de hal. Met het oog op

startende ondernemingen en ter aanvulling op het bestaande

aanbod in de hal worden relatief kleine kantoorunits (20 tot

200 m 2 ) aangeboden met een volledig afwerkings niveau. De

huurders van de kantoorverdieping kunnen gebruik maken

van gezamenlijke vergaderkamers. Doordat rondom de bestaande

historische constructie vides gemaakt worden, blijft

de bijzondere constructie ook vanuit de kantoorvloer goed

zichtbaar. Incubator Dnamo zal zich, samen met haar ondernemers,

als eerste vestigen op de kantoorvloer.

06

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


Shell Eco-marathon

Rotterdam is vanaf dit jaar de nieuwe thuislocatie

van de Shell Eco-marathon Europa,

een internationale wedstrijd waarin auto’s

op zo min mogelijk brandstof zo ver mogelijk

proberen te rijden. Van 17 t/m 19 mei

rijden studententeams uit heel Europa op

een geheel nieuw stratencircuit rond Ahoy

dat speciaal voor deze wedstrijd is ontworpen.

Het is de eerste keer dat deze zuinigheidswedstrijd

in Europa op de openbare

weg plaatsvindt en daarmee toegankelijk is

voor het grote publiek. Met zeventien teams

van veertien verschillende universiteiten,

hogescholen en middelbare scholen is Nederland

één van de best vertegenwoordigde

landen. Vorig jaar was Team Phidippides

van Hogeschool Rotterdam het beste team

van de Benelux. Met de Triga werd in de

prototypeklasse op 1 liter brandstof 1637

kilometer gereden. Dit jaar is 1750 kilometer

hun doel. Het team doet ook in de

urbanklasse mee, waarin het gaat om een

volwaardig straatvoertuig. Met dit voertuig,

de Quadriga (rechts), hopen zij 400

kilometer af te leggen. Team Phidippides

bestaat uit 20 studenten uit de jaren 2, 3 en

4 van de opleiding Autotechniek.

Moleculair

Modulair Meubilair

Op het RDM-terrein lopen diverse groepen

rond: studenten van mbo en hbo, docenten,

ondernemers, bezoekers van de

tentoonstelling in de Onderzeebootloods

en bewoners van Heijplaat. Hoe kan er

tussen deze verschillende groepen ontmoeting

en interactie ontstaan? Met die

vraag zijn studenten van de opleiding Industrieel

Product Ontwerpen (IPO) aan

de slag gegaan en hebben meubels voor

de buitenruimte ontworpen. Het team

van ontwerpbureau Transformers heeft de

twee beste ontwerpen doorontwikkeld tot

het ‘Moleculair Modulair Meubilair’; een

systeem waarmee met een aantal elementen

(bank, plantenbak, chaise longue en

lichtelement) een eindeloze reeks buitenmeubilairsculpturen

gemaakt kan worden.

Samen met een oud-student IPO en de

chef werkplaats van Albeda College worden

er nu twee prototypes gemaakt. Nog

voor de zomer worden een aantal elementen

geproduceerd en in de buitenruimte

geplaatst.

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 07


concept house village

Interview met

onderzoeker

Jaap van

Kemenade

Prototype I

staat als een huis

Concept House Village op Heijplaat wordt een experimenteel en

energieneutraal dorp. Het is een initiatief van woningcorporatie

Woonbron, de TU Delft en Hogeschool Rotterdam. Hier kunnen

pioniers innovatief en duurzaam bouwen en wonen. De woningen

zijn prototypen die uitgebreid worden getest en onderzocht.

Het eerste huis is begin 2012 opgeleverd: het Concept House

‘Prototype I’ van de faculteit Bouwkunde van de TU Delft en

een consortium van meewerkende bedrijven. Gedurende het

eerste jaar vinden hier onderzoeken plaats naar het comfort

en gebruiksgemak. Er zijn rondleidingen voor relaties,

onderzoekers en bewoners van Heijplaat. Daarna volgt nog vier

jaar onderzoek naar dit appartement bij langdurige bewoning.

Want hoe zou het zijn om er echt te wonen?

door Suzanne Ketterings

Rondleiding Concept House

Als u het Concept House Prototype I wilt

bezoeken, schrijft u zich dan in voor de

rondleiding. Dat kan bij het informatiecentrum

Heijplaat op de begane grond van de

woontoren Heijse Blick aan de Heijsekade

1. Hier is ook een expositie over Concept

House Village te bezichtigen. Bezoeken

kan alleen op afspraak:

010 - 794 4853.

“Hoe kunnen we energieneutrale of zelfs

energieleverende gestapelde woningen realiseren?

Dat was de achterliggende vraag

bij de ontwikkeling van Prototype I”, vertelt

Jaap van Kemenade, onderzoeker aan

de faculteit Bouwkunde en projectleider

van Concept House Prototype. Dit project

bouwt voort op onderzoek naar duurzame

bouwconcepten, met als aandachtspunten

de productiesystematiek, flexibiliteit

in toepassing en kostenoptimalisatie om

dergelijke innovatieve gedachten praktisch

toepasbaar te maken. “Het prototype is een

appartement dat laat zien dat door functieintegratie

van geprefabriceerde bouwcomponenten

snel en efficiënt gestapelde energieneutrale

woningen zijn te realiseren.”

“We hebben een waanzinnige planning

gehaald”, aldus Van Kemenade. “Dit eerste

prototype is opgebouwd uit prefabcomponenten

die veel verder zijn uitgewerkt

dan in de traditionele bouw. Zo zijn

alle kabelsleuven en -goten geprefabriceerd,

zowel in de vloeren en gevels als

in de Faay binnenwanden. Unica had het

leidingwerk en de apparatuur al zo ver

als mogelijk aangesloten, zodat dit in een

middag kon worden gekoppeld. In de natte

ruimte zijn alle sanitaire voorzieningen al

aanwezig, evenals de aansluitingen voor

de keuken. De Icopal dakbedekking en

de zonnepanelen op het dak zijn met de

dakelementen meegeleverd. De prefabricage

van het prototype duurde anderhalve

maand. De feitelijke assemblage, de ‘plug

& play’, aan de Corydastraat in Heijplaat,

kostte VDM minder dan twee dagen. De

afbouw en het installatietechnisch werk

waren in minder dan twee weken gereed!”

De bouwrouting was goed georganiseerd.

Er liepen zo’n twintig mannen rond op de

relatief kleine locatie tijdens de bouw. “We

hebben de beschikbare informatie uitgetekend

en gecontroleerd. Toch zijn er vlak

voor en tijdens de bouw nog aspecten veranderd.

We leren veel van deze ervaring,

dat is praktijkonderwijs. We hebben gemerkt

dat een gezamenlijk 3D-model van

alle componenten van essentieel belang

is om een goed simulatiemodel te maken.

De communicatie tussen de verschillende

partijen over de input die nodig is, kan nog

veel beter. Met behulp van gebouwontwerpsoftware

Autodesk Revit kan de grote

complexiteit van tevoren goed worden uitgewerkt,

maar de optimale toepassing is

voor ons nog experimenteel. Bij dit prototype

gaan we nu achterwaarts doorrekenen,

zodat we bij volgende projecten direct met

een perfect 3D-model kunnen werken.”

08

RDM CAMPUS campus MAGAZINE #03 #01


concept house village

Verder onderzoek naar

comfort en gebruiksgemak

Fotografie: Frank van der Zwan

Vooral de samenwerking tussen de diverse

ketenpartners, het gezamenlijk zoeken naar

oplossingen voor bouwvraagstukken én de

vertaling van ideeën naar praktijk spreken

Van Kemenade aan. “Wij zijn erg tevreden

over de brancheoverstijgende samenwerking.

Dat is bijzonder, maar zó hard nodig om

efficiënt te kunnen werken. Hierdoor sluiten

de diverse disciplines beter op elkaar aan.”

Duurzaamheid en recyclebaarheid zijn

onderscheidende aspecten voor het prototype.

“Het cradle-to-cradle principe komt

in de natte cel van Raab Karcher duidelijk

terug; de gekozen materialen zijn na hun

technische levensduur zo veel mogelijk

opnieuw te gebruiken of recyclen. Daarnaast

heeft de natte cel bijvoorbeeld een

drievoudig riool waarbij grijs water, urine

en ontlasting verschillende wegen gaan. De

uitdaging van de integratie van complexe

installatietechniek, prefab in een zeer beperkte

ruimte in de natte cel, is geslaagd.”

Bijzonder is ook de vloer van het appartement,

waarbij integraal in de geprefabriceerde

vloerelementen een lage temperatuur

vloerverwarming is aangebracht. “Itho

Daalderop, de leverancier van de warmtepomp,

was ervan overtuigd dat het lang zou

duren eer de woning op temperatuur zou

zijn, omdat dergelijke verwarming langzaam

haar warmte afgeeft. Het prototype

blijkt echter zo geconstrueerd te zijn dat

het appartement, vertrekkend van de buitentemperatuur

in december, binnen een

dag een comfortabele temperatuur had.”

“Dit appartement heeft een luxe uitstraling”,

vervolgt Van Kemenade, “en hiermee laten

we zien dat duurzaamheid niet ten koste gaat

van uitstraling en gemak. Er is veel aandacht

besteed aan de architectonische vormgeving

van het prototype. Kijk bijvoorbeeld

naar de elektrisch bedienbare zonwering

van Renson. Ook de grote buitenruimte, die

met een hoogisolerende Solarlux vouwwand

tussen de woonkamer en de buitenruimte

de woonkamer verlengt, vergroot het gevoel

van luxe. Deze woning is licht en heeft veel

glas, maar is toch erg comfortabel.”

“Op basis van het prototype ontwikkelen

we samen met woningbouwcorporatie de

Woonplaats een ‘nulserie’: een kleinschalig

appartementengebouw met tien tot

twaalf appartementen. Het product zal

zich gaandeweg verder ontwikkelen, mede

door de toepassing van de onderzoeks- en

ervaringsresultaten. Na de nulserie willen

we een innovatief concept op de woningmarkt

introduceren.”

Nu Prototype I gereed is, volgt komend jaar

onderzoek naar comfort en gebruiksgemak.

Freek den Dulk zet deze onderzoeken

in gang. Hij is lector Duurzame Energie en

Energieconcepten bij Kenniscentrum Sustainable

Solutions RDM van Hogeschool

Rotterdam. “Veel minimum energieconcepten

doen een vergaand beroep op aanpassing

van bewonersgedrag. Denk bijvoorbeeld

aan slapen met het raam open in

de winter, dat is vaak niet mogelijk vanwege

de afkoeling van het appartement. In de

zomer is er een risico van oververhitting,

zelfs met zonwering. Laag temperatuursystemen

leiden er ook vaak toe dat bewoners

de binnentemperatuur een paar graden

hoger instellen dan waar vanuit is gegaan

en in veel minimum energieconcepten

schiet de capaciteit van de installatie voor

verwarming en warmtapwaterbereiding

voor bepaalde bewoners tekort. Daarom

is onderzoek naar comfort, gebruikersgedrag

en levensstijlen erg belangrijk. In de

woningen in Concept House Village gaan

we dergelijk onderzoek in gang zetten, onder

andere met behulp van monitoring en

feedback vanuit ons Niko Home Control

systeem, zodat we meer weten over hoe we

deze woningen in de toekomst optimaal

kunnen afstemmen op de specifieke situaties

van verschillende bewoners.”

RDM campus CAMPUS MAGAZINE #01 #03 09


concept house village

fotostrip

07.11.2011 - 11:50:51

22.11.2011 - 13:20:03

24.11.2011 - 13:02:13

Prefabricage van de natte cel door timmermannen en

De eerste paal van 27 meter lang gaat op 22 november

Een vloerdeel van VDM, waarin de vloe

elektriciens in een fabriek in Duitsland.

de grond in.

geïntegreerd tijdens prefabricage.

07.12.2011 - 14:55:26

07.12.2011 - 16:05:46

08.12.2011 - 14:08:42

Het tweede vloerdeel wordt op zijn plek gehesen.

De sanitaire cel wordt geplaatst.

Een dakvloer, in de fabriek voorzien va

dakbedekking, warmtecollectoren en

binnen 20 minuten aangebracht.

12.12.2011 - 15:29:23

14.12.2011 - 13:43:27

14.12.2011 - 15:19:23

Montage van het kader van de driedubbel beglaasde

Droge montage van de keramische geveltegels.

Aansluiten van de zonnecellen gebeur

harmonicapui van Solarlux, de eerste van dit type die

Demontage later is mogelijk en de tegels zijn te recyclen.

uur; in de tweede week van de bouw sc

geplaatst wordt in Nederland.

al op zonne-energie.

Fotografie: Jaap van Kemenade, Rutger Wirtz

20.12.2011 - 11:59:37

Loodgieters van Unica sluiten de riolering aan en het

water van beneden naar boven.

21.12.2011 - 15:28:48

De glazen balustrade is bijna gereed.

22.12.2011 - 13:34:29

Het Niko Home Control System waarm

zonwering bediend worden en het ener

gemonitord. Er wordt energie teruggel

10

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


concept house village

30.11.2011 - 15:20:26

02.12.2011 - 10:59:01

06.12.2011 - 16:23:26

rverwarming is

De put onder de meterkast. Een grondlus van 128 meter

De zeecontainer, die dient als stabilisatie-element in de

Studenten van Albeda College brengen de oplegbalken

lang wordt door Itho Daalderop versleept naar een

staalconstructie, wordt op zijn plek gehesen.

aan op de staalconstructie, waar de vloeren op

schacht onder het prototype.

vastgeschroefd worden.

08.12.2011 - 18:05:46

09.12.2011 - 14:15:36

09.12.2011 - 15:48:05

n afschotisolatie,

Het dakvlak is dezelfde avond nog waterdicht.

De hemelwaterafvoer is ingewerkt, waardoor het hele dak

De warmtepomp wordt uit het prototype gehaald; i.v.m.

zonnecellen wordt

waterdicht is, gerealiseerd door Icopal Dakbedekking.

de slechte weeromstandigheden bij geplande aanvang

bouw kan de woning nog niet afgesloten worden.

19.12.2011 - 13:44:20

19.12.2011 - 18:03:22

20.12.2011 - 09:43:21

de in slechts twee

Plug&play installatie van de prefab stopcontacten met

Aftimmering van de loggia met duurzaam robiniahout

De Niko schakelkast wordt geplaatst door een monteur

halden de radio’s

platte vieraderige kabels.

door VDM.

van Unica.

11.01.2012 - 09:29:49

16.01.2012 - 11:57:24

31.01.2012 - 13:08:37

ee verlichting en

Leerlingen van de Schilder^sCOOL vullen naden tussen

Leerlingen van Zadkine stuken het plafond in de

De structurele zonwering van Renson wordt gemonteerd

gieverbruik wordt

wandelementen en behangen en schilderen de Faay

woonkamer.

aan de zuidgevel.

everd aan het net.

binnenwanden.

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 11


concept house village

Op Heijplaat

schijnt altijd

de zon

Minder werken, beetje schoffelen, de pure smaak van onbespoten

groente van je eigen daktuin, wonen in een mediterraan klimaat,

slapen onder de sterren, romantisch getik van de regen op de kas.

Alles om je heen ervaar je sterker. Het Concept House CHIBB*

is een extreem duurzaam huis met kantoor voor levensgenieters.

Studenten Bouwkunde van Hogeschool Rotterdam maakten het

ontwerp en rekenden zelfs uit wat op jaarbasis het rendement is

van een vierkante meter sla op een eetbaar dak. Begin maart is

het definitief ontwerp gepresenteerd. Nu begint de zoektocht naar

geïnteresseerde bedrijven die een consortium vormen om huis en

kantoor, met de inzet van derdejaarsstudenten, te bouwen. De kavel

ligt in Concept House Village op Heijplaat, vlakbij RDM Campus.

door Suzanne Ketterings

kas voor meer leefruimte

door kas geen regen en wind; woning als meubel

door kas groen in en om de woning

kas als thermische buffer door kas minder infiltratie

elektra- productie door pv banen op kas

leemstuc op wanden in woning

heatpipes + paraffinebuffer t.b.v. verwarming/warmwater

helofytenfilter t.b.v.

natuurlijke zuivering

woning op het zuiden voor passieve zon-energie

atelier op noorden ter voorkoming oververhitting

eetbaar dak, voedselproductie voor bewoners

regenwateropvang en hergebruik

grijswater voor besproeiing

flexibele indeling; aanpasbaar

aan ander gebruik

noordgevel met

hergebruikte

kunststofkozijnen

groengevel van

hergebruikt materiaal,

geeft CO 2/fijnstof

reductie

led- verlichting in woning en atelier

hot- fill wasmachine

douche met w.t.w.

hout- c.v. (bijverwarming) in

winterdag met weinig zon

hergebruik openslaande

glasdeuren als tuingevel

tuin met wilgenhagen

voor hout c.v. fruitbomen

windowfarming

achter zijgevels kas

bouwmaterialen biobased en/of

hergebruikt, lokaal beschikbaar

funderingsbalk: hergebruikte staalprofielen

verplaatsbaar gebouw voor langere levenscyclus

houten funderingspalen met betonnen opzetters

vraag- gestuurde ventilatie op vocht/CO 2

ventilatie met voorverwarmde aanvoer uit kas (winter)

ventilatie met voor- gekoelde aanvoer met grondpijp (zomer)

12

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


concept house village

“Studenten bewust maken van wat duurzaam inhoudt, is het

leukste aan mijn vak”, vertelt Arjan Karssenberg (midden op de

foto), associate lector Sustainable Building Technology aan Hogeschool

Rotterdam. “Hoe combineer je bijvoorbeeld compact

bouwen met flexibel en comfortabel wonen? Compact bouwen

is heel duurzaam, omdat je minder materialen gebruikt. Tegelijkertijd

is te compact ook minder flexibel en comfortabel, dus wat

is een goed compromis? Met het idee van een kas op het dak ontstaat

goedkope extra leefruimte. Het is een tweede huid die binnen

en buiten verbindt en extra licht en lucht in huis brengt. Een

paraplu waaronder de woning als een meubel wordt uitgewerkt.

Hier kun je wonen in het groen, in een zonnig tussenklimaat.”

“Op de laag boven het dakterras komt een eetbaar dak waar

groente verbouwd kan worden”, vervolgt Karssenberg, “want

waarom eet je voedsel dat duizenden kilometers moet afleggen

voor het op je bord ligt, terwijl je het ook van je dak kan halen?

Dat heeft natuurlijk consequenties voor de positionering van de

woning ten opzichte van de zon. De ligging is pal op het zuiden.

Dat is in Nederland de meest optimale situatie om zoveel mogelijk

zon te krijgen en maximaal energieprofijt te hebben.”

Eetbaar dak

De voedselcyclus moet gesloten zijn en dus knagen de studenten

op de vraag: hoeveel en welke mix aan groente heeft een standaard

Hollands gezin bestaande uit vier personen op jaarbasis

nodig? Dus sla, komkommers, tomaten, bonen, aardappelen.

“Het eetbare dak blijkt zelfs een overschot op te leveren dat gebruikt

kan worden voor de lunch op het aangrenzende kantoor.

En dan rekenen we nog buiten de eetbare gevel voorzien van

‘window farming’.”

Even praktisch: je komt dus thuis na een drukke werkdag en dan

moet je groente gaan oogsten en de tuin schoffelen? “Moet?

Mag! Duurzaamheid gaat er niet om wat er allemaal niet kan,

maar juist om wat er allemaal mogelijk wordt. Sterker nog, als je

zelf voorziet in je behoefte aan water, warmte, energie, elektriciteit

en voedsel, dan kun je het op je werk wat rustiger aan doen

en krijg je meer tijd om in de tuin te schoffelen.” Dachten maar

meer mensen in Nederland zo duurzaam als Arjan Karssenberg.

Zijn enthousiasme is aanstekelijk en hij weet een serieus onderwerp

met humor te brengen.

Hoe ziet de woning er verder uit? “Er zijn twee verdiepingen.

Drie slaapkamers op de begane grond en op de eerste verdieping

is de woonkamer. Hier is meer lichtinval en je loopt er zo het

dakterras op. Comfort is niet alleen de fysieke ruimte, maar ook

de mentale ruimte die ontstaat.”

Systemen sluiten

“Systemen proberen we zoveel mogelijk te koppelen en te sluiten.

De watercyclus is bijna gesloten. Regenwater en al het afvalwater,

met uitzondering van het toiletwater, wordt opgevangen

en gezuiverd met een helofytenfilter. Dit water wordt gebruikt om

het groen aan de gevel en op het dak mee te besproeien en om de

wc mee door te spoelen. Drinkwater is aan zulke strenge regels

gebonden dat je dit niet zelf kunt maken. De woning voorziet zelf

in warm water en elektriciteit. Voor warm water komt er een heatpipe

collector. Dat is een vierkant frame met glazen pijpen die

wel tweehonderd graden kunnen worden en warmte afgeven aan

een warmtewisselaar. PV-panelen zorgen voor elektriciteit. Het

overschot in de zomer wordt teruggeleverd aan het net en dat

compenseert het tekort in de winter.”

En hoe komt het kantoor er eigenlijk uit te zien? “Daar kan ik kort

over zijn. Dat ligt op het noorden tegen de woning aan. Het heeft

wel daglicht nodig, maar geen zon, want mensen en computers

zijn net kleine kachels die voor voldoende warmte zorgen. Een

huis en kantoor zijn complementair in behoefte en zijn dus heel

goed te combineren.”

Het moet wel

allemaal kloppen,

want de woning gaan

we echt bouwen

“Duurzaamheid is een oneindig breed begrip. Alle verschillende

facetten van duurzaamheid moeten de studenten integraal uitwerken

en doorrekenen: compact versus flexibel en comfortabel,

een tweede huid, de ligging ten opzichte van de zon, het comfort,

de toepassing van materialen, het uit elkaar kunnen halen

voor hergebruik. Ze onderbouwen waarom de gemaakte keuzes

duurzaam zijn en ook bouwtechnisch goed. Hoe zet je een kas

over een gebouw? Hoe maak je de fundering van het gebouw als

je geen beton wilt gebruiken? Kun je alle vloeren en wanden van

hout maken? Hoe maak je een groene gevel? Welke materialen

gebruik je? Zijn deze natuurlijk en bio-based, zoals schapenwol

voor isolatie en hout? Kunnen ze worden hergebruikt? En dan

de duurzame installatie: hoe maak je ventilatie zonder energieverlies?

Hoe maak je de meest efficiënte verwarming en warmwatervoorziening?

De studenten moeten de juiste afwegingen

maken. Het moet wel allemaal kloppen, want de woning gaan we

echt bouwen. Naar verwachting al in 2012!”

* CHIBB staat voor Concept House Instituut voor Bouw en Bedrijfskunde. Het is

een initiatief van Hogeschool Rotterdam. Het ontwerp is gemaakt door vierdejaarsstudenten

die de minor Duurzaam Integrale Bouwtechniek kozen. Nu werken derdejaarsstudenten

binnen hun praktijkopdracht aan de voorbereidingstekeningen.

CHIBB biedt ook talrijke stage- en afstudeerplekken voor de even talrijke onderzoeksvragen.

Fotografie: Marcel Vogel

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 13


maritieme innovatie

Toonaangevende, innovatieve bedrijven op het gebied van

bouwkunde en productontwikkeling, (e)mobility, maritiem &

offshore zetten bij RDM Campus voet aan wal. Ze komen met

specifieke opdrachten, willen kennis opbouwen om tot innovatie

te komen en voelen de verantwoordelijkheid bij te dragen aan

beter technisch onderwijs. Binnen het cluster maritiem & offshore

zijn inmiddels vier bedrijven gevestigd in Innovation Dock:

Ampelmann, Huisman Equipment, Vetus en een verzamelkavel

onder regie van Stichting Mobiel Erfgoed Centrum. Het doel is

dat aantal dit jaar nog te verdubbelen. Alle hens aan dek dus!

door Suzanne Ketterings

Maritieme

maakindustrie

terug naar RDM

Volop

ruimte

voor

innovatie

Fotografie: Marcel Vogel

Fotografie: Marijke Volkers

Jouke Goslinga, Sales Manager

Innovation Dock

“Nederland heeft wereldwijd een sterke

kennispositie in de maritieme sector”,

steekt Marnix Krikke, adjunct-directeur

Scheepsbouw Nederland, gelijk van wal.

“Zo’n 65 procent van de productie van

onze schepen en toeleveringen is bestemd

voor de export. Wij zijn sterk in nichemarkten,

zoals kleine transportschepen

en bijzondere schepen voor baggeren en

offshore activiteiten, maar ook superjachten,

binnenvaartschepen, sleepboten en

patrouilleboten. Er worden nu schepen en

systemen ontwikkeld om de zeebodem te

ontginnen, want er ligt een enorm potentieel

aan zeldzame grondstoffen op de bodem

van de zee. Ook de internationale regelgeving

voor de uitstoot van schadelijke

stoffen is een drive om innovatieve schepen

te bouwen die slim omgaan met energie

en de omgeving zo weinig mogelijk belasten.

Om onze exportpositie te handhaven

hebben we kennis nodig, goed opgeleide

mensen die producten ontwikkelen en tot

innovatie komen. Maar die moeten wel

beschikbaar zijn, want voorlopig is er een

tekort aan technisch personeel. Daar ligt

gelijk de kracht van RDM Campus: innovatieve

bedrijven verbinden aan toonaangevende

onderwijsinstituten, die samen met

studenten hoogwaardige kennis opbouwen,

innovatie stimuleren en maatschappelijke

knelpunten oplossen.”

Huisman

helemaal thuis op RDM

“Als het gaat om maritieme innovatie dan

horen wij thuis op RDM Campus”, meent

Cor Bakker, mechanical engineer bij Huisman

Equipment in Schiedam. Huisman

produceert wereldwijd boorinstallaties,

installaties om pijpen op de zeebodem

te leggen en ook complete boorschepen.

14

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


maritieme innovatie

“Op zee staan er enorme krachten op constructies.

Voor deze toepassing kunnen wij

geen boutjes bij de Gamma halen. Deze

uitrusting moet 100 procent betrouwbaar

zijn. Sinds februari 2012 heeft Huisman

een kavel van 100m² op RDM Campus en

zodra die is ingericht, gaan we onder andere

boutverbindingen testen. We vinden

het belangrijk studenten te laten zien hoe

theoretische rekenmodellen uitpakken in

de praktijk. Zo kunnen we bijdragen aan

beter onderwijs en tegelijkertijd goede

ingenieurs enthousiasmeren voor de maritieme

industrie.”

MEC combineert

het oud en nieuw

“Stichting Mobiel Erfgoed Centrum

(MEC) wil met techniek uit de nieuwe wereld

de oude wereld duurzaam behouden”,

zegt Hans Visser, programmadirecteur

Hans Visser (centrum) en Felix Moonen (rechts)

in overleg met studenten

van de stichting. “Het gaat om historische

voertuigen voor weg, water, lucht of rail. Er

zijn in Nederland zo’n 100.000 eigenaren

van boten, stoomtreinen, brandweerwagens,

oldtimers, bussen, trucks of zelfs

zweefvliegtuigen. We willen de kennis die

nodig is voor het behoud van deze voertuigen,

zoals het conserveren van staal,

bundelen en organiseren. Dat is best lastig,

want het is een breed terrein en de kennis

zit heel verspreid. Op deze kavel werken

meerdere partijen, waarover Stichting

MEC de regie houdt. Bijvoorbeeld Jules

Dock ondersteunt ons met onderzoek naar

hoe met behulp van nanotechnologie staal

geconserveerd kan worden en passen dit

toe op onder andere een stalen Punter.”

“Jules Dock is een ontwikkelingsbedrijf

in de maritieme sector. Wij willen een bijdrage

leveren aan de transitie naar een

duurzame maritieme sector”, zegt Felix

Moonen, projectmanager R&D op de kavel

van Stichting MEC. “In Jules Dock heb

ik alles verenigd wat ik leuk vind: de maritieme

sector, innovatie, de combinatie

klassiek en high tech. Naast de ontwikkelingprojecten

voor Stichting MEC bouwen

we met studenten van Albeda College, Hogeschool

Rotterdam en de Katholieke Hogeschool

Limburg (België) een prototype

van een hybride vaartuig voor de recreatie.

Dat is een nieuwe generatie waterfiets met

elektrische trapondersteuning. Energie

komt van trapenergie van mensen, zonne-energie

en walstroom. Het vaartuig is

schoon, stil en onderhoudsvriendelijk. Op

de campus mag je gebruikmaken van alle

faciliteiten, maar het mooiste is dat je elkaar

versterkt doordat je met z’n allen aan

het ontwikkelen bent. Je gaat eens kijken

wat anderen doen, maakt een praatje en

zo wissel je heel informeel informatie uit.”

Gunstig

vestigingsklimaat

RDM Campus biedt in meerdere opzichten

een gunstig vestigingsklimaat”, vertelt

Jouke Goslinga, verantwoordelijk voor het

aantrekken van bedrijven. “Met de aanwezigheid

van de TU Delft, Hogeschool Rotterdam

en Albeda College is er veel kennis

in huis. Met de studenten kun je snel en makkelijk

innovatieteams opzetten die begeleid

worden vanuit het onderwijs. RDM heeft

een uitgebreid netwerk dat een creatieve

kruisbestuiving bevordert tussen mensen

met verschillende achtergronden. RDM

Campus dicht de kloof tussen onderwijs

en het bedrijfsleven. Het toegepast onderwijs

en het werken aan concrete projecten

motiveert jongeren in de techniek te gaan.

Er zijn veel verschillende faciliteiten, zoals

een 3D-printer en een groot machinepark.

De bedrijven kunnen gebruikmaken van de

aanwezige infrastructuur, waaronder een

scheepslift, een golfbreker, kranen in het

dak en last but not least heel veel water in

de directe omgeving. Veel bedrijven vinden

hier de ruimte die zij zoeken. De kavels, die

variëren van 80m² tot 800m², zijn relatief

betaalbaar. De flexibiliteit is groot, want bedrijven

huren hier minimaal zes maanden

maar dat kan ook vijf jaar zijn. Innovation

Dock heeft ruimte voor zo’n 25 bedrijven

en de vloer is nu voor de helft verhuurd. Er is

dus nog volop ruimte voor maritieme innovatie.

We willen de maritieme maakindustrie

terugbrengen naar RDM.”

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 15


maritieme innovatie

Het is 2002 als Jan van der Tempel een congres in Berlijn verlaat na een lezing over een nieuw

type schip waarmee je ook met veel deining op zee veilig kunt overstappen naar windturbine,

schip of boorplatform. “Dat oversteken moet toch veel eenvoudiger kunnen?”, bedenkt Van der

Tempel op een terrasje met een collega en een biertje. De Ampelmann is geboren, vernoemd

naar het oversteekmannetje op de Berlijnse voetgangerslichten. Vijf jaar later is het prototype

gereed en verdubbelt jaarlijks de productie. Net is nummer tien gepresenteerd en twintig

staat gepland voor eind 2012. Ampelmann is de eerste en grootste huurder op RDM Campus,

want met de productie verdubbelde ook het vloeroppervlak, inmiddels zo’n 2.000m².

Gelijk

oversteken

bij RDM

16

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


maritieme innovatie

Ampelmann

zorgt vanaf

het eerste uur

voor maritieme

innovatie

Vanuit een pure passie voor techniek en

een wetenschappelijke nieuwsgierigheid

ontwikkelde Van der Tempel de Ampelmann.

“Het moest ook commercieel

haalbaar zijn. Sinds 2008 wordt de Ampelmann

over heel de wereld verhuurd

om offshore personeel veilig, makkelijk

en snel over te zetten. Bedrijven als Shell,

BP, Total, maar ook SMIT of windparken

in zee huren de Ampelmann voor een

aantal maanden of alleen voor een dag.

De Ampelmannen die dit jaar in productie

gaan zijn op voorhand al verhuurd.”

door Suzanne Ketterings

“De Ampelmann is een platform met een

diameter van zes meter dat wordt vastgezet

op een schip. Het compenseert de

deining van golven door in tegengestelde

richting mee te bewegen. Een stabiele

loopbrug met een lengte van 25 meter

vereenvoudigt de overstap”, vertelt Jan

van der Tempel, CEO van Ampelmann en

Hoofd Sectie Offshore Engineering aan

de TU Delft. Hij studeerde Civiele Techniek

aan diezelfde universiteit en promoveerde

op vermoeiingsberekeningen

voor de fundatie van windturbines op zee.

“De Ampelmann weegt meer dan dertig

ton en neemt 150m² in beslag. Waar

vind je in de regio Rotterdam een ontwikkelomgeving

met zoveel ruimte, zware

hijskranen en een grote deur?” Het antwoord

laat zich raden: RDM Campus?

“In hele korte tijd is dit stuk industrieel

erfgoed waar het tochtte en lekte, omgetoverd

tot een high tech omgeving die ook

echt werkt. Het is een mooi visitekaartje

voor de bedrijven die er zitten. Er vindt

hoogwaardige innovatie plaats en de

snelheid van ontwikkelen is groot.”

Ampelmann is in vier jaar uitgegroeid tot

een bedrijf met tachtig man: dertig op

het kantoor in Delft, veertig op zee voor

de bediening en tien man op RDM Campus

voor de productie. “Op de Campus,

maar wat mij betreft ook in het algemeen,

hebben bedrijven een maatschappelijke

verantwoordelijkheid om stage- en afstudeerplekken

te bieden. We werken

samen met de TU Delft, Albeda College

en Hogeschool Rotterdam. Het aantal

studenten dat meewerkt aan de ontwikkeling

van de Ampelmann schommelt

jaarlijks tussen de vijf en de twintig. De

omgeving stimuleert een goede samenwerking

tussen bedrijven, opleidingen en

studenten. Het is de kracht om samen tot

betere oplossingen te komen en dromen

te verwezenlijken. Bij sommige studenten

zie je direct vlammen in de ogen. Bij anderen

begint dat als een waakvlammetje

dat we weten aan te wakkeren tot Olympisch

vuur. Ik wil mijn enthousiasme voor

techniek overbrengen op anderen en het

beste uit mensen halen.”

Fotografie: Marcel Vogel

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 17


maritieme innovatie

De toekomstige

stuurlui staan aan wal

Fotografie: Hans Hordijk

Onbemande scheepvaart: Imtech Marine gelooft er heilig in en onderzoekt en ontwikkelt op dit innovatieve

terrein. Daarbij riepen ze de hulp in van twee innovatieteams op RDM Campus. Met een wedstrijd in een

groot bassin daagden ze hen uit autonome, emissieloze schepen te ontwikkelen.

door Edith van Gameren

De praktijkbegeleider

Mattijs Tol van Imtech’s R&D afdeling: “Bedrijven en opleidingen

koppelen, zoals dat op RDM Campus gebeurt, spreekt ons erg

aan. Eén van onze doelen was: kijken hoe zo’n samenwerking met

het onderwijs loopt. Wij hebben de studenten begeleid met onze

‘bedrijfsmatige’ blik. Wat ik vooral erg leuk vond, was dat de studenten

superenthousiast waren. We hebben veel geïnvesteerd in

dit project, ook in de aantrekkelijkheid. Voor studenten is het een

goede ervaring geweest, voor ons was het een mooie testcase. Er

komen altijd frisse, nieuwe ideeën uit en uiteraard werkt het ook

voor onze naamsbekendheid. Het was een heel positieve ervaring.”

De student

Bas Hermes, teamleider van team ‘Unmanned Ingenuity’ (UI) en

vierdejaars student werktuigbouwkunde bij Hogeschool Rotterdam:

“De belangrijkste leerervaring voor ons als studenten was

toch wel het samenwerken. Je bent met een club van 12 verschillende

mensen. Die komen met verschillende plannen en ideeën, waaruit

je er uiteindelijk één moet kiezen. Het hele pakket moest een

mooi geheel vormen: de techniek, de gebruiksvriendelijkheid, het

moest duurzaam zijn en niet te veel kosten en het moest werken.”

De docent

Docent Werktuigbouwkunde Emile Jackson: “Door de professionele

opdracht, maar ook door de betrokkenheid van Imtech,

merkten de studenten: het is menens nu. De werkelijkheid blijkt

dan een harde leerschool, maar ook een leuke. Het is regelmatig

nachtwerk geweest, want in 20 weken moest er een ontwerp komen,

de boot moest gebouwd zijn, getest en storingen verholpen.

Maar het is ze gelukt.”

De coördinator

Maarten Ruyssenaers van RDM Campus: “Dit innovatieteam

had echt alles: het was multidisciplinair, met elektro- en werktuigbouwstudenten.

Het was multilevel, met mbo’ers en hbo’ers, én de

opdrachtgever was heel betrokken. De combinatie van mbo’ers en

hbo’ers in de twee teams kwam goed uit de verf. Beide groepen

hebben een rol gehad in zowel de ontwerp- als de bouwfase van

de boten. Dat leverde een mooie wisselwerking op. Mbo’ers hebben

veel praktisch inzicht, en onze aanpak voorkomt dat hbo’ers

in de papieren fase blijven hangen. Hbo’ers zijn wat meer thuis in

planmatig werken en creatief problemen oplossen. Daar werden

de mbo’ers dan ook weer in meegenomen. Dat werkte goed.”

De eerste Imtech Zeeslag was een groot succes en krijgt een vervolg.

Per half jaar gaan er nieuwe innovatieteams verder werken

aan het concept. Voor team UI was er deze keer de kroon op het

werk: zij wonnen de eerste Zeeslag.

Bekijk een video over het project op www.hogeschoolrotterdam.nl/bedrijven/portfolio/257-zeeslag

18

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


Academie van Bouwkunst

Slimme steden

Op initiatief van de Rotterdamse

Academie van Bouwkunst is

Hogeschool Rotterdam vanaf april

aanwezig op de vijfde editie van de

Internationale Architectuur Biënnale

Rotterdam (IABR): Making City.

Op verzoek van de IABR heeft de

Rotterdamse Academie samen met de

vijf andere Academies van Bouwkunst

in Nederland een internationale

tentoonstelling samengesteld over

‘slimme steden’.

Smart Cities - Parallel Cases 2 is tot en

met zondag 12 augustus te zien in het

Nederlands Architectuurinstituut (NAi).

De 8th International Architecture

Summer School Rotterdam vindt

plaats van 9 tot en met 20 juli op RDM

Campus.

Hollandstad van de Academie in Tilburg

Xx

Slimme steden creëren meer banen, zijn

schoner, flexibeler, efficiënter en veiliger.

Ze dragen bij aan een duurzame wereld,

ook in sociaal en economisch opzicht.

Bij slimme steden of ‘smart cities’ wordt

vaak gedacht aan een beperkt aantal

nieuwe, door technologie gedomineerde

supersteden, zoals die sinds het begin

van dit millennium met wisselend succes

worden ontwikkeld in met name Azië en

het Midden-Oosten. In een daadwerkelijk

slimme stad is technologie echter alleen

maar een middel, en dan nog slechts één

van de middelen om een stad succesvol te

maken.

Echt slimme steden zijn veelzijdig en

zetten in op:

• smart economy: de succesvolle

positionering van de stad ten opzichte

van omringende steden en de regio

• smart infrastructure: een slimme

omgang met mobiliteit en ICT

• smart environment: het optimaal

gebruikmaken van natuurlijke

hulpbronnen en de omgang met

klimaat

• smart people: het zo goed mogelijk

inzetten van menselijk kapitaal

• smart living: het bevorderen van de

leef- en verblijfskwaliteit in steden

• smart coalitions: nieuwe

samenwerkingsverbanden tussen

burgers, bedrijven en overheden

Pas wanneer deze elementen op succesvolle

wijze gekoppeld worden aan bestaande

ruimtelijke en economische strategieën

voor stedelijke ontwikkeling is er daadwerkelijk

sprake van een slimme stad.

De Academies tonen naast eigen projecten

ook voorstellen van 17 architectuur- en

stedenbouwopleidingen elders uit de wereld.

Tezamen levert dit een beeld op van

hoe de jongste generatie architecten en

stedenbouwers op dit moment aankijkt tegen

de ‘intelligente stad’. De geselecteerde

projecten zijn afkomstig van architectuurscholen

en universiteiten uit Australië, Brazilië,

Canada, Duitsland, Groot-Brittannië,

Italië, Japan, Nederland, Oostenrijk, Polen,

Taiwan, de VS en Zuid-Afrika.

Veerkrachtig Feijenoord

De Rotterdamse bijdrage aan Smart Cities

bestaat uit een presentatie van het atelier

Resilient Feijenoord (Veerkrachtig Feijenoord),

dat onder leiding stond van Duzan

Doepel, lector Sustainable Solutions in

Architecture and Urban Design, en Jeroen

de Willigen, voormalig coördinator stedenbouw

van de Academie. De Rotterdamse

wijk Feijenoord staat de komende jaren

voor een dubbele uitdaging. De eerste is

sociaaleconomisch: de werkloosheid piekt,

de scholingsgraad is laag, armoede rukt

op. De tweede is fysiek: er is teveel water,

te weinig groen, de infrastructuur is verouderd.

Kan een klimaatstrategie succesvol

aansluiten op een ruimtelijk en sociaaleconomisch

plan voor de wijk? Het positieve

antwoord op deze vraag is de centrale hypothese

van Veerkrachtig Feijenoord. De

strategie om Feijenoord veerkrachtig te

maken is een vijftrapsraket. Verbeterde mobiliteit,

waterhuishouding en energievoorzieningen

verzekeren de leefbaarheid van

morgen. Sociale en economische impulsen

zorgen vandaag alvast voor een snelle start!

Slimme regio

Eveneens onder leiding van Duzan Doepel

organiseren de Academie en het Kenniscentrum

Sustainable Solutions RDM in

juli een internationale summer school. In

alweer de achtste editie van deze summer

school gaan studenten en jonge professionals

gedurende twee weken op zoek naar

een aantrekkelijk en duurzaam vestigingsklimaat

in de zuidelijke Randstadregio. De

summer school gaat vergezeld van diverse

openbare lezingen en presentaties.

RDM CAMPUS MAGAZINE #03 19


Deze zomer vindt voor de derde keer op rij een bijzondere

tentoonstelling plaats in de Onderzeebootloods op het

RDM-terrein. Op uitnodiging van Museum Boijmans Van

Beuningen en het Havenbedrijf Rotterdam creëert de Turks-

Armeense kunstenaar Sarkis hier een installatie van bijna

5000m2. Sarkis (1938), geboren in Istanbul en momenteel

woonachtig in Parijs, maakt in de Onderzeebootloods

een poëtische totaalinstallatie, genaamd ‘Ballads’.

Geïnspireerd door zeventiende-eeuwse kerkinterieurs van

de Nederlandse schilder Pieter Saenredam transformeert

hij de loods tot een sacrale ontmoetingsplek. Het formaat

van de loods, de speciale verlichting en het geluid van een

carillon met 43 klokken creëren een gewijde sfeer.

Fotografie: tot en met ontwerpen

Sarkis - Ballads

2 juni - 30 september 2012

Tentoonstelling

Onderzeebootloods

Poëtische kunsttentoonstelling in de haven van Rotterdam

‘Ballads’ is een ‘gesamtkunstwerk’ van

Sarkis waarmee hij − met licht, muziek,

video, sculpturen, een carillon en een

bibliotheek − een geheel laat ontstaan. De

muzikale compositie ‘Litany For The Whale’

van componist John Cage, die permanent

te horen is, vormt de leidraad voor de

bezoeker. Het refereert aan de functie van

de Onderzeebootloods en herinnert aan

de vorm van de duikboten die hier werden

gebouwd. Alle elementen van het kunstwerk

van Sarkis staan in het teken van het

muzikale verhaal waarin de bezoeker de

hoofdrol speelt. De tentoonstelling is een

totaalervaring in kleur en muziek, die letterlijk

begint bij betreding van de Onderzeebootloods.

Sarkis’ oeuvre omvat vele installaties

waarin hij een oriëntaalse, mystieke

invloedsfeer combineert met een westers

georiënteerde conceptuele kunst. Tijd en

herinnering spelen hierin een belangrijke

rol. Sinds begin jaren zeventig wordt het

werk van Sarkis internationaal geëxposeerd

op de Biënnales van Venetië en Istanbul,

de Documenta in Kassel en recentelijk

in een solotentoonstelling in het Centre

Pompidou in Parijs. In Museum Boijmans

Van Beuningen is gelijktijdig een satelliettentoonstelling

te zien met nieuw werk van

Sarkis: een interpretatie in aquarel op 96

vellen van de partituur ‘Ryoanji’ van John

Cage.

Iedere zondag is er live muziek op het carillon

door Frank Steijns en andere musici.

Museum Boijmans Van Beuningen biedt

elke zaterdag rondleidingen aan in de tentoonstelling.

Daarnaast vinden er tal van

activiteiten plaats, zoals combinatierondleidingen

met Innovation Dock van RDM

Campus, voorstellingen en meer.

Zie voor meer informatie

www.onderzeebootloods.nl

Aanbieding

Speciaal voor lezers van RDM

Campus Magazine: 2,50 korting

op bezoek Museum Boijmans Van

beuningen én de Onderzeebootloods.

Combineer deze zomer uw

museumbezoek, een mooi boottochtje

over de Maas én een bezoek

aan de Onderzeebootloods! Tegen

inlevering van deze bon bij de kassa

van het museum betaalt u slechts

18,50 i.p.v. 21,00 voor uw combiticket.

(entree beide locaties + ticket

Aqualiner). Geldig t/m 30 september

2012, niet in combinatie met andere

acties of kortingen en maximaal

voor 2 personen.

www.boijmans.nl

20

RDM CAMPUS MAGAZINE #03


RDM CAMPUS MAGAZINE #03

More magazines by this user
Similar magazines