Jan. nr 43 - Oud Bennekom

ilr
Nr. 43
januari 1993
Secretariaat:
G.Breman, Grietjeshof 3, 6721
Redactie:
Y. Eykenaar, Knoopkruid 18,
Gironummer:908980 t.n.v. de
LfunfuÍxttpn
VG Bennekom. tel. 14231
6721 RA Bennekom, tel. 19239
penningmeester Oud Bennekom
Kaart van de overstroming in de gemeente Ede veroorzaakt door de cloorbraak
in dc Grebbediik 5 maart 18-5-5.

DE KOSTERSTEEN NR.43
INHOUD
Artikelen
In memoriam de heer J.D. Stolo
Jaarvergadering
Jaarverslag
Lezing l8 maart 1993
In de kaart gekeken nr. 5
Aanwinsten Bibliotheek
- doop- en trouwboeken
- de buurschap Harten
Cursusaanbod GOC
Overzicht artikelen 1992
blz.
2
3
J
9
l0
t2
t4
16
bijeenkomsten:
9 februari 1993, Jaarvergadering en lezingen door de
V.d. Oever, Lever en Heitink.
Aanvang: 19.30 uur in de Brink te Bennekom
18 maart 1993, lezing Geologie, bodem en bewoonbaarheid
rondom Bennekom door de heer W. van de Westeringh.
Aanvang: 20.00 uur in de Brink te Bennekom.
heren
en
De Vereniging Oud Bennekom
Het verenigingsorgaan van Oud Bennekom, de Kostersteen,
verschijnt ieder kwartaal en wordt aan leden gratis toegezonden.
De contributie bedraagt f 12,50 per persoon en f 17,50 voor een
echtpaar of ander gezinsverband.
Opgave van leden bij het secretariaat. Betalingen via de
penningmeester (zie gegevens op de voorkant van de Kostersteen).
* NB. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd zonder
overleg met redactie en/of bestuur

In memoriam J.D. Stolp
Volkomen onverwacht overleed op 3l december 1992 in de leeftijd
van 86 jaar onze oud voorzitter de heer J.D. Stolp.
Op 1l januari 1962 werd hij in het bestuur van Oud Bennekom
gekozen als secretaris.
Na het overlijden van de heer Ir. F. Moltzer in augustus 1972 werd er
op 28 november 1972 een extra vergadering uitgeschreven, waar de
heer Stolp als secretaris aftrad om hierna het voorzitterschap van de
vereniging op zich te nemen.
Door het overlijden van de heer Moltzer kwam het voortbestaan van
het Kijk- en Luistermuseum in de Groenestraatop losse schroeven te
staan. Gelukkigkwam in deze periode het Verenigingsgebouw aan de
Kerkstraat leeg.
Dankzij de goede contacten van de heer Stolp bij diverse instanties
kon na een paar jaar de Stichting Beheer Verenigingsgebouw worden
opgericht. Onder de bezielende leiding van de heer Stolp kon dit
oude Verenigingsgebouw nu worden ingericht tot museum.
In de vergadering van 26 januari 1978 trad hij af als voorzitter van
Oud Bennekom.
Op 28 november l98l nam hij ook afscheid als directeur van het
Kijk- en Luistermuseum. Uit waardering voor het vele werk wat hij
gedaan had voor het tot stand komen van het museum werd de grote
zaal hierna de 'Stolpzaal" genoemd.
Maar ook na zijn officiële afscheid bleef hij het wel en wee van het
museum op de voet volgen.
Vooral tijdens de verbouwing kwam hii bijna wekelijks de
'rorderingen bekijken en gaf hij steeds zijn gewaardeerde adviezen.
Onder grote belangstelling hebben wij op 5 januari 1993 afscheid van
hem genomen in het crematorium "Moscowa" te Arnhem.
Namens onze vereniging heeft hierbij onze voorzitter de heer
P. Aalbers het woord gevoerd.
Het Bestuur

Agenda Ledenvergadering 9 februari 1993, 19.30 uur in de Brink
l. Opening
2. Notulen van de vergadering d.d. 13-2-1992.
3. Jaarverslag 1992 (elders in dit nummer)
4. Rekening en verantwoording 1992 (elders in dit nummer)
5. Verslag kascommissie 1992.
6. Benoeming kascommissie.
7. Benoemingbestuursleden.
Aan de beurt van aftreden zijn mevr. S. Minderhoud en de
heren H. Gijsbertsen en A. van Steenbergen. Zij stellen zich
herkiesbaar. Op de vergadering kunnen tegenkandidaten
worden gesteld, mits de kandidatuur wordt gesteund door
minstens tien ter vergadering aanwezige leden.
8. Mededelingen.
8.1 Toelichting renovatieplannen Kijk en Luistermuseum.
9. Rondvraag.
10. Sluiting.
Aansluitend aan de jaarvergadering zullen een tweetal korte
dialezingen worden gehouden over Oud Vossenhol (door de heer H.
v.d. Oever) en over het kerkhof (door de heren C.A. Heitink en
A.J. Lever). Aanvang ongeveer 20.30.
Jaarverslag over het jaar 1992.
In het jaar 1992 is het bestuur van Oud Bennekom in vijf officiële
bestuursvergaderingen bijeen geweest. Vaste agendapunten waren,
naast de gebruikeli jke, de te organiseren aktiviteiten, Klein
Vossenhol en met het vorderen van de verbouwing, het Kijk- en
Luistermuseum.
De vereniging was ondermeer officiêel vertegenwoordigd op de
Vlegeldag en de Open Monumentendag. De heer Gijsbertsen
vertegenwoordigde de vereniging met een zevental dialezingen.
Naast deze officiële aktiviteiten kwamen bestuursleden in diverse
combinaties en bij meerdere gelegenheden bijeen om lopende zaken

te regelen en niet-lopende, waar mogelijk, in gang te zetten.
De verwikkelingen rond Klein Vossenhol hebt u allen in de pers
kunnen volgen. Het bestuur van Oud Bennekom was hier op enige
afstand, maar wel voortdurend, bij betrokken. Wat het uiteindelijk
resultaat van alle intentieverklaringen en convenanten zal zijn, valt
nog niet te zeggen, maar er is goede hoop dat de noordeljke entree
van het dorp het niet zonder de karakteristieke neoclassicistische
gevel hoeft te doen.
Het gemeentearchief, waarover we een jaar geleden onze zorg
meldden, zal in de nabije toekomst een behoorlijke verandering
ondergaan. Momenteel is de gemeente bezig met de selectieprocedure
voor een nieuwe archivaris, geheel in lijn met de Nota Kunst en
Cultuur. Een jaarverslag is terugkijken, maar vooruitkijken mag toch
ook wel even: Zo'n reorganisatie geeft veel onrust, maar v/e
verwachten dat het uiteindelijk een positief effect zal hebben op het
historisch onderzoek in de gemeente.
De aktiviteiten van een aantal leden van Oud Bennekom brachten het
bestuur ertoe een werkgroep voor de begraafplaats in te stellen onder
de naam "Projectgroep Behoud Begraafplaats Bennekom". Hierin
hebben zitting: H. Alberts, C.A. Heitink en B. Lever, namens het
bestuur, H. Gijsbertsen. De werkgroep heeft een eigen budget. De
aktiviteiten, die door individuele leden van de vereniging werden
ondernomen, zijn nu ook formeel onder de koepel van Oud
Bennekom gebracht.
Eigenlijk ook een werkgroep, hoewel niet zo geformaliseerd, was de
reiscommissie, die dit jaar bestond uit mevrouw S. Minderhoud en de
heren A.F. van Hattem en A. van Steenbergen. Zij organiseerden de
reis naar de Krimpenerwaard.
Met een slakkegang kwam dit jaar het verschijnen van de kadastrale
atias naderbij. Langzaam maar zeker lijkt het doel in zicht: de
Kadastrale Atlas Bennekom zal, zo de zaken zich nu laten aanzien,
begin 1993 verschijnen. Elders in dit nummer treft u de laatste

organisatorische staartjes aan. Na verschijning van de Atlas hopen we
op andere zichtbare resultaten in de Kostersteen.
Ook dit jaar werden er weer de gebruikelijke lezingen en excursies
voor de vereniging gehouden.
In maart hield de heer V.d. Have uit Wageningen een lezing over het
verzet in de regio.
In april was er de voorbereidende lezing voor de excursie in mei. De
heer van Harten deelde ons een en ander mee over zijn aktiviteiten
als dijkgraaf in de Alblasserwaard. Het werd ons duidelijk dat het
leven van een dijkgraaf niet alleen kommer en kwel is. De
aansluitende excursie mag een succes genoemd worden.
Voor de najaarsexcursie ging deze keer de reis naar Barneveld, het
Pluimveemuseum. Voor het eerst werd er een bus gehuurd,
comfortabel en milieuvriendelijk.
De najaarslezing van de heer Westendorp maakte ons weer eens attent
op onze eigen fraaie omgeving en de bijzonderheden, die een scherp
oog kan waarnemen.
Naar aanleiding van de enthousiaste reacties op een film uit 1967, die
na afloop van de jaarvergadering werd vertoond, besloot het bestuur
om de film op video te laten zetten, van commentaar te voorzien en
te verkopen onder belangstellenden. De respons hierop, in december,
was hartverwarmend en verbazingwekkend. Het aantal kopieën, dat
aan het eind van de actie in Bennekom en omstreken zal circuleren.
bedraagt 350.
Het lijkt erop dat we in de loop van dit jaar de kinderziekten van de
Kostersteen te boven zijn gekomen. De laatste nummers zijn zonder
al te veel problemen met tekst en adressen, verschenen. Elders in dit
nummer vindt u een overzicht van artikelen, die in de loop van dit
jaar in ons orgaan zijn verschenen.
Nadat de mutaties in het ledenbestand verwerkt zijn blijkt dat de
Vereniging Oud Bennekom momenteel 672 leden telt.
Een aantal nieuwe leden meldde zich aan in direct verband met de
uitgebrachte videoband.

De verbouw van het Kijk- en Luistermuseum vordert gestaag, mede
dankzij veel vindingrijkheid en de hulp van extra vrijwilligers. Op
de jaarvergadering krijgt u de laatste stand van zaken.
Nu de nieuwe glasheldere voorgevel er in zit mogen we best eens wat
meer zicht krijgen op al dat belangeloze werk, dat niet alleen nu
maar al heel lang, door al die mensen in het belang van het dorp
wordt verricht. Zonder dat werk, en daar ligt de connectie met Oud
Bennekom, zov er van het exposeren van de eigendommen van de
vereniging niet veel terecht komen. Als u eens door die deur naar
binnen gaat zult u zien dat vrijwilligerswerk bepaald niet synoniem is
met amateurisme. De professionalisering van het museum is overigens
nog niet voltooid. Binnenkort, waarschijnlijk in het voorjaar komt
voor een deel van de week een nieuwe, door de gemeente aangestelde
museumconsulent de museumstaf met raad en daad terzijde staan.
Vrijwilligers zijn daarnaast natuurlijk ook nog steeds welkom.
Het bezoekersaantal vertoonde dit jaar weer een stijging, n.l. 9440
bezoekers uit 28 verschillende landen. Door de verbouwing en de
daarmee gepaard gaande beperkingen werd de 10.000 dit jaar niet
gehaald.
Al met al een jaar waarover we best tevreden mogen zijn, zolang het
maar geen zelf genoegzaamheid is. Een levende vereniging consumeert
niet alleen, maar produceert ook.
G.Breman.
Kadastrde Atlas
Nu het eind van de organisatie rond de Kadastrale Atlas in zicht
komt, wordt het tijd om de puntjes even op de i te zetten.
De voorintekening heeft zich over een lange periode uitgestrekt en
dat vraagt om moeilijkheden. Bij controle bleek dat er fouten zitten
in de lijst met diegenen, die een exemplaar bij Oud Bennekom
hebben gereserveerd. De artikelen in de regionale pers hebben al wat
tot verwarring geleid bij mensen, die dachten dat ze niet meer
ingeschreven stonden. Gelukkig niet terecht; de oproep was bedoeld
om ook onder niet-leden intekenaars te werven.

Toch lijkt het me wenselijk dat ik zoveel mogelijk van degenen die
een atlas via de vereniging tegen gereduceerde prijs hebben
gereserveerd, even een berichtje krijg. Liefst heb ik dat schriftelijk,
maar telefonisch mag ook (08389 -14231). Dat "nog even melden"
geldt niet alleen voor hen die zich lang geleden hebben aangemeld,
maar, voor de zekerheid, ook voor iedereen, die tot ongeveer oktober
1992 een atlas heeft besteld.
Nieuwe intekenaars zijn ook nog welkom. Laatste kans zou ik zeggen.
G.Breman.
Videoband film van 1967
Al enkeie keren is op de jaarvergadering van de vereniging Oud
Bennekom de f ilm vertoond, die in 1967 in ons dorp werd
opgenomen door de NBB (Nederlandse Blindenbond, tegenwoordig
de NVBS). Deze film trok iedere keer weer veel belangstelling, vooral
omdat het voor velen een {weer)zien met oude bekenden betekent. De
film toont een rondgang door het dorp, waarbij verschillende
scholen, verenigingen en winkels werden aangedaan. Bij de laatste
vertoning werd de suggestie geopperd om de film op video vast te
leggen, zodat mensen ook thuis nog eens rustig kunnen kijken.
Het is het bestuur gelukt om aan deze wens tegemoet te komen.
De videofilm was net voor de feestdagen klaar en is reeds een groot
succes gebleken. Voor wie de publicaties gemist heeft de band kost f
35 en kan op de volgende adressen worden gekocht:
Fam. Gijsbertsen, Gasthuisbouwing9A, Bennekom;
Fam. Steenbergen, Molenstraat 80, Bennekom
Fam. Breman, Grietjeshof 3, Bennekom
en verder uiteraard op de bijeenkomsten van de vereniging Oud
Bennekom.
Yolande Eykenaar

CC

l-dng l8 maart 1993:
Geologie, bodem, landschap en bewoonbaarheid in en rondom
Elennekom, door W. van de Westeringh.
Korte samenvatting.
Bennekom ligt op de overgang van de Veluwe naar de Gelderse
Vallei, ongeveer op de l5m +N.A.P. hoogtelijn; eenzelfde ligging als
bijv. Wageningen, Ede, Lunteren enz.. Het is de overgang van een
geaccidenteerd landschap (stuwwallen) naar een vlak landschap
(breed dal). Dit gevarieerde landschap is gevormd tijdens de laatste
en voorlaatste IJsti jd.
Zo'n ligging was in de lJzertijd en de Middeleeuwen voor de
toenmalige mens ideaal om zich er blijvend te vestigen: het was er
niet te droog en niet te nat, belangrijk voor mens en vee (wonen en
drinkwater) en voor akkerbouw (bouwland en engen). Op de
stuwwallen en de rand daarvan kwamen relatief rijke en arme,
vochtige en droge gronden voor, terwijl de begroeiing er varieerde
van een tamelijk rijk gemengd loofbos tot een armetierig bos en
heide. In de vallei daarentegen groeiden zowel tamelijk rijke natte als
arme natte bossen, terwijl waar het te nat voor bos was, veen groeide.
Deze topografische, hydrologische en bodemkundige factoren hebben
eeuwenlang de bewoonbaarheid: voldoende droog en toch
(drink)water binnen bereik en het landbouwkundig gebruik bepaald:
de ligging van de dorpen en buurschappen met het bijbehorende
bouw- en weiland, de heidevelden met schaapskudden, de
heidevelden om er plaggen te halen en bossen om er bladstrooisel te
harken, in beide gevallen ten behoeve van de stallen, de bossen en de
venen om te dienen als bron voor brandstof, resp. hout, veen, enz..
Hoekelum ligt in eenzelfde situatie als Bennekom. De ligging van De
Kraats en Manen is enigszins afwijkend (ca lOm * N.A.P.), maar wel
vergelijkbaar. I-andschappelijk behoren deze buurschappen tot de
vallei, dus nat, maar het oude bouwland lag er op iets hogere delen
t.o.v. de omgeving, dus voldoende droog. Die hoger gelegen, veelal
langgerekte plekken waren als duinen in de laatste IJstijd gevormd.
Daardoor waren die stukken land toch voldoende ontwaterd om er
bouwland te kunnen hebben.

De oude bewoning, eigenli jk de langdurige landbouw, is uit
bodemprofielen af te lezen. In de voordracht zal er met behulp van
o.a. kaarten de geologische opbouw, het landschap en de
boCemgesteldheid toegelicht worden. Verder zal ingegaan worden op
o.m" bodemgeschikrheid, bewoonbaarheid en landgebruik.
Ín de kaart gekeken nr.5
Vandaag het Bennekomse deel uit de kaart van de overstroming in de
gerneente Ede, veroorzaakt door een doorbraak in de Grebbedijkop 5
maart 1855
/"'* .-fr*'/."sbr--. o /r' -y*.*, "íJ.t
2to
'y/.-u / //).1-1--:-J I Í7 4 /ft* /t/'**-* /.4
d. -.-+ /Y t..^t f/ql" //J
il //* L.t /8 a 9'"- /to
r-; -E*Í; !/1 .
fl"-,.no'- ót /o .X * Líalo* /20
r; 4t2;/,r.- -#.
lz /rt fr.^. ofr- fo
6l*.- /'t,l-,- toJ ê.--;t 4- /tt
d í?,*;t ,-^ 2íï*n /*.2 /4(t 22 í frzzarr+.* lto
7:"^,,^ f,.J"^/.
;-3, **-f--f*,-
-// f/"-48e-!- -
I p4 rf,^-.^,*^J
' tío
t8,
I ttr
I U;tt ^ -./l-';*
lê"*.2 ' | '
l't).tt-t t
"*lt*j=-L

Op die dag verkeerde de Grebbedijk in zeer groot gevaar. Nabij de
boerderijen de "Kleine en de Grote Doove" (deze zijn gelegen op
I l/2 kilometer voor de voet van de Grebbeberg) werd door het
kruiende ijs en de enorme waterdruk een gat van ongeveer 150 meter
geslagen. Al spoedig werden grote delen van Wageningen,
Achterberg, Veenendaal, Bennekom en Ede onder water gezet.
Aanvankelijk diende de spoorbaan Utrecht-Arnhem nog als buffer,
maar ook deze bezweek na twee dagen.
De slaperdijk kan dan ook het water niet meer houden en breekt bij
de Munnikeheul, waardoor het gebied tot Amersfoort voor een
belangrijk deel onder water komt te staan.
Op de kaart wordt het ondergelopen gebied met een dikke belijning
omgeven. Bij een 26-tal boerderijen zijn nummers geschreven. Deze
nummering verwijst naar een bijgeplaatst renvooi, waarin opgave
wordt gedaan van de gemeten waterhoogte bij deze boerderijen. Ook
de eigenaar of gebruiker wordt vermeld. Uit de hoogte-cijfers blijkt
direct dat de gronden, gelegen nabij de Grifthet laagst gelegen zijn.
De kaart bevat ter oriëntatie enkele plaatselijke benamingen alsmede
de namen van de wegen en een aantal boerderijen.
De kaart wordt opgedragen aan Theodoor Prins, burgemeester,
Willem Horsting en Willem Frederik Hendrik Baron van Wassenaer
tot Catwijk, beiden wethouder, en voorts nog aan een negental
raadsleden.
Vooral aardig is het dat Willem Horsting, de landmeter, die tevens
wethouder is, deze kaart in feite ook aan zichzelf heeft opgedragen.
Sinds kort is er een straat in het Stadsvernieuwingsgebied tussen de
Notaris Fischerstraat en de "Kippelijn" in Ede naar deze W. Horsting
genoemd.
F.G.v. Oort
Bron - G.A.Ossenkoppele: De grote watersnoodramp van 1855
- Archief gemeente Ede
l1

Doop- en trouwboeken
Onlangs werd de bibliotheek van Oud Bennekom, te raadplegen voor
leden in het Kijk- en Luistermuseum, verrijkt met een tweetal
nieuwe aanwinsten.
Voor genealogen onder de lezers van de Kostersteen za| het eerste
werk weinig nieuws bieden: De doop en trouwboeken van Bennekom.
Dat wil ze1gen, de transcriptie ervan, zoals die werd gemaakt door
D.J. Hillen en uitgegeven in twee delen door de Vereniging Veluwse
Geslachten. Het eerste deel, publikatie ll2 bevat de dopen en
geboorten, zoals die in Bennekom door de kerk werden geregistreerd.
De eerste opgetekende doop was die van Derck, zoon van Maes
Dercks van Kreel, schoolmeester en Anna Harms Roest, op 8 januari
1688. Van l8l I tot l8l7 worden de geboorten geregistreerd.
Het tweede deel, de registratie van de huwelijken, loopt van 1680 tot
1817.
Voor genealogisch onderzoek en onderzoek naar de bevolking van
Bennekom, zijn beide delen van groot belang. Voor de instelling van
de burgerlijke stand werden dit soort persoonlijke gegevens door de
plaatselijke kerk opgetekend.
Nu zijn ze direet voor handen in Bennekom. Voor onderzoekers met
weinig tijd en voor diegenen die moeite hebben het oudschrift te
lezen is de huidige aanschaf een uitkomst.
De buurschap Haden.
De tweede aanwinst ligt op geheel ander terrein. De scriptie "Harten,
een 'verdwenen' buurschap op de Veluwe bij Renkum", door Jan
Neefjes. Deze historisch geografische studie is in beperkte oplage dit
jaar uitgegeven door de gemeente Renkum. Ook dit werk bestaat uit
tu'ee delen. Wellicht hebt u in de loop van dit jaar in de regionale
pers er een en ander over gelezen.
Voordat ik in het tekstdeel begon te lezen, heb ik eerst als aperitiefje,
de bijlagen met prachtige kaarten en schema's doorgeneusd.
Begrijpelijk, maar toch jammer, dat ze niet in kleur zijn en echt
12

jammer dat de afdrukken van de oude kaarten ronduit slecht zijn. De
taarten zijn in de vorm, waarin ze nv zijn gereproduceerd' niet echt
goed leesbaar.
, :,-l
êelukkig is veel van het kaartmateriaal dat gebruikt is, vrij
jemakke"lijk in te zien. In de Atlas Gelders BuiteÍrolaalsen. De
ï;i;;" (weyct, lggg), zijn de meesten afgebeeld. De werkgroep
R---trul" Átlas Gelderlanáheeft al in 1985 de kadasterkaart van de
gemeente Renkum uitgebracht. En de topografische kaart 1:25000
(gtaa lg F), is in Emmen te bestellen.
MaaromterugtekomenophetwerkvanNeefjes:delegenda'salleen
al riepen bi j;i j herinneiingen op aan een grijs verleden: moerig
zand, diatomeëenaarde, raaien.
Een van de aardige dingen van deze scriptie is de multidisciplinaire
aanpak: archiefonáe rtoJk, bodemkundig onderzoe-k en archeologisch
onderzoek gaan hand in hand. centraal in het verslag zijn de kaarten'
culminerená in de laatste: een kaartje met schaal l:10000 waarop
Neefjes nog eens een aantal van zijn bevindingen tekent'
Het werk is de moeite waard om zorgvuldig en kritisch door gelezen
te worden. wellicht stimuleren de 'suggesties voor verder onderzoek'
ledenvanoudBennekomomzicheensnaderophetterreinvande
buurschap te begeven. Zelf heb ik dat op een waterige' koude
zondagmiddag al éven gedaan met de kaart in de hand. In het gebied
ten Noorden van de Bennekomseweg, het beekdal bij Quadenoord
dus,geeftNeefjeshettracévaneenaantaloudeverbindingswegen
uun. É.t is frappant hoe goed die oude routes hier en daar nog te
volgen zijn. Een-van die i"g"n, een oude verbindingsweg met Ede'
votit tret ruiterpad dat dicht langs het ITAL loopt. u wee_t dus wat u
te íachten staát als u daar wilt lopen. Ook de houtwallen, die hij
beschrijft zijn vrijwel steeds goed te zien. Een enkele keer vond ik ze
alleen omdat ze op de kaart stonden.
De plaats waar dè kapel volgens Neefjes gestaan heeft, tegen de tuin
van De Keijenberg aàn, neb ik niet kunnen vinden' maar dat is iets
voor een un-d"." kÉer. Toen ik het beekdal aan de Zuidzijde van de
Bennekomse weg za1, en opmerkte hoe het veranderd was'
realiseerde ik mij, Oat ït er in jàren niet ben geweest. Zo dichtbij en
13

toch zo ver weg.
Zonder goede gids is het gebied elke keer weer prachtig, maar met de
kaarten van Neefjes in de hand was het of ik er nog nooit geweest
was en sommige paden had ik echt nog nooit gezien. U merkt het al:
een stimulerend werkje.
Ik vind het jammer dat er niets in staat over de geschiedenis van het
beekdal in de negentiende eeuw, want daar weet ik eigenlijk heel
weinig van. Strikt genomen is dat natuurlijk niet meer Bennekoms
terrein, maar om eens een keer over de grens te kijken kan geen
kwaad denk ik. Met de komst van de Kadastrale Atlas Bennekom -
toch nog maar even weer noemen- in het verschiet zou het wel eens
erg aardig kunnen zijn om eens wat nieuwe sporen te trekken in het
gebied tussen het beekdal en Bennekom.
G.Breman
Cursusaanbod G.O.C.
Opnieuw ligt er van het Gelders Oudheidkundig Contact een
interessante cursus te wachten op deelnemers. Een cursus die, en dat
schrijf ik zonder overdrijving, de kern raakt van waar we als
oudheidkundige vereniging mee bezig zijn, namelijk historisch
onderzoek op lokaal gebied.
Deze cursus, bestemd voor amateurhistorici, behandelt een heel
belangwekkend en betrekkelijk nieuw terrein, waar ook voor
Bennekom veel te halen valt.
Uitgangspunt en ruggegraat van de cursus zal het "Verslag over de
Toestand in de Gemeente"zijn. In het Gemeentearchief van Ede zijn
die te vinden onder de nummers l419 - 1426. Sinds 1851 werden die
verslagen verplicht en naar een vast model opgemaakt. Aan de orde
komen zaken als: de bevolkingsontwikkeling, de samenstelling van
het bestuur, handel en nijverheid, landbouw, verkeeÍ, aÍmenzoÍ9,
onderwijs etc. Ze geven zo jaarlijks een goed overzicht van wat zich
in de gemeente afspeelde. Voor Ede zijn ook verslagen aanwezig voor
de periode l8l9 - 1850, zij het niet volgens het vaste model, zodat

vrijwel die hele interessante 19e eeuw wordt bestreken.
Naast deze bron komen nog andere bronnen aan de orde, afhankelijk
van de belangstelting van de cursisten. Te denken valt aan de
bevolkingsregisters, volkstellingen, de notulen van de gemeenteraad,
kiezerslijsten, beroepentellingen, patentregisters, belastingkohieren
en wat dies meer zij. Al deze bronnen, de bevolkingsregisters in een
wat ongebruikelijke vorm, zijn in Ede aanwezig en vormen een rijke
bron, waaruit veel te weinig wordt geput.
Iedere bijeenkomst begint met een algemene inleiding van de docent-
Daarna wordt aan de hand van kopieën van archiefbronnen een
bepaald thema uitgewerkt. Mogelijke vraagstellingen, de bewerking
van het archiefmateriaal en relevante literatuur komen daarbij aan de
orde. De nadruk zal liggen op bronsoorten, die men dikwijls in de
l9e eeuwse archieven aantreft.
De cursus heeft geen open inschrijving. Wanneer u belangstelling
hebt, en dat hoop ik van harte, is het denk ik de beste weg, wanneer
u met mij contact opneemt. Op 11 januari 1993 is er een algemene
voorlichtingsbijeenkomst (geweest). De cursus zelf zal bestaan uit zes
bijeenkomsten in maart en april 1993.
Voor het geval u wel belangstelling hebt voor de materie, maar niet
in staat bent te gaan wil ik u, na een greep in mijn boekenkast, vast
wijzen op een interessant boekje:
Handleiding voor de beoefening van lokale en regionale eeschiedenis,
door W. Jappe Alberts en A.G. van der Steur, uitgegeven door
Unieboek b.v., Weesp in 1984. Wellicht kan ik u nadat er meer over
de cursus bekend is, nog wel eens wat literatuur aanreiken.
Het archiefmateriaal, dat ik hierboven aanduidde kunt u natuurlijk
zien in het Gemeentearchief, waar de heer Somer u met plezier de
geur van het verleden zal laten ruiken.
G.Breman
15

Artikelen verschenen in De Kostersteen 1992
C.A. Heitink:
De Bennekomse Leeszaal (2)
De Begraafplaats (vervolg)
Edeseweg 59
Mededelingen Projectgroep Behoud Begraafplaats
Bennekom
De engel van Bennekom?
F.G.van Oort
In de kaart gekeken I
In de kaart gekeken 2
"Vastenavondtocht" (In de kaart gekeken 3)
In de kaart gekeken 4
H. Gijsbertsen
De Villa Hjemmet
In memoriam dokter J.A. Stadig
Het Leichel-Orgel in de Oude Kerk
Een merkwaardige grafsteen
39
39
39
42
42
39
4l
4l
42
39
42
4l
4l
G.Breman
Het Gemeentearchief
M.A. de Vos
Peter Rozeboom
A.G.Steenbergen
Wie was Giinther Abrahams?
A.J. Lever
Pieter Brouerius van Nidek
H. van Diermen
Vondst van een Romeinse handmolen te Bennekom
40
4l
16