Om te printen - Koninklijk Belgisch Instituut voor ...

‘Beestige Buren’
Dieren in de stad
van 18 oktober 2000 tot 31 maart 2002
in het Museum voor Natuurwetenschappen
Een permanente bouwplaats vol staal, glas en beton, waar koning auto heerst …
Een hoofstad zonder bomen, dieren, groen …
Niet zo snel ! Deze clichés geven een vertekend en onvolledig beeld van onze stad.
Hier herbergt zich een fascinerend, maar onbekend dierenrijk.
Als je je oren en ogen goed openhoudt, duiken er overal stadsbeestjes op.
Dit rijke leven willen we je laten ontdekken tijdens een tentoonstelling
die 2001 beestige verhalen vertelt.
Wist je dat de vos teruggekeerd is ? Dat er wel 15 verschillende soorten vleermuizen leven in
de stad ? Dat er parkieten in de stadsparken wonen en dat hier valken en zwaluwen nestelen ?
De tentoonstelling « Beestige Buren – Dieren in de Stad » laat kinderen en hun familie
onbekende aspecten ontdekken van het « wilde » stadsleven. De bezoeker maakt een speelse
tocht die al zijn zintuigen aanspreekt. Registreren, observeren, houden van en respecteren …
het stedelijk ecosysteem verdient alle aandacht. En de bezoeker kan meewaken over de
levenskwaliteit van dier en mens.
De motor van de tentoonstelling is een spel, een zoektocht door ons « stadsdoolhof » met
informatie over hoe de dieren naast en met de mens leven in een stedelijk milieu.
Als de kinderen binnenkomen, krijgen ze een opdracht, aangepast aan hun leeftijd. Om die
opdracht tot een goed einde te brengen, doorkruisen ze de tentoonstelling : ze observeren de
stadsdieren, luisteren naar hun kreet of roep, volgen hun spoor, aaien hun pels of hun veren,
maken puzzels en lossen raadsels op die dieren hen voorleggen. De speurneuzen leren
spelenderwijs heel wat over onze beestige buren.
1

Verteluurtje
De verbeelding is aan de macht in deze tentoonstelling. Elke woensdagnamiddag en elke
zondag, tot in de lente, komen professionele vertellers hun dierenverhalen voorstellen.
Je beestige buren zitten ook op internet
Al in april startte de afdeling multimedia van het Instituut voor Natuurwetenschappen met een
site over de Beestige Buren. Er valt heel wat te beleven met de virtuele dieren in de stad.
Klik op www.natuurwetenschappen.net en je ontdekt de zaal voor ‘curieuzeneuzen’ met de
knotsgekke vraag van de maand, de knutselhoek, de spelletjes, een encyclopedie die
voortdurend aangroeit en een stadssafari.
Stadssafari
Ter gelegenheid van de tentoonstelling komt er een catalogus uit naar een verhaal van Willy
Schuyesmans, met tekeningen van Sten. Sil, een kleine jongen trekt samen met zijn opa op
stadssafari. Zij ontdekken het « wilde » stadsleven terwijl de ouders van Sil in Afrika op
avontuurlijke reis zijn.
Met de steun van Brussel 2000, DWTC, Brussels Gewest, BIM, RTBf, La Libre Belgique en Fortis Bank
2

Praktische info
‘Beestige Buren – Dieren in de Stad’
van 18 oktober 2000 tot 30 juni 2001
Museum voor Natuurwetenschappen
Vautierstraat 29
1000 Brussel
Openingsuren
Van dinsdag tot vrijdag van 9u30 tot 16u45
Zaterdag en zondag van 10 tot 18 uur
Gesloten op maandag, op 25 december, 1 januari en op verkiezingszondagen
Duur van het bezoek : 1 uur 20 minuten
Tarieven (tentoonstelling + permanente zalen)
* Individuele bezoekers :
Volwassenen 250 BF
6-17 jaar, studenten, senioren, vrienden van het KBIN 200 BF
* Groepen :
Volwassenen 200 BF
Jongeren 150 BF
Verplichte reservering voor groepen : 02 627 42 52
Info dag en nacht : 02 627 42 38
www.natuurwetenschappen.net
Persattachee :
Yannick Siebens
02 627 43 77
ysiebens@kbinirsnb.be
(tel. niet publiceren aub !)
3

Parcours doorheen de tentoonstelling
Kinderen verwelkomen je al aan de poort van de tentoonstelling. In een kort filmpje geven ze hun mening over
de dieren in de stad : dieren die ze zagen, hoorden (knappe nabootsing van geluiden !), waar ze bang voor zijn,
hoe zwaar het voor hen is of hoe nuttig het is om met ons de stad delen. De tijd gaat snel als je luistert naar hun
anekdotes en dan gaat de poort open. Je gaat niet zomaar binnen bij de Beestige Buren. Alleen op vaste
tijdstippen, zoals in de bioscoopzaal. Omdat de tentoonstelling start met een voorstelling
Het dierenjournaal van de Beestige Buren
De kinderen gaan zitten en dan verschijnt Staf Coppens van Ketnet. Hij presenteert een journaal dat in het teken
staat van de dieren in de stad. Hij geeft ons het laatste nieuws over de link tussen de stad en de dieren en hun
delicate samenwonen : een manifestatie om de woonplaats van de dieren te beschermen, een onderzoek naar de
verkeersongevallen met dieren… Hij ontvangt in de studio mevrouwtje Kruidentuin, die de stadstuintjes
bespioneert om ideeën op te doen voor haar eigen tuin, vol planten en dieren. Staf die gekke bekken trekt, de
nieuwsberichten die elkaar opvolgen, je denkt dat je thuis naar een echt journaal zit te kijken .
Na de eindgeneriek gaat het scherm opzij en kan je de tentoonstelling zien. Het stadsdoolhof is klaar om ontdekt
te worden.
Elk zijn opdracht
De bezoekers komen de stad op kindermaat binnen en mogen een krantje nemen. Ze vinden er de informatie
terug die ze op het scherm hebben gekregen, de onderwerpen van de opdracht die hen is toevertrouwd (aangepast
aan hun leeftijd zijn er 8 verschillende opdrachten te vervullen). Als echte reporters noteren ze in hun krantje
wat ze zien en antwoorden ze op 5 vragen. Ze gaan op zoek in het stadsdoolhof. Door de stadsdieren goed te
observeren, door te luisteren naar hun roep, hun spoor te volgen, hun pels of veren te voelen, kunnen ze hun
opdracht in het stadsdoolhof tot een goed einde brengen.
De andere stad, die van de dieren
De vos Yuri, de mascotte van de tentoonstelling, toont de weg. Hij duidt de 8 zones aan, gaat mee van paneel tot
paneel, geeft instructies, en helpt een handje bij het oplossen van de vragen.
1. Stadscentrum
Het stadscentrum is het koninkrijk van de vogels. Je ziet opgezette voorbeelden, die je goed kan observeren,
want nu gaan ze niet vliegen. Je hoort hun roep als je op een knopje duwt. Er zitten ook beestige buren op zolder
(lieveheersbeestjes en gaasvliegen) en in de kelder ( pissebedden en muggen). Bekijk ze goed, misschien vind je
ze wel terug als je straks naar huis gaat.
Kijk uit waar je loopt ! Want er wonen ook diertjes tussen de straattegels : mieren, pissebedden en bijtjes die je
hier van dichtbij kan begluren.
Verbaasd dat er zoveel dieren tussen het beton en het glas leven ? In een humoristisch paneel leer je de
voordelen en nadelen kennen van de stad voor de dieren.
In de buurt van een huisje wachten je twee computers op. Daar ontmoet je exotische diertjes, die zich in onze
steden thuisvoelen. Je leert waar ze vandaan komen en of hun introductie in de stad eventueel problemen
oplevert.
2. Parken en tuinen
Een beetje verder bevindt zich een haag. Je komt er grote silhouetten tegen die je erop wijzen dat de haag het
terrein is van de slak, de eekhoorn, het roodborstje en de egel. Wil je er meer over leren ? In de brievenbus vind
je weetjes over deze dieren.
Er lopen sporen door de tuin. Van wie zijn ze ? Door ze te volgen vind je hun eigenaar : de hermelijn, de
steenmarter…
Er is een nestkastje opgehangen. Daarin zie je een filmpje over een mezenfamilie : het maken van het nest, het
leggen van de eieren, het broeden en het uitkomen van de jongen. Een infraroodcamera in een nestkastje heeft
dat prille leven kunnen registreren.
In de haag kan je door vergrootglazen vlinders en wespen van kortbij bekijken. Het zoemt van jewelste in je
oren. Er staat een parmantige boom in je tuin. Maar wie woont daar ? Druk op een bel en een bewoner
verschijnt. Hij zal je met luide stem uitleggen waarom hij precies de wortels of de takken uitkoos om er te leven.
4

Begeef je naar de oude muur. Tussen de bakstenen zie je op kleine schermen beelden van de talrijke dieren die er
beschutting zoeken.
3. Stadsbos
In het bos staat een uitkijkpost. Als je die beklimt kan je roofvogels, reigers, meeuwen in hun vlucht
bewonderen. Met een verrekijker zie je de vogels in detail. Gehurkt in een hutje bespied je een reetje, een
houtsnip, een bunzing… dieren die je in werkelijkheid moeilijk kan observeren.
Door middel van een spel leer je de sporen lezen die je onderweg vindt : zeg me hoe je een nootje opeet en ik
zeg je wie je bent !
Tot slot verklaart een animatiefilm, volledig in huis gemaakt, de populatiedynamica. Het is de ‘Beestige Buren
Rap’, een titel die meteen ook de stijl van het filmpje aangeeft.
4. Nachtelijke stad
De nacht valt, de voorstelling kan beginnen. Yuri neemt de kinderen mee op een nachtelijke ontdekkingstocht. Je
hoort het oehoe van een uil, je ziet een egel in het gras voorbijflitsen … Opgezette diertjes, een spel met decor en
licht, kippenvel gegarandeerd.
5. Spoorwegbermen en braakliggende terreinen
Kijk eens mee door de afsluiting van een braakliggend terrein : hagedissen, vogels, insecten trekken aan je oog
voorbij. Twee stappen verder maak je kennis met een vossenfamilie, knus in hun hol. Het is langs de
spoorwegbermen dat de vos terugkeert naar de stad.
6. Vijvers
Als je naar een vijver kijkt, is het moeilijk je het leven onder water voor te stellen. Hier kan je, zonder nat te
worden, vele geheimen ontdekken. De paringsdans van de stekelbaars bijvoorbeeld kan je in een film zien. In
een spel leer je de poten van een eend herkennen. In een ander spel help je vogels die hun weg kwijt zijn, hun
nest terug te vinden. Even verder spreken ze in een film over de padden en kikkers die lange reizen ondernemen
om hun geboortevijver te bereiken en er hun eieren te gaan leggen. Een niet ongevaarlijke tocht.
7. Ondergrondse stad
Een rioolbuis verwelkomt je. Durf je je erdoor wurmen ? Het bezoek is de moeite waard. De knaagdieren zijn
hier je beestige buren : zwarte en bruine ratten, muizen … Deze beestjes licht je bij met je zaklamp.
Dan ga je rond een koker in de muur zitten om Max te bekijken. Max De Mier is een schitterende animatiefilm,
gerealiseerd door de multimedia-afdeling van het Instituut, over één dag uit het leven van een mierenkolonie.
Alsof je er zelf bij bent ! Een paar passen daar vandaan vertelt een meer dan levensgrote regenworm zelf hoe
belangrijk hij wel is voor de kwaliteit van de aarde. De mestkever en de mol tonen dan weer in een stripverhaal
hoe zij leven.
8. Grote trek
Alle kinderen verzamelen in een luchtballon. De stad ligt aan hun voeten. In de lucht : vogels, een vleermuis en
een vlinder die op reis vertrekken. Ze verlaten onze streken om de winter in warmere oorden door te brengen.
Op een geluidsband hoor je het verhaal van de dieren : waarom ze vertrekken, hoe ze hun weg vinden en welke
gevaren ze moeten trotseren.
Opdracht volbracht ?
Op het einde van het stadsparcours kunnen de kinderen hun antwoorden controleren op een computerscherm en
dan zien ze of ze hun opdracht naar behoren vervuld hebben.
Tenslotte wacht hen nog een verrassing : de mascotte Yuri presenteert zijn versie van het journaal. De
omgekeerde wereld, waarin mensen vreemde vogels blijken te zijn !
5

Dierlijke stadsverhalen
Piep zei de muis… in het achterhuis
Iedereen kent wel de grijze muis die zo graag onze kat of die van de buren plaagt.
Maar wist je ook dat die muis tot een grote familie behoort? Ook de gewone veldmuis, de
rosse woelmuis, de aardmuis, de ondergrondse woelmuis, de landmuis en de veldmuis maken
deel uit van die club van knabbelaars.
De spitsmuis
Opgelet! Een scherpe neus en een lange staart betekenen nog niet dat het om een muis gaat.
Spitsmuizen zijn insecteneters en ze eisen respect voor hun dieet! Wie deze beestjes wil
ontmoeten, moet wachten op hun nachtelijke uitstapjes. Spitsmuizen zijn heel makkelijk te
herkennen aan hun kleine oogjes en hun dik behaarde staart. Er leven wel 6 soorten van deze
beestjes in onze streken, waaronder de bosspitsmuis en de huissspitsmuis.
Weerzinwekkend: de rioolrat en de zwarte rat
In Brussel is er werk voor fluitspelers. Onze riolen wemelen van de ratten en ze hebben dan
ook een slechte reputatie bij de mens. Maar wist je dat het witte "lieve" speelkameraadje met
rode oogjes niets anders is dan de albinovorm van de rioolrat?
Bovendien levert die witte rat elke dag weer grote diensten aan het medisch onderzoek.
De bruine rat of rioolrat kwam Europa binnen in de 18e eeuw. Ze zoekt altijd vochtige
plaatsen op, want ze heeft een grote behoefte aan water. Ze heeft er geen problemen mee om
in kelders en riolen te leven.
De zwarte rat, het nichtje van de rioolrat, is een uitstekende klimmer en ze verkiest droge en
warme plaatsen. We vinden haar bijvoorbeeld vaak op daken van gebouwen. Daar de zwarte
rat in legenden en sombere herinneringen altijd verbonden wordt met de pest, is ze niet
geliefd, maar gevreesd.
De zwarte rat is afkomstig uit Zuidoost-Azië en ze kwam Europa binnen op het einde van de
Middeleeuwen. Na de komst van de rioolrat in Europa zijn het aantal zwarte ratten fel
verminderd. Anders dan de rioolrat heeft de zwarte rat een dikke, haarloze staart met
schubben. Nu zijn er niet veel zwarte ratten meer. Toch vind je ze nog in de stad, zoals bleek
uit het braakballenonderzoek van de ransuil.
Praten als een ekster
In de stad maken velen zich zorgen over deze "dieven" die maar blijven toenemen. Ze vallen
hun beschermelingetjes aan. Is deze vrees wel gegrond ? Wil men geen rovers aan de deur?
En wat moeten we dan wel denken van de verwoestingen die onze lieve katers aanrichten?
Hoewel de ekster in de vorige eeuw geen uitzondering was, drong hij pas na de oorlog door in
de stad. Door de jaren heen is het aantal eksters alleen maar toegenomen en in Ukkel bereikte
dat een hoogtepunt: 31 nesten per km².
De kraai
Een kleine ochtendjogging in het Terkamerenbos en je waant je in ‘The Birds’ van Hitchcock.
Naast kraaiconcerten is het niet ongewoon dat tientallen zwartgevederde vogels de hemel
verduisteren. Maar waar komen die vogels met hun indrukwekkende bek toch vandaan?
Sinds 1955, maar vooral in de jaren 70 vestigt de kraai zich meer en meer in stadswijken,
want daar zijn geen roofvogels en is er veel huishoudelijk afval.
6

Zwartkapje, witkapje, waar gaan jullie heen?
In Brussel zorgt de kokmeeuw van Guust Flater met zijn rauwe kreten voor leven in de
brouwerij. Kinderen vinden het leuk om hen op zondagochtend te voederen en om hun
vliegkunsten boven de vijvers te bewonderen. Wist je dat diezelfde vogels die in de winter
ruzie maken over de restjes koek van de kinderen, afkomstig zijn van de Baltische staten,
Scandinavië en Rusland? In de zomer zijn de meeuwen minder talrijk. Het gaat dan vooral
om vogels die broeden aan de kust of in Nederland. En wist je dat duizenden meeuwen over
onze streek vliegen vanaf hun verblijfplaats tot aan de vuilnisbelten waar ze voedsel in
overvloed vinden?
Eén zwaluw maakt nog geen zomer…
Een leuke weerspreuk. Maar kennen onze kinderen die nog?
Trouwens, ken je het verschil tussen zwaluwen en gierzwaluwen?
De boerenzwaluw kan zich maar moeilijk aanpassen aan dichtbevolkte steden. Ze houdt van
gebouwen waarvan de deuren steeds openstaan: schuren, ateliers, tuinhuisjes, stallen (In 1964
broedde de boerenzwaluw nog in de stallen van de rijkswacht van Etterbeek).
De huiszwaluw heeft de rotskusten geruild voor de bakstenen van onze huizen. Ze houdt
ervan haar nestje te bouwen onder balkons. Sommige kolonies vestigen zich in smalle
straatjes, terwijl andere brede lanen verkiezen. Sinds een tiental jaren lijkt hun aantal met een
kwart te zijn afgenomen. Deze opmerkelijke nestenbouwers vinden steeds minder modder om
een nestje te bouwen.
De oeverzwaluw broedde vroeger langs het Woluwedal, waar ze tunnels groef in zand- en
zandsteengroeves. Sinds 1978 is die soort verdwenen.
De gierzwaluw daarentegen vind je nog in overvloed. Ze broedt vooral in dichtbebouwde
wijken, zelfs in het stadscentrum. Ze zijn voortdurend te zien, meer nog, ze wonen letterlijk in
de lucht. Ze broeden in holten, vaak net onder het dak en in daklijsten.
De kleine torenvalk en de slechtvalk
In de jaren 50 logeerde de torenvalk maar nu en dan in de parken van de grote steden. Nu zie
je deze roofvogel overal in de agglomeratie. Hij eet voornamelijk huismusjes en broedt in
hoge bomen. Je vindt hem ook in kerktorens of in hoge gebouwen.
De blauwe reiger
Je kan de jongste jaren het silhouet bewonderen van deze geduldige visser, als een standbeeld
aan de rand van onze vijvers? Sommige vissers beweren dat de poten van de reiger een
olieachtige substantie afscheiden die vissen aantrekt...
Vroeger werd deze mooie vogel met zijn effen grijze pluimen, zijn kuif en lange poten
vervolgd en was hij mensenschuw, terwijl hij zich nu makkelijk door rustige wandelaars laat
benaderen.
In het Koninklijk Domein van Laken vind je de grootste kolonie blauwe reigers van België: in
1990 telde men zo’n 200 broedparen. Deze grote waadvogels overvliegen Brussel dag en
nacht, en voeden zich met vis uit onze vijvers…
7

De eekhoorn
Tijdens het hoogseizoen is deze charmante gast van onze tuinen en parken bezig met het
bouwen en inrichten van verschillende verblijfplaatsen. Afhankelijk van het weer kiest hij dan
waar hij zal wonen. Het nest van de eekhoorn zit stevig vast tussen de takken en is beschermd
tegen regen en wind. Het is gemaakt van mos en is bedekt met bladeren. Tijdens de herfst
wordt de eekhoorn heel actief en legt hij voedselvoorraden aan. De eekhoorn houdt geen
winterslaap, maar verschuilt zich en als het niet te koud is, gaat hij naar zijn voorraadjes.
Je vindt de eekhoorn niet alleen in het Zoniënwoud, maar ook in de Brusselse parken en in
groene woonwijken.
De vleermuis: een nachtelijke acrobaat
De miskende en vaak zelfs gevreesde vleermuis is een insecteneter. De vleermuis eet tijdens
zijn actieve periode (dat is ongeveer 100 dagen) tussen 300 gram en twee kilo insecten. Een
natuurlijke insectenverdelger dus...
‘s Nachts vliegen er minstens 10 soorten vleermuizen in de streek rond Brussel. Een aantal
daarvan leeft in bossen, terwijl anderen onze huizen verkiezen. Hun uitgelezen jachtterreinen
zijn onze vijvers, parken en beboste zones. Hun verblijfplaats wisselt met de seizoenen.
Tijdens de zomer vind je soms vleermuizen op zolder of achter het behang, en dat zorgt voor
paniek. Doordat we de gewoonten van de vleermuizen te weinig kennen, werken we hun
achteruitgang in de hand. We rooien oude bomen, sluiten buiten gebruik geraakte tunnels
hermetisch af, richten onze zolder in…
Chaos in het hoenderhof: de steenmarter, de wezel, de hermelijn, de bunzing
Deze bekoorlijke roofdiertjes zijn nu een beschermde diersoort, maar ooit werden ze vervolgd
en meedogenloos afgemaakt. Ze werden vaak bestempeld als stinkende en bijtende dieren.
Jagers en kippenkwekers beschuldigden hen van allerlei gebreken.
De steenmarter, een nachtdier, is veel groter dan de wezel en de hermelijn. Hij is enorm lenig.
Hij is niet mensenschuw en verblijft vaak in groene woonwijken. Hij eet vooral kleine
zoogdieren en vogels, maar hij durft ook in hoenderhokken binnenvallen.
In de zomer lijken de wezel en de hermelijn goed op mekaar, want dan hebben ze dezelfde
vacht. Maar de hermelijn heeft een zwart staarttopje en zijn vacht wordt bijna helemaal wit in
de winter; er blijft enkel een zwart penseeltje over.
De bunzing vind je in alle kleuren: van volledig zwart tot wit. Maar je kan de bunzing vooral
herkennen aan zijn geel-wit gespikkelde kop en zijn witomrande oren. Deze nachtelijke rover
vestigt zich zowat overal en heeft een heel gevarieerd menu. Hoewel hij moeilijk te zien is,
weten we dat hij al heel lang in het Zoniënwoud woont en ook in andere parken en groene
zones van het gewest.
De kluizenaar van onze bossen: meneer das
In sprookjes speelt de das de rol van stamvader van het bos, maar in werkelijkheid zie je dit
huiselijk, stil en nachtelijk zoogdier bijna nooit.
Waarschijnlijk woonde de das tot het begin van de jaren 90 enkel in het Zoniënwoud. Toen ze
in de jaren 70 vossenhollen vergasten, werden dassen daar vaak het slachtoffer van.
8

Watermuziek in onze vijvers: padden en kikkers
Padden komen vaker in het nieuws, door de reddingsacties die elke lente op het getouw gezet
worden. Een groot aantal vrijwilligers helpt hen met emmers de straat over tot aan een vijver
waar ze zich kunnen voortplanten. Maar wist je ook dat maar weinig dieren zo’n goede ogen
hebben als padden? Met hun groot gezichtsveld zien ze de volledige horizon, zonder hun
hoofd te moeten draaien.
De trippelende egel
's Avonds en 's nachts trippelen egels rond in onze tuinen. Hoewel egels insecteneters zijn,
eten ze ook graag wormen, bosmuizen, woelmuizen, gewone muizen, vruchten, bessen en
champignons. Vijf maanden per jaar houden ze een diepe winterslaap, in de beschutting van
een oude muur, onder een massa hout of bladeren, onder een dichte haag of in een
boomstronk.
Om te kunnen overleven heeft de egel vlotte verbindingswegen tussen tuinen nodig, hoge
bermen en holle wegen, struikgewas en houtstapels.
Reinaard de vos
Deze sluwe, stille, intelligente en guitige viervoeter is niet te bedeesd om het bos te verlaten
en op bezoek te gaan in de Brusselse straten, hoenderhokken en vuilnisbakken. De jongste
tijd zorgt hij voor veel beroering. Sommigen haten hem, maar de meesten zijn dol op hem.
In het begin van de jaren 70 heeft de vos zich in Brussel gevestigd. Een inventaris van alle
natuurgebieden en groene zones van het Brussels gewest heeft aangetoond dat de vos
aanwezig is in een groot deel van de Brusselse agglomeratie.
Uitheemse dieren
Halsbandparkieten en monniksparkieten zijn uitheemse dieren die uit hun kooi ontsnapt zijn.
In de winter worden ze gevoederd door de stadsmensen.
In 1974 zijn een 40-tal parkieten vrijgelaten op de Heizelvlakte. Van daaruit zwermden ze uit
naar het noordelijk deel van Brussel en later ook naar andere stadsdelen. Dagelijks volgt men
het traject van halsbandparkieten naar hun slaapplaats. Ze broeden in holten en rivaliseren
daarom soms met inheemse vogels die daar ook broeden.
De monniksparkieten die hier ontsnapt of vrijgelaten zijn, komen uit Zuid-Amerika en ze
nestelden in Ukkel vanaf 1979. Anders dan halsbandparkieten kiezen monniksparkieten voor
de Brusselse stadswijken. Ze bouwen grote nesten op elektriciteitspalen en luchtkokers van
verlaten garages, zelfs in bomen achteraan een apotheek of op een rotonde.
De grondeekhoorn is veel kleiner dan onze eekhoorn, en kan dan ook niet verward worden
met onze hazelnooteter met zijn rechtopstaande staart. De grondeekhoorn verscheen voor het
eerst in het Zoniënwoud in het begin van de jaren 70: sindsdien zorgen de vrijgelaten
grondeekhoorns voor een stabiele populatie. Zullen ze de strijd aanbinden met onze
eekhoorn?
9

Nog meer exoten:
De Spaanse wegslak is afkomstig uit Zuid-Europa. Begin van de jaren zeventig werden de
eerste slakken gesignaleerd in het zuiden van ons land maar nu rukken ze steeds verder
noordwaarts op. De laatste jaren komt ze in aanzienlijk grote aantallen voor in ons land. Deze
slak is heel wat vraatzuchtiger dan onze rode wegslak en kan heel wat schade aanrichten in
land- en tuinbouw. Daarom wordt er gezocht naar geschikte, biologisch verantwoorde
bestrijdingsmethoden. Zo wordt er bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om
bepaalde roofkevers te gebruiken die zich met deze slak voeden. Of dit een afdoend middel
zal zijn, blijft echter nog een open vraag.
Faraomieren zijn piepkleine bruingele miertjes, nog veel kleiner dan onze tuinmier.
Ze zijn oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Oost-Azië. In het begin van de 19de eeuw zijn ze in
Europa terechtgekomen met het transport van voedingswaren en andere goederen. In ons land
komen ze in de meeste grote steden voor. Onze tuinmieren maken hun nest buiten, maar deze
miertjes hebben warmte nodig en maken hun nesten binnenshuis Ze verspreiden zich
ontzettend snel via nauwelijks zichtbare spleetjes naar aanpalende huizen of van het ene
appartement naar het andere.
Niet alleen vogels trekken!
Ieder voorjaar maken atalanta's een ongelooflijke reis van honderden kilometers. Vanuit Zuid-
Europa en soms ook vanuit Afrika trekken deze vlinders dwars door Europa naar ons land.
Hier brengen ze de zomer door en leggen hun eitjes. Wanneer het herfst wordt, vliegt een deel
van de bij ons geboren vlinders weer naar het zuiden, de andere overwinteren hier of sterven.
De atalanta verdedigt zijn territorium - een gedeelte van een heg bijvoorbeeld - en verjaagt er
alle andere vlinders.
Zonder insecten veel minder bloemen
Planten en insecten leven al heel lang samen. Heel veel insecten halen hun voedsel bij de
bloemen in de vorm van nectar en stuifmeel. Daarvoor in ruil nemen ze stuifmeel op hun
lichaam mee en zorgen zo voor de bestuiving van de bloemen. Veel planten kunnen alleen
maar zaden vormen met de hulp van insecten die het stuifmeel verspreiden. Zo kan je
hommelnesten kopen bij gespecialiseerde firma’s; fruit- en groentekwekers gebruiken ze in
hun serres om de planten te bestuiven.
De reus onder onze kevers: het vliegend hert
Het vliegend hert wordt bij ons steeds zeldzamer. Hij is zelfs uit het Zoniënwoud verdwenen
en we vinden hem enkel nog in een Bosvoordse woonwijk op enkele honderden meters van
het bos. Door een gericht natuurbeheer keert deze kever hopelijk naar het Zoniënwoud terug.
Een ideaal biologisch bestrijdingsmiddel: lieveheersbeestjes!
Een bladluizenplaag in de tuin? Zet er lieveheersbeestjes bij! Het zijn immers echte
roofdieren. Bladluizen zijn hun voornaamste voedsel; zowel de larven als de volwassen
kevers verslinden bladluizen. Een volwassen kevertje eet ongeveer 150 bladluizen per dag. In
parken in Parijs bijvoorbeeld, worden enkele tienduizenden larven van lieveheersbeestjes
losgelaten om bladluizen te bestrijden.
10

Wist je dat…
op één enkele eik bijna 300 verschillende soorten insecten kunnen leven?
…de natuur overal is, ook tussen de straatstenen midden in de stad? Pissebedden en insecten
zoals mieren en solitaire bijtjes wringen zich tussen de tegels om in het zand eronder hun
holletje te maken.
…de zijden draden van een spin sterker zijn dan een staaldraad van dezelfde dikte?
…bosmieren ongelooflijk veel voedsel naar hun nest sleuren: rupsen, keverlarven en andere
insecten die wij schadelijk vinden?
… de meeste insecten die in huis voorkomen in voedselvoorraden en textiel net zoals
kakkerlakken, kalanders en kleermotten afkomstig zijn uit de tropen? Door verwarming van
onze huizen hebben ze zich goed kunnen “inburgeren”.
…wespen niet alleen lastig kunnen zijn, maar ook nuttig omdat ze tal van 'schadelijke'
insecten zoals bladluizen, rupsen en vliegen als voedsel aan hun larven geven?
…er niet alleen ratten leven in de riolen maar nog tal van andere dieren zoals spinnen,
kakkerlakken, vlokreeftjes, …?
…solitaire bijen een holletje in het zand graven, er stuifmeel, nectar en eitjes in leggen, het
afsluiten en er verder niet meer naar omkijken?
11

Catalogus : Op safari in de stad
Publicaties
De catalogus van de tentoonstelling is geschreven door Willy Schuyesmans en geïllustreerd
door Sten. Het is een jeugdverhaal over Sil die met zijn opa op safari gaat in de stad.
Sil was zo graag meegegaan met zijn ouders naar Afrika want hij houdt van wilde dieren. Hij
gaat een weekje logeren bij zijn opa en samen trekken ze op speurtocht naar de wilde dieren
in de stad. Zijn opa weet ontzettend veel over de natuur en iedere dag ontdekt Sil nieuwe
dieren. De stad zit vol geheimen en plekjes met verborgen dieren! Het wordt een toffe safari,
ze moeten er zelfs de stad niet voor verlaten.
Over de auteur
Voor journalist Willy Schuyesmans is de natuur heel belangrijk. Een gesprek met Diane
Fossey, de dame van 'Gorilla's in de mist', was de aanleiding om jeugdboeken te gaan
schrijven. Verschillende van zijn boeken werden bekroond met de eerste prijs van Kinder- en
Jeugdjury's.
Technische info
Voor kinderen vanaf 8 jaar, om zelf te lezen of om voor te lezen.
Originele titel : Op safari in de stad
Tekst : Willy Schuyesmans
Tekeningen : STEN
32 p.
Uitgave van het Museum voor Natuurwetenschappen
Te koop in de museumwinkel voor 250 BF (6,20 Euro)
Beestige Buren, dieren in de stad
Ter gelegenheid van deze tentoonstelling is er ook een boekje verschenen (52 pagina’s), van
de hand van Marie-Odile Beudels, onderzoekster aan het Koninklijk Belgisch Instituut voor
Natuurwetenschappen. Het Ministerie voor Leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest financierde het en het Brussels Instituut voor Milieubeheer superviseerde.
Zoals veel grote steden lijkt Brussel wel grijs, maar kent de stad veel groene plekjes : parken,
tuinen en zelfs een woud. Weinig mensen kennen het verborgen, maar boeiende dierenleven in
deze biotopen.. In deze brochure ontdekken kinderen en hun ouders pagina na pagina dit
wonderlijke dierenwereldje in de tuin, op een braakliggend terrein, in en rond een vijver, in
het park of in het bos.
Te koop in de museumwinkel voor 250 BF (6,20 Euro)
12