Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 15 

Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen 

Richtlijn voor brandveiligheid, arbeidsveiligheid en 

milieuveiligheid

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 15 


Richtlijn voor brandveiligheid, arbeidsveiligheid en 

milieuveiligheid

Ten geleide 

Met ingang van 1 juni 2004 is de Adviesraad Gevaarlijke Stoffen (AGS) benoemd door het Kabinet. 

Tevens is de Commissie Preventie van Rampen door gevaarlijke stoffen (CPR) opgeheven. 

De CPR bracht publicaties uit, de CPR-richtlijnen, die veelvuldig worden gebruikt bij vergunningverlening 

op grond van de Wet milieubeheer en binnen de werkterreinen van de arbeidsveiligheid, 

transportveiligheid en de brandveiligheid. 

De CPR-richtlijnen zijn omgezet naar de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS). Het doel van deze 

publicaties is in hoofdlijnen dezelfde als van de CPR-richtlijnen. Alle CPR-richtlijnen zijn beoordeeld vanuit 

de volgende vragen: 

1. Is er nog een bestaansreden voor de richtlijn of kan de richtlijn vervallen. 

2. Kan de richtlijn ongewijzigd worden overgenomen of is actualisatie nodig. 

De voorliggende publicatie (PGS 15) is een herziening van de richtlijnen: 

- CPR 15-1, tweede druk 1990, Opslag van gevaarlijke stoffen in emballage, opslag van vloeistoffen en 

vaste stoffen (0 tot 10 ton); 

- CPR 15-2, eerste druk 1991, Opslag van gevaarlijke stoffen, chemische afvalstoffen 

bestrijdingsmiddelen in emballage, opslag van grote hoeveelheden (vanaf een hoeveelheid van 10 

ton); 

- CPR 15-3, eerste druk 1990, Opslag van bestrijdingsmiddelen in emballage, opslag van 

bestrijdingsmiddelen in distributiebedrijven en aanverwante bedrijven (vanaf 400 kg); 

- Leidraad voor de vergunningverlening voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen bij 

stuwadoorsbedrijven, december 1993. 

Tevens vervangt PGS 15 hoofdstuk 8.3 “opslag van gevulde spuitbussen” uit de richtlijn CPR 11-6 

“Propaan, vulstations voor spuitbussen met propaan, butaan en dimethyl-ether als drijfgas”. 

De nieuwe publicatie is opgesteld door de overleggroep “actualisatie en integratie CPR 15-richtlijnen”, met 

daarin vertegenwoordigers van overheid en bedrijfsleven. 

De publicatie geeft dus richtlijnen voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. Belangrijke wijziging in 

deze nieuwe publicatie is dat de indeling van gevaarlijke stoffen is gebaseerd op de vervoerswetgeving 

(ADR). 

Deze publicatie is tot stand gekomen binnen de kaders van de per 1 juli 2004 opgeheven CPR. 

Het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het bedrijfsleven 

(VNO/NCW en MKB-Nederland) hebben positief geadviseerd over het uitbrengen van deze publicatie. 

Mede namens mijn collega’s van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, het Ministerie van Sociale 

Zaken en Werkgelegenheid en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. 

De staatssecretaris van VROM, 

Drs. P.L.B.A. van Geel 

Den Haag, 28 juni 2005 

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 15 Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen Pagina 2/84

Leden overleggroep “actualisatie en integratie CPR 15-richtlijnen” en de organisaties die door deze leden 

vertegenwoordigd worden 

Naam 

Organisatie 

E. Alders - FME/CWM 

J. Basters - Nefyto 

G. den Boer - BZK/LNB 

E. Broens - IPO 

M. van Driel - VNG 

H. Groenewegen - Vereniging Afvalbedrijven 

H. de Groot - MKB Nederland 

H. Holtman - Infomil 

Mw. M. Ingenbleek - VROM-inspectie 

G. Jonkers - VVVF 

R. Klement - Agrodis 

M. Korteweg Maris - Arbeidsinspectie 

B. Krullaars - Nefyto 

H. Kuitert - IPO 

G. Laheij - RIVM/CEV 

D. Mevissen - VHCP 

E. Nederpelt - VFIG 

P. Pasveer - VROM/EV 

A. Pels - EVO 

J. Razenberg - NVZ 

J. Scholtanus - NAV 

W. Sprong - VROM/EV 

L. van Tatenhove - Arbeidsinspectie 

W. in ‘t Veld - Agrodis 

J. Verhoef - VNCI 

P. Verhoeven - IPO 

A. van Vliet - RIVM/CEV 

Mw. Y. van der Voort - VROM/EV 

A. Vreeman - NVZ 

E. Wijdeveld - Deltalinqs 

W. Zijlstra - VNO/NCW 


Hoofdstuk 1 Inleiding 7 

1.1 Doelstelling van de richtlijn 7 

1.2 Aanleiding voor de herziening van de bestaande CPR 15-richtlijnen 7 

1.3 Toepassing van de richtlijn 8 

1.4 Werkingssfeer 8 

1.5 Ondergrenzen 11 

1.6 Systematiek 11 

1.7 Samenhang met 8.40 amvb’s en het Besluit externe veiligheid inrichtingen (BEVI) 12 

1.8 Gelijkwaardigheidbeginsel 12 

1.9 Terminologie kg of liter 13 

1.10 Begrippen- en literatuurlijst 13 

Hoofdstuk 2 Leeswijzer 14 

Hoofdstuk 3 Algemeen 15 

3.1 Het opslaan van verpakte gevaarlijke stoffen 15 

3.2 Bouwkundige eisen aan een opslagvoorziening 17 

3.3 Kwaliteit vloeren 22 

3.4 Kwaliteit stellingen 23 

3.5 Bliksembeveiliging 24 

3.6 Explosieveiligheid 24 

3.7 Ventilatie 24 

3.8 Voorkomen van verontreinigd hemelwater 24 

3.9 Productopvang 25 

3.10 Brandveiligheidsopslagkasten 25 

3.11 Verpakking en etikettering 25 

3.12 Onverenigbare combinaties 26 

3.13 Gebruik opslagvoorziening 27 

3.14 Incidenten met gemorste gevaarlijke stoffen 27 

3.15 Rook- en vuurverbod, blustoestellen 27 

3.16 Veiligheidsignalering, veiligheidsinformatiebladen, instructies 28 

3.17 Vakbekwaamheid 28 

3.18 Journaal en registratie 28 

3.19 Intern noodplan 29 

3.20 Toegankelijkheid voor onbevoegden 30 

3.21 Toegangsdeuren en vluchtwegen 30 

3.22 Noodverlichting en vluchtwegaanduiding 30 

3.23 Verwarming 31 

3.24 Nooddouche en oogspoelvoorziening 31 

3.25 Persoonlijke beschermingsmaatregelen 31 

3.26 Bedrijfshulpverlening (BHV) 32 

3.27 Hygiëne, good housekeeping 32 


Hoofdstuk 4 Opslagvoorzieningen groter dan 10.000 kg 33 

4.1. Inleiding 33 

4.2 Bereikbaarheid opslagvoorziening 33 

4.3 Scheiding tussen de vakken 33 

4.4 Vakindeling en maximum oppervlak opslagvoorziening 34 

4.5 Beschermingsniveaus 34 

4.6 Bluswateropvangvoorzieningen 36 

4.7 Productopvang 37 

4.8 Brandbeveiligingsinstallaties 37 

Hoofdstuk 5 Voorschriften voor de opslag van containers geladen met gevaarlijke stoffen 39 

5.1 Inleiding 39 

5.2 Algemeen 39 

5.3 Blusleidingen en brandkranen 40 

5.4 Bereikbaarheid terrein 40 

5.5 Middelen en maatregelen in geval van calamiteiten 40 

5.6 De opslag van (tank)containers met gevaarlijke stoffen 42 

5.7 Maatregelen ter voorkoming van verontreiniging van het oppervlaktewater en ter 

bescherming van het riool 43 

5.8 Opstelplaatsen voor voertuigen met gevaarlijke stoffen 43 

Hoofdstuk 6 Opslag van gasflessen 44 


6.2 Voorschriften voor de opslag van gasflessen 46 

Hoofdstuk 7 Opslag van spuitbussen en gaspatronen 49 


7.2 Beschermingsniveau 50 

7.3 Voorkomen opwarming van spuitbussen of gaspatronen tijdens opslag 50 

7.4 Het opslaan van maximaal 400 kg spuitbussen of gaspatronen, met of zonder de 

gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 50 

7.5 Het opslaan van meer dan 400 kg maar minder dan 2.500 kg spuitbussen of gaspatronen, 

met of zonder de gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 51 

7.6 Het opslaan van meer dan 2.500 kg maar minder dan 10.000 kg spuitbussen of gaspatronen, 

met of zonder de gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 52 

7.7 Het opslaan van meer dan 10.000 kg spuitbussen of gaspatronen, met of zonder de 

gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 52 

Hoofdstuk 8 Opslag gevaarlijke stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 53 


8.2 Brandgevaarlijke vaste stoffen (klasse 4.1) 54 

8.3 Voor zelfontbranding vatbare stoffen (klasse 4.2) 54 

8.4 Stoffen met gevaar van ontwikkeling van brandbare gassen in contact met water 

(klasse 4.3) 55 

8.5 Voorschriften voor de opslag van gevaarlijke stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 55 


Hoofdstuk 9 Opslag van een beperkte hoeveelheid organische peroxiden 57 


9.2 Voorschriften 58 

Hoofdstuk 10 Begrippenlijst 59 

BIJLAGE 1 Explosieveilig materieel 65 

BIJLAGE 2 Borden ten behoeve van de veiligheidsignalering 67 

BIJLAGE 3 Voorkomen van onverenigbare combinaties door stoffenscheiding 68 

BIJLAGE 4: Kenmerken van veiligheidsklassen van brandveiligheidsopslagkasten 71 

BIJLAGE 5 Brandbeveiligingsinstallaties: kenmerken en parameters 72 

BIJLAGE 6 Overzicht ontwerpnormen brandbestrijdingsinstallaties 81 

BIJLAGE 7 Overzicht van veel voorkomende gassen 84 


1 Inleiding 

1.1 Doelstelling van de richtlijn 

De Sandoz-ramp in Basel in 1986 is de aanleiding geweest voor de ontwikkeling van een aantal richtlijnen 

voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen, de CPR 15-richtlijnen. De richtlijnen in de CPR 15-serie 

zijn nu in geactualiseerde vorm samengevoegd in een nieuwe richtlijn in de Publicatiereeks Gevaarlijke 

Stoffen, PGS 15. 

PGS 15 is in nauw overleg met IPO, VNG en het bedrijfsleven tot stand gekomen. 

In de richtlijn zijn de regels opgenomen voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen waarmee een 

aanvaardbaar beschermingsniveau voor mens en milieu wordt gerealiseerd. Voor de bepaling van het 

vereiste beschermingsniveau is uitgegaan van de huidige stand der techniek die geldt voor de 

bouwkundige uitvoering van opslagvoorzieningen, brandbestrijdingssystemen en arbeidsmiddelen. 

De voorschriften in de richtlijn vormen een nadere invulling van de bepalingen van de Wet milieubeheer, 

de arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving en het Bouwbesluit. Het Wm-bevoegd gezag kan de 

richtlijn toepassen bij vergunningverlening krachtens de Wet milieubeheer. De Arbeidsinspectie gebruikt de 

richtlijn voor het toezicht op de naleving van arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving en de daarmee 

samenhangende beleidsregels. De locale en regionale brandweer kan de richtlijn gebruiken ten behoeve 

van haar adviseringstaken en als referentiekader bij het opstellen van bedrijfsbrandweer 

aanwijsbeschikkingen in het kader van art. 13 van de Brandweerwet. 

1.2 Aanleiding voor de herziening van de bestaande CPR 15-richtlijnen 

De richtlijnen in de CPR 15-serie zijn begin jaren negentig gepubliceerd. Op basis van een in 2001 

uitgevoerd knelpuntenonderzoek is geconcludeerd dat de richtlijnen moeten worden geactualiseerd en 

samengevoegd. De knelpunten hadden hoofdzakelijk betrekking op toepassingsgebied, complexiteit en 

ontwikkelingen in beleid en technologie. Op basis van deze onderzoeksresultaten is besloten de richtlijnen 

te herzien. 

Daarnaast is bij de totstandkoming van PGS 15 invulling gegeven aan het voornemen van de 

rijksoverheid regelgeving te herijken en tegenstrijdige regelgeving te voorkomen. 

Zo is de indeling van gevaarlijke stoffen gebaseerd op de vervoerswetgeving (ADR) in plaats van de Wet 

milieugevaarlijke stoffen. Hierdoor zijn de bepalingen uit PGS 15 beter inpasbaar in het logistiek 

management van bedrijven en geldt de richtlijn niet meer voor een aantal categorieën stoffen met een 

beperkt risico. 

Tevens is de werkingssfeer van PGS 15 uitgebreid met een aantal categorieën gevaarlijke stoffen die in 

de CPR 15-richtlijnen waren uitgezonderd. De volgende categorieën gevaarlijke stoffen zijn nu ook onder 

de werkingssfeer van PGS 15 gebracht: 

- gasflessen; 

- spuitbussen; 

- carcinogene, mutagene en reprotoxische stoffen (CMR-stoffen); 

- bepaalde organische peroxiden tot 1.000 kg; 

- zeer licht ontvlambare stoffen; 

- brandgevaarlijke vaste stoffen; 

- voor zelfontbranding vatbare stoffen; 

- stoffen met ontwikkeling van brandbare gassen in contact met water; 

- infectueuze stoffen (ziekenhuisafval, diagnostische monsters). 


PGS 15 beschrijft dus voor de regulier voorkomende verpakte gevaarlijke stoffen de wijze van opslag 

conform de stand der techniek. Uitgezonderd van PGS 15 blijven de in tabel 2 en 3 genoemde klassen en 

hoeveelheden. 

Tenslotte is nadrukkelijker vermeld dat een brandbeveiligingsinstallatie aantoonbaar geschikt moet zijn 

voor de opgeslagen gevaarlijke stoffen. 

1.3 Toepassing van de richtlijn 

PGS 15 is bedoeld als referentiekader voor vergunningverlening in het kader van de Wet milieubeheer en 

voor het toezicht op de naleving van arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving. 

Indien een bestaande opslagvoorziening, alsmede de daarvoor verleende milieuvergunning is gebaseerd 

op de CPR 15-richtlijnen of de CPR 11-6, kan deze situatie nog steeds als de stand der techniek worden 

beschouwd. 

In de praktijk zal dus een geleidelijke overgang naar PGS 15 ontstaan, omdat vergunningen voor 

bestaande bedrijven nog gedurende een aantal jaren gebaseerd zullen blijven op de richtlijnen CPR 15-1 

t/m 15-3 en CPR 11-6 waarmee, mits afdoende nageleefd, een afdoende veiligheidsniveau is 

gewaarborgd. 

De uitgangspunten voor ontwerp en bouw van een opslagvoorziening kunnen over het algemeen niet 

gedurende de levensduur gewijzigd worden. Aangenomen mag worden dat dergelijke uitgangspunten 

ongewijzigd blijven. Dit geldt in mindere mate voor bijvoorbeeld (veiligheid)voorzieningen, blusinstallaties 

etc. Gebruiks- of onderhoudsprocedures en soortgelijke organisatorische maatregelen kunnen waar nodig 

relatief snel aangepast worden. 

Bij revisievergunning zal daarom steeds vastgesteld moeten worden welke bestaande (aan CPR 15-1, 15- 

2 of 15-3 ontleende) maatregelen van kracht kunnen blijven en waar regels uit PGS 15 toegepast zullen 

gaan worden. Gewijzigde inzichten in risico’s en benodigde voorzieningen, en technische mogelijkheden 

tot aanpassingen binnen bestaande installaties zullen hier een rol spelen. 

Bij uitbreidings- en oprichtingsvergunningen zal deze richtlijn gehanteerd worden. 

Een uitzondering vormen de inrichtingen waarin brandbeveiligingsinstallaties zijn geïnstalleerd waarvan 

op grond van ervaring is gebleken dat deze niet adequaat zijn om een brand in de opgeslagen gevaarlijke 

stoffen voldoende te beheersen en te blussen (zie ook “Toepassing van Hi-Ex inside air 

brandblussystemen” dd 28 september 2001 en de brief van de Minister van VROM m.b.t. de toepassing 

van hi-ex inside air blussystemen). Deze vergunningen moeten worden geactualiseerd, opslagsituaties 

moeten worden aangepast. 

Bij het toezicht door de Arbeidsinspectie en bij de advisering door de locale en regionale brandweer 

omtrent nieuwe opslagen van gevaarlijke stoffen geldt eveneens dat PGS 15 het uitgangspunt vormt. 

1.4 Werkingssfeer 

In PGS 15 zijn de uitgangspunten geïntegreerd die vanuit de Wet milieubeheer, 

arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving en aanvullend op het Bouwbesluit aan de opslag van 

verpakte gevaarlijke stoffen worden verbonden. In PGS 15 is voor de indeling en definiëring van 

gevaarlijke stoffen aangesloten bij de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. De classificatie van gevaarlijke 

stoffen vindt plaats conform de Europese overeenkomst ADR (Accord Européen relatif au transport 

international des marchandises dangereuses par route). Het ADR kent dertien klassen van gevaarlijke 

stoffen. In de onderstaande tabel zijn deze klassen omschreven en voorzien van voorbeelden. 


Tabel 1: ADR-klassen van gevaarlijke stoffen 

ADR-klasse Omschrijving Voorbeelden 

1 ontplofbare stoffen en voorwerpen zwart buskruit, springstoffen, ontstekers, 

vuurwerk 

2 Gassen propaan, zuurstof, stikstof, argon, kooldioxide, 

acetyleen, aerosolen (spuitbussen) 

3 brandbare vloeistoffen bepaalde oplosmiddelen, inkten, 

harsoplossingen, aardolieproducten 

4.1 brandbare vaste stoffen, 

wrijvingslucifers, zwavel, metaalpoeders 

zelfontledende vaste stoffen en vaste 

ontplofbare stoffen in niet explosieve 

toestand 

4.2 voor zelfontbranding vatbare stoffen fosfor (wit of geel), diethylzink 

4.3 stoffen die in contact met water magnesiumpoeder, natrium, calciumcarbide 

brandbare gassen ontwikkelen 

5.1 oxiderende stoffen kaliumpermanganaat, natriumchloraat 

5.2 organische peroxiden dicumyl peroxide, di-propionyl peroxide 

6.1 Giftige stoffen chloroform, arseen, kaliumcyanide, pesticiden 

6.2 Infectueuze stoffen (besmettelijke 

stoffen) 

bacteriën, virussen, parasieten, schimmels, 

ziekenhuisafval 

7 Radioactieve stoffen uranium-238, kobalt-60 

8 bijtende stoffen natriumhydroxide, zwavelzuur, zoutzuur 

9 diverse gevaarlijke stoffen en 

voorwerpen 

polychloorfenolen, lithiumbatterijen, 

aquatoxische stoffen, genetisch 

gemodificeerde organismen 


De werkingssfeer van PGS 15 heeft betrekking op een groot aantal ADR-klassen. Voor een aantal ADRklassen 

is de opslag echter in separate weten regelgeving ondergebracht en is de onderliggende richtlijn 

niet van toepassing. Bovendien is de richtlijn niet van toepassing op ontplofbare stoffen of voorwerpen 

(klasse 1) of met een bijkomend gevaar ontplofbare stof. 

In de onderstaande tabel is de werkingssfeer van de richtlijn verduidelijkt. 

Tabel 2: Werkingssfeer PGS 15 

Wel onder werkingssfeer PGS 15 Niet onder werkingssfeer PGS 15 

ADR-klassen: 

ADR-klassen: 

3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1 en 8 

1, 7 

- 

- 

klasse 6.2 categorie I3 en I4 (ziekenhuisafval n.e.g., UN overige stoffen van de klasse 6.2 

3291 en diagnostische monsters, UN 3373) 

- 

- 

de milieugevaarlijke stoffen van de klasse 9 m.u.v. 

overige stoffen van de klasse 9, 

genetisch gemodificeerde organismen 

genetisch gemodificeerde organismen 

- 

- 

ADR-klasse 2 voor zover spuitbussen en gasflessen (de gasflessen met giftig of bijtende inhoud 

meest voorkomende gassen) 

(behoudens ammoniak en ethyleenoxide) 

- 

- 

ADR-klasse 5.2, bepaalde categorieën en ADR-klasse 5.2 overig (hiervoor geldt 

verpakkingen* tot maximaal 1.000 kg 

CPR 3) 

- 

- 

CMR-stoffen, niet reeds op andere wijze genoemd in het nitraathoudende kunstmeststoffen 

ADR 

(hiervoor geldt CPR 1) 

- 

gevaarlijke afvalstoffen met dezelfde chemische of 

fysische eigenschappen als bovengenoemde gevaarlijke 

stoffen 

- 

overige gevaarlijke afvalstoffen 

- 

bestrijdingsmiddelen tot 400 kg (valt onder 

Bestrijdingsmiddelenbesluit) 

* Klasse 5.2, zie hoofdstuk 9. 

PGS 15 heeft tevens betrekking op de opslag van bepaalde categorieën van stoffen die niet in het kader 

van de ADR zijn geclassificeerd, maar die wel bepaalde gevaarsaspecten bezitten. Het gaat om de CMRstoffen 

die volgens bijlage I bij Richtlijn nr. 67/548/EEG geclassificeerd zijn als Kankerverwekkend 

categorie 1 of 2 en/of als Mutageen categorie 1 of 2 en/of als "voor de voortplanting giftig" categorie 1 of 2. 

Het handelt dus alleen om producten die het symbool "T" (Giftig) toegekend hebben gekregen. Voor de 

genoemde CMR-stoffen zijn de volgende waarschuwingszinnen (R-zinnen) van toepassing: R 45 of R 49 

voor kankerverwekkende stoffen, R 46 voor mutagene stoffen en R 60 of R 61 voor voor de voortplanting 

giftige stoffen. Voor een overzicht van deze stoffen wordt verwezen naar de volgende overzichten van het 

ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: 

- SZW-lijst van kankerverwekkende stoffen en processen; 

- SZW-lijst van mutagene stoffen; 

- Niet-limitatieve lijst van voor de voortplanting giftige stoffen. 

Om een onderscheid te maken in de functies van de bij de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen 

betrokken overheden, zijn de in deze richtlijn opgenomen voorschriften of paragrafen van een codering 

voorzien. De codering geeft aan welke overheidsdiscipline in de uitvoering, vergunningverlening, toezicht 

of advisering van het betreffende voorschrift voorziet. De volgende codes zijn gehanteerd: 

Wm (Wet milieubeheer bevoegd gezag); 

AI (Arbeidsinspectie). 


1.5 Ondergrenzen 

Ten behoeve van de werkingssfeer van PGS 15 zijn ondergrenzen vastgesteld. Daarbij is rekening 

gehouden met zowel de gevaarsaspecten die bepaalde stoffen kunnen bezitten als wel de hoeveelheid 

gevaarlijke stoffen die voor een goede bedrijfsvoering als werkvoorraad mag worden beschouwd. In tabel 

3 zijn de te hanteren ondergrenzen genoemd. 

Tabel 3: Te hanteren ondergrenzen en vrijstellingen 

Gevaar conform de 

klasse zonder 

bijkomend gevaar** 

Alle klassen en de CMR 


2 

(UN 1950 Spuitbussen 

& UN 2037 Houders, 

klein, gas) 

Verpakkinggroep 

Ondergrens / vrijstelling 

in kg of l* 

I 1 

n.v.t. 50 

3 II 25 

3***** III 50 

4.1, 4.2, 4.3 II en III 50 

5.1 II en III 50 

5.2 II en III --*** 

6.1 II en III 50 

6.2 categorie I3, I4 II en III 50 

8 II en III 250 

9 II en III 250 

Totaal - 50 

voor klasse 8 en 9: 250**** 

2 (Gasflessen) n.v.t 115 liter waterinhoud 

* voor de interpretatie van kg of l, zie paragraaf 1.9. Bij overschrijding is PGS 15 van toepassing. 

Voor verpakking die onder het regime van gelimiteerde hoeveelheden (LQ) vallen (zie hoofdstuk 

3.4 van het ADR) geldt een aanvullende vrijstelling tot in totaal de dubbele hoeveelheid van de in 

tabel 3 genoemde hoeveelheid. Deze aanvullende vrijstelling geldt alleen indien de stoffen in de 

transportverpakking zijn opgeslagen. 

** voor stoffen met een bijkomend gevaar is de laagste ondergrens/vrijstelling bepalend 

*** CPR 3 kent geen ondergrens 

**** indien er sprake is van verschillende stoffen waarvoor verschillende ondergrenzen gelden, moet 

de ondergrens voor de totale hoeveelheid gevaarlijke stoffen naar rato worden berekend. 

***** voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen van de klasse 3 geldt dat alcoholhoudende 

dranken in consumentenverpakking en dieselolie, gasolie of lichte stookolie met een vlampunt 

tussen 61 ºC en 100 ºC in deze richtlijn niet worden beschouwd als stoffen van de klasse 3. 

Evenzo worden stoffen met UN-nummer 3256 (verwarmde brandbare vloeistof) in deze richtlijn niet 

beschouwd als een brandbare vloeistof van de klasse 3. Tenslotte bepaalt het ADR dat niet giftige 

en niet bijtende viskeuze oplossingen en homogene mengsels met een vlampunt van 23°C en 

hoger, niet zijn onderworpen aan de voorschriften van het ADR (ADR 2.2.3.1.5) (zie hoofdstuk 10 

Begrippenlijst: viscositeitsregel ADR). 

Opgemerkt wordt dat hoeveelheden van gevaarlijke stoffen die de voornoemde ondergrenzen niet 

overschrijden wel verantwoord moeten worden opgeslagen. Dat wil zeggen dat opslag niet op de 

werkvloer mag plaatsvinden tenzij het gaat om een hoeveelheid die als werkvoorraad kan worden 

aangeduid. 

1.6 Systematiek 

In PGS 15 zijn regels opgenomen om tot een aanvaardbaar beschermingsniveau te komen voor de 

opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. Daarbij is een onderscheid gemaakt in kleine opslagen van 

gevaarlijke stoffen tot 10 ton en grote opslagen van gevaarlijke stoffen vanaf 10 ton. Er is geen 


onderscheid tussen de opslag van bestrijdingsmiddelen en overige gevaarlijke stoffen, met uitzondering 

van enkele detailaspecten die voortvloeien uit het Bestrijdingsmiddelenbesluit. 

Voor opslagvoorzieningen tot 10 ton kan met een basisvoorzieningenniveau worden volstaan. In bepaalde 

opslagsituaties wordt vanaf een opslaghoeveelheid van 2,5 ton een branddetectiesysteem met 

doormelding geëist. 

Bij opslagvoorzieningen vanaf 10 ton wordt het te hanteren beschermingsniveau bepaald door de 

gevaarsaspecten van de stoffen die worden opgeslagen en het soort verpakkingsmateriaal van die 

stoffen. In de regels van deze richtlijn worden daartoe voor opslagen vanaf 10 ton drie verschillende 

beschermingsniveaus onderscheiden. Naarmate de brandbaarheid van een stof toeneemt, is een 

zwaarder beschermingsniveau noodzakelijk. In de regels van deze richtlijn is dit onder meer vertaald in de 

eisen die aan de aanwezigheid en uitvoering van branddetectie, bluswateropvang, brandbestrijdings- en 

brandbeveiligingssystemen moeten worden gesteld. 

Om tot een aanvaardbaar beschermingsniveau te komen voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen 

zijn in deze richtlijn voorschriften opgenomen. Van deze voorschriften kan men afwijken. Voor dergelijke 

gevallen geldt het gelijkwaardigheidbeginsel zoals behandeld in paragraaf 1.8. 

De regels met betrekking tot brandpreventieve bouwkundige voorzieningen vloeien voort uit het 

Bouwbesluit. Het is mogelijk dat het bevoegd gezag, eventueel op advies van de locale brandweer, 

afwijkende criteria hanteert voor het brandbeveiligingsconcept. 

In de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en de aanvullende risico-inventarisatie en –evaluatie 

(ARIE) dienen de specifieke risico’s die verbonden zijn aan de opslag van de gevaarlijke stoffen 

geïdentificeerd, geïnventariseerd en geëvalueerd te worden. Tevens dienen de maatregelen te worden 

aangegeven ter beheersing van de risico’s. Voor opslagvoorzieningen die vallen onder het Besluit risico’s 

zware ongevallen 1999 en voor opslagvoorzieningen waarvoor een ARIE moet worden opgesteld, moeten 

in de meeste gevallen ongevalscenario’s worden opgesteld. Daarnaast kan het voorkomen dat een bedrijf 

op grond van het Besluit bedrijfsbrandweren in aanmerking komt om geloofwaardige incidentscenario’s te 

beschrijven om te bepalen of het bevoegd gezag overgaat tot een aanwijzing bedrijfsbrandweer. 

1.7 Samenhang met 8.40 amvb’s en het Besluit externe veiligheid inrichtingen (BEVI) 

Indien in een inrichting die valt onder de werkingssfeer van een amvb ingevolge art. 8.40 Wm gevaarlijke 

stoffen worden opgeslagen, is in het betreffende besluit bepaald dat dit conform CPR 15-1 moet 

plaatsvinden. De amvb’s zullen op dit aspect worden aangepast. 

Hoe met de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen in winkel- en verkoopruimten moet worden omgegaan, 

is in voorkomende gevallen in de 8.40 amvb’s vastgelegd. Dit aspect valt dan ook buiten de werkingssfeer 

van PGS 15. 

In het Besluit externe veiligheid inrichtingen (BEVI), meer bepaald in de Regeling externe veiligheid 

inrichtingen (REVI), bijlagen 1 en 2, is vastgelegd welke afstanden voor opslagvoorzieningen (CPR 15-2 

en 15-3) in acht moeten worden genomen, tot al dan niet geprojecteerde kwetsbare objecten en al dan 

niet geprojecteerde beperkt kwetsbare objecten. De bijlagen van de REVI zullen op dit aspect worden 

aangepast. 

PGS 15 bevat dan ook geen afstandsbepalingen die met oog op de externe veiligheid in acht moeten 

worden genomen. 

1.8 Gelijkwaardigheidbeginsel 

Voor de toepassing van PGS 15 geldt het gelijkwaardigheidbeginsel. Dit houdt in dat andere maatregelen 

kunnen worden getroffen dan in de voorschriften van PGS 15 zijn opgenomen. In de praktijk betekent dit 

dat tijdens het vooroverleg of in de vergunningaanvraag gegevens moeten worden overgelegd waaruit 

blijkt dat minimaal een gelijkwaardige bescherming van het milieu, arbeidsbescherming of brandveiligheid 

kan worden bereikt. Het bevoegd gezag beoordeelt in het kader van de vergunningverlening uiteindelijk of 

met de toepassing van het andere middel een gelijkwaardige bescherming kan worden bereikt. De AI 

beoordeelt dit bij inspecties in het kader van de handhaving van de Arbeidsomstandighedenwetgeving. 


1.9 Terminologie kg of liter 

Bij het vaststellen van hoeveelheden, grenzen en dergelijke kan voor het gebruik van inhoud- of 

gewichtseenheden aangesloten worden bij de terminologie van het ADR. Dat betekent: 

- voor vaste stoffen, vloeibaar gemaakte gassen, sterk gekoelde, vloeibaar gemaakte gassen en 

onder druk opgeloste gassen, de netto massa in kilogrammen; 

- voor vloeistoffen en samengeperste gassen, de nominale inhoud van houders in liters. 

1.10 Begrippen- en literatuurlijst 

Voor zover een norm (zoals NEN) of weten regelgeving, waarnaar in een voorschrift in deze richtlijn 

wordt verwezen betrekking heeft op de uitvoering van constructies, toestellen en apparaten, wordt 

bedoeld de uitgegeven publicatie inclusief aanvullingen of correctiebladen, die in een vergunning 

krachtens de Wet milieubeheer of een amvb is vastgelegd. Dat betekent dat het bevoegd gezag of de 

wetgever (indien het om een verwijzing naar de richtlijn in een amvb gaat), aan moet geven welke uitgave 

van een norm van toepassing is. Indien de norm of weten regelgeving niet in een vergunning krachtens 

de Wet milieubeheer of amvb is vastgelegd, wordt bedoeld de laatst uitgegeven publicatie inclusief 

aanvullingen of correctiebladen. 


2 Leeswijzer 

Hoofdstuk 3 bevat algemene voorschriften. De algemene voorschriften zijn van toepassing voor alle 

opslagvoorzieningen voor verpakte gevaarlijke stoffen. Het betreft het basisvoorzieningenniveau waarin 

de bepalingen die aanvullend zijn op het Bouwbesluit m.b.t. de brandwerendheid van bouwconstructies en 

de algemene bepalingen die voortvloeien uit arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving zijn opgenomen. 

Daarnaast zijn onder meer voorschriften opgenomen voor het veilig inrichten en gebruik van 

opslagvoorzieningen en zijn voorzieningen en maatregelen voorgeschreven voor het omgaan met 

incidenten met gevaarlijke stoffen. 

Indien opslagvoorzieningen met een opslagcapaciteit tot ten hoogste 10 ton aan de van toepassing zijnde 

voorschriften uit hoofdstuk 3 voldoen, is een toereikend beschermingsniveau bereikt. 

In hoofdstuk 4 zijn voorschriften opgenomen die gelden voor opslagvoorzieningen met een 

opslagcapaciteit groter dan 10 ton. Voor de zeer giftige stoffen (ADR-klasse 6.1 verpakkingsgroep I of 

stoffen van de klasse 8, verpakkingsgroep I, met aanvullend etiket modelnr. 6.1) geldt dit hoofdstuk vanaf 

1.000 kg. 

De algemene voorschriften uit hoofdstuk 3 zijn eveneens van toepassing op deze opslagvoorzieningen. 

Hoofdstuk 5 bevat voorschriften voor opslagplaatsen voor containers met gevaarlijke stoffen. Dit 

hoofdstuk bevat tevens een inleiding waarin het soort bedrijven is beschreven waar dergelijke activiteiten 

met containers plaatsvinden. 

De voorschriften die voortvloeien uit arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving en de voorgeschreven 

voorzieningen en maatregelen voor het omgaan met incidenten met gevaarlijke stoffen uit hoofdstuk 3 zijn 

eveneens van toepassing. In de inleiding in hoofdstuk 5 is aangegeven om welke paragrafen van 

hoofdstuk 3 het gaat. 

Hoofdstuk 6 beschrijft opslagvoorzieningen voor gasflessen. Het gaat hierbij om de meest voorkomende 

situaties, zowel qua opslagvoorzieningen als qua soorten gassen. Het basisvoorzieningenniveau met de 

bepalingen die aanvullend zijn op het Bouwbesluit m.b.t. de brandwerendheid van bouwconstructies en de 

algemene bepalingen die voortvloeien uit arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving uit hoofdstuk 3 zijn 

eveneens van toepassing op de opslag van gasflessen. In de inleiding in hoofdstuk 6 is aangegeven om 

welke paragrafen van hoofdstuk 3 het gaat. 

In hoofdstuk 7 zijn de voorschriften voor de opslag van spuitbussen opgenomen. Hier worden zowel de 

situatie beschreven dat spuitbussen tezamen met andere verpakte gevaarlijke stoffen worden opgeslagen 

als de situatie dat een opslagvoorziening uitsluitend voor de opslag van spuitbussen is bestemd. 

De relatie met hoofdstuk 3 is in de inleiding van hoofdstuk 7 behandeld. 

In de hoofdstukken 8 en 9 is een aantal bijzondere klassen gevaarlijke stoffen behandeld. Het gaat hierbij 

om de klassen 4.1, 4.2 en 4.3 (hoofdstuk 8) en de klasse 5.2 tot 1.000 kg (hoofdstuk 9). 

In het algemeen zullen deze stoffen tezamen met andere gevaarlijke stoffen worden opgeslagen. 

Hoofdstuk 3 is van toepassing. 

In hoofdstuk 10 zijn alle definities en afkortingen behandeld. 


3 Algemeen 

3.1 Het opslaan van verpakte gevaarlijke stoffen Wm, AI 

3.1.1 Verpakte gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen moeten, met uitzondering van de noodzakelijke 

werkvoorraad, worden opgeslagen in een daarvoor bestemde opslagvoorziening. In de opslagvoorziening 

mogen daarnaast uitsluitend aanverwante stoffen worden opgeslagen. Van de gevaarlijke stoffen van de 

klasse 9 moeten uitsluitend de milieugevaarlijke stoffen in een opslagvoorziening worden opgeslagen. 

Van de gevaarlijke stoffen van de klasse 5.2 mag ten hoogste 1.000 kg worden opgeslagen. Gasflessen 

moeten, gescheiden van overige gevaarlijke stoffen, worden opgeslagen in een aparte opslagvoorziening. 

De volgende klassen gevaarlijke stoffen mogen niet in de bovengenoemde opslagvoorziening aanwezig 

zijn: 

- klasse 1 (ontplofbare stoffen en voorwerpen); 

- klasse 6.2 (infectueuze stoffen) met uitzondering van categorie I3 en I4; 

- klasse 7 (radioactieve stoffen). 

Toelichting: 

Onder aanverwante stoffen worden grondstoffen of chemicaliën verstaan, die niet onder het ADR vallen. 

Deze aanverwante stoffen sluiten bijvoorbeeld qua verpakking en toepassingsgebied wel aan bij 

gevaarlijke stoffen. Indien de wens bestaat andere goederen gezamenlijk met gevaarlijke stoffen op te 

slaan, moet worden nagegaan of met behoud van het veiligheidsniveau hiervoor maatwerkoplossingen in 

de vergunning mogelijk zijn. In een opslagvoorziening mogen in ieder geval geen stoffen of producten 

aanwezig zijn die op enigerlei wijze het risico van de opslag verhogen. 

De milieugevaarlijke stoffen van de klasse 9 betreffen onder meer de stoffen met UN-nummer 3077 en 

3082. 

Voor de opslag van stoffen behorende tot de klasse 2 wordt verwezen naar hoofdstuk 6 (gasflessen) en 

hoofdstuk 7 (spuitbussen en gaspatronen) van deze richtlijn. 

Voor de opslag van stoffen behorende tot de klasse 5.2 tot een hoeveelheid van 1.000 kg wordt verwezen 

naar hoofdstuk 9 van deze richtlijn. 

Voor het verbod om stoffen van de klasse 6.2 op te slaan wordt een uitzondering gemaakt voor 

ziekenhuisafval en diagnostische monsters. In dat geval moet worden nagegaan of in de vergunning 

aandacht moet worden besteed aan de wijze van opslag, bijvoorbeeld met betrekking tot gescheiden 

opslag, veiligheidssignalering en hulpmiddelen. 

Een opslagvoorziening kan zowel inpandig als uitpandig zijn gesitueerd, en zowel bouwkundig als prefab 

zijn uitgevoerd. 

3.1.2 Voorschrift 3.1.1 is niet van toepassing indien de in tabel 3 van paragraaf 1.5 genoemde 

hoeveelheden niet worden overschreden. 

Toelichting: afhankelijk van het karakter en de grootte van het bedrijf moet worden bepaald of genoemde 

ondergrenzen per inrichting, per gebouw, per afdeling of anderszins gelden. Het is denkbaar dat in 

bepaalde situaties beperkte hoeveelheden (beneden de ondergrens) gevaarlijke stoffen verspreid over het 

bedrijf worden opgeslagen. Dit moet in samenhang met het begrip werkvoorraad (voorschrift 3.1.3) worden 

beoordeeld. Met voorschrift 3.1.3 wordt beoogd dat niet te grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen in 

werkruimtes worden neergezet en zo een verkapte opslag ontstaat. 


Indien een bedrijf naast de noodzakelijke werkvoorraden op meerdere locaties in het bedrijf hoeveelheden 

gevaarlijke stoffen beneden de ondergrenzen opslaat, zal de functionaliteit hiervan moeten kunnen worden 

aangetoond. 

3.1.3 Onder een werkvoorraad gevaarlijke stoffen als genoemd in voorschrift 3.1.1 wordt verstaan de 

voorraad gevaarlijke stoffen welke ten behoeve van de bedrijfsvoering/productie in een 

productieruimte/werkruimte of nabij een procesinstallatie of afvulinstallatie is opgesteld. De 

werkvoorraad moet strikt noodzakelijk zijn. De grootte ervan moet in principe zijn afgestemd op het 

verbruik van één dag of één batch. Gevaarlijke stoffen die in afwachting zijn van opslag of afvoer vallen 

niet binnen de definitie van werkvoorraad. 

Toelichting: 

In voorkomende situaties moet rekening worden gehouden met de volgende bepalingen: 

- de opslag van de werkvoorraad mag zich niet bevinden in een rijroute van vorkheftrucks of andere 

transportmiddelen; 

- indien één eenheid verpakking meer dan één week als werkvoorraad wordt gebruikt zijn in het 

algemeen het gebruik en de opgeslagen hoeveelheid werkvoorraad niet meer in proportie; 

- de gevaarlijke stoffen die als werkvoorraad in een productie- of werkruimte of nabij een 

procesinstallatie aanwezig zijn, moeten worden bewaard in deugdelijke en gesloten verpakking, die 

bestand is tegen de betreffende gevaarlijke stof; 

- indien op de risico’s van de werkvoorraad geënte maatregelen en voorzieningen zijn getroffen 

(conform de bepalingen uit deze richtlijn, voor zover deze uitvoerbaar zijn buiten een 

opslagvoorziening) is een permanente werkvoorraad in een productie/werkruimte of nabij een 

procesinstallatie toegestaan. De hoeveelheid bedraagt in dat geval maximaal één verpakking per te 

gebruiken stof plus indien noodzakelijk één reserveverpakking of de hoeveelheid benodigd voor één 

batch (productierun); 

- indien de werkvoorraad bestaat uit in een hoeveelheid van meer dan 50 liter dan moet de verpakking 

zijn geplaatst boven een vloeistofdichte lekbak of een gelijkwaardige voorziening. Hiervan kan worden 

afgeweken als (het betreffende deel van) de vloer van de betreffende productie/werkruimte ten minste 

vloeistofkerend is. Dit geldt niet voor brandbare vloeistoffen (waarvan de verpakkingen voorzien zijn 

van etiket model nr. 3); daarvoor blijft vanuit brandveiligheidsoptiek een lekbak of een andere 

gelijkwaardige voorziening wenselijk. Doelstelling is in een dergelijk geval het verkleinen van het 

verdampingsoppervlak in geval van een lekkage. Afhankelijk van de risico's van de stof kunnen 

aanvullende maatregelen nodig zijn (bijvoorbeeld m.b.t. ventilatie); 

- een laskar met gasflessen kan ook als werkvoorraad worden beschouwd. 

3.1.4 In een opslagvoorziening mogen, met uitzondering ten behoeve van monstername en ter bestrijding 

van een lekkage of calamiteit, geen aftap- of overtapwerkzaamheden plaatsvinden. 

Ompakwerkzaamheden mogen slechts plaatsvinden indien de primaire verpakking niet wordt geopend. 

Toelichting: indien in een ruimte zowel opslag van verpakte gevaarlijke stoffen als aftap- of 

overtapwerkzaamheden van gevaarlijke stoffen plaatsvinden, is er geen sprake meer van een 

opslagvoorziening. In dergelijke gevallen zal het bevoegd gezag moeten nagaan of en onder welke 

omstandigheden combinatie van opslag en aftappen mogelijk is. In PGS 15 is hiermee geen rekening 

gehouden. In dergelijke situaties kunnen voorschriften voor een deel worden ontleend aan PGS 15, 

aanvullend moeten extra voorschriften in verband met mogelijke blootstelling, verhoogd brandgevaar en 

ongevallenrisico’s worden overwogen. 

3.1.5 Lege, ongereinigde verpakking moet worden opgeslagen overeenkomstig de voorschriften van dit 

hoofdstuk. 

3.1.6 Indien gevaarlijke stoffen in emballage korter dan 48 uur binnen de inrichting verblijven, mogen deze 

in afwijking van voorschrift 3.1.1 en in afwijking van voorschrift 3.1.3 worden overgeslagen in een speciaal 

daarvoor ingericht overslag- of laaden losgedeelte. Het overslag- of laad en losgedeelte moet op een 

duidelijke wijze zijn gemarkeerd, en ten minste 2 m verwijderd van andere goederenopslag. Nabij het 

overslag- of laaden losgedeelte moet voldoende absorptiemiddel aanwezig zijn. In het overslag- of laaden 

losgedeelte mag ten hoogste 10 000 kg gevaarlijke stoffen aanwezig zijn. Gevaarlijke stoffen van 

verpakkingsgroep I en gevaarlijke stoffen van de klasse 1, 6.2 (behoudens categorie I3 en I4) en 7, 

alsmede een hoeveelheid van meer dan 2.000 kg brandbare vloeistoffen (waarvan de verpakkingen 

voorzien zijn van etiket model nr. 3) mogen niet in dit overslag- of laaden losgedeelte aanwezig zijn. 


Toelichting: voorschrift 3.1.6 is ontleend aan het Besluit opslagen transportbedrijven milieubeheer en met 

name bedoeld voor situaties waar goederen meteen worden doorgevoerd naar andere bedrijven. 

Daarnaast wordt in opslag-, transport- en distributiebedrijven vaak een speciaal daarvoor ingerichte locatie 

gebruikt waar goederen worden gereedgemaakt voor afvoer of waar goederen worden geplaatst voordat 

opslag in de opslagvoorziening plaatsvindt. Het vaststellen van het noodzakelijke voorzieningenniveau 

voor deze locaties is maatwerk voor de vergunning. Indien op de locatie niet meer gevaarlijke stoffen 

aanwezig zijn dan die overeenkomen met de hoeveelheid die met één transportmiddel kan worden 

vervoerd (maximaal circa 25 ton), kan worden aangesloten bij de in voorschrift 3.1.6 genoemde 

voorzieningen. Bij grotere hoeveelheden gevaarlijke stoffen kan aansluiting worden gezocht bij het 

beschermingsniveau dat in de opslagvoorziening is gerealiseerd. Indien de locatie in de buitenlucht is 

gesitueerd, moet aandacht worden besteed aan het risico van de verplaatsing van een incident naar de 

opslagvoorziening (bijvoorbeeld t.g.v. uitstromende vloeistof) en aan het realiseren van beperkte 

oppervlaktes van gevaarlijke stoffen. Gevaarlijke stoffen mogen na afloop van de werkdag niet meer op 

deze locatie aanwezig zijn. 

3.2 Bouwkundige eisen aan een opslagvoorziening Wm 

Inleiding 

Relatie met bouwregelgeving 

De bouwkundige eisen aan een opslagvoorziening voor gevaarlijke stoffen zijn aanvullend op hetgeen in 

het Bouwbesluit 2003 voor de opslag van gevaarlijke stoffen reeds is geregeld. Er is wat betreft filosofie, 

veiligheidsniveau en begrippen aansluiting gezocht bij het Bouwbesluit 2003. Onder bouwkundige eisen 

worden in dit verband constructieve en materiaaltechnische eisen verstaan. Dit is vergelijkbaar met wat in 

het Vuurwerkbesluit is gedaan. De doelstelling van het Bouwbesluit 2003 met betrekking tot het beperken 

van uitbreiding van brand (brandcompartimentering) is vergelijkbaar met de doelstelling van de in het 

kader van de Wet milieubeheer te stellen voorschriften aan de opslag van gevaarlijke stoffen: een brand in 

een ruimte waarin gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen moet zoveel mogelijk beperkt blijven tot die ruimte, 

en een brand buiten zo’n ruimte zou buiten die ruimte moeten worden gehouden. De in het Bouwbesluit 

2003 opgenomen prestatievoorschriften voor ruimten waarin stoffen zijn opgeslagen als bedoeld in de 

Regeling bouwbesluit 2003 zijn echter ontoereikend voor ruimten waarin stoffen zijn opgeslagen die 

behoren tot de klassen 2, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 5.2 of 6.1 van het ADR of gevaarlijke stoffen welke als 

bijkomend gevaar het overeenkomstige gevaarsetiket van die klasse dragen. Dat een brandcompartiment 

dat is uitgevoerd overeenkomstig het Bouwbesluit 2003 niet toereikend is voor een gevaarlijke stof als 

bijvoorbeeld vuurwerk blijkt uit de aanvullende bouwkundige eisen die het Vuurwerkbesluit stelt aan 

ruimten waarin vuurwerk wordt opgeslagen. Voor ruimten waarin stoffen van de genoemde klassen van 

het ADR zijn opgeslagen om het beoogde doel te bereiken zijn eveneens aanvullende bouwkundige 

voorzieningen noodzakelijk. 

Genoemde aanvullingen op de voorschriften in het Bouwbesluit 2003 kunnen niet door middel van een 

bouwvergunning worden voorgeschreven, maar moeten als voorschrift aan een milieuvergunning (of ander 

besluit, zoals een amvb) worden verbonden. 

Bestaande situaties 

De in hoofdstuk 3.2 genoemde bouwkundige eisen zijn van toepassing op nieuwe opslagvoorzieningen 

voor gevaarlijke stoffen. Voor bestaande situaties gelden de eisen uit de vigerende bouwen 

milieuvergunningen. 

Filosofie bouwkundige brandveiligheidsvoorzieningen in PGS 15 

In beginsel wordt een opslagvoorziening uitgevoerd als een brandcompartiment waarbij het noodzakelijk is 

dat de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO) tussen een ruimte waarin gevaarlijke 

stoffen worden opgeslagen en een andere ruimte (en andersom) ten minste 60 minuten bedraagt. 

Uitgangspunt hierbij is dat de brandweer vervolgens binnen deze 60 minuten de brand zodanig kan 

beheersen dat deze beperkt blijft tot het compartiment waar deze is ontstaan. 

Uitvoering weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag van een opslagvoorziening 

De WBDBO moet volgens het Bouwbesluit 2003 worden bepaald overeenkomstig NEN 6068. Een 

brandcompartiment moet worden gezien als een kubus die “rondom” (wanden, gevels en afdekking) 

dezelfde WBDBO heeft. Het begrip weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO) bevat 

twee aspecten: de weerstand tegen branddoorslag en de weerstand tegen brandoverslag. De weerstand 


tegen branddoorslag wordt praktisch gezien bereikt door brandwerende (scheidings)constructies. Voor de 

experimentele bepalingsmethode van de brandwerendheid van bouwdelen is NEN 6069 van toepassing. 

Indien brandwerende scheidingsconstructies worden toegepast dient de draagconstructie waaraan de 

scheidingsconstructie bevestigd is dezelfde brandwerendheid te hebben, of dient een voorziening te 

worden getroffen dat het bezwijken van een draagconstructie niet leidt tot het bezwijken van een 

scheidingsconstructie. De weerstand tegen brandoverslag wordt praktisch gezien bereikt door afstand 

tussen ruimten. 

Er is echter op een aantal punten binnen de reikwijdte van deze richtlijn aanvulling nodig met betrekking tot 

de uitvoering van de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag, hetgeen neerkomt op: 

- De brandwerendheid als bedoeld in NEN 6069 wordt bepaald aan de hand van de standaard- of 

gereduceerde brandkromme. Een brand waarbij brandbare vloeistoffen betrokken zijn, zal zich anders 

gedragen dan deze gemodelleerde brand. Dit zou kunnen betekenen dat bij zo’n brand niet altijd de 

gewenste tijdsduur van brandwerendheid van een scheidingsconstructie wordt behaald. Wanden en 

afdekkingen van metselwerk, onbrandbaar isolatiemateriaal, beton of cellenbeton worden wel geacht 

hieraan te voldoen. Dit noodzaakt een aanvullend voorschrift met betrekking tot de uitvoering van 

brandwerende constructies; 

- Binnen de reikwijdte van de NEN 6069 zou het mogelijk zijn om glazen puiconstructies toe te passen 

in wanden en afdekking van een opslagvoorziening. Glazen puiconstructies worden echter volgens 

NEN 6069 niet op dezelfde criteria getest als wandconstructies (Uitleg TNO). Een belangrijk criterium 

waaraan glasconstructies niet hoeven te voldoen is het criterium ‘thermische isolatie betrokken op 

temperatuur’. Bij het toepassen van brandwerende beglaasde puiconstructies zou dus niet de 

brandwerendheid worden verkregen die met het voorschrift is beoogd. Hoewel van toepassing zou ook 

het criterium ‘thermische isolatie betrokken op warmtestraling’ onvoldoende waarborgen bieden, daar 

als grenswaarde voor de maximale stralingsintensiteit 15 kW/m 2 wordt aangehouden terwijl de 

grenswaarde van 10 kW/m 2 bij opslag van gevaarlijke stoffen wordt gehanteerd. Met betrekking tot de 

WBDBO cq. de brandwerendheid moet daarom voor alle constructies aan alle criteria van de NEN 

6069, uitgave 1996 en NEN 6069/1A uitgave 2001 worden voldaan; 

- Om te voorkomen dat bij elke opslagvoorziening een volledige berekening moet worden gemaakt van 

de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (NEN 6068), is een praktische benadering te 

hanteren met betrekking tot de mate waarin de afstand tussen ruimten kan bijdragen aan de 

weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag: 

o indien de afstand van de opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk dat tot 

de inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 5 meter bedraagt, en binnen 

deze 5 meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen of goederen en geen brandgevaarlijke 

activiteiten plaatsvinden, kan worden volstaan met een brandwerendheid van wanden en dak 

van de opslagvoorziening van ten minste 30 minuten. De daarvoor noodzakelijke 

draagconstructie van de opslagvoorziening moet een brandwerendheid van ten minste 30 

minuten bezitten; 

o indien de afstand van de opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk dat tot 

de inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 10 meter bedraagt, en binnen 

deze 10 meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen/goederen en geen brandgevaarlijke 

activiteiten plaatsvinden, is er ten aanzien van de brandwerendheid van wanden en dak van de 

opslagvoorziening en de brandwerendheid van de noodzakelijke draagconstructie geen eis van 

toepassing. 

Hoewel er in sommige situaties door toepassing van deze praktische benadering niet letterlijk aan de norm 

NEN 6068 wordt voldaan, wordt toch geacht in alle redelijkheid een voldoende weerstand tegen 

branddoorslag en brandoverslag te zijn verkregen. Voor de opslag van gasflessen geldt een afwijkende 

praktische benadering die is weergegeven in voorschrift 6.2.5 van hoofdstuk 6. 

Eigenschappen toegepaste materialen in de gebouwconstructie 

Het Bouwbesluit 2003 biedt met de verwijzing naar de NEN 6068 en de NEN 6069 de mogelijkheid dat 

brandwerende constructies worden opgebouwd uit brandbare materialen, zoals hout. Omdat dit voor de 

opslag van bepaalde klassen gevaarlijke stoffen niet intrinsiek veilig is, is in PGS 15 bepaald dat voor de 

ruimten waarin die gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen de wanden, vloer en afdekking van onbrandbaar 

materiaal moeten zijn vervaardigd. 

Het Bouwbesluit 2003 biedt voor sommige situaties de mogelijkheid dat een dak van een bouwwerk niet 

niet-brandgevaarlijk hoeft te worden uitgevoerd. Het is niet wenselijk dat dit voor opslagvoorzieningen van 


gevaarlijke stoffen ook zou mogen. Daarom wordt hier bij de opslag van gevaarlijke stoffen expliciet 

voorgeschreven dat het dak moet zijn geconstrueerd van niet brandgevaarlijk materiaal. 

Onderscheid inpandig/uitpandig 

In PGS 15 wordt onderscheid gemaakt tussen inpandige en uitpandige opslagvoorzieningen. Onder 

inpandige opslagvoorzieningen worden alle voorzieningen verstaan die in een (ander) bouwwerk zijn 

gesitueerd. Tot nu toe werden hiervoor termen als (bouwkundige) kast en kluis gebruikt. Echter ook kant 

en klare opslagsystemen kunnen inpandig gebruikt worden. Een uitpandige opslagvoorziening is 

bijvoorbeeld een vatenpark, een in de buitenlucht geplaatst kant en klaar opslagsysteem, een vrijstaand 

opslaggebouw of een met een ander bouwwerk geschakeld opslaggebouw. 

Met onderstaande tekening wordt e.e.a. verduidelijkt. 

I 

II 

I 

I 

II 

II 

II 

II 

I 

II 

= inpandig 

= uitpandig 

Grote brandcompartimenten 

Het Bouwbesluit 2003 schrijft in beginsel (voor nieuwbouw) voor dat industriegebouwen moeten zijn 

ingedeeld in brandcompartimenten met een gebruiksoppervlakte van niet meer dan 1.000 m². Bij 

opslagvoorzieningen met een gebruiksoppervlakte van meer dan 1.000 m² moet er rekening mee worden 

gehouden dat in het kader van de bouwvergunning of de gebruiksvergunning voor wat betreft de veiligheid 

van het grote brandcompartiment ten genoegen van het gemeentelijk bevoegd gezag moet worden 

aangetoond dat een gelijkwaardige veiligheid is verkregen als met het Bouwbesluit 2003 is beoogd. Dit kan 

door middel van een onderzoeksrapport volgens de "Methode Beheersbaarheid van Brand". Voor wat 

betreft de milieuaspecten bij een brand in een groot brandcompartiment kan een dergelijk onderzoek ook 

worden verlangd in het kader van de vergunning Wet milieubeheer. 

3.2.1 Voorschriften inpandige opslagvoorziening Wm 

3.2.1.1 De WBDBO van een inpandige opslagvoorziening naar een andere ruimte en van een andere 

ruimte naar een opslagvoorziening moet ten minste 60 minuten bedragen. De wanden, het dak en de 

draagconstructie van de opslagvoorziening moeten een brandwerendheid van ten minste 60 minuten 

bezitten. Dit voorschrift is niet van toepassing indien uitsluitend gevaarlijke stoffen van klasse 8, 

verpakkingsgroep II of III, zonder bijkomend gevaar, tot een gezamenlijke hoeveelheid van ten hoogste 10 

ton, worden opgeslagen. 


Toelichting: 

Een opslagvoorziening waarin gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen, m.u.v. de klasse 8 worden opgeslagen, 

wordt in beginsel gelijkgesteld met een brandcompartiment als bedoeld in het Bouwbesluit 2003. Het 

bedoelde brandcompartiment heeft “rondom” dezelfde “WBDBO”. Met betrekking tot de WBDBO c.q. de 

brandwerendheid moet voor alle constructies aan alle criteria van de NEN 6069, uitgave 1996 en NEN 

6069/1A uitgave 2001 worden voldaan. 

Indien in een bestaande situatie een WBDBO of een brandwerendheid van 30 minuten is vergund, kan 

van de eis van 60 minuten worden afgeweken, mits binnen een afstand van 7,5 m van de 

opslagvoorziening geen brandgevaarlijke goederen aanwezig zijn. 

3.2.1.2 In de inpandige opslagvoorziening mag ten hoogste 2.500 kg gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen 

aanwezig zijn. 

Dit voorschrift is niet van toepassing indien uitsluitend gevaarlijke stoffen van klasse 8, verpakkingsgroep 

II of III, zonder bijkomend gevaar tot een gezamenlijke hoeveelheid van ten hoogste 10 ton, worden 

opgeslagen. 

Toelichting: zie toelichting 3.2.1.3 

3.2.1.3 In afwijking van voorschrift 3.2.1.2 mag in een inpandige opslagvoorziening ten hoogste 10.000 kg 

gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen aanwezig zijn indien in de opslagvoorziening een brandmeldinstallatie 

aanwezig is met doormelding naar de alarmcentrale van de overheids- of bedrijfsbrandweer, of een 

daaraan gelijkwaardige voorziening. De brandmeldinstallatie moet voldoen aan NEN 2535, uitgave 1996 

en NEN 2535/A1 uitgave 2002. Wm, AI 

Toelichting: zie ook bijlage 6 voor ontwerpnormen van brandmeldinstallaties. Voor de duidelijkheid moet 

hier worden opgemerkt dat de beperkingen tot respectievelijk 2.500 kg (in voorschrift 3.2.1.2) en 10.000 

kg gelden voor inpandig gesitueerde opslagvoorzieningen die niet zijn uitgevoerd met voorzieningen als 

bedoeld in hoofdstuk 4 (opslagvoorzieningen groter dan 10.000 kg). 

Een permanent bezette meldpost van een daartoe gecertificeerde bewakingsdienst kan als gelijkwaardig 

worden beschouwd, waarbij met name aspecten als alarmeringstijd een rol spelen. Tevens is het van 

belang dat ook de plaatselijke bouwverordening bepalingen kan bevatten omtrent de wijze van 

doormelding. De norm NEN 2654 geeft de eisen voor het beheer, de controle en het onderhoud van 

dergelijke brandmeldinstallaties. 

3.2.1.4 Indien in een inpandige opslagvoorziening meer dan 250 kg of liter gevaarlijke stoffen of CMRstoffen 

worden opgeslagen, mag de inpandige opslagvoorziening niet op een verdieping van een gebouw 

zijn gesitueerd. 


II of III, zonder bijkomend gevaar, worden opgeslagen. 

Toelichting: conform voorschrift 3.2.1.1 moeten ook deze beperkte hoeveelheden in een constructief 

zelfstandig brandcompartiment met een WBDBO naar andere ruimten van ten minste 60 minuten worden 

opgeslagen. Door aanvullende voorzieningen op het gebied van brandwerendheid of branddetectie kan 

van voorschrift 3.2.1.4 worden afgeweken. 

3.2.1.5 Op een verdieping van een gebouw mag per 200 m 2 vloeroppervlakte van een werkruimte of per 

brandcompartiment met een WBDBO naar andere ruimten van ten minste 60 minuten ten hoogste 500 kg 

of l gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen, verdeeld in minimaal twee opslagvoorzieningen worden 

opgeslagen. 


II of III, zonder bijkomend gevaar worden opgeslagen. 

Toelichting: door aanvullende voorzieningen op het gebied van brandwerendheid of branddetectie kan 

van voorschrift 3.2.1.5 worden afgeweken. 

3.2.1.6 Een opslagvoorziening mag niet in een vluchtroute zijn gelegen en mag het vluchten niet 

belemmeren. 

AI 

Bron:Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving. 


3.2.2 Voorschriften uitpandige opslagvoorziening Wm 

3.2.2.1 De WBDBO van een uitpandige opslagvoorziening naar een andere ruimte en van een andere 

ruimte naar een opslagvoorziening moet ten minste 60 minuten bedragen. De wanden, het dak en de 

daarvoor noodzakelijke draagconstructie van de opslagvoorziening moeten een brandwerendheid van ten 

minste 60 minuten bezitten. In afwijking hiervan geldt dat: 

- indien de afstand van de opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk dat tot de 

inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 5 meter bedraagt, en binnen deze 5 

meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen of goederen en geen brandgevaarlijke activiteiten 

plaatsvinden, de brandwerendheid van de de wanden, het dak en de draagconstructie van de 

opslagvoorziening ten minste 30 minuten moet bedragen; 

- indien de afstand van de opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk dat tot de 

inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 10 meter bedraagt, en binnen deze 10 

meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen/goederen en geen brandgevaarlijke activiteiten 

plaatsvinden, ten aanzien van de brandwerendheid van de wanden, het dak en de draagconstructie 

geen eis van toepassing is. 


II of III, zonder bijkomend gevaar worden opgeslagen. 

Toelichting: Een opslagvoorziening wordt in beginsel gelijkgesteld met een brandcompartiment als 

bedoeld in het Bouwbesluit 2003. Het compartiment bezit rondom dezelfde WBDBO, die kan worden 

gerealiseerd door middel van bouwkundige voorzieningen of door voldoende afstand, dan wel door een 

combinatie van beide. 

3.2.2.2 Het dak van een opslagvoorziening mag niet van brandgevaarlijk materiaal vervaardigd zijn. 

Toelichting: Dit voorschrift heeft ten doel te voorkomen dat het dak van een bouwwerk door een 

onverhoedse aanraking met vuur in brand vliegt. Het gaat hierbij om zogenaamd vliegvuur, zoals 

bijvoorbeeld in de rook van een open haard of in geval van een vonkenregen, afkomstig van een 

nabijgelegen brandend bouwwerk. Om te kunnen vaststellen of een dak niet brandgevaarlijk is, moet het 

dak bestand zijn tegen een in NEN 6063 omschreven beproeving. 

3.2.3 Voorschriften voor geschakelde opslagvoorzieningen en voor situaties waarin een 

opslagvoorziening grenst aan een ander brandcompartiment 

Wm 

3.2.3.1 De WBDBO van een brandcompartiment naar een ander brandcompartiment, een besloten ruimte 

waardoor een van rook en van brand gevrijwaarde vluchtroute voert, of een niet besloten 

veiligheidstrappenhuis mag niet lager zijn dan 60 minuten. 

Indien meerdere opslagvoorzieningen naast elkaar zijn gelegen moeten tevens maatregelen genomen 

worden om te voorkomen dat een incident zich van de ene naar de andere opslagvoorziening kan 

verplaatsen, bijvoorbeeld t.g.v. een uitstromende vloeistof. 

Toelichting: 

Dit voorschrift geldt zowel voor inpandige opslagvoorzieningen als voor uitpandige opslagvoorzieningen. 

Een opslagvoorziening wordt gezien als een brandcompartiment. Dit houdt in dat het brandcompartiment 

een WBDBO van ten minste 60 minuten bezit en dat de wanden, het dak en de draagconstructie van dit 

compartiment minimaal 60 minuten brandwerend zijn uitgevoerd. Tussen de geschakelde 

brandcompartimenten moeten voorzieningen aanwezig zijn die ervoor zorgen dat het falen van het ene 

brandcompartiment niet mag leiden tot het bezwijken van de draagconstructie van het andere 

brandcompartiment. 

Indien sprake is van geschakelde opslagvoorzieningen moet in ogenschouw worden genomen dat 

logistieke aspecten bij de beoordeling van de aanvaardbaarheid van het aantal geschakelde 

opslagvoorzieningen een rol kunnen spelen. Dit is echter afhankelijk van de specifieke bedrijfssituatie en 

daarom maatwerk. 


3.2.4 Algemeen 

3.2.4.1 Indien in een opslagvoorziening een automatische brandbeveiligingsinstallatie aanwezig is, kan 

het bevoegde gezag afwijken van de voorschriften in hoofdstuk 3.2 indien de locale situatie, de informatie 

van een risico-inventarisatie of de voorschriften van ontwerpnorm van een brandbeveiligingsinstallatie 

daar aanleiding toe geven. 

3.2.4.2 Indien in een voorschrift is bepaald dat een constructie met een brandwerendheid moet zijn 

uitgevoerd, mogen toegangsdeuren, vluchtdeuren, ramen, ventilatieopeningen of rookluiken in deze 

constructie geen afbreuk doen aan de vereiste brandwerendheid. 

3.2.4.3 Indien in een voorschrift is bepaald dat voor het bepalen van de vereiste WBDBO een constructie 

met een bepaalde brandwerendheid moet zijn uitgevoerd, moet een in deze constructie aangebrachte 

deur zelfsluitend zijn uitgevoerd. Een dergelijke deur mag uitsluitend in geopende stand zijn vastgezet, 

indien een voorziening is aangebracht die in geval van brand de deur automatisch sluit. 

3.2.4.4 De wanden, vloer en afdekking van een opslagvoorziening moeten zijn vervaardigd van 

onbrandbaar materiaal. 

3.3 Kwaliteit vloeren Wm 

3.3.1 Binnen een opslagvoorziening of bij een overslag- of laaden losgedeelte als bedoeld in voorschrift 

3.1.6 moeten bodembeschermde voorzieningen en maatregelen zijn getroffen die in combinatie leiden tot 

een verwaarloosbaar bodemrisico (A) conform de Nederlandse Richtlijn Bodembescherming bedrijfsmatige 

activiteiten (NRB). 

In de vloer van een opslagvoorziening mogen zich geen openingen bevinden die in directe verbinding 

staan of kunnen worden gebracht met een riolering of met het oppervlaktewater. 

Toelichting: 

Het verwaarloosbaar bodemrisico, vastgesteld zoals omschreven in de tabellen 3.3 en/of 3.4 van de 

bodemrisicochecklist van de NRB (deel A3), dient gerealiseerd te worden door middel van: 

a) een vloeistofdichte vloer, voorzien van een verklaring vloeistofdichte voorziening op grond van de 

CUR/PBV-aanbeveling 44, met de daarbij behorende bedrijfsinterne inspecties, of; 

b) indien gebruikt gemaakt wordt van de juiste en gesloten emballage, een kerende vloer en/of lekbak 

met de daarbij behorende maatregelen. Maatregelen bestaan uit toezicht en 

incidentenmanagement zoals gesteld in de NRB. Verwaarloosbaar bodemrisico wordt alleen 

bereikt als naast het gebruik en in stand houden van goede voorzieningen (inspectie, onderhoud, 

reparatie), invulling wordt gegeven aan het toezicht en het incidentenmanagement. 

Incidentenmanagement bestaat uit faciliteiten en personeel, waarbij men bijvoorbeeld moet denken 

aan absorptiemiddelen, opleiding en instructies. Met behulp van deel B3 van de NRB kan 

incidentenmanagement nader ingevuld worden. 

Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat het mogelijk is dat in bepaalde doelgroepconvenanten of 

8.40-besluiten specifieke afspraken zijn gemaakt. 

3.3.2 Indien een vloer vloeistofdicht is uitgevoerd, moet voor deze vloer een geldige, door een deskundig 

inspecteur afgegeven PBV-verklaring vloeistofdichte voorziening aanwezig zijn. 

Toelichting: Een deskundig inspecteur beoordeelt de vloer of voorziening aan de hand van CUR/PBVaanbeveling 

44. Na goedkeuring verstrekt een geaccrediteerd bureau een PBV-verklaring vloeistofdichte 

voorziening. 

3.3.3 Indien een vloer vloeistofkerend is uitgevoerd, moet de vloer periodiek visueel worden 

geïnspecteerd en moet het opruimen van gelekte of gemorste stoffen zijn gewaarborgd. Hiertoe moet 

binnen de inrichting een procedure incidentenmanagement aanwezig zijn. 

Toelichting: 

De procedure incidentenmanagement moet geschikt zijn om ingrijpen bij incidenten bij alle 

vloeistofkerende vloeren en vloeistofdichte lekbakken die binnen de inrichting aanwezig zijn mogelijk te 

maken. Aandacht moet zijn besteed aan instructies van het personeel, aanwezigheid van 

absorptiematerialen (op welke locaties binnen de inrichting aanwezig), overzicht van uitgevoerde en uit te 


voeren periodieke visuele inspecties, en de te treffen handelingen indien een vloer niet meer 

vloeistofkerend of een lekbak niet meer vloeistofdicht is. 

3.4 Kwaliteit stellingen Wm, AI 

3.4.1 Een stelling voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen moet bestand zijn tegen de opgeslagen 

gevaarlijke stoffen en stabiel zijn. Een stelling mag niet zwaarder worden belast dan waarvoor de stelling 

ontworpen is. De geschiktheid van een stelling moet kunnen worden aangetoond. 

Bij het gebruik van een stelling moet rekening gehouden worden met de risico's van de gevaarlijke stof, 

zowel qua klasse als verpakkingsgroep. 

Toelichting: 

Verkeerd ontwerp, montage of gebruik van stellingen kan tot incidenten of calamiteiten met gevaarlijke 

stoffen leiden. 

De praktijkrichtlijn NPR 5054 (ontwerp 2003) “palletstellingen – bediening door magazijntrucks – 

verklaring van toegestaan gebruik” is een leidraad bij het specificeren van de wijze van toegelaten gebruik 

van door magazijntrucks bediende palletstellingen. Deze richtlijn geldt dus voor grotere stellingen waarbij 

het afzetten of uitnemen van goederen plaatsvindt door (handmatig) bediende magazijntrucks. De 

praktijkrichtlijn kan worden gebruikt als leidraad bij het vastleggen van projectgebonden randvoorwaarden 

voor zowel de constructie of het ontwerp als de maatvoering van palletstellingen die door magazijntrucks 

worden bediend. 

Daarnaast zijn in de norm NEN 5051 (1982) ”Magazijnstellingen – aanschafgegevens – montage en 

gebruik – door de besteller te verstrekken ontwerpgegevens en bepalingen voor montage en gebruik” 

gegevens opgenomen voor het ontwerpen, de bouw en het veilig gebruik van magazijnstellingen. 

De geschiktheid van een stelling kan dus worden aangetoond door de ontwerpuitgangspunten van een 

stelling eenduidig en schriftelijk vast te leggen in een “Verklaring van toegestaan gebruik”. Deze 

“Verklaring van toegestaan gebruik” moet zijn opgesteld overeenkomstig de NPR 5054 en hoofdstuk 3 

van de NEN 5051. Voor wat betreft het gebruik van pallet- of inrijstellingen moet de “Verklaring van 

toegestaan gebruik” tevens opgesteld zijn overeenkomstig de RVHM 1995. In geval van specifieke, 

stellingfabrikaat afhankelijke gebruiksvoorwaarden, moeten deze aanvullend in de “Verklaring van 

toegestaan gebruik” zijn opgenomen. Deze “Verklaring van toegestaan gebruik” moet in ieder geval door 

de stellingleverancier zijn ondertekend. Stellingen moeten vervolgens ook gebruikt worden 

overeenkomstig de “Verklaring van toegestaan gebruik”. 

3.4.2 Een stelling moet tegen aanrijden zijn beveiligd. 

3.4.3 Indien tijdens het gebruik van een stelling een stellingonderdeel blijvend is vervormd, moeten 

onmiddellijk passende maatregelen worden genomen. Alvorens de stelling opnieuw in gebruik wordt 

genomen moeten beschadigde onderdelen worden vervangen of gerepareerd. 

Toelichting: 

Voorbeeld van een passende maatregel: indien een ligger is beschadigd, moet deze onmiddellijk vrij worden 

gemaakt van opslag. Indien een staander is beschadigd, moeten de liggers aan weerszijde van de staander 

onmiddellijk vrij van opslag worden gemaakt. 

3.4.4 De stellingconstructie moet ten minste jaarlijks visueel op doelmatigheid, juist gebruik en eventuele 

beschadigingen worden geïnspecteerd. De resultaten van de inspectie moeten worden geregistreerd. 

Toelichting: 

De inspectie kan zowel door een intern verantwoordelijke worden uitgevoerd als door een 

stellingleverancier. 

3.4.5 De regels met betrekking tot gescheiden opslag uit paragraaf 3.12 zijn eveneens van toepassing op 

de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen in een stelling. 

Toelichting: Met dit voorschrift wordt beoogd dat ook in verticale zin opslag van onverenigbare 

combinaties moet worden voorkomen. Dus stoffen die met elkaar kunnen reageren mogen niet boven 

elkaar in stellingen zijn geplaatst. 


3.5 Bliksembeveiliging Wm 

3.5.1 Indien noodzakelijk moet een doelmatige bliksembeveiligingsinstallatie zijn geplaatst. Een 

bliksembeveiligingsinstallatie is doelmatig indien de installatie voldoet aan NEN 1014. 

Toelichting: de noodzaak van een beveiliging tegen blikseminslag is niet altijd aanwezig. In NEN 1014 is 

een berekeningsmodel opgenomen waarmee kan worden vastgesteld of bliksembeveiliging noodzakelijk 

is. Een goede aarding van de staalconstructie voldoet in vele gevallen. 

3.6 Explosieveiligheid AI 

In een opslagvoorziening moeten de wettelijke eisen ten aanzien van explosieveiligheid in acht 

worden genomen. Een gevarenzone-indeling kan hiervan onderdeel uitmaken. De eisen zijn 

opgenomen in het Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.5a t/m 3.5f. In hoeverre deze wetgeving 

van toepassing is, is afhankelijk van de aard van de opgeslagen stoffen. Het onderwerp 

explosieveiligheid is verder uitgewerkt in bijlage 1. 

Bron: Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving. 

3.7 Ventilatie Wm, AI 

3.7.1 Een opslagvoorziening moet doelmatig zijn geventileerd. Afvoer van ventilatielucht moet op 

de buitenlucht plaatsvinden. Indien natuurlijke ventilatie op de buitenlucht aanwezig is, moeten 

ventilatieopeningen zo ver mogelijk van elkaar (diametraal) zijn aangebracht. De ventilatie 

moet continu zijn en de ventilatievoud van de ruimte per uur moet te allen tijde minimaal 1 

bedragen. Een grotere ventilatievoud kan noodzakelijk zijn, afhankelijk van de gevaarsaspecten 

van de opgeslagen stoffen (explosieveiligheid / arbeidshygiënische omstandigheden). Indien een 

ventilatieopening is aangebracht in een bouwkundige constructie waaraan op basis van paragraaf 

3.2 van deze richtlijn eisen m.b.t. WBDBO of brandwerendheid zijn gesteld, moeten vlamkerende 

roosters zijn aangebracht en mag door het aanbrengen van de ventilatie geen afbreuk worden 

gedaan aan de WBDBO van de opslagvoorziening. Dit voorschrift is niet van toepassing op een 

brandveiligheidsopslagkast. 

Toelichting: 

Ventilatie heeft ten doel te voorkomen dat door een lekkage anders dan ten gevolge van een calamiteit, 

een explosief damp/luchtmengsel ontstaat. Zoneklassen en zoneafmetingen worden mede bepaald door 

het ventilatieontwerp (zie NPR 7910-1). Tevens heeft ventilatie ten doel schadelijke of hinderlijke gassen 

of dampen af te voeren (arbeidshygiënische aspecten). In hoeverre er sprake is van schadelijke of 

hinderlijke dampen kan bepaald worden met behulp van de RI&E. De gevaarseigenschappen van de 

opgeslagen stof(fen) moeten hierbij nadrukkelijk betrokken worden. Afhankelijk van de uitkomst dient 

doelmatige ventilatie aangebracht te worden. 

Indien beveiligingen worden aangebracht (te denken valt aan detectieapparatuur) kan afgeweken worden 

van de ventilatie-eisen. Dit kan van belang zijn bij bijvoorbeeld gekoelde of verwarmde opslag. 

Indien een rookluik (rook- en warmteafvoer) zodanig is geïnstalleerd dat deze onder normale 

omstandigheden is geopend, kan een rookluik worden gezien als een ventilatiekanaal. Bij bepaalde 

brandbeveiligingsinstallaties worden eisen gesteld aan de uitvoering van ventilatiekanalen. 

In de norm voor brandveiligheidsopslagkasten (NEN-EN 14470-1) zijn eisen m.b.t. ventilatie opgenomen. 

3.8 Voorkomen van verontreinigd hemelwater Wm 

3.8.1 Een in de buitenlucht gesitueerde opslagvoorziening moet zodanig zijn geconstrueerd dat 

hemelwater niet op de vloer van de opslagvoorziening kan geraken dan wel dat hemelwater regelmatig 

van de vloer kan worden verwijderd. 

Toelichting: 

Het doel van dit voorschrift is beheersing van het, potentieel vervuilde, regenwater. Dit kan door middel 

van een afdak worden gerealiseerd, maar ook op andere wijze (opvang, afvoer, controle, 

lozing/behandeling). 


3.9 Productopvang Wm, AI 

3.9.1 Een opslagvoorziening moet zodanig zijn geconstrueerd dat gelekte of gemorste gevaarlijke 

vloeistof redelijkerwijs niet uit de voorziening kan stromen. Daartoe moet de opslagvoorziening een 

opvangcapaciteit hebben van ten minste 110% van de inhoud van de grootste emballage, doch (als dat 

méér is) ten minste 10% van de inhoud van de totale emballage. De opvangvoorziening moet voldoende 

bestand zijn tegen de opgeslagen stoffen. In de opvangvoorziening mogen zich geen openingen bevinden 

die in rechtstreekse verbinding staan met de riolering. 

Toelichting: De opvangcapaciteit geldt alleen voor vloeistoffen. Lege ongereinigde emballage telt daarbij 

niet mee. 

Voor opslaghoeveelheden groter dan 10 ton gelden andere bepalingen (zie hoofdstuk 4). 

3.10 Brandveiligheidsopslagkasten Wm, AI 

3.10.1 Een brandveiligheidsopslagkast waarvan het eerste gebruik heeft plaatsgevonden na 1 januari 

2006 moet aan NEN-EN-14470-1 voldoen. Een brandveiligheidsopslagkast waarvan het eerste gebruik 

dateert van vóór die datum moet ten minste voldoen aan NEN 2678. 

Toelichting: 

De norm NEN-EN-14470-1 kent 4 categorieën van brandwerendheid, te weten 15, 30, 60 en 90 minuten. 

Afhankelijk van de toepassing van een brandveiligheidsopslagkast moet gekozen worden voor een 

bepaalde veiligheidsklasse (30, 60 of 90). In bijlage 4 is ingegaan op de verschillende eisen die bij de 

betreffende veiligheidsklassen behoren. Voor de opslag van gevaarlijke stoffen die onder PGS 15 vallen is 

het type met 15 minuten brandwerendheid niet geschikt. 

3.10.2 Binnen de inrichting moet voor de brandveiligheidsopslagkast waarvan het eerste gebruik heeft 

plaatsgevonden na 1 januari 2006 een productcertificaat aanwezig zijn, waaruit blijkt dat de 

brandveiligheidsopslagkast voldoet aan de norm als bedoeld in voorschrift 3.10.1. 

Toelichting: Zowel voor de gebruiker als voor de toezichthoudende instanties moet duidelijk zichtbaar zijn 

aan welke brandveiligheidsnorm de kast voldoet alsook aan welke prestatie. 

Overeenkomstig de Europese norm EN-14470-1 moet op de voorkant (buitenkant) van de kast op een 

goed zichtbare plaats de volgende informatie zijn aangebracht: 

- deuren sluiten (wanneer kast niet wordt gebruikt); 

- gevaarsymbool overeenkomstig ISO 3864; 

- gevaarsymbool overeenkomstig ISO 3864; 

- de van toepassing zijnde norm, bij nieuwe kasten vanaf mei 2004 moet dit zijn: EN-14470-1 of 

- NEN-EN-14470-1; 

- de brandwerendheids prestatie van de kast, aangegeven in type 30, 60 of 90. 

Tevens moet in of op de kast de volgende informatie zijn aangebracht: 

- naam of merk van de producent; 

- model nummer en jaar van productie; 

- maximum toegestane emballage; 

- maximale belasting legbord. 

Om aan te tonen dat de kast ook werkelijk als type is getest dient de leverancier een testrapport met de 

kast mee te leveren. Dit testrapport bestaat uit een samenvatting van onderzoek waarin wordt verwezen 

naar het volledige beproevingsverslag en een omschrijving van het resultaat. Deze samenvatting moet zijn 

afgedrukt op een document voorzien van logo en naam van het onderzoeksinstituut dat de proef heeft 

uitgevoerd. Het onderzoeksinstituut moet een voor die verrichting geaccrediteerde instelling zijn. 

3.11 Verpakking en etikettering Wm, AI 

3.11.1 De verpakking van de in een opslagvoorziening aanwezige gevaarlijke stoffen moet zodanig zijn 

dat: 

- niets van de inhoud uit de verpakking onvoorzien kan ontsnappen; 

- het materiaal van de verpakking niet door gevaarlijke stoffen kan worden aangetast, dan wel met die 

gevaarlijke stoffen een reactie kan aangaan dan wel een verbinding kan vormen; 


- de verpakking tegen normale behandeling bestand is. 

Aan dit voorschrift wordt in ieder geval voldaan indien de gevaarlijke stoffen zijn verpakt conform de 

bepalingen van de Verenigde Naties zoals verwoord in de "Recommandations on the Transport of 

Dangerous Goods" (Oranje Boek). 

Toelichting: 

Over het algemeen bevinden gevaarlijke stoffen in een opslagvoorziening zich in de zogenaamde UNgekeurde 

verpakking. Daarnaast zijn er consumentenomverpakkingen die zijn verpakt volgens het regime 

van de zogenaamde gelimiteerde hoeveelheden (limited quantities / LQ) In deze verpakkingen is een 

dermate geringe hoeveelheid gevaarlijke stof aanwezig dat er slechts een beperkt risico ontstaat indien 

deze hoeveelheid vrijkomt. (ADR sectie 3.4 behandelt de wijze waarop gelimiteerde hoeveelheden 

behandeld moeten worden en welke vrijstellingen daarvoor gelden.) 

Breekbare verpakking moet in een opslagvoorziening (m.u.v. de werkvoorraad) zoveel mogelijk conform 

de vervoersregelgeving opgeslagen worden als samengestelde verpakking (zie ADR subsectie 1.2.1 en 

4.1.1.5). 

3.11.2 De etikettering van de in een opslagvoorziening aanwezige gevaarlijke stoffen moet zodanig zijn 

dat de gevaarsaspecten van de gevaarlijke stof duidelijk tot uiting komen. 

Toelichting: 

Conform de UN-regelgeving, respectievelijk ADR (hoofdstuk 5.2) moet elke colli (buitenverpakking) voor 

het vervoer zijn voorzien van een gevarenetiket, de kenmerking middels het UN-nummer voorafgegaan 

door de letters “UN”. 

Verpakkingen met LQ hoeveelheden zijn niet gekenmerkt met een gevarenetiket. Elke verpakking moet 

echter wel voorzien zijn van een UN-nummer, voorafgaand door de letters “UN”. Indien er sprake is van 

een samengestelde verpakking dan moeten alle UN-nummers, voorafgaand met de letters “UN” of de 

letters “LQ” worden vermeld. 

Tevens moeten gebruiksverpakkingen zijn voorzien van gevaaraanduidingen op grond van de Wms of, 

indien het voor intern gebruik is, zijn voorzien van werkpleketiketten conform de 

Arbeidsomstandighedenwet. Dit geldt uiteraard niet voor afvalstoffen. 

3.11.3 De verpakking van in de buitenlucht opgeslagen gevaarlijke stoffen moet bestand zijn tegen alle 

mogelijke weersinvloeden. 

3.11.4 Voorzieningen moeten zijn getroffen om beschadiging van emballagemateriaal ten gevolge van 

transportactiviteiten te voorkomen. 

3.12 Onverenigbare combinaties Wm, AI 

3.12.1 Gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen die met elkaar gevaarlijke reacties kunnen aangaan waarbij 

sterke verhoging van temperatuur of druk optreedt of waarbij gassen kunnen ontstaan die giftiger of 

brandbaarder zijn dan op grond van de eigenschappen van één van de stoffen is te verwachten, moeten 

gescheiden van elkaar worden opgeslagen. Dit voorschrift is niet van toepassing voor stoffen die vallen 

onder het regime van gelimiteerde hoeveelheden (hoofdstuk 3.4 van het ADR). 

Toelichting: 

Het doel van het gescheiden opslaan van gevaarlijke stoffen is dat bij het vrijkomen van de stof uit de 

verpakking voorkomen wordt dat door de vrijgekomen stof een groter (vervolg)effect ontstaat dan op 

grond van de eigenschappen van de betreffende stof verwacht kan worden. 

In bijlage 3 is weergegeven hoe in praktische zin deze doelstelling kan worden gerealiseerd. In de 

hoofdstukken 6, 7, 8 en 9 zijn voor de in deze hoofdstukken behandelde categorieën gevaarlijke stoffen 

bijzondere bepalingen opgenomen voor de gezamenlijke opslag met andere gevaarlijke stoffen. 

Gelimiteerde hoeveelheden betreffen kleine verpakkingen met een tweede (om)verpakking. Bij een 

lekkage komt er een kleine hoeveelheid vrij, die weinig vervolgschade kan aanrichten; een escalerende 

reactie met een ander product is dan minder waarschijnlijk. 

De uitzondering voor gelimiteerde hoeveelheden geldt alleen indien de stoffen in de transportverpakking 

zijn opgeslagen. 


3.13 Gebruik opslagvoorziening Wm, AI 

3.13.1 Indien verpakte gevaarlijke stoffen gestapeld worden opgeslagen, moet de verpakking op veilige 

wijze gestapeld zijn, waarbij rekening gehouden wordt met de sterkte van de verpakking. 

3.13.2 Pallets met verpakte gevaarlijke stoffen die zijn gestapeld, moeten van een deugdelijke constructie 

zijn. Voor iedere wijze van verpakking moet afhankelijk van gewicht en sterkte van de verpakking een 

maximale stapeling worden vastgesteld. 

3.13.3 Breekbare (glazen) enkelvoudige verpakking mag niet worden gestapeld. 

3.13.4 In een opslagvoorziening mogen geen gemotoriseerde transportmiddelen aanwezig zijn, anders 

dan ten behoeve van en slechts gedurende de tijd van het laden en lossen. 

Toelichting: het stallen van vorkheftrucks in een opslagvoorziening voor gevaarlijke stoffen wordt 

beschouwd als een activiteit waardoor het risico toeneemt. Indien het echter gaat om een vorkheftruck die 

volledig aan de ATEX-richtlijn voldoet, of indien een vorkheftruck in een apart vak wordt gestald, kan van 

dit voorschrift worden afgeweken. 

3.13.5 De opslagvoorziening moet regelmatig worden gecontroleerd op lekkages of beschadiging van de 

aanwezige emballage. 

3.14 Incidenten met gemorste gevaarlijke stoffen Wm, AI 

3.14.1 Gemorste of gelekte gevaarlijke stoffen die in een opslagvoorziening zijn vrijgekomen moeten zo 

snel mogelijk worden opgeruimd. Daartoe moeten in of nabij de opslagvoorziening materialen aanwezig 

zijn om deze stoffen te immobiliseren, te neutraliseren of te absorberen. De aard en hoeveelheid van deze 

materialen moeten zijn afgestemd op de aard en hoeveelheid van de opgeslagen gevaarlijke stoffen, en 

de grootte van de aanwezige verpakkingen. 

Indien een verpakking lekt, moet deze lekkage onmiddellijk worden verholpen, bijvoorbeeld door lekkende 

vaten in overmaatse vaten te plaatsen. Bij lekkage moet ontwikkeling en verspreiding van giftige of 

explosieve stoffen of stankstoffen tot een minimum worden beperkt door doelmatige ventilatie, beperking 

van verspreiding van de vloeistof en snelle opname door middel van absorptiemateriaal. 

3.14.2 Ten behoeve van de veiligheid van de werknemers moet binnen de inrichting een instructie 

aanwezig zijn die de te nemen maatregelen bij een lekkage of een incident met gevaarlijke stoffen 

beschrijft. De bedrijfsleiding moet deze instructie actueel houden en werknemers hierover inlichten. 

Toelichting: Indien het gevaarlijke stoffen van de klasse 6.2 (uitsluitend categorie I3 of I4) betreft, moet in 

het bijzonder aandacht worden besteed aan het tijdig inschakelen van ter zake deskundigen. 

3.14.3 Op een duidelijk zichtbare plaats bij de toegang tot de inrichting of bij de portier moet een duidelijk 

leesbare instructie zijn aangebracht over de te nemen maatregelen in het geval van een calamiteit. Deze 

instructie moet gegevens bevatten van instanties of personen waarmee in het geval van een calamiteit 

contact moet worden opgenomen. 

3.15 Rook- en vuurverbod, blustoestellen Wm, AI 

3.15.1 Binnen een opslagvoorziening en tevens binnen een afstand van 2 m daarbuiten mag niet worden 

gerookt en mag geen open vuur aanwezig zijn. Aan de buitenzijde van de opslagvoorziening moet op 

daartoe geschikte plaatsen met betrekking tot dit verbod een pictogram overeenkomstig NEN 3011 zijn 

aangebracht. 

3.15.2 Voor elke 200 m 2 vloeroppervlakte van een opslagvoorziening moet ten minste één draagbaar 

blustoestel aanwezig zijn met een vulling van ten minste 6 kg of liter blusstof. Het blustoestel moet tegen 

weersinvloeden zijn beschermd. De keuze van het type blustoestel moet zodanig zijn dat deze geschikt is 

om een beginnende brand van de opgeslagen stoffen te blussen. 


3.16 Veiligheidsignalering, veiligheidsinformatiebladen, instructies Wm, AI 

3.16.1 Aan de buitenzijde van een opslagvoorziening, nabij de toegangsdeur(en) moeten op duidelijk 

zichtbare plaatsen waarschuwingsborden worden geplaatst, welke het gevaar van de opgeslagen 

gevaarlijke stoffen aanduiden. Op daartoe geschikte plaatsen moeten de betreffende 

gevaarsymbolen zijn aangebracht: 

a. voor wat betreft de opslag van (licht) ontvlambare vloeistoffen, het pictogram "ontvlambare 

stoffen of hoge temperatuur"; 

b. voor wat betreft de opslag van bijtende stoffen het pictogram "bijtende stoffen" 

c. voor wat betreft de opslag van giftige stoffen het pictogram "giftige stoffen"; 

d. voor wat betreft de opslag van oxiderende stoffen het pictogram "oxiderende stoffen". 

Bij alle opslagvoorzieningen moet het verbodsbord "vuur, open vlam en roken verboden" zijn 

aangebracht. 

In plaats van bovengenoemde symbolen mogen ook de “grote etiketten” behorende bij de klasse 3, 

8, 6.1 en 5.1 zoals nader omschreven in ADR hoofdstuk 5.3.1) worden geplaatst. 


Toelichting: In bijlage 2 zijn voorbeelden van de voor de veiligheidssignalering te gebruiken 

gevaarsymbolen weergegeven. 

3.16.2 Binnen de inrichting moeten veiligheidsinformatiebladen (VIB’s) van de opgeslagen gevaarlijke 

stoffen beschikbaar zijn. De VIB’s moeten voldoen aan EG-richtlijn 91/155/EEG. Dit voorschrift geldt 

niet voor stoffen die niet onder de Wms vallen en niet voor gevaarlijke afvalstoffen. 

Bron: Veiligheidsinformatiebladenbesluit Wms. 

Toelichting: Veiligheidsinformatiebladen (ook wel genoemd “material safety data sheets”, MSDS) 

mogen ook digitaal in de inrichting beschikbaar zijn. 

3.17 Vakbekwaamheid Wm, AI 

3.17.1 Indien in een inrichting meer dan 2.500 kg gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, moet tijdens het 

verrichten van werkzaamheden met gevaarlijke stoffen in een opslagvoorziening een door het bedrijf 

aangestelde deskundige in de inrichting aanwezig zijn, met voldoende vakbekwaamheid op het gebied 

van het omgaan met gevaarlijke stoffen en het bestrijden van calamiteiten met gevaarlijke stoffen. 

Informatie over de vakbekwaamheid van de deskundige moet binnen de inrichting aanwezig zijn. 

Toelichting: 

De vakbekwaamheid van de deskundige moet aantoonbaar zijn, bijvoorbeeld aan de hand van gevolgde 

relevante opleidingen of certificaten. In de RI&E moet hier aandacht aan zijn besteed. Voor bepaalde 

stoffen of categorieën van inrichtingen kan een andere ondergrens worden gehanteerd. Zo wordt in het 

Besluit opslagen transportbedrijven milieubeheer geen minimale hoeveelheid genoemd voor het van 

toepassing zijn van de vakbekwaamheidseis. Achtergrond is dat in dergelijke bedrijven intensieve 

handelingen met gevaarlijke stoffen plaatsvinden. De hoeveelheid is dan van minder belang voor de 

noodzakelijke vakbekwaamheid. 

3.18 Journaal en registratie Wm, AI 

3.18.1 Indien in een inrichting meer dan 2.500 kg gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, moet van de 

opslag van gevaarlijke stoffen die in de inrichting aanwezig zijn een actueel journaal worden bijgehouden. 

Het journaal moet van een datum zijn voorzien. Het journaal moet in de inrichting op een plaats ter 

inzage liggen, die direct toegankelijk is voor hulpverlenende diensten. Het journaal moet ten minste de 

volgende onderdelen bevatten: 

- de juiste vervoersnaam, aangevuld met, zover van toepassing, de technische benaming (zie 3.1.2 

ADR/IMDG-code) en de klasse van de stof zoals vermeld in het ADR of de IMDG code; 

- de hoeveelheid van de stof; 


- de verpakkingsgroep (indien toegewezen); 

- het UN-nummer van de stof als mede de modelnummers van de gevaarsetiket(en) volgens art. 5.2 

van ADR; 

- CMR-stoffen moeten in het journaal zijn opgenomen met hun chemische naam en de vermelding 

CMR. 

Het journaal moet tevens een actuele tekening bevatten waarop het volgende is aangegeven: 

- de lay-out van de inrichting; 

- de plaats van de gebouwen en de te onderscheiden activiteiten; 

- de plaats waar de gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen; 

- een noordpijl. 

Het journaal moet zijn voorzien van een instructie met de namen en telefoonnummers van personen 

waarmee hulpverlenende diensten in het geval van een calamiteit contact kunnen opnemen. 

Toelichting: 

Het journaal heeft als doel hulpdiensten in geval van een calamiteit inzicht te geven in soort, hoeveelheid 

en locatie van opgeslagen gevaarlijke stoffen. Voorschrift 3.18.1 is een voorbeeld (bijvoorbeeld voor de 

transportsector) van de wijze waarop de journaalverplichting in een vergunning kan worden opgenomen. 

Indien bijvoorbeeld in een inrichting weliswaar meer dan 2.500 kg gevaarlijke stoffen aanwezig zijn, maar 

deze uitsluitend in kasten worden opgeslagen, is het niet zinvol om in het journaal per kast de in het 

voorschrift genoemde gegevens te verlangen. 

Ten behoeve van het formuleren van de journaalverplichting kunnen de volgende aandachtspunten 

worden genoemd: 

- indien in de inrichting tankcontainers aanwezig zijn moeten deze ook in het journaal worden vermeld; 

- indien meerdere opslagvoorzieningen elk met een capaciteit van meer dan 10 ton binnen de inrichting 

aanwezig zijn, moet per opslagvoorziening inzicht worden gegeven welke gevarenklassen per 

opslagvoorziening aanwezig zijn; 

- in overleg met de lokale brandweer of het Wm-bevoegd gezag kan voor een andere vorm van het 

journaal worden gekozen; 

- inrichtingen die onder Brzo 1999 vallen en VR-plichtig zijn, hebben al de verplichting om een 

stoffenlijst bij te houden; het advies is om in de Wm-vergunning hierbij aan te sluiten en geen 

separaat journaal te verlangen; 

- de verplichting een journaal bij te houden geldt vanaf een hoeveelheid van 2.500 kg gevaarlijke 

stoffen per inrichting; het kan echter wenselijk zijn om ook bij kleinere opslaghoeveelheden een 

journaal voor te schrijven, bijvoorbeeld als er opslag plaatsvindt van bijvoorbeeld zeer toxische stoffen 

of de inrichting in de nabijheid ligt van kwetsbare bestemmingen of oppervlaktewater; 

- door de modelnummers van een gevaarsetiket volgens hoofdstuk 5.2 van ADR in het journaal op te 

nemen zijn alle relevante gevaren van een stof bekend (bv een klasse 3 met bijkomend gevaar 6.1, 

dan moet vermeld worden 3 + 6.1); 

- indien ADR-klasse, UN-nummer, verpakkingsgroep en hoeveelheid van de opgeslagen gevaarlijke 

stoffen niet frequent wijzigen (niet vervoergebonden inrichting) kan eventueel worden volstaan met 

een eenmalige lijst van de maximale opslag (bijvoorbeeld het gevaarlijke stoffenoverzicht uit de Wmaanvraag), 

de soort gevaarlijke stof en de plaats van opslag (bijvoorbeeld een tekening). Indien in een 

opslagvoorziening stoffen qua soort en hoeveelheid dagelijks drastisch wijzigen, moet het journaal 

dagelijks worden geactualiseerd; 

- indien een actueel intern noodplan aanwezig en beschikbaar is voor hulpverlenende diensten, is het 

niet nodig om een tekening en persoonsgegevens in het logboek op te nemen. 

3.19 Intern noodplan Wm, AI 

3.19.1 Indien in de inrichting meer dan 10.000 kg gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen worden opgeslagen, 

meer dan 1.000 kg zeer giftige stoffen (ADR-klasse 6.1 Verpakkingsgroep I) worden opgeslagen of 

gasflessen met giftig/bijtende of giftige inhoud met een totale waterinhoud van meer dan 250 liter worden 

opgeslagen, moet in de inrichting een actueel intern noodplan aanwezig zijn, waarin de getroffen 

organisatorische en technische maatregelen ter bestrijding van een redelijkerwijs te verwachten ongeval 

of incident zijn omschreven. In het noodplan moet onder andere een lijst met telefoonnummers 

opgenomen zijn voor gebruik bij incidenten. 


Toelichting: In hoofdstuk 6 van deze richtlijn wordt aandacht besteed aan de opslag van gasflessen. Naast 

verstikkende en brandbare gassen is dit hoofdstuk ook van toepassing op de opslag van gasflessen met 

ammoniak en ethyleenoxide. 

3.19.2 Ten minste éénmaal per drie jaar moet het intern noodplan worden geëvalueerd, beproefd en 

zonodig gewijzigd. Bij de evaluatie wordt rekening gehouden met veranderingen die zich in de inrichting 

hebben voorgedaan, en met nieuwe kennis en inzichten. 

Toelichting: 

Indien een intern noodplan als bedoeld in artikel 22 van het Brzo’99 is opgesteld of een noodplan conform 

de ARIE, wordt aan dit voorschrift voldaan. De frequentie voor evaluatie en beproeving is in 

overeenstemming met het Brzo ’99. 

3.20 Toegankelijkheid voor onbevoegden Wm, AI 

3.20.1 Een open opslagvoorziening mag niet ongecontroleerd toegankelijk zijn voor onbevoegden. 

Hieraan is voldaan als het terrein als geheel afdoende is afgeschermd door muren (gebouwen), hekken, 

sloten van voldoende breedte en dergelijke. 

Indien dit niet het geval is moet het toegankelijke deel van de opslagvoorziening zijn afgeschermd door 

een vast en ten minste 1,8 m hoog hek- of gaaswerk van onbrandbaar materiaal met tenminste 2 

toegangsdeuren. Indien in een opslagvoorziening de afstand van het verst gelegen punt tot de deur 

minder bedraagt dan 15 m, kan met één deur worden volstaan. 

3.21 Toegangsdeuren en vluchtwegen 

3.21.1 Een toegangsdeur tot een betreedbare opslagvoorziening moet van buitenaf met een slot en sleutel 

of op een andere gelijkwaardige wijze afsluitbaar zijn, doch van binnenuit zonder sleutel kunnen worden 

geopend. Een toegangsdeur moet bij afwezigheid van deskundig personeel ter plaatse van de 

opslagvoorziening zijn afgesloten, tenzij de toegangsdeur verbinding geeft met een aanmaak-, 

verwerkings- of verkoopruimte. 

Wm, AI 

3.21.2 Een toegangsdeur die tevens dient als nooduitgang moet naar buiten opendraaien. 

Vluchtwegen en nooduitgangen, evenals het buiten de opslagvoorziening gelegen aansluitende 

terrein, moeten vrij zijn van obstakels. 

Doelmatige maatregelen moeten zijn genomen teneinde het mogelijk te maken dat een werknemer, 

indien een toestand ontstaat waarin direct gevaar voor zijn veiligheid of gezondheid aanwezig is, zich 

snel via de kortst mogelijke weg in veiligheid kan stellen. 

Een opslagvoorziening moet met ten minste twee toegangsdeuren, die zoveel als mogelijk in 

tegenoverstelde zijden zijn gesitueerd, bereikbaar zijn. Indien in een opslagvoorziening de afstand van 

het verst gelegen punt tot de deur minder bedraagt dan 15 m, kan met één deur worden volstaan. 

Schuifdeuren of als tourniketdeur uitgevoerde draaideuren gelden niet als nooduitgang. AI 


Toelichting: 

In het Bouwbesluit zijn (bouwkundige) eisen m.b.t. vluchtwegen en nooduitgangen opgenomen. 

3.22 Noodverlichting en vluchtwegaanduiding AI 

3.22.1 Een betreedbare opslagvoorziening moet zijn voorzien van adequate noodverlichting en 

vluchtwegverlichting conform NEN-EN 1838. 


Toelichting: in kleine besloten ruimten en bij overzichtelijke opslagvoorzieningen in de buitenlucht, 

kan van deze eis worden afgeweken. 


3.23 Verwarming Wm, AI 

3.23.1 Indien verwarming plaatsvindt, moet dit door middel van een centrale verwarmingsinstallatie of 

verwarmingstoestellen waarvan de verbrandingsruimte niet in open verbinding staat of kan worden 

gebracht met de opslagvoorziening en waarvan de delen, die in direct contact staan met deze plaats geen 

hogere oppervlaktetemperatuur hebben dan 250 °C, en waarbij aanraking van de opgeslagen stoffen met 

deze delen is uitgesloten of door een verwarmingstoestel dat voldoet aan NEN 1078 en aan NPR 3378-23 

(nl). 

3.24 Nooddouche en oogspoelvoorziening AI 

3.24.1 Indien stoffen behorende tot verpakkingsgroep I worden opgeslagen, meer dan 2.500 kg 

gevaarlijke stoffen worden opgeslagen of indien in de opslagvoorziening vorkheftrucks worden 

gebruikt, moeten in of nabij een betreedbare opslagvoorziening een nooddouche en een 

oogspoelvoorziening aanwezig zijn die te allen tijde goed bereikbaar zijn. 

Een nooddouche moet zijn aangesloten op het waterleidingnet en voldoende capaciteit hebben. 

Een oogspoelvoorziening moet: 

- voldoende snel bereikbaar zijn in geval van een ongeval; 

- eenvoudig bedienbaar zijn; 

- zodanig zijn uitgevoerd dat zonodig beide ogen voldoende lang gespoeld kunnen worden; 

- zodanig zijn uitgevoerd dat indien de ogen worden gespoeld, deze wel snel worden gereinigd, maar 

niet worden beschadigd. 


Toelichting: 

De richtwaarde voor de capaciteit van een nooddouche is 80 l/min. Indien uit de RI&E blijkt dat een 

nooddouche niet noodzakelijk is, kan van dit voorschrift worden afgeweken. Een oogspoelvoorziening 

kan worden gerealiseerd door een op de waterleiding aangesloten oogdouche. 

3.25 Persoonlijke beschermingsmaatregelen AI 

3.25.1 Indien in een opslagvoorziening gevaar voor de veiligheid of de gezondheid van een 

werknemer aanwezig is of kan ontstaan, moeten voor werknemers die aan dat gevaar blootstaan of 

kunnen blootstaan persoonlijke beschermingsmiddelen in voldoende aantal beschikbaar zijn en moet 

ervoor worden gezorgd dat werknemers, indien daartoe aanleiding is, die middelen gebruiken. 

Persoonlijke beschermingsmiddelen moeten worden onderhouden, gerepareerd en zindelijk worden 

gehouden. 


Toelichting: 

Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn mede bedoeld om personen te beschermen bij onvoorziene 

voorvallen en incidenten met verpakkingen. Bij persoonlijke beschermingsmiddelen welke aan een 

houdbaarheidsdatum zijn gerelateerd mag de op de verpakking vermelde houdbaarheidsdatum niet 

overschreden worden. Persoonlijke beschermingsmiddelen moeten te allen tijde voor een ieder 

duidelijk zichtbaar, gemakkelijk bereikbaar en voor direct gebruik gereed zijn. 

Alvorens een persoonlijk beschermingsmiddel te kiezen maakt de werkgever, in het kader van de 

risico-inventarisatie en evaluatie, een beoordeling van de uitrusting die hij voornemens is ter 

beschikking te stellen. Deze beoordeling omvat: 

a. een inventarisatie en evaluatie van de gevaren die niet met andere middelen vermeden 

kunnen worden; 

b. een omschrijving van de kenmerken die de persoonlijke beschermingsmiddelen moeten 

bezitten om de onder a vermelde gevaren te kunnen ondervangen, rekening houdend met 

eventuele gevaarsbronnen die de persoonlijke beschermingsmiddelen zelf kunnen vormen; 

c. een inventarisatie en evaluatie van de kenmerken van de betreffende persoonlijke 

beschermingsmiddelen die beschikbaar zijn, vergeleken met de onder b bedoelde 

kenmerken. 


3.26 Bedrijfshulpverlening (BHV) AI 

3.26.1 Conform de Arbowet en het Arbobesluit moet elke organisatie beschikken over een 

deskundige bedrijfshulpverleningsorganisatie. 

Het verlenen van deskundige bijstand op het gebied van bedrijfshulpverlening houdt in elk geval in: 

a. het verlenen van eerste hulp bij ongevallen; 

b. het beperken en het bestrijden van brand en het voorkomen en beperken van ongevallen; 

c. het in noodsituaties alarmeren en evacueren van alle werknemers en andere personen in het bedrijf 

of de inrichting; 

d. het alarmeren van en samenwerken met hulpverleningsorganisaties in verband met de in de 

onderdelen a tot en met c bedoelde bijstand. 

De bedrijfshulpverleners beschikken over een zodanige deskundigheid, ervaring en uitrusting, zijn 

zodanig in aantal en zodanig georganiseerd dat zij de voornoemde taken naar behoren kunnen 

vervullen. 


3.27 Hygiëne, good housekeeping AI 

3.27.1 De werkgever stelt regels en procedures vast voor het omgaan met gevaarlijke stoffen, 

reiniging van de werkplek en persoonlijke hygiëne waaraan de medewerkers zich moeten houden. De 

werkgever ziet toe op de naleving van deze procedures en regels. 

De werkgever richt voorzieningen in en verstrekt middelen (werkkleding) aan werknemers voor een 

optimale hygiëne op plaatsen waar gevaarlijke stoffen aanwezig zijn. 

Indien op de arbeidsplaats gevaarlijke stoffen aanwezig zijn, wordt de grootst mogelijke zorgvuldigheid 

en ordelijkheid in acht genomen en er is sprake van good-housekeeping. 

Werk- en opslagruimten worden zo schoon mogelijk gehouden. In werken opslagruimten wordt niet 

gerookt, gegeten of gedronken en geen voedsel bewaard. 



4 Opslagvoorzieningen groter dan 10.000 kg. 

4.1 Inleiding 

In dit hoofdstuk zijn voorschriften opgenomen voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen in 

hoeveelheden van meer dan 10.000 kg. 

De voorschriften uit hoofdstuk 3 Algemeen zijn eveneens van toepassing op deze opslagvoorzieningen. 

Zeer giftige stoffen (ADR-klasse 6.1 verpakkingsgroep I of stoffen van de klasse 8, verpakkingsgroep I, 

met aanvullend etiket modelnr. 6.1) moeten vanaf een hoeveelheid van 1.000 kg worden opgeslagen in 

een opslagvoorziening zoals beschreven in dit hoofdstuk. 

De opslag van containers met gevaarlijke stoffen (zie hoofdstuk 5), de opslag van gasflessen, spuitbussen 

en gaspatronen (zie hoofdstuk 6 en 7), de opslag van stoffen van de klassen 4 (zie hoofdstuk 8) en 5.2 

(zie hoofdstuk 9) vallen niet onder hoofdstuk 4. 

Het belangrijkste verschil tussen enerzijds de voorschriften voor opslagen tot 10 ton en anderzijds die voor 

opslagen groter dan 10 ton, is dat voor de eerste categorie volstaan kan worden met bouwkundige 

voorzieningen, gescheiden opvangfaciliteiten (productopvang) en brandpreventieve maatregelen. Bij 

opslagen groter dan 10 ton zijn veelal verdergaande voorzieningen noodzakelijk met betrekking tot 

brandbestrijding, met betrekking tot de opvang van bluswater en organisatorische maatregelen. 

De voorschriften voor opslaghoeveelheden groter dan 10 ton met betrekking tot brandpreventie en 

bluswateropvang zijn onderverdeeld in drie zogeheten beschermingsniveaus: 

- Beschermingsniveau 1 kenmerkt zich door een doelmatige detectie in geval van brand en een blussing 

die binnen korte tijd (semi-)automatisch wordt ingezet. 

- Bij beschermingsniveau 2 moet evenzeer een beheersing en blussing van een brand mogelijk zijn door 

een goed voorbereide blusactie. In deze situaties wordt echter geaccepteerd dat de blusactie niet 

‘automatisch’ wordt ingezet. 

- Beschermingsniveau 3 betreft situaties waarin de kans op een (omvangrijke) brand klein wordt geacht. 

Verdergaande eisen met betrekking tot brandpreventie en bluswateropvang worden dan niet als een 

redelijkerwijs te verlangen maatregel beschouwd. Volstaan kan worden met maatregelen in de 

preventieve sfeer, welke overigens ook gelden voor de beschermingsniveaus 1 en 2. 

4.2 Bereikbaarheid opslagvoorziening Wm 

4.2.1 De opslagvoorziening moet goed bereikbaar zijn voor voertuigen ten behoeve van de bestrijding van 

calamiteiten. Toegangsdeuren tot een opslagvoorziening en eventuele aansluitpunten voor blussystemen 

moeten te allen tijde vrij worden gehouden. 

4.3 Scheiding tussen de vakken Wm, AI 

4.3.1 De in een opslagvoorziening aanwezige verpakte gevaarlijke stoffen moeten in vakken zijn 

opgeslagen. Scheiding tussen vakken kan plaatsvinden door: 

- een gangpad van ten minste 3,5 m; 

- een scheidingsconstructie met een WBDBO van ten minste 30 minuten. 

Indien een scheidingsconstructie tussen twee vakken is aangebracht, mogen gevaarlijke stoffen niet hoger 

worden gestapeld dan tot 0,5 m onder de bovenrand van een scheidingsconstructie. Bovendien mogen 

gevaarlijke stoffen niet worden opgeslagen binnen 0,5 m van de open zijde van het vak. 


Toelichting: In hoogstapelmagazijnen wordt de maximale vakgrootte en de wijze waarop vakken worden 

gerealiseerd, bepaald door de ontwerpeisen van de automatische blusinstallatie en de wijze waarop deze 

zijn vastgelegd in het PvE. 

4.3.2 Indien in een vak stoffen van de klasse 3 of vloeistoffen met een vlampunt tussen 61 °C en 100 °C in 

niet metalen verpakking zijn opgeslagen, moeten voorzieningen zijn getroffen om te voorkomen dat 

product of bluswater kan uitstromen naar naastgelegen vakken. 

Toelichting: Naast het voorkomen van brandoverslag naar een ander vak moet een vak zodanig zijn 

ontworpen en uitgevoerd dat lekvloeistof en bluswater niet naar een ander vak kan uitstromen. 

Afvoervoorzieningen moeten zodanig zijn ontworpen dat een brandende vloeistof zich niet brandend buiten 

een opslagvoorziening kan begeven. 

Indien een vak niet aan deze uitgangspunten voldoet, moeten voorzieningen voor producten 

bluswateropvang worden gedimensioneerd op basis van het totale oppervlak van een opslagvoorziening. 

4.4 Vakindeling en maximum oppervlak opslagvoorziening Wm, AI 

4.4.1 De grootte van een overeenkomstig voorschrift 4.3.1 afgescheiden vak mag ten hoogste 300 m² 

bedragen. 

4.4.2 Het vloeroppervlak van een opslagvoorziening mag ten hoogste 2.500 m² bedragen. 

Toelichting: Het Bouwbesluit 2003 schrijft in beginsel (voor nieuwbouw) voor dat industriegebouwen 

moeten zijn ingedeeld in brandcompartimenten met een gebruiksoppervlakte van niet meer dan 1.000 m². 

Bij opslagvoorzieningen met een gebruiksoppervlakte van meer dan 1.000 m² moet er rekening mee 

worden gehouden dat in het kader van de bouwvergunning of de gebruiksvergunning voor wat betreft de 

veiligheid van het grote brandcompartiment ten genoegen van het gemeentelijk bevoegd gezag moet 

worden aangetoond dat een gelijkwaardige veiligheid is verkregen als met het Bouwbesluit 2003 is 

beoogd. Dit kan door middel van een onderzoeksrapport volgens de "Methode Beheersbaarheid van 

Brand". Voor wat betreft de milieuaspecten bij een brand in een groot brandcompartiment kan een dergelijk 

onderzoek ook worden verlangd in het kader van de vergunning Wet milieubeheer. 

4.5 Beschermingsniveaus Wm, AI 

4.5.1 In een opslagvoorziening moet, afhankelijk van de eigenschappen van de opgeslagen gevaarlijke 

stoffen, het verpakkingsmateriaal en de opgeslagen hoeveelheid opgeslagen stoffen, een overeenkomstig 

tabel 4 bepaald beschermingsniveau zijn gerealiseerd. 


Tabel 4: Vereiste beschermingsniveaus voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen 

Brandbaarheid 

Gevaar conform de 

klasse zonder 

bijkomend gevaar** 

Vlampunt 

≤ 61˚ C 

Vlampunt 

> 61˚ C en 

≤ 100˚ C 

Vlampunt 

> 100˚ C 

Brandbare 

vaste 


Onbrandbare 

stoffen (vast, 

vloeibaar, gas) 

3 1/1 of 2/2* - - - - 

5.1 - - - - 3/3 

6.1 1/1 1/2 2/3 2/3 3/3 

6.2 (cat. 13 en 14) 

8 1/1 of 2/2* 2/2 2/3 3/3 3/3 

9 - 1/2 2/3 3/3 3/3 

CMR-stoffen 1/1 1/2 2/3 2/3 3/3 

* In deze gevallen mag beschermingsniveau 2 worden toegepast indien minder dan 100 ton in een 

opslagvoorziening wordt opgeslagen. Deze uitzondering geldt voor de klasse 3 alleen indien het 

verpakkingsgroep II of III betreft. Daarnaast zal deze uitzondering kritisch beoordeeld worden door het 

bevoegd gezag en de lokale brandweer op onder meer aspecten als de noodzakelijke veel grotere 

bluswateropvang, het grotere indirect ruimte beslag op grond van het BEVI, de gevolgen van de 

vuurbelasting in geval van brand voor de omgeving, opslaglocatie schuimvormend middel en 

inzetbaarheid lokale brandweer. 

** voor stoffen met een bijkomend gevaar moet ook het bijkomend gevaar worden beoordeeld. Voor de 

betreffende stof geldt het zwaarste beschermingsniveau. Per vak zijn twee cijfers (1/1, 2/3, etc) 

genoemd. Het eerste getal betreft het vereiste beschermingsniveau voor stoffen in niet-metalen 

verpakkingen. Het tweede getal betreft het vereiste beschermingsniveau voor metalen verpakkingen. 

Toelichting: Indien in een opslagvoorziening gevaarlijke stoffen met verschillende eigenschappen zijn 

opgeslagen, moet het overeenkomstig voorschrift 4.5.1 vastgestelde beschermingsniveau zijn gebaseerd 

op de combinatie van de grootste gevaarseigenschappen van de opgeslagen stoffen. 

Indien een opslagvoorziening zowel gevaarlijke stoffen in metalen verpakking als in niet metalen 

verpakking aanwezig is, moet het noodzakelijke beschermingsniveau zijn gebaseerd op niet-metalen 

verpakking. Indien in een opslagvoorziening niet ADR-geclassificeerde stoffen aanwezig zijn, moet de 

brandbaarheid van deze stoffen ook worden meegewogen bij het vaststellen van het vereiste 

beschermingsniveau, tenzij de betreffende stoffen in een apart vak zijn opgeslagen. 

4.5.2 Bij het vaststellen van het vereiste beschermingsniveau, moeten per opslagvoorziening de in tabel 5 

genoemde grenswaarden zijn aangehouden, waarboven met een stofklasse of verpakkingsmateriaal 

rekening moet worden gehouden, waarbij geldt dat in het geval van een bijkomend gevaar het gevaar met 

de laagste grenswaarde bepalend is. 


Tabel 5: grenswaarden voor het vaststellen van een beschermingsniveau 

Gevaar conform 

klasse zonder 

bijkomend 

gevaar* 

Omschrijving en specificatie 

Grenswaard 

e (kg) 

3 Brandbare vloeistoffen met een vlampunt tot 61 ºC 400 

- Brandbare vloeistoffen met een vlampunt tussen 61 ºC en 1.000 

100 ºC 

- Brandbare vloeistoffen met een vlampunt groter dan 100 2.500 

ºC 

Brandbare vaste stoffen 2.500 

Totale hoeveelheid brandbare stoffen (vast en vloeibaar) 2.500 

5.1 Oxiderende stoffen 2.500 

6.1 Giftige stoffen 2.500 

8 Bijtende stoffen 2.500 

9 Milieugevaarlijke stoffen 2.500 

CMR-stoffen 2.500 

Totale hoeveelheid giftige, bijtende en milieugevaarlijke 2.500 

stoffen en CMR-stoffen 

Gevaarlijke stoffen in niet-metalen verpakkingen 2.500 

* voor stoffen met een bijkomend gevaar moet ook het bijkomend gevaar worden beoordeeld. Voor de 

betreffende stof geldt de laagste grenswaarde. 

Toelichting: met dit voorschrift wordt voorkomen dat een beperkte hoeveelheid van een stof al leidt tot het 

voor die stof noodzakelijke beschermingsniveau. 

4.6 Bluswateropvangvoorzieningen Wm 

4.6.1 Indien in een opslagvoorziening conform voorschrift 4.5.1 beschermingsniveau 1 moet zijn 

gerealiseerd, moet de nominale bluswateropvangcapaciteit worden bepaald met behulp van de in bijlage 5 

vermelde parameters. 

Indien stoffen zijn opgeslagen van de klasse 6.1 of een overeenkomstig bijkomend gevaar hebben, stoffen 

van de klasse 9 (milieugevaarlijk) of CMR-stoffen, moet de werkelijke grootte van de 

bluswateropvangvoorziening ten minste gelijk zijn aan de nominale opvangcapaciteit (100%). 

Indien stoffen zijn opgeslagen van de klasse 8, moet de werkelijke grootte van de 

bluswateropvangvoorziening ten minste 50 % bedragen van de nominale capaciteit. 

Indien stoffen zijn opgeslagen van de klasse 3 , moet de werkelijke grootte van de 

bluswateropvangvoorziening ten minste 25 % bedragen van de nominale capaciteit. 

Afhankelijk van de wijze waarop een vak is gescheiden van andere vakken moet een veiligheidsfactor 

worden gehanteerd (zie bijlage 5). 

4.6.2 Indien in een opslagvoorziening conform voorschrift 4.5.1 beschermingsniveau 2 moet zijn 

gerealiseerd, moet de nominale bluswateropvangcapaciteit worden berekend aan de hand van inzettijd 

van de lokale brandweer of bedrijfsbrandweer. 

Indien de brandweer aantoonbaar binnen 15 minuten inzetbaar is, bedraagt de nominale opvangcapaciteit 

0,5 m 3 / m 2 vak. Indien de brandweer aantoonbaar binnen 6 minuten inzetbaar is, bedraagt de nominale 

opvangcapaciteit 0,3 m 3 /m 2 vak. 

Afhankelijk van de wijze waarop een vak is gescheiden van andere vakken moet een veiligheidsfactor 

worden gehanteerd (zie bijlage 5). 

Indien in een opslagvoorziening waar beschermingsniveau 2 moet zijn gerealiseerd, stoffen zijn 

opgeslagen van de klasse 3 of een overeenkomstig bijkomend gevaar, van de klasse 6.1 of een 

overeenkomstig bijkomend gevaar, van de klasse 9 (milieugevaarlijk) of CMR-stoffen, moet de werkelijke 

grootte van de bluswateropvangvoorziening ten minste gelijk zijn aan de nominale opvangcapaciteit 

(100%). Indien stoffen zijn opgeslagen van klasse 8 moet de werkelijke grootte van de 

bluswateropvangvoorziening ten minste 50% bedragen van de nominale opvangcapaciteit. 


4.6.3 Indien de bluswaterafvoer van meerdere opslagvoorzieningen is aangesloten op één centrale 

opvangvoorziening kan de opvangcapaciteit worden gedimensioneerd op de grootste opslagvoorziening. 

Dit geldt niet indien de bluswateropvangvoorziening in de opslagvoorziening zelf is gerealiseerd. 

4.7 Productopvang Wm 

4.7.1 In de opslagvoorziening moet de productopvangcapaciteit zijn berekend aan de hand van tabel 6. 

Tabel 6: Productopvangcapaciteit per beschermingsniveau 

Beschermingsniveau 1 

Beschermingsniveau 2 

Vlampunt ≤ 61 ºC Vlampunt > 61 ºC 

100 % van de aanwezige 

vloeistoffen in het grootste vak, 

10 % indien de aanwezige 

vloeistoffen zich uitsluitend in 

metalen verpakking bevinden 


vloeistoffen in de 

opslagvoorziening 


vloeistoffen in het grootste vak 


vloeistoffen in de 

opslagvoorziening 

Beschermingsniveau 3 n.v.t. 10 % van de aanwezige 

vloeistoffen in het grootste vak 

Toelichting: de totaal benodigde opvangcapaciteit wordt bepaald door de som van 

bluswateropvangcapaciteit en productopvangcapaciteit. Dit mag in dezelfde opvangvoorziening zijn 

gerealiseerd. 

4.8 Brandbeveiligingsinstallaties Wm, AI 


4.8.1.1 Indien overeenkomstig voorschrift 4.5.1 in een opslagvoorziening beschermingsniveau 1 moet zijn 

gerealiseerd, moet een geschikte brandbeveiligingsinstallatie aanwezig zijn die bedrijfsgereed is. 

Toelichting: In bijlage 5 is een overzicht gegeven van de gangbare brandbeveiligingsinstallaties. 

Bovendien zijn in deze bijlage belangrijke kenmerken van deze brandbeveiligingsinstallaties beschreven. 

4.8.1.2 Indien overeenkomstig voorschrift 4.5.1 in een opslagvoorziening beschermingsniveau 2 moet zijn 

gerealiseerd, moet een brandbeveiligingsinstallatie aanwezig zijn die bedrijfsgereed is en die ten minste 

bestaat uit de volgende voorzieningen en maatregelen: 

- in de opslagvoorziening moet een snel branddetectiesysteem zijn geïnstalleerd; 

- de lokale brandweer moet binnen 15 minuten inzetbaar zijn, dan wel binnen de inrichting moet een 

bedrijfsbrandweer aanwezig zijn; 

- in de opslagvoorziening moet een rook- en warmteafvoerinstallatie (RWA) zijn aangebracht; 

- in de inrichting moet nabij de opslagvoorziening een voorraad schuimvormend middel aanwezig 

zijn omdat bij een mogelijke blussing uitgegaan moet worden van toepassing van schuim; 

- de in tabel 7 genoemde maximale oppervlakken voor opslagvoorziening en vakgrootte moeten 

worden gehanteerd. 


Tabel 7: Maximale oppervlakken opslagvoorziening en vakgrootte bij beschermingsniveau 2 

Hoeveelheid 

brandbare 

vloeistoffen in kg 

Maximaal toegestaan oppervlak in m 2 van de 

opslagvoorziening bij beschermingsniveau 2 

Niet metaal (vakgrootte Metaal (vakgrootte 

maximaal 100 m 2 ) 

maximaal 300 m 2 ) 

≤ 61 ºC > 61ºC ≤ 61 ºC > 61 ºC 

≤ 2.500 1.500 1.500 1.500 2.500 

> 2.500 800 800 800 1.500 

Toelichting: Tabel 7 geeft samenvattend weer wat het maximale vloeroppervlak van een opslagvoorziening 

mag zijn die is uitgevoerd op beschermingsniveau 2. 

Ten eerste is het van belang hoe groot de maximale hoeveelheid brandbare vloeistoffen is en of het 

vloeistoffen betreft met een vlampunt hoger of lager dan 61 ºC. Vervolgens is het van belang of deze 

brandbare vloeistoffen in metalen of in niet-metalen verpakking worden opgeslagen. 

Naarmate het vlampunt van de brandbare vloeistoffen hoger is, en indien deze vloeistoffen in metalen 

verpakking worden opgeslagen, mogen grotere vakgroottes en grote vloeroppervlaktes van de 

opslagvoorziening worden toegepast. 

4.8.2 Beoordeling, certificatie en goedkeuring van brandbeveiligingsinstallaties 

4.8.2.1 De uitgangspunten voor ontwerp, aanleg, onderhoud, beheer, opleveringsinspectie en periodieke 

inspectie van de brandbeveiligingsinstallatie moeten zijn goedgekeurd door het bevoegd gezag, voordat 

met de aanleg van de brandbeveiligingsinstallatie wordt begonnen. 

Toelichting: In CPR 15-2 werd in plaats van “uitgangspunten” de term “Programma van Eisen” gebruikt. 

Momenteel wordt door betrokken partijen en in overleg met de Raad voor de Accreditatie een nieuwe 

accreditatie- en certificatiemethodiek voorbereid. Zodra deze methodiek in de praktijk werkt, zal de 

terminologie in deze voorschriften worden aangepast. 

Het bevoegd gezag zendt, in geval van goedkeuring, een overeenkomstige verklaring aan de houder van 

de inrichting. 

Bijlage 6 bevat een overzicht van ontwerpnormen voor brandbeveiligingsinstallaties. 

4.8.2.2 Een opslagvoorziening voor verpakte gevaarlijke stoffen mag niet eerder in gebruik worden 

genomen dan nadat een goedkeurend inspectierapport door een voor deze verrichting geaccrediteerde 

inspectie A-instelling is afgegeven of nadat een certificaat door een daartoe op basis van EN 45011 door 

de Raad voor Accreditatie 1 geaccrediteerde certificatie-instelling is afgegeven. De inspectie-instelling moet 

op basis van NEN-EN-ISO/IEC 17020 zijn geaccrediteerd door de Stichting Raad voor Accreditatie. Uit het 

goedkeurend inspectierapport of het certificaat moet blijken dat de brandbeveiligingsinstallatie is 

aangelegd en opgeleverd conform de door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspunten als bedoeld 

in voorschrift 4.8.2.1.Het goedkeurend inspectierapport of het certificaat moet binnen de inrichting 


4.8.2.3 Iedere twaalf maanden, of korter indien de ontwerpnorm dat voorschrijft, na aanleg van de 

brandbeveiligingsinstallatie moet door een inspectie-instelling als bedoeld in voorschrift 4.8.2.2 worden 

beoordeeld of de brandbeveiligingsinstallatie functioneert en is onderhouden conform de door het bevoegd 

gezag goedgekeurde uitgangspunten. De inspectierapporten zijn binnen de inrichting aanwezig. Een 

opslagvoorziening mag niet in gebruik zijn indien uit een inspectierapport blijkt dat een 

brandbeveiligingsinstallatie niet voldoet aan de door het bevoegd gezag goedgekeurde uitgangspunten. 

1 of door een accreditatie-instelling in een andere lidstaat van de Europese Unie dan wel in een staat die partij is bij de 

overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte, en die aan ten minste een gelijkwaardig niveau voldoet. 


5 Voorschriften voor de opslag van containers 

geladen met gevaarlijke stoffen 

5.1 Inleiding 

De opslag van gevaarlijke stoffen en bestrijdingsmiddelen bij havenvemen en stukgoedbedrijven in 

havens was uitgezonderd in de richtlijnen CPR 15-1 en CPR 15-2. Voor deze categorie van bedrijven is 

“De Leidraad voor vergunningverlening voor opslag van verpakte gevaarlijke stoffen bij 

stuwadoorsbedrijven” opgesteld. Deze leidraad is verschenen in 1993. 

Bij de totstandkoming van PGS 15 is ook bovengenoemde leidraad herzien en geïntegreerd in PGS 15. 

Deze herziening is vastgelegd in hoofdstuk 5: “voorschriften voor de opslag van containers geladen met 

gevaarlijke stoffen”. Dit hoofdstuk handelt over het zogenaamde “nederleggen tijdens transport” en niet om 

de stationaire opslag van gevaarlijke stoffen in een container. 

Gebleken is dat in de afgelopen jaren de overslag van verpakte gevaarlijke stoffen van karakter is 

veranderd. Voorheen vond nog veel stukgoed overslag plaats. Met stukgoed wordt hier bedoeld goederen 

die niet in (ISO-)containers zijn geborgen (enkelvoudige emballage). Omdat overslag van stukgoed sterk is 

teruggelopen is ook de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen buiten loodsen vrijwel verdwenen. 

Tegenwoordig wordt een zeer groot deel van de goederen in containers vervoerd. Hoofdstuk 5 beperkt 

zich tot de activiteiten met containers in de volgende typen bedrijven: 

- Container terminals (bedrijven waar containers van en op schepen worden geplaatst en waar 

uitwisseling plaatsvindt tussen een of meer vervoersmodaliteiten); 

- Ro-ro terminals (bedrijven waar trailers en containers op chassis van en op schepen worden geladen 

en gelost; het gaat bij deze bedrijven veelal om short-sea vervoer); 

- Railservices centra (railservice centra zijn gespecialiseerd in het laden en lossen van trailers en 

containers, eventueel op chassis, van treinen op andere treinen of het wegvervoer); 

- Inland terminals (inland terminals zijn gespecialiseerd in de overslag van trailers en containers, 

eventueel op chassis, tussen binnenvaart, weg of spoor). 

Samenhang met hoofdstuk 3 Algemeen 

De paragrafen 3.6, 3.17 t/m 3.20 en 3.24 t/m 3.26 van hoofdstuk 3 zijn eveneens van toepassing op 

opslagplaatsen voor containers geladen met gevaarlijke stoffen. 

5.2 Algemeen Wm, AI 

5.2.1 In de inrichting mogen uitsluitend gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, die krachtens de Wet 

vervoer gevaarlijke stoffen voor het vervoer zijn toegelaten. 

5.2.2 (Tank)containers met gevaarlijke stoffen moeten tegen aanrijding zijn beschermd door 

organisatorische of fysieke maatregelen. 

Toelichting: 

Het betreft hier bijvoorbeeld technische maatregelen als aanrijdbescherming op risicovolle plaatsen of 

organisatorische maatregelen als routering van voertuigen binnen de inrichting. 

5.2.3 In de inrichting moet een actueel handboek aanwezig zijn. De te onderscheiden onderwerpen 

moeten zijn uitgewerkt in concrete procedures of werkinstructies. Het handboek moet actueel worden 

gehouden. De volgende onderwerpen moeten ten minste in het handboek zijn opgenomen: 


- de voorschriften van de Wet milieubeheervergunning(en); 

- een overzicht van opleidingen en trainingen op het gebied van 

- het bedienen van transportmaterieel, de voorbereiding op noodsituaties, de kennis van gevaarlijke 

stoffen; 

- taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden; 

- het interne noodplan; 

- het uitvoeren van bedrijfsinterne inspecties. 

5.2.4 Materieel voor het vervoeren van containers moet zodanig zijn ontworpen, onderhouden en worden 

gebruikt, dat een veilige behandeling van containers voldoende is gewaarborgd. 

Toelichting: Voor kranen en alle hijsmiddelen gelden de verplichtingen in het kader van de 

arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving. 

5.3 Blusleidingen en brandkranen Wm 

5.3.1 In de inrichting moeten blusleidingen en brandkranen aanwezig zijn. De afstand tussen de 

brandkranen onderling mag ten hoogste 200 meter bedragen. Indien zich tussen de brandkranen opstallen 

bevinden of goederen aanwezig zijn, moet deze afstand ten hoogste 80 m bedragen. Een brandkraan 

moet zijn aangesloten op een waterleiding of een ander gelijkwaardig watertoevoersysteem. De 

toevoercapaciteit moet ten minste 3.000 liter per minuut bedragen, zodat bij gelijktijdig gebruik van twee 

brandkranen een waterlevering per brandkraan van 1.500 liter per minuut bij een minimale dynamische 

druk van 100 kPa constant verzekerd is. Een brandkraan moet te allen tijde vrij gehouden worden. 

Toelichting: 

- in het operationele gebied moeten bij voorkeur bovengrondse brandkranen worden toegepast; nabij 

kantoren zijn eventueel ook ondergrondse hydranten in overleg met de plaatselijke brandweer 

toegestaan; 

- combineren van lichtmasten en brandkranen heeft de voorkeur mits wordt voldaan aan de vereiste 

afstanden tussen de brandkranen onderling. 

5.3.2 De blusleidingen moeten volledig als een ringleiding worden aangelegd. Blokafsluiters moeten 

aanwezig zijn om delen van het bluswaternet bij storingen, onderhoud of leidingbreuk te kunnen afsluiten 

zodanig dat het bluswaternet altijd gebruikt kan worden. Ondergrondse stalen bluswaterleidingen moeten 

corrosiewerend zijn uitgevoerd. 

5.3.3 Ondergrondse brandkranen moeten voldoen aan NEN 947. Bovengrondse brandkranen moeten 

voldoen aan DIN 3222. 

5.3.4 Brandkranen moeten elke drie jaar door een deskundige worden gecontroleerd op de vereiste 

waterdruk en wateropbrengst. De meetmethode moet voordat de meting wordt uitgevoerd in overleg met 

de gemeentelijke brandweer worden vastgesteld. Van de resultaten en bijzonderheden van de meting 

moet een rapport worden opgemaakt. Dit rapport moet in de inrichting ter inzage liggen. Bovendien 

moeten de brandkranen en de ondergrondse leidingen tweemaal per jaar worden doorgespoeld. 

5.4 Bereikbaarheid terrein Wm 

5.4.1 Het terrein van de inrichting moet via twee zover mogelijk uit elkaar gelegen zijden te allen tijde 

toegankelijk zijn voor hulpverlenende diensten. De minimale breedte van de toegangswegen moet 3,5 

meter zijn. Het terrein moet ontoegankelijk zijn voor onbevoegden. 

5.5 Middelen en maatregelen in geval van calamiteiten Wm, AI 

5.5.1 Bij de toegangspoort van de inrichting moet een duidelijk leesbare instructie zijn aangebracht met 

betrekking tot de veiligheidshandelingen, de eerste hulp bij ongevallen en een alarmregeling. 

5.5.2 Het personeel dat toegang heeft tot de inrichting moet op de hoogte zijn van de aard en de 

gevaarsaspecten van de opgeslagen gevaarlijke stoffen en de te nemen maatregelen bij 

onregelmatigheden. Deze personen moeten tevens voldoende op de hoogte zijn van het interne noodplan. 


5.5.3 In de inrichting moeten voldoende middelen voorhanden zijn om in geval van een incident met 

gevaarlijke stoffen onmiddellijk de nodige maatregelen te kunnen nemen. Onder deze middelen wordt 

onder meer begrepen: 

- onafhankelijke en afhankelijke adembescherming (ten minste 2 ademluchttoestellen met bijbehorende 

uitrusting en aangepaste filterbussen); 

- beschermende kleding, veiligheidsbrillen, rubberen of plastic handschoen en laarzen; 

- overmaatse vaten of bergingsverpakkingen afgestemd op de grootste aanwezige verpakkingen (niet 

zijnde tankcontainers), ten minste 2 stuks; 

- vatensleutels en bondels, bezem en schop; 

- reparatiemiddelen, zoals kunstharspasta, kleefband en plastic zakken; 

- materiaal om rioolputten af te dekken; 

- een vatenpomp met slangen, waarmee op eenvoudige wijze de inhoud van een vat of een can kan 

worden overgepompt; 

- voldoende absorptiemiddelen. 

Toelichting: Soort, hoeveelheid en geschiktheid van de persoonlijke beschermingsmiddelen moet blijken 

uit de RI&E. 

5.5.4 In de inrichting moet ten behoeve van containers of voertuigen, waarvan wordt geconstateerd dat 

daar lekkende emballage aanwezig is, een daarvoor speciaal ingericht terreingedeelte aanwezig zijn. Deze 

calamiteitenplaats moet: 

- duidelijk zijn gemarkeerd of duidelijk door borden zijn aangegeven; 

- altijd goed bereikbaar zijn; 

- conform voorschrift 3.3.1 als bodembeschermende voorziening zijn uitgevoerd enbestand zijn tegen de 

aanwezige gevaarlijke stoffen. 

Voorzieningen moeten zijn getroffen om te voorkomen dat gemorste gevaarlijke stoffen in de bodem, in de 

openbare riolering of in het oppervlaktewater kunnen geraken. 

Toelichting: Ook een wasplaats of vergelijkbare voorziening kan dienst doen als een calamiteitenplaats, 

mits deze in geval van een calamiteit voldoende snel kan worden vrijgemaakt. 

Bij het openen van de container moet voor wat betreft het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen 

rekening gehouden worden met de eigenschappen van de in de container vervoerde stoffen. 

5.5.5 Op de calamiteitenplaats moet voor twee 45 voets containers ruimte worden vrijgehouden, zodat in 

geval van een lekkage of een beschadiging de betreffende container voor verdere behandeling op de 

calamiteitenplaats kan worden geplaatst. Rondom deze locatie moet een ruimte van 2 meter worden 

vrijgehouden voor de bereikbaarheid. De locatie van de calamiteitenplaats moet in overleg met het 

bevoegd gezag worden vastgesteld. 

Toelichting: een locatie voor twee containers is noodzakelijk i.v.m. het eventueel overpompen of 

overpakken van lading vanuit een lekkende (tank)container. 

5.5.6 Indien een (tank)container die is beladen met gevaarlijke stoffen of bodembedreigende stoffen lekt of 

er een vermoeden hiervoor bestaat, moet deze (tank)container direct op de calamiteitenplaats worden 

geplaatst voor verdere behandeling of reparatie op voorwaarde dat veilig intern vervoer kan worden 

gewaarborgd. 

5.5.7 In de inrichting moet een verrijdbare opvangbak aanwezig zijn, waarin een beschadigde of lekkende 

(tank)container naar de calamiteitenplaats kan worden vervoerd. Deze opvangbak moet: 

- vloeistofdicht zijn uitgevoerd; 

- zijn voorzien van een opstaande rand van ten minste 30 cm; 

- voldoende groot zijn voor een 45-voets-container; 

- zijn voorzien van een afsluiter om hemelwater uit de opvangbak te kunnen verwijderen. Deze afsluiter 

wordt regelmatig onderhouden en ten minste eenmaal per half jaar getest; 

- de opvangbak moet na ieder gebruik grondig worden gereinigd, zodat geen productresten meer in de 

bak aanwezig zijn. 

5.5.8 In de inrichting moet een calamiteitenploeg aanwezig zijn, tenzij het door het bevoegd gezag 

goedgekeurde interne noodplan anders aangeeft. De calamiteitenploeg moet onder leiding van een 

deskundig persoon staan die te allen tijde bij onregelmatigheden met gevaarlijke stoffen, zoals lekkages, 


morsingen en fustbreuk, direct adequate maatregelen kan treffen, die er op gericht zijn de gevolgen van 

deze onregelmatigheden te beperken. De calamiteitenploeg moet regelmatig met de veiligheidsmiddelen 

oefenen. De grootte van de calamiteitenploeg moet afgestemd zijn op de grootte van het bedrijf. 

5.6 De opslag van (tank)containers met gevaarlijke stoffen Wm, AI 

5.6.1 In de inrichting mogen gevaarlijke stoffen uit de ADR/IMDG-code klasse 2 tot en met 9 worden 

opgeslagen. 

Toelichting: 

Voor de opslag van radioactieve stoffen (klasse 7) is de minister van VROM het bevoegde gezag. Om 

tegenstrijdigheden met een vergunning krachtens de Kernenergiewet te voorkomen is de opslag van 

klasse 7 in deze vergunning niet nadrukkelijk uitgezonderd. 

De opslag van explosieven (klasse 1) valt niet onder de werkingssfeer van PGS 15. Indien opslag van 

explosieven zich kan voordoen, moet hier in de vergunning nadrukkelijk aandacht aan worden besteed. 

5.6.2 Containers met gevaarlijke stoffen moeten worden opgeslagen op een voor de opslag van containers 

bestemd deel van het open terrein van de inrichting. 

5.6.3 De vloer van het terreingedeelte waar containers met gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, moet 

zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. Een vloer moet voldoende stabiliteit bieden en geëgaliseerd 

zijn. 

5.6.4 Open containers waarin zich niet-waterdicht verpakte gevaarlijke stoffen bevinden moeten tegen 

inregenen zijn beschermd. 

5.6.5 (Tank)containers met gevaarlijke stoffen moeten zodanig zijn opgesteld, dat ze altijd voor inspectie 

bereikbaar zijn en kunnen worden afgevoerd naar de calamiteitenplaats. 

Toelichting: 

De ruimte aan de deurzijde van een container moet zodanig zijn bemeten dat uitwendige inspectie van een 

container te allen tijde mogelijk is. Voor een eventuele inspectie is een ruimte van + 0,5 m zeker 

noodzakelijk. 

5.6.6 Op een open topcontainer mag geen andere container worden gestapeld, tenzij de containers door 

middel van twistlocks worden gekoppeld. Dit voorschrift is niet van toepassing indien verplaatsing van een 

container ten gevolge van stoten niet mogelijk is, bijvoorbeeld indien stapeling plaatsvindt onder een 

brugkraan of in een automatische stack. 

5.6.7 (Tank)containers met gevaarlijke stoffen moeten in de buitenste rijen van de stapeling zijn geplaatst. 

Toelichting: De doelstelling van dit voorschrift is het realiseren van bereikbaarheid van containers met 

gevaarlijke stoffen t.b.v. het ingrijpen bij een calamiteit. Met dit voorschrift wordt geen scheiding tussen 

containers met gevaarlijke en ongevaarlijke lading beoogd. 

5.6.8 Tankcontainers die gevaarlijke stoffen van de klasse 3, 5.1 of 5.2 bevatten, mogen niet boven elkaar 

worden gestapeld en niet rechtstreeks naast elkaar worden geplaatst. In dergelijke gevallen moet een 

andere container tussen de te scheiden containers worden geplaatst, dan wel een overeenkomstige 

afstand worden aangehouden. 

5.6.9 Voordat (tank)containers met gevaarlijke stoffen in de stapeling worden geplaatst, moeten zij aan de 

buitenkant visueel worden geïnspecteerd om mogelijke onregelmatigheden zoals lekkages vast te stellen. 

Toelichting: 

Dit voorschrift is niet van toepassing als aan de landzijde bij binnenkomst en aan de zeezijde bij lossing al 

is geïnspecteerd. 

5.6.10 Lege ongereinigde tankcontainers waarin gevaarlijke stoffen vervoerd zijn, moeten worden 

behandeld als gevulde tankcontainers. 


5.6.11 (Tank)containers moeten zodanig worden geplaatst dat minimaal één gevaarsetiket zichtbaar blijft. 

5.6.12 Een tankcontainer die is voorzien van een etiket modelnummer 2.3 van het ADR en een 

tankcontainer van de klasse 8 die ook voorzien moet zijn van een etiket modelnummer 6.1, moet op het 

maaiveld worden geplaatst. 

Toelichting: 

Het betreft onder meer ammoniak, chloor en zwaveldioxide (klasse 2) en fluorwaterstof en broom (klasse 

8). In het ADR, tabel 3.2 kolom 5, is bepaald welke tankcontainers met stoffen uit IMDG-klasse 8 

aanvullend geëtiketteerd moeten worden met een etiket model 6.1. 

5.6.13 Tankcontainers geladen met gevaarlijke stoffen, zoals genoemd in voorschrift 5.6.12, moeten ten 

minste 5 m verwijderd blijven van (tank)containers met brandbare vloeistoffen met een vlampunt lager dan 

61 0 C, alsmede van (tank)containers met brandbare gassen. 

5.6.15 De afstand van een tankcontainer met gevaarlijke stoffen tot een container met stoffen van de 

klasse 7 moet ten minste 50 meter bedragen. De afstand van een boxcontainer met gevaarlijke stoffen tot 

een container met stoffen van de klasse 7 moet ten minste 25 meter bedragen. 

Toelichting: Afstanden tot ontplofbare stoffen zijn vastgelegd in de “handreiking voor nederleggen tijdens 

vervoer voor vuurwerk”. 

5.7 Maatregelen ter voorkoming van verontreiniging van het oppervlaktewater en ter 

bescherming van het riool 

Wm 

5.7.1 Er moeten maatregelen genomen worden om, in geval van lekkage, te voorkomen dat gelekte 

vloeistof in het oppervlaktewater of het riool geraakt. 

Toelichting: In geval van nieuw te bouwen inrichtingen kan dit door afsluiters aan te brengen daar waar het 

hemelwater op het oppervlaktewater wordt geloosd. Bij bestaande bedrijven moeten organisatorische 

maatregelen worden getroffen (instructies) om in geval van lekkage rioolputten af te dichten. De in de 

organisatorische maatregelen voorgeschreven technische voorzieningen moeten direct beschikbaar zijn. 

5.8 Opstelplaatsen voor voertuigen met gevaarlijke stoffen Wm, AI 

Toelichting: 

Deze voorschriften voor het parkeren van voertuigen gelden uitsluitend bij het parkeren en opstellen van 

voertuigen met gevaarlijke stoffen zonder toezicht. De voorschriften zijn niet van toepassing voor het 

opstellen van voertuigen in verband met aanmelden of andere formaliteiten (aanmelden, douane enz). 

Onder voertuigen worden ook verstaan trailers of opleggers zonder trekker. 

5.8.1 Rond elk, op het open terrein van de inrichting geparkeerd voertuig, dat met gevaarlijke stoffen is 

beladen, moet, horizontaal gemeten een ruimte van 2 meter vrij zijn. Dit geldt niet voor voertuigen met een 

lading uit dezelfde gevarenklasse. 

Toelichting: 

Aan dit voorschrift kan bijvoorbeeld worden voldaan door voertuigen beladen met gevaarlijke stoffen 

afwisselend op te stellen met voertuigen met een ongevaarlijke lading. 

5.8.2 De voertuigen met gevaarlijke stoffen moeten zodanig zijn geparkeerd, dat deze te allen tijde uit de 

opstelplaats kunnen worden weggereden. 


6 Opslag van gasflessen 

6.1 Inleiding 

Dit hoofdstuk heeft betrekking op de opslag van gasflessen. Hoewel uniformiteit met de voorschriften voor 

verpakte gevaarlijke stoffen (hoofdstuk 3) zoveel mogelijk is nagestreefd wijken die voor de gasflessen 

enigszins af vanwege het specifieke karakter. 

Onder meer geldt dat voor de buitenopslag tegen een gevel. Voor dergelijke situaties zijn in dit hoofdstuk 

brandveiligheidseisen opgenomen. 

De voorschriften zijn gebaseerd op de systematiek van het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg 

(ADR). De classificatie en definities zijn ook conform VLG/ADR. 

De voorschriften zijn van toepassing op uiteenlopende categorieën van bedrijven. Onder meer zijn dat 

gebruikers als metaalbedrijven en ziekenhuizen, maar ook distributeurs, depots en vulstations. 

De opslag van gasflessen moet bij voorkeur in de buitenlucht plaatsvinden. Daarmee worden drukgolven, 

die bij inpandige opslag in een gebouw kunnen ontstaan in geval van een calamiteit, vermeden. Tevens is 

een opslag van gasflessen in de buitenlucht beter bereikbaar voor hulpdiensten. 

Reikwijdte 

De voorschriften zijn van toepassing voor de opslag van hoeveelheden groter dan 115 liter en hebben 

betrekking op een aantal hervulbare verpakkingen van klasse 2 van het ADR. Dat betreft gasflessen, 

gasflessenbatterijen en gesloten cryohouders, die tot het vervoer (VLG/ADR) zijn toegelaten. Deze worden 

in de voorschriften alle aangeduid met het verzamelbegrip ‘gasfles’. Spuitbussen vallen hier niet onder en 

derhalve ook niet onder het bereik van dit hoofdstuk. 

In veel situaties is het vanuit risico-oogpunt toelaatbaar dat gasflessen via vaste leidingen zijn aangesloten 

in ruimten waar ook opslag plaatsvindt. Eventueel aanvullende voorschriften die gelden voor de 

gebruikssituatie waarvan dan formeel sprake is, zijn niet opgenomen in dit hoofdstuk. 

De voorschriften hebben betrekking op de meest frequent voorkomende situaties. Daarbij gaat het om de 

gassen met als algemene gevaarseigenschappen: 

- verstikkend; 

- oxiderend; 

- brandbaar. 

Verder betreft het de volgende specifieke gassen: 

- samengeperste lucht (persluchtinstallaties met compressoren en verdere toebehoren binnen bedrijven 

worden daar niet toe gerekend); 

- ammoniak (giftig/bijtend); 

- koelgassen; 

- ethyleenoxide (giftig/brandbaar). 

In bijlage 7 is een meer gedetailleerd overzicht opgenomen. 

Voor overige gassen zullen zonodig aanvullende vergunningvoorschriften opgesteld moeten worden. Dat 

geldt ook voor andere specifieke situaties. Zo zal de opslag van drukhouders met CO 2 (“koolzuurcilinders”) 

bij horecagelegenheden moeten voldoen aan Beleidsregel 4.4.-9 van de Arbeidsinspectie “Voorkomen van 

verstikking of bedwelming bij toepassing van kooldioxide”, in plaats van de voorschriften uit dit hoofdstuk. 

Ook is dit hoofdstuk niet van toepassing op de opslag van koolzuurcilinders met een doelmatige 

drukontlastvoorziening bij distributiebedrijven zoals drankengroothandels, e.e.a overeenkomstig het 


epaalde in het Besluit opslagen transportbedrijven milieubeheer en het daarop van toepassing zijnde 

(ontwerp)wijzigingsbesluit. 

Tenslotte geldt dit hoofdstuk niet voor gasflessen die t.b.v. een blusgasinstallatie zijn opgesteld. 

Kenmerking en etikettering 

Gasflessen zijn op de schouder voorzien van een verflaag. De kleur is een verwijzing naar de gassoort of 

de gevaarseigenschap van het gas welke is vastgelegd in NEN-EN 1089-3. Dit geldt niet voor gasflessen 

bestemd voor propaan, butaan of koelgassen. 

Gasflessen moeten duidelijk leesbaar en duurzaam (door inslagen of etiketten) de volgende opschriften 

dragen: 

- het UN-nummer en de juiste vervoersnaam van het gas(mengsel); 

- het gevaarsetiket zoals voorgeschreven in het VLG/ADR. Bij gasflessen mag dit etiket aangebracht 

zijn op het niet-cilindrische deel (schouder) van de fles. Etiketten mogen elkaar gedeeltelijk 

overlappen; 

- datum (jaar) van het volgende periodieke onderzoek 

Voor samengeperste gassen moet bovendien zijn aangegeven: 

- de beproevingsdruk in bar; 

- de lege massa in kg; 

- de bedrijfsdruk in bar. 

Voor vloeibaar gemaakte gassen: 

- de beproevingsdruk in bar; 

- de waterinhoud in liters; 

- de lege massa in kg; 

- de maximale vulmassa en de eigen massa van de houder met uitrustingsdelen of de bruto massa, 

alles in kg. 

Gevaarsetiketten (ook wel genoemd veiligheidsetiketten) hebben de vorm van een op zijn punt staand 

vierkant. Deze geven door hun kleur en opschrift de gevaarseigenschappen van de inhoud aan (ADR 

5.2.2). 

De volgende enkelvoudige etiketten komen voor: 

- 2.2. Niet brandbare, niet giftige gassen (verstikkende gassen), groen met symbool gasfles, “2” in 

benedenhoek. 

- 2.1. Brandbare gassen, rood met symbool vlam, “2” in benedenhoek. 

- 2.3 Giftige gassen, wit met symbool doodshoofd met gekruiste beenderen, “2” in benedenhoek. 

Ook komen combinaties voor: 

- 2.2 + 5.1. Oxiderende gassen, etiket 2.2, groen zoals eerder vermeld, etiket 5.1, geel met symbool 

vlam boven een cirkel, “5.1” in benedenhoek. 

- 2.3 + 8. Giftige en bijtende gassen, etiket 2.3, wit zoals eerder vermeld, etiket 8, zwart/wit met symbool 

twee reageerbuisjes waaruit druppels vallen die een hand en metaal aantasten, “8” in benedenhoek. 

- 2.3 + 2.1. Giftige en brandbare gassen, etiket 2.3, wit zoals eerder vermeld, etiket 2.1, rood zoals 

eerder vermeld. 

Keurmerken 

Elke gasfles dient voorzien te zijn van een ingeslagen keurmerk en de datum waarop het eerste onderzoek 

en eventuele herkeuringen (periodiek onderzoek) hebben plaatsgevonden. 

Het keurmerk van het eerste onderzoek wordt gevormd door het onderscheidingsteken of waarmerk van 

de onderzoeksinstantie die door de bevoegde autoriteit in het land van toekenning is geregistreerd en door 

de bevoegde autoriteit in Nederland is toegelaten. Het keurmerk van het periodiek onderzoek is het 

geregistreerde kenmerk van de onderzoeksinstantie die door de bevoegde autoriteit in Nederland is 

toegelaten. 

Het meest recente periodieke onderzoek of het eerste onderzoek mag niet langer geleden zijn dan 

aangegeven in de kolom “keuringsinterval” van bijlage 7. 

Bij flessen met een vijfjarig beproevingsinterval geldt hierbij de maand/jaar combinatie van de inslag. 

Bij flessen of cryohouders met een tienjarig of vijftienjarig interval geldt alleen de jaaraanduiding. 


In de praktijk kunnen de volgende situaties zich voordoen: 

A. Oudere flessen: deze zijn reeds ten minste één keer aan periodiek onderzoek onderworpen geweest. 

Van belang is de datum(jaar) van het volgende periodieke onderzoek. Deze is d.m.v. een etiket of inslag 

aangegeven. De datum(jaar) van het meest recente periodieke onderzoek is ingeslagen bij het 

(her)keurmerk. Het (her)keurmerk is het pi-merk of het leeuw-merk van het Stoomwezen. 

B. Nieuwe flessen: deze zijn nog niet aan periodiek onderzoek onderworpen geweest. Ook hier is de 

datum(jaar) van het volgende periodieke onderzoek, aangegeven met een etiket of inslag, van belang. Het 

keurmerk is ingeslagen bij de datum(jaar) van het eerste onderzoek. Dit is het keurmerk van de 

onderzoeksinstantie die door de bevoegde autoriteit in Nederland is toegelaten. 

Veelal zijn dit bekende keurmerken van buitenlandse keuringsorganisaties in combinatie met het epsilonteken. 

Ook kan het keurmerk bestaan uit het pi-merk. 


De voorschriften van hoofdstuk 3 zijn eveneens van toepassing op opslagvoorzieningen voor gasflessen, 

met uitzondering van de paragrafen 3.3, 3.8, 3.9, 3.10, 3.12, 3.13, 3.14 en 3.24. 

6.2 Voorschriften voor de opslag van gasflessen Wm, AI 

6.2.1 Gasflessen, waarvan de gezamenlijke waterinhoud meer bedraagt dan 115 liter, moeten, met 

uitzondering van werkvoorraden, op een laskar geplaatste gasflessen of gasflessen die zijn aangesloten 

aan een verzamelleiding, worden opgeslagen in een daarvoor bestemde opslagvoorziening. In een 

opslagvoorziening mogen geen andere goederen aanwezig zijn die voor het beheer van de gasflessen 

niet functioneel zijn. 

6.2.2 De voorschriften van hoofdstuk 6 zijn ook van toepassing op lege gasflessen. 

6.2.3 Gasflessen moeten zijn voorzien van de vereiste ADR-gevaarsetiketten. 

6.2.4 Indien opslag van gasflessen plaatsvindt tegen de gevel van een tot de inrichting behorend gebouw 

moet dat deel van de wand, en de wand tot maximaal 4 m boven en 2 m aan weerszijden van de 

gasflessen een brandwerendheid van ten minste 60 minuten te bezitten. 

6.2.5 In afwijking van voorschrift 3.2.2.1 gelden de in tabel 8 genoemde afstanden van de 

opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens of tot bouwwerken die tot de inrichting behoren dan wel andere 

brandbare objecten, afhankelijk van totale hoeveelheid opgeslagen gasflessen en de WBDBO van een 

eventueel aanwezige wand tussen de opslag en inrichtingsgrens of object: 

Tabel 8: Afstanden van de opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens/bouwwerken van de 

inrichting of brandbare objecten 

Afstand in m tot 

inrichtingsgrens 

Afstand in m tot 

bouwwerk of 

brandbaar 

object binnen 

de inrichting 

totale waterinhoud van de 

opgeslagen gasflessen minder dan 

2.500 liter 

WBDBO WBDBO 30 

60 minuten minuten 

WBDBO 0 WBDBO 60 

totale waterinhoud van de 

opgeslagen gasflessen meer dan 

2.500 liter 

WBDBO 30 WBDBO 0 

minuten minuten 

0 1 3 0 3 5 

0 3 5 0 5 10 

Toelichting: Aan dit voorschrift is voldaan indien het bouwwerk dat tot de inrichting behoort zelf reeds aan 

de eisen met betrekking tot de WBDBO voldoet voor de projectie van de opslag op dat bouwwerk (2 m 

aan weerszijden van de opslag) en, indien dat bouwwerk hoger is, ook daarboven tot maximaal 4 meter 

boven de projectie. 


6.2.6 Gasflessen moeten door vastzetten of anderszins tegen omvallen zijn beschermd. 

Toelichting: 

Gasflessen waarvan de constructie zodanig is dat zij stabiel staan behoeven niet te worden vastgezet; dit 

geldt over het algemeen voor propaan/butaan cilinders en andere (gelaste) cilinders met een grote 

doorsnede. 

Als de opslag van gasflessen tegen een achterwand/muur plaatsvindt moet de gasfles met behulp van 

een ketting of beugel zijn vastgezet aan die achterwand/muur. 

Als de opslag van gasflessen plaatsvindt in een vak of compartiment dan moet dit aan de volgende 

voorwaarden voldoen: 

- het vak dient aan drie zijden gesloten te zijn door een muur of een staalconstructie met een hoogte 

welke toereikend is om omvallen te voorkomen; 

- de gasflessen moeten zo dicht mogelijk bij elkaar en bij de wanden worden neergezet om volledig 

omvallen te voorkomen. 

- de voorzijde van het vak moet voorzien zijn van een constructie (ketting, beugel of spanband) 

waarmee het omvallen van gasflessen wordt voorkomen; deze voorziening behoeft niet in gebruik te 

zijn indien er gedurende werktijd aan- en afvoer van gasflessen in het vak plaatsvindt; 

- indien in het vak gasflessen van verschillende grootte worden opgeslagen moet het 

beschermingsniveau tegen omvallen voor alle gasflessen gelijk zijn. 

De gebruikelijke transportpallets voor gasflessen voldoen aan bovenstaande eisen. 

6.2.7 De totale waterinhoud van een (gas)flessenbatterij mag niet meer bedragen dan 3.000 liter, met 

uitzondering van batterijen bestemd voor het vervoer van giftige gassen van ADR klasse 2 die moeten 

worden beperkt tot een totale inhoud van 1.000 liter waterinhoud. 

6.2.8 De vloer van de opslagvoorziening mag niet lager zijn gelegen dan de omliggende vloer, van 

aangrenzende ruimten of van het omringende maaiveld. Deze vloer moet vlak zijn, en zijn vervaardigd 

van onbrandbaar materiaal. Bij een open opslagvoorziening moet deze afwaterend zijn uitgevoerd. De 

vloer moet zodanig zijn uitgevoerd dat zich onder de vloer geen gas kan verzamelen. 

6.2.9 Gasflessen waarvan de herkeurtermijn (periodiek onderzoek) is verstreken mogen niet binnen de 

inrichting aanwezig zijn. 

Toelichting: dit voorschrift is niet van toepassing bij (tussen)opslagbedrijven waar gasflessen worden 

verzameld voor herkeuring of bij bedrijven in de afvalsector. Een depothouder moet in staat worden 

gesteld om lege gasflessen, al dan niet binnen de herkeuringstermijn, gezamenlijk op te slaan tot het 

tijdstip van het eerste transport voor afvoer. 

6.2.10 In een opslagvoorziening mogen geen afsluiters worden geopend. Aan de buitenzijde van de 

opslagplaats moet op daartoe geschikte plaatsen met betrekking tot dit verbod met duidelijk leesbare 

letters, hoog ten minste 5 cm, het opschrift zijn aangebracht: "OPENEN VAN AFSLUITERS VAN 

GASFLESSEN VERBODEN" overeenkomstig NEN 3011. Het is echter toegestaan dat in combinatie met 

opslag, gasflessen via een verbinding met vaste leidingen zijn gekoppeld aan een installatie waar deze 

gassen worden toegepast. Het hiervoor genoemde verbod tot openen van afsluiters geldt niet voor deze 

gasflessen. 

6.2.11 Het stapelen van gasflessen is alleen toegestaan indien de constructie van de gasflessen hierin 

voorziet. Bij het stapelen in staande toestand mogen niet meer dan drie lagen gasflessen op elkaar zijn 

geplaatst, behoudens wanneer gebruik wordt gemaakt van pallets die een hogere stapeling toestaan. Het 

is verboden gasflessen die zijn gevuld met een giftig of brandbaar gas dat tot vloeistof is verdicht of in 

vloeistof is opgelost, in liggende toestand op te slaan of te stapelen. 

Toelichting: In afwijking van dit voorschrift mogen lege gasflessen wel in liggende toestand worden 

gestapeld, dit echter tot een maximum van zes lagen op elkaar. 

6.2.12 Gasflessen met gassen met gelijksoortige gevaarseigenschappen moeten bij elkaar worden 

opgeslagen. 

Toelichting: Het is gebruikelijk om gasflessen met gassen met overeenkomstige gevaarseigenschappen 

bij elkaar op te slaan. De gasflessen met eenzelfde verfkleur op de schouder worden bij elkaar 


opgeslagen. Hiermee wordt de kans op verwisseling van gassoorten verkleind en kan bij calamiteiten 

effectief worden opgetreden. 

6.2.13 Zichtbaar beschadigde of lekkende gasflessen moeten apart gezet worden op een locatie waar het 

uitstromende gas zo weinig mogelijk gevaar oplevert. 

6.2.14 Natuurlijke ventilatie moet steeds zijn gewaarborgd. Een eventueel dak moet van onbrandbaar 

materiaal zijn vervaardigd en zodanig zijn uitgevoerd dat eventueel vrijgekomen gassen zich daaronder 

niet kunnen ophopen. 

6.2.15 Indien opslag plaatsvindt van gasflessen met brandbare gassen die zwaarder zijn dan lucht zoals 

propaan en butaan, moet een afstand worden aangehouden van ten minste 5 m tot kelderopeningen, 

putten en straatkolken die in open verbinding staan met de riolering en van tenminste 7,5 m tot 

aanzuigopeningen van ventilatiesystemen die zijn gelegen op minder dan 1,5 m boven het maaiveld. 

6.2.16 In situaties waarin gevaar bestaat op beschadiging van gasflessen ten gevolge van frequente 

voertuigbewegingen moet dat deel van de opslagvoorziening waar frequente voertuigbewegingen 

plaatsvinden zijn voorzien van een aanrijdbeveiliging. 

6.2.17 Van een inpandige opslagvoorziening moet ten minste één wand een buitenmuur zijn waarin zich 

ten minste één deur bevindt. 

AI 


7 Opslag van spuitbussen en gaspatronen 

7.1 Inleiding 

Binnen de vervoerswetgeving worden spuitbussen en gaspatronen beschouwd als drukhouders die vallen 

onder de klasse 2. 

Er wordt voor de vervoerswetgeving geen onderscheid gemaakt op grond van de aard van het drijfgas 

(inert, zeer licht ontvlambaar of licht ontvlambaar) of de te vernevelen stof. Bij zogenaamde 

samengestelde verpakkingen met gelimiteerde hoeveelheden (LQ - limited quantities) wordt op de 

omverpakking (doos of krimpfolie) van spuitbussen het UN-nummer 1950 aangebracht en bij gaspatronen 

het UN-nummer 2037. 

Spuitbussen en gaspatronen die betrokken raken bij een brand kunnen gaan rocketeren, ongeacht of de 

inhoud bestaat uit een inerte of (licht) ontvlambare stof. De spuitbus/gaspatroon gedraagt zich hierbij als 

een voortgestuwd projectiel. Inslag van zo’n spuitbus/gaspatroon kan leiden tot domino-effecten hetgeen 

resulteert in uitbreiding van het oorspronkelijke incident. 

De gevolgen van deze effecten zijn te voorkomen of te beperken door organisatorische en technische 

maatregelen te nemen. De voorschriften die in dit hoofdstuk worden beschreven voor de opslag van 

spuitbussen en gaspatronen zijn afgeleid van internationaal voorkomende normen en standaarden. 

De in dit hoofdstuk beschreven maatregelen zijn van toepassing op de volgende situaties: 

- opslag van spuitbussen en gaspatronen in de zin van het ADR in combinatie met andere gevaarlijke 

stoffen; 

- opslag van spuitbussen en gaspatronen met een gezamenlijke inhoud van meer dan 400 kg (netto 

gewicht), waarvan de inhoud (zowel het drijfgas als de stof die verneveld moet worden) in de zin van 

de Wms aangemerkt moet worden als een zeer licht ontvlambare, licht ontvlambare, ontvlambare, 

toxische, corrosieve of oxiderende stof. 

Het bovenstaande betekent dat indien spuitbussen of gaspatronen gezamenlijk met andere gevaarlijke 

stoffen worden opgeslagen, er geen onderscheid wordt gemaakt naar inhoud. Het uitgangspunt is dat elke 

spuitbus of gaspatroon, onafhankelijk van de inhoud, een risico vormt voor de overige gevaarlijke stoffen. 

Indien er geen gezamenlijke opslag met andere gevaarlijke stoffen plaatsvindt, is als uitgangspunt 

gehanteerd dat de inhoud van de spuitbussen en gaspatronen bepalend is voor het van toepassing zijn 

van opslageisen. In dat geval moeten de spuitbussen dus vanaf de voor die categorie geldende 

ondergrens in een speciaal daarvoor bestemde opslagvoorziening worden opgeslagen. Bij het 

samenstellen van de voorschriften is in alle situaties uitgegaan van een brandcompartiment. Indien er 

situaties voorkomen dat spuitbussen of gaspatronen worden opgeslagen in open opslagen dan dient 

hiervoor maatwerk geleverd te worden. 


De algemene voorschriften van hoofdstuk 3 zijn eveneens van toepassing op opslagvoorzieningen voor 

spuitbussen en gaspatronen, met uitzondering van de paragrafen, 3.3, 3.8, 3.9, 3.10, 3.14, en 3.24. 


7.2 Beschermingsniveau 

De voorschriften van hoofdstuk 4 zijn van toepassing voor het vaststellen van het gewenste 

beschermingsniveau van opslagvoorzieningen voor spuitbussen en gaspatronen, dit al dan niet in 

combinatie met andere gevaarlijke stoffen. 

Voor het vaststellen van de grenswaarden (paragraaf 4.5 tabel 5) wordt de inhoud van de spuitbus 

beoordeeld op basis van de Wms-indeling van de inhoud. 

Spuitbussen en gaspatronen met een brandbare inhoud (al dan niet in combinatie met bijkomende 

gevaren) dienen, bij het vaststellen van de grenswaarden in paragraaf 4.5 tabel 5, te worden geteld als 

ADR-klasse 3 brandbare vloeistoffen met een vlampunt van kleiner dan 61 °C. 

Spuitbussen en gaspatronen met een inhoud anders dan een brandbare inhoud en volgens de Wms- of 

ADR-indeling uitsluitend een andere gevaarsindeling hebben, dienen te worden geteld als de 

overeenkomende klassering van tabel 5 van paragraaf 4.5. 

7.3 Voorkomen opwarming van spuitbussen of gaspatronen tijdens opslag Wm, AI 

7.3.1 Opwarming van spuitbussen of gaspatronen boven de 50 °C door (directe) zonnestraling of andere 

verwarmingsbronnen moet worden uitgesloten. 

Toelichting: Spuitbussen of gaspatronen mogen bijvoorbeeld daarom niet worden opgeslagen boven 

kachels of verwarmingsbronnen en niet binnen een afstand van 1 meter daarvan, tenzij de 

oppervlaktetemperatuur van deze kachels of verwarmingselementen nooit hoger kan worden dan 60 °C. 

7.3.2 Als in een opslagvoorziening spuitbussen of gaspatronen met een brandbare inhoud bewaard 

worden, mag de verwarming van de opslagvoorziening slechts geschieden door verwarmingstoestellen 

waarvan de verbrandingsruimte niet in open verbinding staat of kan worden gebracht met de 

opslagvoorziening en met dien verstande dat de opppervlaktetemperatuur van het toestel niet hoger mag 

worden dan 200 °C. 

7.4 Het opslaan van maximaal 400 kg spuitbussen of gaspatronen, met of zonder de 

gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 

Wm, AI 

7.4.1 Indien het vloeroppervlak van de opslagvoorziening kleiner is dan 100 m 2 en de hoogte van de 

opslaglocatie lager is dan 2,4 m, mogen spuitbussen of gaspatronen tot een hoogte van maximaal 1,8 m 

worden gestapeld. Tussen de opgeslagen spuitbussen of gaspatronen en het plafond moet minimaal 0,5 

m vrije ruimte aanwezig zijn. De opslagvoorziening moet als een brandcompartiment zijn uitgevoerd. 

Spuitbussen of gaspatronen hoeven niet gescheiden van andere gevaarlijke stoffen te worden 

opgeslagen. 


opslaglocatie hoger is dan 2,4 m, mogen spuitbussen of gaspatronen tot een hoogte van maximaal 2,4 m 

worden gestapeld. Tussen spuitbussen of gaspatronen en plafond moet minimaal 0,5 m vrije ruimte 

aanwezig zijn. De opslagvoorziening moet als een brandcompartiment zijn uitgevoerd. Spuitbussen of 

gaspatronen hoeven niet gescheiden van andere gevaarlijke stoffen te worden opgeslagen. 

7.4.3 Indien het vloeroppervlak van de opslagvoorziening groter is dan 100 m 2 en de hoogte van de 




Spuitbussen of gaspatronen moeten gescheiden van andere gevaarlijke stoffen worden opgeslagen. 

Spuitbussen of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 100 m 2 . 

Gescheiden opslag moet plaatsvinden door middel van een afscheiding van gaas van voldoende sterkte 

bestaande uit staaldraad met een vrije opening van maximaal 5 cm (bijvoorbeeld harmonicagaas van 

tenminste 2,9 mm dikte) of in een separaat brandcompartiment. 

Toelichting: Scheiding heeft tot doel dat rocketerende spuitbussen en gaspatronen zich niet buiten het 

compartiment kunnen verspreiden of in aanraking kunnen komen met andere materialen en (gevaarlijke) 

stoffen. 






gaspatronen moeten gescheiden van andere gevaarlijke stoffen worden opgeslagen. Spuitbussen of 

gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 100 m 2 . Gescheiden opslag 

moet plaatsvinden door middel van een afscheiding van gaas van voldoende sterkte bestaande uit 

staaldraad met een vrije opening van maximaal 5 cm (bijvoorbeeld harmonicagaas van tenminste 2,9 mm 

dikte) of in een separaat brandcompartiment. Indien er in totaal meer dan 10 ton verpakte gevaarlijke 

stoffen zijn opgeslagen dan geldt dat spuitbussen of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een 

oppervlak van ten hoogste 300 m 2 . 

7.5 Het opslaan van meer dan 400 kg maar minder dan 2.500 kg spuitbussen of gaspatronen, 

met of zonder de gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen 

Wm, AI 





Spuitbussen of gaspatronen hoeven niet gescheiden van andere gevaarlijke stoffen te worden 

opgeslagen. 

7.5.2. Indien het vloeroppervlak van de opslagvoorziening kleiner is dan 100 m 2 en de hoogte van de 




gaspatronen hoeven niet gescheiden van andere gevaarlijke stoffen te worden opgeslagen. 





Spuitbussen of gaspatronen moeten gescheiden van andere gevaarlijke stoffen worden opgeslagen. 

Spuitbussen of gaspatronen moeten dan worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 100 m 2 . 

Gescheiden opslag moet plaatsvinden door middel van een afscheiding van gaas van voldoende sterkte 

bestaande uit staaldraad met een vrije opening van maximaal 5 cm (bijvoorbeeld harmonicagaas van 

tenminste 2,9 mm dikte) of in een separaat brandcompartiment. 

Indien de gescheiden opslag van spuitbussen of gaspatronen plaats vindt in een separaat 

brandcompartiment dan is een maximum oppervlakte tot 300 m 2 toegestaan. 



worden gestapeld, indien er geen gebruik gemaakt wordt van opslagstellingen. Bij het gebruik van 

opslagstellingen is er geen hoogtebeperking. Tussen spuitbussen of gaspatronen en plafond moet 

minimaal 0,5 m vrije ruimte aanwezig zijn. De opslagvoorziening moet als een brandcompartiment zijn 

uitgevoerd. Spuitbussen of gaspatronen moeten gescheiden van andere gevaarlijke stoffen worden 

opgeslagen. Spuitbussen of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 

100 m 2 . Gescheiden opslag moet plaatsvinden door middel van een afscheiding van gaas van voldoende 

sterkte bestaande uit staaldraad met een vrije opening van maximaal 5 cm (bijvoorbeeld harmonicagaas 

van tenminste 2,9 mm dikte) of in een separaat brandcompartiment. 



Indien er in totaal meer dan 10 ton verpakte gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen dan geldt dat spuitbussen 

of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 300 m 2 . 


7.6 Het opslaan van meer dan 2.500 kg maar minder dan 10.000 kg spuitbussen of 

gaspatronen, met of zonder de gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen Wm, AI 



worden gestapeld, indien er geen gebruik gemaakt wordt van opslagstellingen. Bij het gebruik van 

opslagstellingen is er geen hoogtebeperking. Tussen spuitbussen of gaspatronen en plafond moet 

minimaal 0,5 m vrije ruimte aanwezig zijn. De opslagvoorziening moet als een brandcompartiment zijn 

uitgevoerd. Spuitbussen of gaspatronen moeten gescheiden van andere gevaarlijke stoffen worden 

opgeslagen. Spuitbussen of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 

100 m 2 . Gescheiden opslag moet plaatsvinden door middel van een afscheiding van gaas van voldoende 

sterkte bestaande uit staaldraad met een vrije opening van maximaal 5 cm (bijvoorbeeld harmonicagaas 

van tenminste 2,9 mm dikte) of in een separaat brandcompartiment. 



Indien er in totaal meer dan 10 ton verpakte gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen dan geldt dat spuitbussen 

of gaspatronen moeten worden opgeslagen op een oppervlak van ten hoogste 300 m 2 . 

7.7 Het opslaan van meer dan 10.000 kg spuitbussen of gaspatronen, met of zonder de 

gezamenlijke opslag van andere gevaarlijke stoffen. 

Wm, AI 

Opslag van spuitbussen of gaspatronen in gescheiden brandcompartiment 

7.7.1 Het totale vloeroppervlak van de opslagvoorziening mag ten hoogste 2.500 m 2 bedragen. Ten 

hoogste 1.900 m 2 mag in gebruik zijn voor de opslag van spuitbussen of gaspatronen. De inrichting van 

de opslagvoorziening ten aanzien van brandbeveiligingsinstallaties en de opslag van niet-gevaarlijke 

goederen moet worden uitgewerkt in de door het bevoegd gezag goed te keuren uitgangspunten als 

bedoeld in voorschrift 4.8.2.1 . 

Opslag van spuitbussen of gaspatronen in combinatie met andere gevaarlijke stoffen 

7.7.2 Het totale vloeroppervlak van de opslagvoorziening mag ten hoogste 2.500 m 2 bedragen. Ten 

hoogste 1.900 m 2 mag in gebruik zijn voor de opslag van spuitbussen of gaspatronen. Ingeval van 

gecombineerde opslag met andere gevaarlijke en niet-gevaarlijke goederen moet de compartimentering 

worden uitgewerkt in de door het bevoegd gezag goed te keuren uitgangspunten als bedoeld in 

voorschrift 4.8.2.1. 


8 Opslag gevaarlijke stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 

8.1 Inleiding 

De gevaarlijke stoffen behorende tot de klasse 4.1, 4.2 of 4.3 van het ADR hebben specifieke fysische 

eigenschappen en gevaarsaspecten waardoor het basisvoorzieningenniveau zoals vastgelegd in 

hoofdstuk 3 en de systematiek voor het bepalen van het noodzakelijke beschermingsniveau zoals 

vastgelegd in hoofdstuk 4, niet toereikend is. Hoofdstuk 8 geeft mogelijkheden hoe voor deze stoffen een 

gelijkwaardig beschermingsniveau kan worden bereikt ten opzichte van de voorzieningen zoals genoemd 

in hoofdstuk 4. De voorschriften hebben uitsluitend betrekking op stoffen van de klassen 4.1, 4.2 en 4.3 

die tot het vervoer zijn toegelaten. In tabel 9 zijn enkele voorbeeldstoffen uit de klasse 4 weergegeven. 

Dit hoofdstuk is niet van toepassing op opslag van stoffen van de klasse 4.1, 4.2 of 4.3 in een 

brandveiligheidsopslagkast. 

Tabel 9 Overzicht klasse 4 met enkele voorbeeldstoffen 

Klasse verpakkingsgroep Voorbeeld 

4.1 I UN 1310 Ammoniumpikraat bevochtigd 

UN 1320 Dinitrofenol >15% water 

UN1356 Trinitrotolueen >30% water 

UN 3317 2-Amino- 4,6-dinitrofenol >20% water 

II 

UN 1309 Aluminium poeder (gecoat) 

UN 1333 Cerium 

UN 2989 Loodfosfiet (indien losgestort dan VP III) 

III 

UN 1350 Zwavel 

4.2 I UN 1381 Fosfor wit/geel 

UN 2005 Difenylmagnesium 

II 

UN 1362 (active) kool (een beperkt aantal soorten) 

UN 1385 Natriumsulfide 

III 

UN 1363 Copra 

UN 3174 Titaandisulfide 

4.3 I UN 1295 Trichloorsilaan 

UN 1360 Calciumfosfide 

UN 2257 Kalium 

II 

III 

UN 2624 Magnesiumsilicide 

UN 1408 Ferrosilicium 

UN 1403 Calciumcyaanamide 


De voorschriften uit hoofdstuk 3 Algemeen zijn eveneens van toepassing op opslagvoorzieningen voor de 

klassen 4.1, 4.2 en 4.3. 


8.2 Brandgevaarlijke vaste stoffen (klasse 4.1) 

8.2.1 Indeling 

In de ADR klasse 4.1 zijn ingedeeld: 

- vaste stoffen en voorwerpen die gemakkelijk brandbaar zijn 

- zelfontledende vaste stoffen of vloeistoffen 

- vaste ontplofbare stoffen in niet explosieve toestand 

- stoffen, verwant met zelfontledende stoffen 

De stoffen en voorwerpen van klasse 4.1 zijn als volgt onderverdeeld: 

- F Brandbare vaste stoffen, zonder bijkomend gevaar: 

- F1 organisch 

- F2 organisch, gesmolten 

- F3 anorganisch 

- FO Brandbare vaste stoffen, oxiderend 

- FT Brandbare vaste stoffen, giftig: 

- FT1 organisch, giftig 

- FT2 anorganisch, giftig 

- FC Brandbare vaste stoffen, bijtend: 

- FC1 organisch, bijtend 

- FC2 anorganisch, bijtend 

- D Ontplofbare stoffen in niet explosieve toestand zonder bijkomend gevaar 

- DT Ontplofbare stoffen in niet explosieve toestand, giftig 

- SR Zelfontledende stoffen: 

- SR1 waarvoor temperatuurbeheersing niet is vereist 

- SR2 waarvoor temperatuurbeheersing is vereist 

8.3 Voor zelfontbranding vatbare stoffen (klasse 4.2) 


Klasse 4.2 omvat: 

- pyrofore stoffen; dit zijn stoffen, met inbegrip van mengsels en oplossingen (vloeibaar of vast), die in 

contact met lucht, zelfs in kleine hoeveelheden binnen 5 minuten ontbranden. Dit zijn de stoffen van 

klasse 4.2 die het sterkst voor zelfontbranding vatbaar zijn; 

- voor zelfverhitting vatbare stoffen en voorwerpen; dit zijn stoffen en voorwerpen met inbegrip van 

mengsels en oplossingen, die in contact met lucht zonder toevoer van energie voor zelfverhitting 

vatbaar zijn. Deze stoffen kunnen slechts in grote hoeveelheden (verscheidene kilogrammen) en na 

lange tijdsduur (uren of dagen) ontbranden. 


- S Voor zelfontbranding vatbare stoffen, zonder bijkomend gevaar 

- S1 organische stoffen, vloeibaar 

- S2 organische stoffen, vast 

- S3 anorganische stoffen, vloeibaar 

- S4 anorganische stoffen, vast 

- SW Voor zelfontbranding vatbare stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen 

- SO Voor zelfontbranding vatbare stoffen, oxiderend 

- ST Voor zelfontbranding vatbare stoffen, giftig 

- ST1 organische stoffen, giftig, vloeibaar 

- ST2 organische stoffen, giftig, vast 

- ST3 anorganische stoffen, giftig, vloeibaar 

- ST4 anorganische stoffen, giftig, vast 

- SC Voor zelfontbranding vatbare stoffen, bijtend 

- SC1 organische stoffen, bijtend, vloeibaar 

- SC2 organische stoffen, bijtend, vast 

- SC3 anorganische stoffen, bijtend, vloeibaar 

- SC4 anorganische stoffen, bijtend, vast 


8.4 Stoffen met gevaar van ontwikkeling van brandbare gassen in contact met water (klasse 4.3) 


Klasse 4.3 omvat stoffen, die als gevolg van een reactie met water brandbare gassen 

ontwikkelen, die met lucht ontplofbare mengsels kunnen vormen, alsmede voorwerpen die stoffen 

van deze klasse bevatten. 


- W Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, zonder bijkomend gevaar, en 

voorwerpen die dergelijke stoffen bevatten 

- W1 Vloeistoffen 

- W2 Vaste stoffen 

- W3 Voorwerpen 

- WF1 Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, vloeibaar, brandbaar 

- WF2 Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, vast, brandbaar 

- WS Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, voor zelfverhitting vatbaar, vast 

- WO Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, oxiderend, vast 

- WT Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, giftig 

- WT1 Vloeistoffen 

- WT2 Vaste stoffen 

- WC Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, bijtend 

- WC1 Vloeistoffen 

- WC2 Vaste stoffen 

- WFC Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, brandbaar, bijtend. 

8.5 Voorschriften voor de opslag van gevaarlijke stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 Wm, AI 


8.5.1.1 Opslag van gevaarlijke stoffen van de klasse 4.1, 4.2 of 4.3 moet volgens tabel 10 plaatsvinden. 

Tabel 10: beschermingsniveaus voor opslag van stoffen van de klasse 4.1, 4.2 en 4.3 

ADR 4.1 ADR 4.2 ADR 4.3 

Kg VG I VG II VG III VG I VG II VG III VG I VGII VG III 

< 2.500 maatwerk 3 (x) 3 3 (xx) 3 (x) 3 (x) 3 (xx) 3 (xx) 3 (x) 

2.500 – maatwerk 3+ (x) 3 3+ (xx) 3+ (x) 3 (x) 3+ (xx) 3 (xx) 3 (x) 

10.000 

> 10.000 maatwerk 1 (x) 3+ (x) 1 (xx) 1 (x) 3+ (x) 1 (xx) 1 (xx) 3+ (x) 

(x) in deze opslagvoorziening mogen geen gevaarlijke stoffen van de klasse 3 worden opgeslagen 

(xx) in deze opslagvoorziening mogen geen andere gevaarlijke stoffen worden opgeslagen 

+ beschermingsniveau aangevuld met geschikte detectie en doormelding; voor de hoeveelheden van 

2.500 tot 10.000 kg van alle klassen en verpakkingsgroepen geldt, dat het toepassen van de aanvullende 

voorzieningen (detectie en doormelding) op basis van maatwerk (o.a. soort stof en uitvoering 

opslagvoorziening) beoordeeld moet worden. Daarbij dient het beoogde veiligheidsniveau (een snelle 

signalering van een mogelijk incident en de mogelijkheid van snel ingrijpen om de omvang van het incident 

te beperken) te worden gewaarborgd. 

8.5.2 Aanvullende voorschriften voor stoffen van klasse 4.1 in verpakkingsgroep II en III 

8.5.2.1 Voor de stoffen van klasse 4.1 verpakkingsgroep II en III met de gevaarsaspecten D en DT geldt 

dat deze wel met elkaar maar niet gelijktijdig met andere stoffen of goederen mogen worden opgeslagen. 

Stoffen met het gevaarsaspect SR2 mogen niet gelijktijdig met andere stoffen of goederen worden 

opgeslagen. 


8.5.3 Aanvullende voorschriften voor stoffen van klasse 4.2 in verpakkingsgroep III 

8.5.3.1 In een opslagvoorziening met meer dan 10.000 kg stoffen van de klasse 4.2 in verpakkingsgroep III 

mogen gevaarlijke stoffen van de klasse 3 verpakkingsgroep III worden opgeslagen indien deze is 

uitgevoerd met beschermingsniveau 1. De stoffen van de klasse 4.2 in verpakkingsgroep III moeten in een 

dergelijke situatie worden opgeslagen in aparte vakken van maximaal 300 m 2 dat aan drie zijden is 

omgeven is door een muur die ten minste 30 minuten brandwerend is uitgevoerd. 

8.5.4 Aanvullende voorschriften voor stoffen van klasse 4.3 in verpakkingsgroep III 

8.5.4.1 Een hoeveelheid van meer dan 10.000 kg stoffen van de klasse 4.3 in verpakkingsgroep III, 

uitgezonderd de stoffen met gevaarsaspecten W1, WF1, WF2, WS, WT1 en WC1, moet worden 

opgeslagen in een opslagvoorziening die ten minste is uitgevoerd met beschermingsniveau 3, aangevuld 

met een brand- of gasdetectiesysteem en doormelding. 

8.5.4.2 In afwijking van voorschrift 8.5.4.1 mag bij opslag van uitsluitend stoffen met de gevaarsaspecten 

W2 of WT2 worden volstaan met een doelmatige ventilatie van de opslagvoorziening. De ventilatie moet 

zodanig zijn uitgevoerd dat geen hemelwater in de opslagvoorziening kan geraken. 

8 5.4.3 Een hoeveelheid van meer dan 10.000 kg stoffen van de klasse 4.3 in verpakkingsgroep III met de 

gevaarsaspecten W1, WF1, WF2, WS, WT1 of WC1 moet worden opgeslagen in een opslagvoorziening 

die is uitgevoerd met beschermingsniveau 1. 

In deze opslaglocatie mogen gelijktijdig met deze stoffen geen stoffen van de klasse 3 zijn opgeslagen. 

8.5.3.4 In afwijking van 8.5.4.3 mag in een opslagvoorziening met meer dan 10.000 kg stoffen van de 

klasse 4.3 in verpakkingsgroep III gezamenlijk met gevaarlijke stoffen van de klasse 3 verpakkingsgroep III 

worden opgeslagen indien deze is uitgevoerd met beschermingsniveau 1. De stoffen van de klasse 4.3 in 

verpakkingsgroep III moeten in een dergelijke situatie worden opgeslagen in een aparte vakken van 

maximaal 300 m 2 dat aan drie zijden is omgeven is door een muur die ten minste 30 minuten brandwerend 

is uitgevoerd. 


9 Opslag van een beperkte hoeveelheid 

organische peroxiden 

9.1 Inleiding 

Organische peroxiden (klasse 5.2) moeten worden opgeslagen conform de richtlijn CPR 3 (tweede uitgave 

1997). In de praktijk komt het regelmatig voor dat naast de reguliere gevaarlijke stoffen ook organische 

peroxiden worden opgeslagen. In dit hoofdstuk is ingegaan op de randvoorwaarden waaronder een 

dergelijke gecombineerde opslag mogelijk is. Een maximale opslaghoeveelheid van 1.000 kg organische 

peroxiden per inrichting, onder PGS15-condities, is toegestaan. Deze uitzondering geldt uitsluitend voor 

organische peroxiden verpakt als “limited quantities” (LQ) (ADR 3.2.1 en 3.4). Daarnaast wordt het 

toestaan beperkt tot de peroxiden met UN-nummer 3103 t/m UN-nummer 3110 (type C t/m F zonder 

temperatuurbeheersing). 

(Opm: Er geldt dus een maximum van 1.000 kg organische peroxiden per inrichting. Ongeacht of dit 

verdeeld is over meerdere opslagvoorzieningen. Wanneer men meer dan 1.000 kg binnen een inrichting 

wil opslaan, dan geldt CPR 3). 

Hieronder wordt gemotiveerd aangegeven waarom afgeweken kan worden van de CPR 3. Het toestaan 

van organische peroxiden is bedoeld voor opslag van kleinverpakkingen (zoals tubes met hardener of 

twee-componenten lijm). Om deze reden worden voorwaarden gesteld. In het algemeen kunnen de 

gevaren van organische peroxiden als volgt worden omschreven: 

- ontledingsreactie bij temperatuurverhoging; 

- ontledingsreactie kan door contaminatie (verontreiniging) worden veroorzaakt; 

- hoge brandsnelheid; 

- moeilijk te ontsteken (eerst moet een ontledingsreactie in gang worden gezet). 

Het beperkt toestaan kan worden gemotiveerd door bovengenoemde gevaren te reduceren. Deze reductie 

van de gevaren wordt bereikt door: 

- alleen thermisch stabiele peroxiden (geen T c ) en opslag in aparte vakken of aparte 

opslagvoorzieningen toe te staan; 

- reductie van de verpakkingsgrootte. Reductie van de verpakkingsgrootte heeft twee effecten: 

o De brandsnelheid is afhankelijk van the type peroxide en afhankelijk van de gebruikte verpakking. 

De in de CPR 3 gehanteerde brandsnelheid is die voor de max. toegestane verpakkingsgrootte, 

vaak 50 kg. De max. verpakkingsgrootte voor LQ is 500 g voor vaste stoffen en 125 ml voor 

vloeistoffen (afhankelijk van UN-nummer). 

o De ontledingssnelheid zal worden geremd. Een langzame ontledingsreactie zal geen of slechts 

een langzame drukopbouw veroorzaken 

Genoemde organische peroxiden in LQ zijn voor het ADR vanwege hun geringe gevaar vrijgesteld van de 

eisen die voor transport van klasse 5.2 van toepassing zijn (ADR 3.4.5). 

Organische peroxiden van type G kunnen worden vrijgesteld van de richtlijn CPR 3. Tevens zijn zij voor 

het ADR vrijgesteld van klasse 5.2 (ADR 2.2.52.1.6). Indien deze stoffen op basis van hun 

gevaarseigenschappen niet in een ander klasse van het ADR worden ingedeeld, vallen zij volgens ADR 

niet onder de noemer gevaarlijke stoffen. Omdat type G peroxiden worden beschouwd als aanverwante 

stoffen is opslag in een opslagvoorziening toegestaan. De bepalingen van par. 9.2 zijn voor type G 

peroxiden niet van toepassing. 



De voorschriften uit hoofdstuk 3 Algemeen zijn eveneens van toepassing op de opslag van een beperkte 

hoeveelheid organische peroxiden in een opslagvoorziening. 

9.2 Voorschriften Wm, AI 

9.2.1 In een opslagvoorziening die is uitgevoerd voor opslag van meer dan 10 ton gevaarlijke stoffen 

overeenkomstig hoofdstuk 4 dient: 

- opslag van organische peroxiden plaats te vinden in een apart vak gescheiden van andere gevaarlijke 

stoffen of in een uitsluitend daarvoor bestemde, gesloten, brandveiligheidsopslagkast die is voorzien 

van een nooddrukontlasting van 0.25 m 2 ; 

- de opslagvoorziening uitgevoerd te zijn conform beschermingsniveau 1; 

- bij het aparte vak of op de kast het peroxide-etiket (voor transport) te zijn aangebracht. 

9.2.2 Voor een opslagvoorziening die is uitgevoerd voor de opslag van minder dan 10 ton geldt dat: 

- deze uitpandig moet zijn; 

- deze voorzien moet zijn van een fysieke scheiding tussen organische peroxiden en andere producten; 

- de maximale toegestane hoeveelheid organische peroxiden in de opslagvoorziening gelimiteerd moet 

zijn tot 10% van de totale opslag in de opslagvoorziening; 

- bij de peroxide-opslag moet het peroxide-etiket (voor transport) zijn aangebracht; 

- om drukopbouw bij ontleding te voorkomen, moet de opslag zodanig geventileerd zijn dat dit 

overeenkomt met een nooddrukontlasting van 0,25 m 2 . 

Toelichting: De reden voor het aanbrengen van een fysieke scheiding is het voorkomen van eventuele 

compatibiliteitsproblemen. Vanwege de geringe hoeveelheid peroxiden, maximaal 10% van het totaal, is 

het effect van een peroxiden-ontleding of -brand gering. De fysieke scheiding is bedoeld om de kans op 

een incident als gevolg contact van peroxide met andere stoffen te voorkomen. Met andere woorden elke 

fysieke scheiding, bijvoorbeeld een aparte lekbak, die dit contact voorkomt is voldoende. 

9.2.3. Als verwarming in een opslag noodzakelijk is, bijvoorbeeld ten behoeve van vorstvrije opslag, dan 

moet deze voldoen aan paragraaf 4.1.2 van CPR 3. 


10 Begrippenlijst 

ADR 

Accord européen relatief aux transport internationaux de marchandises dangereuses par route 

AFFF 

Aqueous Film Forming Foam 

ARIE 

Aanvullende Risico-Inventarisatie en Evaluatie conform de Arbeidsomstandighedenwet 

BEVI 

Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen 

BDB 

Basis Document Brandbeveiliging 

Brzo ‘99 

Besluit risico’s zware ongevallen 1999 

CUR/PBV 

Stichting civieltechnisch centrum uitvoering, research en regelgeving/Projectbureau Plan 

Bodembeschermende Voorzieningen 

ICAO 

International Civil Aviation Organisation 

Eural 

Europese afvalstoffenlijst 

IMDG-code 

International Maritime Dangerous Goods Code 

LQ 

Limited Quantities, Gelimiteerde hoeveelheden 

NRB 

Nederlandse Richtlijn Bodembescherming 

PBZO 

Preventie Beleid Zware Ongevallen 

PvE 

Programma van Eisen 

RIE 

Risico-Inventarisatie en Evaluatie conform de Arbeidsomstandighedenwet 


VR 

Veiligheidsrapport 

VG 

Verpakkingsgroep 

Wms 

Wet milieugevaarlijke stoffen 

--------- 

Bouwwerk (Modelbouwverordening) 

Elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van 

bestemming hetzij direct hetzij indirect met de grond is verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in 

of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren. 

Toelichting: 

Hoewel de Woningwet geen definitie geeft van het begrip bouwwerk wordt in de jurisprudentie 

aangesloten bij de definitie die de Modelbouwverordening geeft. 

Brandbare vloeistof (ADR) 

Een vloeistof vallend die, in verpakte vorm, volgens het ADR het etiket volgens model nr. 3 draagt. 

Brandbare vaste stof 

Een vaste stof vallend onder de klasse 4.1 van het ADR. 

Brandcompartiment (Bouwbesluit) 

Brandcompartiment als bedoeld in het Bouwbesluit 2003 (gedeelte van één of meer gebouwen bestemd 

als maximaal uitbreidingsgebied van brand). 

Brandmeldinstallatie 

Een samenstelsel van detectoren, bekabeling, een brandmeldcentrale en een doormeldinstallatie, dat 

nodig is voor ontdekken van een brand, het melden van brand en het geven van stuursignalen ten 

behoeve van andere installaties. 

Brandmeldinstallatie met volledige bewaking 

Brandmeldinstallatie met automatische melders in alle ruimten met uitzondering van natte ruimten en 

dergelijke (zie NEN 2535). 

Brandwerendheid 

Brandwerendheid met betrekking tot de scheidende functie bepaald volgens NEN 6069. 

Brandveiligheidsopslagkast 

Een zelfstandige niet betreedbare opslagvoorziening voor de opslag van gevaarlijke stoffen 

Bijkomend gevaar 

Een stof of voorwerp wordt aan de hand van de grootste gevaarseigenschap ingedeeld in een 

gevarenklasse van het ADR. Heeft die stof of voorwerp nog bijkomende gevaren die van belang kunnen 

zijn maar niet het grootste gevaar is dan wordt dit als een bijkomend gevaar benoemd. 

CMR-stoffen 

Stoffen of preparaten die volgens bijlage I bij Richtlijn nr. 67/548/EEG geclassificeerd zijn als 

Kankerverwekkend categorie 1 of 2 en/of als Mutageen categorie 1 of 2 en/of als "voor de voortplanting 

giftig" categorie 1 of 2. Het handelt dus alleen om producten die het symbool "T" (Giftig) toegekend hebben 

gekregen. 


Toelichting: Voor een overzicht van deze stoffen wordt verwezen naar de volgende overzichten van het 

ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid : 

- SZW-lijst van kankerverwekkende stoffen en processen. 

- SZW-lijst van mutagene stoffen. 

- Niet-limitatieve lijst van voor de voortplanting giftige stoffen. 

Deze lijst is ook te vinden op de Internetpagina van het Nederlands Focal Point voor veiligheid en 

gezondheid op het werk: http://arbo.nl/topics/subject/bedrijfsgezondheidszorg/beroepsziekten1.stm onder 

giftige stoffen. Ook is de lijst verkrijgbaar bij de Informatietelefoon van het Ministerie van Sociale Zaken en 

Werkgelegenheid (0800 9051). Tweemaal per jaar wordt de meest recente versie gepubliceerd in de 

Staatscourant. 

Cryo-houder (ADR) 

Een cryo-houder is een verplaatsbare drukhouder met warmte-isolerende bescherming voor het vervoer 

van sterk gekoelde vloeibaar gemaakte gassen met een inhoud van ten hoogste 1.000 liter. 

Drukhouder (ADR) 

Een drukhouder is een verzamelterm die flessen, grote cilinders, drukvaten, gesloten cryohouders en 

flessenbatterijen omvat. 

Drukvat (ADR) 

Een gelaste verplaatsbare drukhouder met een waterinhoud van meer dan 150 liter en niet meer dan 

1000 liter (bijv. cilindervormige houders met rolbanden en bolvormige houders op sleden). 

Gas (ADR) 

Een stof die bij 50 °C een dampdruk bezit hoger dan 300 kPa (3 bar), of bij 20 °C en de standaarddruk 

van 101,3 kPa volledig gasvormig is. 

(Gas)fles (cilinder) (ADR) 

Een verplaatsbare drukhouder met een waterinhoud van niet meer dan 150 liter. 

Toelichting: 

Een gasfles voor een blusgasinstallatie valt buiten deze definitie. Voor veiligheidsaspecten van 

blusgasinstallaties wordt verwezen naar het SVI blad ‘blusgasinstallaties, veiligheidsaspecten’, 

www.syntaxmedia.nl. 

(Gas)flessenbatterij (cilinderpakket) (ADR) 

Een verzameling flessen die aan elkaar zijn bevestigd en onderling door een verzamelleiding zijn 

verbonden en die als ondeelbare eenheid wordt vervoerd. 

Toelichting: 

De term “flessenbatterij” kan aanleiding geven tot misverstand. In deze richtlijn en in het ADR wordt 

hiermee een verpakking bedoeld zoals hier omschreven, vaak ook genoemd cilinderpakket, pakket of 

palletpakket. In andere publicaties is in het verleden de term “flessenbatterij” ook gebruikt voor de 

installatie waarbij één fles (of meerdere flessen) aangesloten staat (staan) op een aan de wand 

gemonteerde verzamelleiding met reduceertoestel waarmee een leidingwerk wordt gevoed. 

Gaspatroon (ADR) 

Zie Houders, klein, met gas. 

Gebouw (Woningwet) 

Elk bouwwerk, dat een voor mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten 

ruimte vormt. 

Gelimiteerde hoeveelheden (LQ) 

Dit zijn gevaarlijke goederen in kleine hoeveelheden verpakt in verpakkingen die overeenkomstig 3.4.3 t/m 

3.4.6 van het ADR worden gebruikt. De verpakkingen behoeven volgens het ADR (3.4.1) slechts te 

voldoen aan de algemene verpakkingsvoorschriften van 4.1.1.1, 4.1.12 en 4.1.1.4 t/m 4.1.1.8 van het 

ADR. 


Indien het vervoer onder de gelimiteerde hoeveelheden valt dan zijn de voorschriften van alle 

hoofdstukken van het ADR, tenzij in hoofdstuk 3.4 van het ADR anders is bepaald, niet van toepassing op 

het vervoer van die stof of dat voorwerp. 

Toelichting: waar in de richtlijn melding is gemaakt van uitzonderingen voor gelimiteerde hoeveelheden, 

geldt dat uitsluitend indien de gelimiteerde hoeveelheden zich in de oorspronkelijke ADR-verpakking 

bevinden. 

Gesloten container 

Container die aan alle zijden gesloten is. 

Gevaarlijke stof 

Stoffen en voorwerpen, waarvan het vervoer volgens het ADR is verboden of slechts onder daarin 

opgenomen voorwaarden is toegestaan, dan wel stoffen, materialen en voorwerpen aangeduid in de 

IMDG-Code. 

Gevaarlijke afvalstof 

Afvalstof die als zodanig is aangewezen op grond van de Eural-regelgeving. 

Toelichting: De gevaarlijke afvalstoffen zijn in de Eural-lijst aangegeven met een sterretje. Daarnaast zijn 

er in de Eural nog stoffen met een c achter de code. Dit zijn de complementaire stoffen. Dat betekent dat 

voor dat specifieke geval bepaald moet worden of het gaat om een gevaarlijke of een niet-gevaarlijke 

afvalstof. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de VROM-publicatie Handreiking Eural van 

september 2001. Code: VROM 010014/b/09-01 14264/174. 

Groot brandcompartiment (Bouwbesluit) 

Brandcompartiment met een gebruiksoppervlakte van meer dan 1.000 m², als bedoeld in afdeling 2.22 

van het Bouwbesluit 2003. 

Grote cilinder ('tube') (klasse 2) (ADR) 

Een naadloze verplaatsbare drukhouder met een waterinhoud van meer dan 150 liter en niet meer dan 

3000 liter. 

Houder, klein, met gas (gaspatroon) (ADR) 

Een niet hervulbare houder, die een gas of gasmengsel onder druk bevat. De houder kan zijn voorzien van 

een afsluitventiel. 

Houder (ADR) 

Een omhulsel, bestemd om stoffen of voorwerpen op te nemen en te bevatten met inbegrip van alle 

sluitingsmiddelen. Reservoirs vallen niet onder deze definitie. 

Inpandige opslagvoorziening 

In een (ander) bouwwerk gesitueerde opslagvoorziening. 

Intermediate Bulk Container (IBC) (ADR) 

Een stijve of flexibele verpakking die in hoofdstuk 6.5 van het ADR is genoemd. 

Journaal van gevaarlijke stoffen 

Een register van de gevaarlijke stoffen, die in een inrichting aanwezig zijn. 

Lege gasfles 

Gasfles waarvan de druk dusdanig laag is dat de inhoud niet bruikbaar is. 

Lege gereinigde verpakking 

Een verpakking die gereinigd is dan wel schenk-, schrap- of schraapleeg is of waarvan de inhoud is 

gepolymeriseerd dan wel oxidatief-fysisch is gedroogd dan wel chemisch heeft gereageerd (allen 

uitgehard) en waarvan de gevaarsetikettering onzichtbaar is gemaakt. 

Lege ongereinigde verpakking 

Alle overige lege verpakkingen, niet zijnde lege gereinigde verpakkingen 


Lekbak 

Vloeistofdichte voorziening met beperkte opvangcapaciteit, waarvan de bodembeschermende werking 

door gericht toezicht en doelmatig ledigen wordt gewaarborgd. De lekbak moet zodanig zijn uitgevoerd 

dat deze bestand is tegen de inwerking van vloeistoffen die er boven worden opgeslagen. 

NEN normen 

Norm uitgegeven door het Nederlandse Normalisatie Instituut. 

Zie www.nen.nl 

Niet brandgevaarlijk 

Niet brandgevaarlijk bepaald volgens NEN 6063. 

Noodplan 

Een overzicht van de door een bedrijfsorganisatie genomen maatregelen en voorzieningen om effecten 

van calamiteiten te minimaliseren en te bestrijden. 

Onbrandbaar 

Onbrandbaar bepaald volgens NEN 6064 

Open opslagvoorziening 

Een open opslagvoorziening is een ruimte welke tenminste aan één zijwand geheel open is (al dan niet 

afgescheiden door een hek- of gaaswerk) zodat deze in vrij contact staat met de buitenlucht en geen 

gassen zich kunnen ophopen of zich vlak boven de vloer kunnen verzamelen. 

Open container 

Container die aan de bovenzijde open is. Er is geen dak aanwezig (meestal een zeil). 

Opslagvoorziening 

Een voorziening bestemd voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. 

Spuitbus (aërosol) (ADR) 

Een niet hervulbare houder van metaal, glas of kunststof die een samengeperst, vloeibaar gemaakt of 

opgelost gas bevat, al dan niet met een vloeibare, pasteuze of poedervormige stof, en voorzien van een 

aftapinrichting die het mogelijk maakt, dat de inhoud wordt uitgestoten in de vorm van een suspensie van 

vaste of vloeibare deeltjes in een gas, in de vorm van schuim, pasta of poeder of in vloeibare of 

gasvormige toestand. 

Tankcontainer 

Een container met reservoir en uitrustingdelen conform ADR hoofdstuk 6.8. 

Transporttank 

Een multimodale tank conform ADR hoofdstuk 6.7. 

Toelichting: in de regelgeving van ADR/IMDG-code wordt zowel het begrip tankcontainer als transporttank 

gebruikt. In de toekomst zal uitsluitend nog het begrip transporttanks worden gebruikt. 

Uitpandige opslagvoorziening 

Een niet in een bouwwerk gesitueerde opslagvoorziening. 

Toelichting: een uitpandige opslagvoorziening kan wel aan een of meerdere zijden grenzen aan een 

bouwwerk. 

Vak 

Opslaggedeelte binnen een opslagvoorziening. 


Vaste stof (ADR) 

Een stof met een smeltpunt of een beginsmeltpunt hoger dan 20 °C bij een druk van 101,3 kPa, of 

een stof die volgens de beproevingsmethode ASTM D 4359-90 niet vloeibaar is en die volgens de criteria 

van de in 2.3.4 van het ADR beschreven beproevingsmethode voor de bepaling van het vloeigedrag 

(penetrometermethode) dikvloeibaar is. 

Verpakking 

Een verpakking die is toegelaten voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, inclusief grote verpakking en 

IBC. 


Een groep, waarin bepaalde stoffen op grond van hun gevaarlijkheid tijdens 

het vervoer conform het ADR zijn ingedeeld voor verpakkingsdoeleinden. 

Verpakkingsgroep I: zeer gevaarlijke stoffen 

Verpakkingsgroep II: gevaarlijke stoffen 

Verpakkingsgroep III: minder gevaarlijke stoffen. 

Viscositeitsregel ADR 

De viscositeitsregel in het ADR, onder 2.2.3.1.5. is als volgt: 

Niet giftige en niet bijtende oplossingen en homogene mengsels met een vlampunt van 23 °C en hoger 

(viskeuze stoffen, zoals verven en lakken, uitgezonderd stoffen die meer dan 20% nitrocellulose bevatten, 

zie voorschrift 2.2.3.1.4 van de ADR) verpakt in houders met een inhoud van ten hoogste 450 liter, zijn niet 

onderworpen aan de voorschriften van het ADR indien bij de beproeving van afscheiding van oplosmiddel 

(zie het Handboek beproevingen en criteria, deel III, subsectie 32.5.1) de hoogte van de afgescheiden laag 

oplosmiddel kleiner is dan 3% van de totale hoogte en indien deze stoffen in de uitloopbeker volgens ISOnorm 

2431:1993 met een uitloopopening van 6 mm diameter bij 23 °C een uitlooptijd: 

a. van ten minste 60 seconden, of 

b. van ten minste 40 seconden bezitten en niet meer dan 60% stoffen van klasse 3 bevatten. 

Vlampunt (ADR) 

De laagste temperatuur van een vloeistof, waarbij de damp daarvan met lucht een ontvlambaar mengsel 

vormt. 

Vloeistof (ADR) 

Een stof die bij 50 °C een dampdruk heeft van ten hoogste 300 kPa (3 bar), en bij 20 °C en een druk van 

101,3 kPa niet volledig gasvormig is, en die 

a) bij een druk van 101,3 kPa een smeltpunt of beginsmeltpunt heeft van 20 °C of lager, of 

b) die volgens de beproevingsmethode ASTM D 4359-90 vloeibaar is, of 

c) volgens de criteria van de in 2.3.4 van het ADR beschreven beproevingsmethode voor de bepaling van 

het vloeigedrag (penetrometermethode) niet dikvloeibaar is. 

Vloeistofkerende vloer 

En verharding die voor een kortere periode in staat is om de vrijgekomen vloeistoffen op te vangen en te 

voorkomen dat deze in de bodem terechtkomen. Onder 'kortere' is dan te verstaan de periode die ligt 

tussen het vrijkomen van de stoffen en het moment dat de opruimactiviteiten zijn afgerond. 

Toelichting: Om te voorkomen dat vrijgekomen vloeistoffen in de bodem geraken moet de 

vloeistofkerende vloer in ieder geval bestaan uit een aaneengesloten verharding. Een dergelijke vloer 

hoeft niet van een verklaring vloeistofdichte voorziening te zijn voorzien. 

WBDBO (Bouwbesluit) 

Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag in minuten volgens NEN 6068. 


BIJLAGE 1 Explosieveilig materieel 

1. Sinds 1 juli 2003 is paragraaf 2a Explosieve atmosferen met daarin de artikelen 3.5a tot en met 

3.5f in het Arbeidsomstandighedenbesluit van kracht. Hierdoor is de Europese richtlijn 

1999/92/EG, betreffende minimumvoorschriften voor de verbetering van de 

gezondheidsbescherming en van de veiligheid van werknemers die door explosieve atmosferen 

gevaar kunnen lopen (ook ATEX 137 genoemd), in de Nederlandse wetgeving opgenomen. 

Gevolg van de nieuwe artikelen is, dat ook bedrijven die gevaarlijke stoffen opslaan uiterlijk op 1 

juli 2006 ten aanzien van de gevaren in verband met potentiële explosierisico’s een 

gestructureerd en goed onderbouwd beleid moeten voeren met bijbehorende maatregelen. 

Nieuwe opslagvoorzieningen dienen per 1 juli 2003 te voldoen aan de genoemde regelgeving. 

2. De gevaren in verband met explosieve atmosferen en de bijzondere risico’s die daaruit kunnen 

voortvloeien, moeten in het kader van de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 5 

van de Arbeidsomstandighedenwet, voor de aanvang van de arbeid en bij iedere belangrijke 

wijziging, uitbreiding of verbouwing van de arbeidsplaats, de arbeidsmiddelen of het 

arbeidsproces, in hun geheel beoordeeld en schriftelijk vastgelegd worden in een 

explosieveiligheidsdocument. 

3. Bij de beoordeling moet in ieder geval rekening gehouden worden met: 

a. De waarschijnlijkheid van het voorkomen en het voortduren van gevaarlijke explosieve 

atmosferen. 

b. De waarschijnlijkheid dat ontstekingsbronnen, elektrostatische ontladingen daaronder 

begrepen, aanwezig zijn, actief worden en daadwerkelijk ontsteken. 

c. De aanwezige installaties, de gebruikte stoffen, de processen en hun mogelijke 

wisselwerkingen. 

d. De omvang van de te verwachten gevolgen. 

4. Bij de bepaling van de gevarenzones moet rekening worden gehouden met normale 

procesvoering, inclusief lekkages. Een lekkage van maximaal één vat (grootste vat) met het, uit 

oogpunt van explosiegevaar, meest risicovolle product is bepalend voor de zonering en 

zoneafmeting. Geen rekening hoeft te worden gehouden met calamiteiten zoals bijvoorbeeld het 

instorten van het dak waardoor meerdere vaten tegelijk kunnen bezwijken. 

Bij het bepalen van gevarenzones kan gebruik gemaakt worden van de Nederlandse 

praktijkrichtlijn (NPR) 7910-1 voor gasexplosie. 

5. Arbeidsmiddelen en al het installatiemateriaal dat gebruikt wordt binnen de gevarenzones moeten 

geschikt zijn voor het gebruik in de desbetreffende gevarenzone conform het Warenwetbesluit 

explosieveilig materieel. 

6. Vorkheftrucks en aanverwant materieel zijn ook arbeidsmiddelen. Vorkheftrucks die gebruikt 

worden in gezoneerde gebieden moeten in de gewenste explosieveilige uitvoering zijn 

uitgevoerd. Van deze vorkheftrucks moet een EG-verklaring van overeenstemming als bedoeld in 

bijlage 10 van EG richtlijn 94/9/EG aanwezig zijn. Deze verklaring moet aantonen dat de fabrikant 

geen bezwaar heeft dat de vorkheftruck gebruikt wordt in de betreffende zones. 

Vorkheftrucks die rijden op LPG kunnen niet explosieveilig worden uitgevoerd en worden 

derhalve niet in gezoneerde gebieden gebruikt. Dieseltrucks kunnen wel in de gewenste 

explosieveilige uitvoering worden uitgevoerd, echter zijn alleen geschikt voor gebruik in de 

buitenlucht. Elektrische vorkheftrucks kunnen in de gewenste explosieveilige uitvoering worden 

verkregen en zijn ook geschikt voor inpandig gebruik. 

7. Er dienen organisatorische maatregelen te worden getroffen op plaatsen waar technische 

maatregelen alleen de bescherming tegen explosiegevaar op de arbeidsplaats niet kunnen 

waarborgen en handhaven. De getroffen organisatorische maatregelen ter bescherming tegen 

explosiegevaar moeten in het explosieveiligheidsdocument worden vastgelegd. 

Als organisatorische maatregelen ter bescherming tegen explosiegevaar dienen de volgende 

punten gerealiseerd te worden: 

- opstellen van schriftelijke bedrijfsinstructies; 


- instructie van de medewerkers over explosieveiligheid; 

- voldoende kwalificatie van de werknemers; 

- toepassing van een werkvergunningensysteem voor gevaarlijke werkzaamheden; 

- het in stand houden van de technische maatregelen ter bescherming tegen explosiegevaar 

door inspectie, onderhoud en reparatie. 

8. De plaatsen waar gevaarlijke explosieve atmosferen aanwezig kunnen zijn in een hoeveelheid 

die de veiligheid en de gezondheid van de werknemers in gevaar kan brengen, worden de 

toegangen tot deze plaatsen met het volgende waarschuwingsbord gemarkeerd: 

Herkenningsteken: 

- vorm: driehoekig, 

- vormgeving: zwarte letters op een gele ondergrond met zwarte rand (de veiligheidskleur geel 

moet ten minste 50% van het oppervlak van het bord beslaan); 

- wanneer niet de gehele ruimte, maar slechts een deel hiervan een explosiegevaarlijke plaats 

is, kan dit gebied door een geelzwarte arcering, bijvoorbeeld op de vloer, worden 

gemarkeerd; bij de markering moet het waarschuwingsbord zijn geplaatst. 


BIJLAGE 2 Borden ten behoeve van de veiligheidsignalering 

1. Verbodsborden 

Intrinsieke kenmerken: 

- rond; 

- zwart pictogram op witte achtergrond, rode rand en balk die van links naar rechts over het 

pictogram loopt onder een hoek van 45° ten opzichte van de horizontale lijn. De rode kleur 

beslaat ten minste 35% van het oppervlak van het bord. 

Verboden te roken 

Vuur, open vlam en roken 

verboden 

Verboden met water 

te blussen 

Geen toegang voor 

onbevoegden 

2. Waarschuwingsborden: 

Intrinsieke kenmerken: 

- driehoekig; 

- zwart pictogram op gele achtergrond, zwarte rand. De gele kleur beslaat ten minste 50% van 

het oppervlak van het bord. 

Ontvlambare stoffen of 

hoge temperatuur 

Giftige stoffen 

Bijtende stoffen 

Oxiderende stoffen 

Bord op deur bij opslagruimte 

organische peroxides 

(= vervoersetiket model 5.2) 


BIJLAGE 3 Voorkomen van onverenigbare combinaties door stoffenscheiding 

1. Uitgangspunt scheiding van gevaarlijke stoffen 

Indien bij het gelijktijdig vrijkomen van twee gevaarlijke stoffen uit de verpakking er een groter 

(vervolg) effect ontstaat dan op grond van de eigenschappen van de afzonderlijke stoffen verwacht 

kan worden, moeten deze stoffen gescheiden worden opgeslagen. 

Bij deze beoordeling moeten alle eigenschappen van een gevaarlijke stof worden beschouwd, dus 

ook de bijkomende gevarenlabels conform het ADR. 

Het ontstaan van giftige verbrandingsgassen vormt geen onderdeel van dit uitgangspunt. De 

eigenschappen van een stof zijn immers niet bepalend voor de mate van toxiciteit van de 

verbrandingsproducten. Indien sprake is van zeer toxische stoffen (klasse 6.1 verpakkingsgroep I) of 

CMR-stoffen moet wel rekening worden gehouden met onverbrand product dat zich tezamen met de 

verbrandingsgassen zal verspreiden. 

Enkele voorbeelden van het gelijktijdig vrijkomen van twee gevaarlijke stoffen. 

a. Een brandbare stof (klasse 3) zal indien deze vrijkomt en bij een brand betrokken raakt: 

- wel een groter effect opleveren als in hetzelfde vak brandbevorderende stoffen (klasse 5.1/2) 

worden opgeslagen → gescheiden opslaan (omdat de onverbrande producten wel een 

groter effect geven); 

- geen groter effect optreden als in hetzelfde vak brandbare stoffen (klasse 3) worden 

opgeslagen → geen gescheiden opslag noodzakelijk; 

- geen groter effect optreden als in hetzelfde vak natriumcarbonaat/soda (geen ADR stof) 

worden opgeslagen → geen gescheiden opslag noodzakelijk. 

b. Een bijtende stof (klasse 8, zuur) zal bij vrijkomen: 

- wel een groter effect opleveren als in hetzelfde vak een bijtende stof (klasse 8, base) worden 

opgeslagen → gescheiden opslaan; 

- geen groter effect optreden als in hetzelfde vak milieugevaarlijke stoffen (klasse 9) worden 

opgeslagen → geen gescheiden opslag noodzakelijk. 

2. Categorieën gevaarlijke stoffen die gescheiden moeten worden opgeslagen 

In onderstaande tabel is weergegeven welke combinaties zich kunnen voordoen, waarbij voor alle 

ADR-klassen voorbeelden zijn uitgewerkt. Van de tabel kan gemotiveerd worden afgeweken op basis 

van bijvoorbeeld veiligheidsinformatiebladen of indien de stoffen chemisch gezien wel kunnen 

reageren maar ten gevolge van de beperkte concentratie van de stoffen er geen reacties hoeven te 

worden verwacht met excessieve warmteontwikkeling of andere bijzondere gevaren. Bij de opslag 

van gewasbeschermingsmiddelen, waarbij veel verschillende producten met meerdere 

gevaarsetiketten per product in kleine verpakkingseenheden worden opgeslagen in een 

opslagvoorziening die is uitgevoerd op beschermingsniveau 1, is het niet zinvol om deze 

scheidingsregels te hanteren. 

De tabel is niet van toepassing op: 

- klasse 2 (zie hiervoor hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7); 

- klasse 4 (zie hoofdstuk 8); 

- klasse 5.2 (zie hoofdstuk 9). 


Gevaar conform de klasse zonder 

bijkomend gevaar 

Klasse 

3 

Klasse 

5.1 

Klasse 

6.1 

+ CMR 

Klasse 

8 

Klasse 

9 

Overige 

Chemicalië 

n (Wms + 

ongevaarlijk 

) 

Klasse 3 (brandbare vloeistoffen) - V B* of V B B - 

Klasse 5.1 (oxiderende stoffen) V - B* B B - 

Klasse 6.1 (giftige stoffen) 


B* of V 

B* 

- B* B* -* 

Klasse 8 (bijtende stoffen) B B B* B B - 

Klasse 9 (alleen de milieugevaarlijke 

stoffen) 

Overige Chemicaliën (Wms + 

ongevaarlijk) 

B B B* B - - 

- - -* - - - 

Toelichting: 

V: Opslag van te scheiden stoffen in aparte vakken. 

B: Gescheiden opslag tenzij is beoordeeld dat de stoffen niet met elkaar reageren of dat beide 

stoffen als vaste stof zijn ingedeeld. Voor de beoordeling (B) wordt in principe uitgegaan van 

de informatie zoals die in de Veiligheidsinformatiebladen (VIB, SDS of MSDS) wordt vermeld; 

voor generieke producten kan ook gebruik worden gemaakt van informatie zoals vermeld in 

het Chemiekaartenboek. 

-: Gescheiden opslag niet noodzakelijk. 

*: Stoffen van klasse 6.1 verpakkingsgroep I moeten in een apart brandcompartiment, of een 

apart deel van een brandcompartiment (aan drie zijden afgescheiden met een muur met een 

WBDBO van ten minste 30 minuten) of met een 5 meter vrije zone worden opgeslagen. In 

afwijking hier van is opslag in aparte vakken toegestaan indien deze stoffen niet hoger dan 

1,80 m worden opgeslagen en indien het UN-goedgekeurde verpakking betreft (ADR schrijft 

voor deze verpakkingsgroep voor dat verpakkingen getest moeten zijn op een valhoogte van 

1,80 m en dat de verpakking daarbij geen lekkage mag vertonen) en dat het vak waar deze 

stoffen zijn opgeslagen zodanig moet zijn gekenmerkt dat de medewerkers zich extra bewust 

zijn van de gevaren. 

Voor de overige giftige stoffen is het gewenst om, waar mogelijk, vakscheiding aan te houden 

met stoffen van klasse 3. 

3. Methoden om scheiding van gevaarlijke stoffen te realiseren 

In bovenstaande tabel worden drie scheidingsniveaus genoemd. 

Opslag van te scheiden stoffen in aparte vakken (V) zal in het algemeen alleen mogelijk zijn indien er 

sprake is van een opslagvoorziening voor meer dan 10 ton. Voor het begrip vak gelden de 

overeenkomstige voorschriften uit hoofdstuk 4 (maximaal 300 m², onderlinge afstand 3,5 m). Te 

scheiden stoffen mogen dus wel in dezelfde opslagvoorziening aanwezig zijn, maar moeten in aparte 

vakken worden opgeslagen. Indien geen vakken kunnen worden gerealiseerd (wat vaak het geval zal 

zijn bij opslagvoorzieningen kleiner dan 10 ton), moet opslag in een apart brandcompartiment 

plaatsvinden, m.a.w. een aparte opslagvoorziening. 

Indien gescheiden opslag noodzakelijk is (B) kan dit worden gerealiseerd door de te scheiden stoffen 

op te slaan in aparte delen van een vak. Scheiding binnen een vak kan worden gerealiseerd door een 

vrije afstand van ten minste 2 meter of door een opslag een andere klasse gevaarlijke stoffen over 

een breedte van ten minste 2 m waarmee wel gezamenlijke opslag is toegestaan. Deze vorm van 

scheiding zal in het algemeen in opslagvoorzieningen voor meer dan 10 ton worden toegepast (zie 

ook voorschrift 4.3.1). Ook kan scheiding worden gerealiseerd door de te scheiden stoffen op te slaan 

in aparte lekbakken. Deze methode zal in het algemeen worden gerealiseerd in opslagvoorzieningen 

tot 10 ton. 

Tenslotte kan scheiding worden gerealiseerd door de te scheiden stoffen op te slaan in aparte 

brandcompartimenten of door een stof op te slaan in een apart deel van een brandcompartiment dat 


aan 3 zijden is afgescheiden door een muur met een WBDBO van ten minste 30 minuten. Het betreft 

hier de met een asterisk aangeduide situaties in bovenstaande tabel. 

Opmerking: Indien de beoordeling van stoffenscheiding tot onoverkomelijke problemen leidt, kan ook 

gekozen worden voor het systeem om producten met verschillende gevaarseigenschappen (etiketten) 

in aparte opslagvoorzieningen op te slaan. Deze systematiek is echter niet mogelijk voor bijtende 

stoffen met etiket nr 8 wegens het feit dat die zowel zuur als basisch kunnen reageren; voor deze 

groep stoffen dient altijd beoordeeld te worden of ze onderling niet aan de criteria zoals vermeld in 

paragraaf 3.12 voldoen. 


BIJLAGE 4 Kenmerken van veiligheidsklassen van brandveiligheidsopslagkasten 

Overeenkomstig NEN 2678 NEN-EN-14470-1 

Type 30 

NEN-EN-14470-1 

Type 60 

NEN-EN-14470-1 

Type 90 

Brandwerendheid (veiligheidsperiode 40 min.) 30 min. 60 min. 90 min. 

Max. hoeveelheid (L) 150 150 250 250 

Toegestaan voor de 

opslag van gevaarlijke 

stoffen behorende tot de 

ADR klassen: 

Opstelling 

2, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8 , 9 en 


klasse 5.2 conform CPR 3 

Maximaal 1 per 50 m 2 (Alleen voor 

(licht) ontvlambare vloeistoffen 

(klasse 3)) 

Maximaal 2 per ruimte of 

brandcompartiment 

Niet in kelder, trappenhuis, 

souterrain of gang 

3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8, 9 en 



Maximaal 1 per 50 m 2 

Maximaal 2 per ruimte of 


Niet in kelder, trappenhuis, 

souterrain of gang 

2, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8, 9 en 



Maximaal 5 per 200 m 2 

Geen limiet in een 60 minuten 


2, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8, 9 en 



Geen limiet 

Opstelling op een 

verdieping 

Max. 1 per 200 m 2 vloeroppervlakte 

van een werkruimte of per 











Opvangcapaciteit 

Tenminste 100% van de inhoud, 

indien het (licht) ontvlambare 

vloeistoffen betreft. 

In de overige gevallen tenminste 

de inhoud van de grootste 

verpakking vermeerderd met 10% 

van de inhoud van de overige 

verpakking. 

Tenminste 110% van de inhoud 

van de grootste emballage, doch 

(als dat méér is) ten minste 10% 

van de inhoud van de totale 

emballage (geldt alleen voor 

vloeistoffen) 













Compartimentering 

Kan plaats vinden door het 

plaatsen van de verschillende 

categorieën stoffen in afzonderlijke 

lekbakken. 

Voor iedere te compartimenteren 

categorie moet er een lekbak 





lekbakken. 







lekbakken. 







lekbakken. 




Toelichting: 

• Klasse 5.1: Oxiderende stoffen niet in combinatie met brandbare stoffen 

• Klasse 2: Voor zover spuitbussen 


BIJLAGE 5 Brandbeveiligingsinstallaties: kenmerken en parameters 

1. Inleiding 

Algemeen 

In deze bijlage zijn de brandbeveiligingsinstallaties beschreven die momenteel als stand der techniek 

worden beschouwd voor opslagvoorzieningen voor verpakte gevaarlijke stoffen. In de inleiding zijn de 

van belang zijnde kenmerken en parameters toegelicht. 

Niet elk brandbeveiligingssysteem is geschikt voor alle categorieën gevaarlijke stoffen. Beperkingen in 

de toepassing zijn in de ontwerpnorm vastgelegd. 

De brandblussende of brandbeheersende prestaties van dergelijke brandbeveiligingsinstallaties zijn 

aan de hand van genormaliseerde testmethodieken (bijvoorbeeld de CEN/ISO/UL-brandproeven) 

vastgesteld door een daartoe geaccrediteerde certificatie-instelling. Voor brandbeveiligingssystemen 

zijn dit vooralsnog VdSZ, LPCB, FM, UL. 

In principe kunnen nieuwe blussystemen of blustechnieken worden geaccepteerd voor toepassing in 

een opslagvoorziening voor verpakte gevaarlijke stoffen, indien aan navolgende voorwaarden is 

voldaan: 

a. Er moet voor de vaststelling van de blussende werking op specifieke stoffen een 

genormaliseerde testmethodiek vastgelegd zijn, en de test moet door een daartoe 

geaccrediteerde instelling zijn uitgevoerd. 

b. Er moet voor het systeem een (internationaal) geaccepteerde ontwerpnorm voor de beoogde 

blustechniek bestaan. Dit kunnen voorschriften zijn van bijvoorbeeld ISO, CEN, NFPA, FM 

Global, LPCB/ BRE, VdS of CEA. 

c. Berekenings- en ontwerpfactoren moeten door middel van expliciete testen vastgelegd zijn. 

d. Van voornoemde testen moeten rapportages beschikbaar zijn. 

Het systeem “droog blussysteem met lokale brandweer” is in deze bijlage niet meer behandeld. In het 

algemeen kan worden gesteld dat met name vanwege de vereiste aanrijtijden voor de brandweer niet 

meer zonder meer kan worden voldaan aan de randvoorwaarden die voor een dergelijk systeem 

zouden moeten gelden. In voorkomende gevallen is het van belang dat bevoegd gezag, bedrijf en 

lokale brandweer in gezamenlijk overleg nagaan of er bijzondere omstandigheden zijn waarmee 

snelle aanrijtijden gegarandeerd kunnen worden. 

Bluswateropvangcapaciteit 

Bij de berekening van de bluswateropvangcapaciteit wordt onderscheid gemaakt tussen de nominale 

bluswateropvangcapaciteit en de werkelijke bluswateropvangcapaciteit. De nominale 

bluswateropvangcapaciteit is de capaciteit, die op grond van het brandbeveiligingsinstallatie, het 

blusmiddel en de eventuele vakindeling wordt berekend. 

De werkelijke bluswateropvangcapaciteit is de vereiste fractie van de nominale 

bluswateropvangcapaciteit, die afhankelijk is van het beschermingsniveau en de aard van de 

opgeslagen stoffen en de verpakking. Het type brandbeveiligingsinstallatie bepaalt hoeveel bluswater 

opgevangen moet worden. De capaciteit moet worden berekend aan de hand van de bij de 

brandbestrijdingssystemen vermelde parameters, waarbij bij de meeste systemen wordt uitgegaan 

van een vanuit de PGS 15 opgelegde fictieve blustijd of ruimtevulling, die af kan wijken van de blustijd 

op basis van de gehanteerde ontwerpnorm van het brandbeveiligingsinstallatie. 

Vakindeling en veiligheidsfactoren 

Afhankelijk van de wijze waarop vakindeling is uitgevoerd moet voor het oppervlak waarop de 

bluswateropvangcapaciteit wordt gedimensioneerd, een veiligheidsfactor worden gehanteerd. De 

redenen hiervoor zijn dat brandoverslag naar een ander vak niet is uit te sluiten en een blussysteem in 

een ander vak onnodig in werking kan treden. 

De veiligheidsfactoren zijn: 

vak aan vier zijden omgeven door wanden en deur: factor 1; 

vak aan drie zijden omgeven door wanden en aan één zijde een gangpad: factor 2; 

vak aan twee of meer zijden omgeven door gangpaden: factor 3. 

De grondslag van de berekening van de nominale bluswateropvangcapaciteit is het vermenigvuldigen 

van de blustijd met de sproeidichtheid en het te blussen oppervlak. Afhankelijk van de wijze waarop 

de vakindeling is gerealiseerd, moet voor het te blussen oppervlak een veiligheidsfactor in rekening 

worden gebracht. 


In formule: 

B n = b t ∗ s ∗o b ∗ v 

B n = nominale bluswateropvangcapaciteit. 

b t = blustijd [min] volgens PGS 15 

s = sproeidichtheid of doseersnelheid [l/min/m 2 ] volgens de ontwerpnorm 

o b = blusoppervlak [m 2 ] 

v = veiligheidsfactor indien toepasbaar, afhankelijk van compartimentering 

De formule voor de berekening van de werkelijke bluswateropvangcapaciteit is 

B w = f i ∗ B n 

B w = werkelijke bluswateropvangcapaciteit 

f i = factor afhankelijk van beschermingsniveau en aard van de stof (zie paragraaf 4.6). 

B n = nominale bluswateropvangcapaciteit. 

Opmerking: 

- Voor blusgas, hi-ex installaties en voor het systeem ‘Bedrijfsbrandweer met ter plaatse blussen 

(binnenaanval)’ geldt een afwijkende bepaling van de bluswateropvangcapaciteit (zie onder 

kenmerken van deze systemen); 

- Het product ‘o b * v’ bedraagt ten hoogste het maximum sproeivlak van de 

brandbeveiligingsinstallatie. Het is namelijk niet reëel rekening te houden met een brand groter 

dan het maximum sproeivlak (dit zou betekenen dat er een verkeerde brandbeveiligingsinstallatie 

is aangelegd) én boven het maximum sproeivlak is ook de parameter ‘s’ onbepaald. 

Detectie en doormelding 

Onafhankelijk van de gekozen brandbeveiligingsinstallatie is een doelmatig detectiesysteem alsmede 

een automatische doormelding naar de alarmcentrale van de overheids- of bedrijfsbrandweer of een 

daaraan gelijkwaardige voorziening (zie ook voorschrift 3.2.1.3). Hierbij wordt opgemerkt dat een 

doormeldinstallatie, behorende bij een automatische sprinklerinstallatie, wordt beschouwd als 

doelmatig detectiesysteem. 

Een doelmatig detectiesysteem dient een op het object afgestemd ontwerp te hebben, daarbij gebruik 

makend van de specifieke kenmerken van de toe te passen detectietechniek en de te detecteren 

brandverschijnselen in de geprojecteerde omgeving. 

Blustijd 

De blustijden die als parameter bij de verschillende systemen zijn genoemd, geven geen indicatie 

over de werkelijk te verwachten duur van een brand dan wel de effectiviteit van de brandbestrijding. 

De vermelde blustijden zijn fictief en dienen uitsluitend om de gewenste bluswateropvangcapaciteit te 

dimensioneren. 

Een automatisch werkende brandbeveiligingsinstallatie moet na inwerkingtreding na een bepaalde 

tijd handmatig worden afgesloten. In de regel zal dit tijdstip worden bepaald door de lokale 

brandweer. De brandweer moet zich in de ontwerpfase reeds verdiepen in de wijze hoe 

geconstateerd kan worden of de automatisch blusinstallatie uitgezet mag worden. Met andere 

woorden of de brand geblust is. Dit kan bijvoorbeeld bij een hi-ex installatie een inspectieluik zijn in 

het dak van de opslagvoorziening. 

In verband met aanrijtijd en beoordelingstijd is het noodzakelijk, er rekening mee te houden dat 

alvorens het brandbeveiligingsinstallatie kan worden uitgezet een termijn van 30 minuten kan 

verstrijken. De meeste brandbestrijdingssystemen (zoals bijv. sprinkler- en delugesystemen) moeten 

op basis van de ontwerpnorm al langer dan 30 minuten continu automatisch kunnen functioneren, 

zodat hieraan vanzelf wordt voldaan. Bij andere systemen (zoals bijvoorbeeld de Hi-Ex systemen) 

wordt vanuit de ontwerpnorm toegestaan automatisch intermitterend te functioneren gedurende meer 

dan 30 minuten, zodat op deze wijze ook invulling wordt gegeven aan het 30 minuten criterium. Hi-Ex 

installaties vragen om een standtijd van 60 minuten, te realiseren middels bijvoorbeeld intermitterend 

schuimen. 

Rook en warmte afvoerinstallatie 

Een rook- en warmteafvoer installatie is een samenstel van apparatuur, dat ertoe dient om in geval 

van brand vanaf een bepaald tijdstip de afvoer van rook en hete verbrandingsgassen in een bepaalde 

(aangenomen) hoeveelheid door rook- en warmteafvoer luiken in het dak zeker te stellen. 


Bij bepaalde brandbestrijdingssystemen heeft dit een positieve invloed op de effectiviteit van de 

brandbestrijding hetgeen leidt tot een geringere blustijd. Voor bepaalde brandbestrijdingssystemen is 

de aanwezigheid van een rook- en warmteafvoerinstallatie zelfs noodzakelijk. Voorwaarde is dat 

eerst de brandbeveiligingsinstallatie aanspreekt alvorens de rookluiken worden geopend. Er zijn 

echter ook brandbeveiligingsinstallaties waarbij het gebruik van een rook- en warmteafvoerinstallatie 

niet is toegestaan. 

Buitenopslag 

Indien er sprake is van een buitenopslag zonder overkapping, is als detectiesysteem uitsluitend een 

detectiesysteem op basis van vlammenmelders nog toepasbaar. Hiermee wordt systeem 8 

(bedrijfsbrandweer met ter plaatse blussen) uitvoerbaar. Als automatische brandbeveiligingsinstallatie 

kan daar een deluge systeem aan worden toegevoegd, al zal dit betekenen dat een aanzienlijke 

hulpconstructie temidden van de buitenopslag noodzakelijk is, om het deluge systeem te kunnen 

monteren. Hiermee worden de automatische deluge installatie, automatische monitor installatie en 

bedrijfsbrandweer met handbediende deluge installatie in principe uitvoerbaar. 

Indien er sprake is van een buitenopslag met overkapping, zijn (uiteraard) bovengenoemde systemen 

eveneens mogelijk. Door de overkapping wordt het ook mogelijk detectie systemen op basis van 

temperatuurmeting toe te passen. Als brandbeveiligingsinstallatie is het ook mogelijk een 

automatische sprinklerinstallatie toe te passen. Dit systeem wordt dan als droog of pre-action 

systeem uitgevoerd, waardoor het leidingnet pas met water (of water/schuim mengsel) wordt gevuld 

als er daadwerkelijk brand wordt gedetecteerd. Kleine sprinklersystemen mogen ook als 

antivriessysteem worden uitgevoerd. 

Bij het (eventueel) toepassen van schuimvormend middel moet extra aandacht worden besteed aan 

de opslag, dan wel aan voldoende voorraad op mobiele apparatuur. Schuimvormende vloeistof is 

afhankelijk van type vorstbestendig (meestal tot -15 ºC). Vorstvrije opslag niet per se noodzakelijk, 

wel moet aandacht zijn besteed aan watervoerende delen. 

Geschiktheid brandbeveiligingsinstallatie voor verschillende categorieën gevaarlijke stoffen 

Elke brandbeveiligingsinstallatie moet zodanig worden ontworpen dat een brand van de betreffende 

opgeslagen gevaarlijke stoffen adequaat kan worden bestreden. Dit vereist speciale aandacht voor 

het type goederen dat wordt opgeslagen. Geen van de brandbeveiligingsinstallaties is geschikt voor 

alle categorieën gevaarlijke stoffen. De effectiviteit van brandbestrijding verschilt per systeem en is 

daarenboven afhankelijk van de soort opgeslagen gevaarlijke stoffen. Elke ontwerpnorm, behorend 

bij een bepaalde brandbeveiligingsinstallatie, geeft inzicht en eisen met betrekking tot de opgeslagen 

goederen en de wijze van opslag. De meeste ontwerpnormen maken hiertoe gebruik van een eigen 

goederenclassificatie. Het is dus van belang de opgeslagen goederen, die doorgaans ADR of Wms 

zijn geclassificeerd, te classificeren op basis van de goederenclassificatie van de betreffende 

ontwerpnorm. Uitsluitend op deze wijze kunnen de ontwerpspecificaties van een 

brandbeveiligingsinstallatie goed worden vastgesteld. Het is evenzeer van belang deze vertaalslag 

eenduidig en traceerbaar vast te leggen in het PvE of BdB (“de door het bevoegd gezag goed te 

keuren uitgangspunten”). 

Soms is het reëler vast te leggen welke stoffen bij een bepaald brandbeveiligingsinstallatie niet 

mogen worden opgeslagen. Ook hier geldt dat de ontwerpnorm in nagenoeg alle gevallen daar 

stringente regels voor bevat en ook dit aspect moet in het PvE of BDB eenduidig en traceerbaar 

worden vastgelegd. Het verdient aanbeveling om dit ook in de vergunning als voorschrift op te 

nemen. 

Door deze materie in het PvE of BDB vast te leggen en door middel van inspecties de 

brandbeveiligingsinstallatie en de daarbij behorende opslag van goederen periodiek te toetsen aan dit 

document, wordt de kwaliteit van de totale brandbeveiliging gewaarborgd. 

2.Overzicht toepasbare brandbestrijdingssystemen bij beschermingsniveau 1 

Bij de keuze van een brandbeveiligingsinstallatie zijn een groot aantal aspecten van belang zoals de 

aard van de stoffen die zullen worden opgeslagen, de afmetingen van de opslagvoorziening, de wijze 

van opslag en de opslaghoogte, de locatie van het gebouw, mogelijkheden voor bluswateropvang, 

benodigde bouwkundige voorzieningen, bestaande voorzieningen, investeringskosten. In het 

overzicht in deze bijlage wordt een aantal kenmerken van brandbestrijdingssystemen gepresenteerd. 


1.Automatische sprinklerinstallatie (gesloten sprinklers) 

Principe: 

Een wijd vertakt met water gevuld en onder druk staand leidingnet is voorzien van sproeikoppen 

(sprinklers). Elke sprinkler wordt gesloten gehouden door een warmtegevoelig element. Indien dit 

element te warm wordt, zal het bezwijken, waarna water uit de sprinkler zal stromen. 

Beperkingen in toepassing: 

- het systeem is sterk afhankelijk van soort goederen en type opslag; 

- er zijn opslagconfiguraties denkbaar ( naar de huidige inzichten) die niet met sprinklers zijn te 

blussen (bijv. de combinatie van grote kunststof verpakking en (licht)ontvlambare vloeistoffen); 

- de ontwikkeling in sprinklerbeveiliging wordt bepaald door grootschalige testen. Dit kan in de 

toekomst leiden tot beperkingen en uitbreidingen van het toepassingsgebied van 

sprinklerinstallaties. 

Kenmerken: 

1. te allen tijde temperatuurdetectie; 

als blusmiddel kan water of water met schuimtoevoeging (middel of zwaar) worden toegepast; 

2. maximum oppervlakte van de opslagvoorziening is 2.500 m 2 ; 

3. het systeem verlangt geen bijzondere bouwkundige voorzieningen ten aanzien van de WBDBO 

vanuit de opslagvoorziening naar de omliggende ruimten en de buitenruimte; 

4. bij inwerkingtreding van de sprinklerinstallatie wordt alleen de oppervlakte onder de door de brand 

geactiveerde sprinklers besproeid; 

5. een automatische rook- en warmteafvoerinstallatie mag niet worden toegepast; 

6. indien brandbare vloeistoffen worden opgeslagen en geen geschikte vakindeling is aangebracht, 

geldt een maximum oppervlakte van de opslagvoorziening van 800 m². 

Parameters voor het vaststellen van de bluswateropvangcapaciteit: 

1. de bluswateropvangcapaciteit moet worden gedimensioneerd op de nominale minimale 

sproeidichtheid en het maximum sproeivlak, inclusief de nominale capaciteit van eventuele 

stellingsprinklers volgens de ontwerpnorm; 

2. de bluswateropvangcapaciteit kan worden gereduceerd door vakindeling; afhankelijk van de wijze 

van vakindeling moet een veiligheidsfactor worden gehanteerd; 

3. zowel voor water als voor schuim geldt een sproeidichtheid zoals vereist in de ontwerpnorm; 

4. de bluswateropvangcapaciteit moet worden gedimensioneerd op 60 minuten; 

5. met eventuele nablustijd behoeft geen rekening te worden gehouden. 

2. Automatische deluge-installatie 

Principe: 

Een wijd vertakt leidingnet is voorzien van open sproeikoppen (sproeiers). Het leidingnet wordt 

voorzien van water op basis van een brandalarm van een automatische brandmeldinstallatie, waarna 

water uit alle sproeiers tegelijk zal stromen. De installatie kan ook van sectieafsluiters worden 

voorzien. 

Kenmerken: 

1. alle detectiemethoden zijn toepasbaar, mits aan de norm wordt voldaan; 

2. als blusmiddel kan water of schuim (zwaar of AFFF) worden toegepast; 

3. maximum oppervlakte van de opslagvoorziening is 2.500 m 2 ; 

4. het systeem verlangt geen bijzondere bouwkundige voorzieningen ten aanzien van de WBDBO 

vanuit de opslagvoorziening naar de omliggende ruimten en de buitenruimte; 

5. bij inwerkingtreding van de installatie wordt een gehele sectie (aantal en grootte afhankelijk van 

ontwerp) besproeid, het sproeioppervlak wordt door de grootte van de sectie (vak) bepaald; 


geldt een maximum oppervlakte van de opslagvoorziening van 800 m² en dient de 

bluswateropvangcapaciteit te worden gedimensioneerd op het totale oppervlak van de 

opslagvoorziening. 




sproeidichtheid en het sproeivlak van de sectie(s); 

2. indien een sectie volledig bouwkundig is gescheiden van andere secties, behoeft geen 

veiligheidsfactor te worden gehanteerd; 




3. Automatische blusgasinstallatie 

Principe: 

Een ruimte wordt gevuld met blusgas op basis van een brandalarm van een automatische 

brandmeldinstallatie, waardoor de brand dooft door zuurstofverdringing of chemische beïnvloeding 

van de brandreactie en/of koeling, afhankelijk van het toegepaste blusgas. 


− de opslagvoorziening moet voldoende gasdicht zijn; 

− opgeslagen stoffen dicteren de blusgasconcentratie. 

Kenmerken: 

1. snelle detectie methode toepassen; 

2. als blusmiddel mogen alle blusgassen worden toegepast; 

3. toepasbaar in ruimten met een oppervlak van ten hoogste 2.500 m 2 ; 

4. de WBDBO van deuren, wanden en plafonds vanuit de opslagvoorziening naar de omliggende 

ruimten en de buitenruimte moet overeenkomen met de WBDBO die in de ontwerpnorm of het 

PvE/BDB is vastgelegd, maar ten minste 30 minuten bedragen; 

5. een rook- en warmteafvoerinstallatie mag niet worden toegepast. 


bij een blusgassysteem hoort geen bluswateropvang, tenzij het scenario voorziet in nablussing met 

water, dan gelden de volgende parameters: 

1. de benodigde bluswateropvangcapaciteit wordt uitsluitend bepaald door de nablustijd 

(nabluscapaciteit is 800 l/ minuut) gedurende 60 minuten; 

2. vakindeling geeft geen reductie op de benodigde bluswateropvangcapaciteit; 

3. in verband met eventuele kernbranden en daarop mogelijk volgende herontsteking moet rekening 

worden gehouden met een nablustijd van ten minste 20 minuten. De standtijd moet ten minste 30 

minuten bedragen in verband met de aanrijtijd van de brandweer. 

4. (Semi-) Automatische monitor installatie 

Principe: 

Vast opgestelde water / schuim kanonnen rondom een in de buitenlucht gesitueerde 

opslagvoorziening (vatenpark en dergelijke), die in een automatisch heen en weer gaande beweging 

de opslagvoorziening besproeien met als doel de brand te controleren of te blussen. 


- opgeslagen stoffen moeten met water of schuim geblust kunnen worden; 

- uitsluitend toepasbaar bij een in de buitenlucht gesitueerde opslagvoorziening, waarbij als 

criterium voor buitenopslag geldt dat de opslagvoorziening rondom aangesproeid moet 

kunnen worden; 

- personeel moet getraind zijn in het gebruik van de installatie. 


Kenmerken: 

1. als detectiemethoden zijn alleen warmtebeeld camera’s of UV/IR melders toepasbaar in 

combinatie met een 24/7 bemande controlekamer of volledig geautomatiseerd; 

2. als blusmiddel kan water of zwaar schuim worden toegepast; 

3. maximum oppervlakte van de opslagvoorziening is 2.500 m 2 , sproeipatroon van alle kanonnen 

samen bedekt de gehele opslagvoorziening; 

4. watertoevoer wordt automatisch of handmatig op afstand aangestuurd. Watertoevoer moet 

voldoende capaciteit hebben om minimaal twee kanonnen gelijktijdig in werking te hebben; 

5. de kanonnen sproeien in een automatisch heen en weer gaande beweging van de kanonnen 

volgens een vast patroon; 

6. het systeem verlangt geen bijzondere bouwkundige voorzieningen, afstand tot belendingen te 

bepalen met een warmtestralingberekening; 

7. bij inwerkingtreding van de installatie wordt een sectie (omvang afhankelijk van ontwerp, doch 

nooit kleiner dan een vak ) besproeid, het sproeioppervlak is gelijk aan de grootte van de sectie; 

8. indien stoffen van de klasse 3 worden opgeslagen en geen geschikte vakindeling is aangebracht, 

geldt een maximum oppervlakte van 800 m² en dient de bluswateropvangcapaciteit te worden 

gedimensioneerd op het totale oppervlak van de opslagvoorziening. 



sproeidichtheid en het sproeivlak van een sectie(s); 






5. Automatische hi-ex outside-air installatie: 

Principe: 

Na activering door een automatische brandmeldinstallatie wordt een opslagvoorziening 

volgeschuimd. De benodigde lucht om schuim te vormen wordt van buitenaf aangezogen. Om 

verstikking te bewerkstelligen moet de brand door het schuim ingekapseld kunnen worden. 


- niet alle stoffen kunnen worden opgeslagen (zie norm); 

- ruimte moet voldoende dicht zijn. 

Kenmerken: 


2. als blusmiddel wordt licht schuim toegepast, expansievoud 500 tot 1.000; 

3. maximum oppervlakte van opslagvoorziening is 2.500 m 2 ; 

4. de WBDBO van deuren, wanden en plafonds vanuit de opslagruimte naar de omliggende ruimten 

en de buitenruimte moet ten minste 30 minuten bedragen; 

5. bij inwerkingtreding van de installatie wordt een gehele ruimte overeenkomstig de ontwerpnorm 

binnen de vereiste tijd (vastgesteld in de NFPA 11) tot het vereiste niveau volgeschuimd; 

6. de toepassing van een luchtafvoerinstallatie (bijvoorbeeld dakluiken) is noodzakelijk; 

7. outside-air-schuimgeneratoren, waarbij de lucht die gebruikt wordt om het schuim te maken, van 

buiten het gebouw wordt aangezogen. 


1. de doseersnelheid van het water/schuimmengsel moet worden bepaald aan de hand van de 

totale inhoud van de opslagvoorziening en het verschuimingsgetal van de betreffende 

schuimsoort waarbij als uitgangspunt het vereiste schuimniveau in de ruimte overeenkomstig de 

ontwerpnorm wordt gehanteerd; 

2. de bluswateropvangcapaciteit bedraagt 3 (ruimte)vullingen (volume berekend vanuit de 

afmetingen van de opslagvoorziening) 

3. vakindeling geeft geen reductie op de benodigde bluswateropvangcapaciteit. 


6. Automatische hi-ex inside-air installatie 

Principe: 

Na activering door een automatische brandmeldinstallatie wordt een opslagvoorziening 

volgeschuimd. De benodigde lucht om schuim te vormen wordt van binnen aangezogen. Om 

verstikking te bewerkstelligen moet de brand door het schuim ingekapseld kunnen worden. 


- niet alle goederen kunnen worden opgeslagen; 

- de opslagvoorziening moet voldoende dicht zijn; 

- afhankelijk van de gepleegde opslag kan het systeem gevoelig zijn voor verbrandingsproducten 

en rook; 

- de NFPA 11 met bijbehorend memorandum 61 gaat uitvoerig op de beperkingen in. 

Testen van de kwaliteit van het schuimvormend middel 

Aangetoond moet worden dat het toegepaste schuim kan worden gevormd onder zware condities. 

De testmethodiek is vastgelegd in brief IBP 31195002 van 31.1.1995 (Ministerie VROM). 

De testopzet voor deze grootschalige test moet tenminste worden voorgelegd aan 

onderzoeksinstituten zoals het RIVM (Centrum Externe Veiligheid en Vuurwerk) of het NIBRA. 

Tevens dient de uitvoering van de test in overleg met deze instanties plaats te hebben gevonden. 

Kenmerken: 


2. als blusmiddel wordt een goedgekeurd schuimconcentraat toegepast, expansievoud volgens 

NFPA 11, dat zuurbestendig is en kan worden gevormd met zeer agressieve 

verbrandingsgassen; 


4. de WBDBO van deuren, wanden en plafonds van de opslagruimte naar de omliggende ruimten 

en de buitenruimte moet ten minste 30 minuten bedragen; 

5. bij inwerkingtreding van de installatie wordt een gehele ruimte overeenkomstig de ontwerpnorm 

binnen de vereiste tijd tot het vereiste niveau volgeschuimd; 

6. de toepassing van een rook- en warmteafvoerinstallatie is niet toegestaan; 

7. schuimgeneratoren moeten zijn opgesteld in de te beveiligen ruimte. 


1. de doseersnelheid van het water/schuimmengsel moet worden bepaald aan de hand van de 

totale inhoud van de opslagvoorziening en het verschuimingsgetal van de betreffende 

schuimsoort waarbij als uitgangspunt het vereiste schuimniveau in de ruimte overeenkomstig de 

ontwerpnorm wordt gehanteerd; 

2. de bluswateropvangcapaciteit bedraagt 3 (ruimte)vullingen (volume berekend vanuit de 

afmetingen van de opslagvoorziening); 

3. vakindeling geeft geen reductie op de benodigde bluswateropvangcapaciteit. 

7. Bedrijfsbrandweer met handbediende deluge-installatie 

Principe: 

Een wijd vertakt leidingnet is voorzien van open sproeikoppen (sproeiers). Het leidingnet wordt door 

de bedrijfsbrandweer voorzien van water, nadat de bedrijfsbrandweer is gealarmeerd op basis van 

een brandalarm van een automatische brandmeldinstallatie. Na aansluiting door de 

bedrijfsbrandweer zal er water uit alle sproeiers tegelijk stromen. De installatie kan ook van sectie 

afsluiters worden voorzien. 


1. toepassing om grote opslag (tanks) te koelen tegen brand van buitenaf; 

2. door afhankelijkheid van brandweer is deze uitvoering van een deluge installatie traag en daarom 

niet geschikt voor opslag van brandbare vloeistoffen. 


Kenmerken: 

1. alle detectie methoden zijn toepasbaar, mits aan de norm wordt voldaan; 

2. als blusmiddel kan water of schuim (middel of zwaar) worden toegepast; 

3. maximum oppervlakte van opslagvoorziening is 2.500 m²; 


ruimten en de buitenruimte moet 30 minuten bedragen; 

5. bij inwerking treden van de installatie wordt een gehele sectie (aantal en grootte afhankelijk van 

ontwerp) besproeid, het sproeioppervlak wordt door de grootte van de sectie (vak) bepaald; 

6. zowel een bedrijfsbrandweer categorie 1 als een bedrijfsbrandweer categorie 2 kan worden 

toegepast; 


geldt een maximum oppervlakte van de opslagvoorziening van 600 m², en dient de 





sproeidichtheid en het sproeivlak van de sectie(s); 




4. de bluswateropvangcapaciteit worden gedimensioneerd op 40 minuten; de toepassing van een 

rook- en warmteafvoerinstallatie geeft een reductie van 5 minuten op de blustijd; 


8. Bedrijfsbrandweer met ter plaatse blussen (binnenaanval) 

Principe: 

Bedrijfsbrandweer blust zelf, daartoe gealarmeerd door en automatische brandmeldinstallatie. 


− bestrijding afhankelijk van menselijke inzet. De ruimte moet dus wel bij brand benaderd en 

betreden kunnen worden, wat beperkingen met betrekking tot aard en omvang van de opslag met 

zich mee kan brengen. 

Kenmerken: 

1. een snelle detectie methode moet worden toegepast (geen temperatuurdetectie); 

2. als blusmiddel kan water of schuim (middel of zwaar) worden toegepast; 


4. de opslagvoorziening moet zijn verdeeld in vakken van ten hoogste 300 m 2 ; 


ruimten en de buitenruimte moet 60 minuten bedragen; voor een bestaande opslagvoorziening is 

30 minuten voldoende; 

6. de toepassing van een rook- en warmte-afvoerinstallatie is noodzakelijk; 

7. dit systeem is uitsluitend aanvaardbaar indien een bedrijfsbrandweer categorie 1 op het bedrijf 

aanwezig is; 


geldt een maximum oppervlakte van de opslagvoorziening van 300 m 2 , en dient de 




1. de bluswateropvangcapaciteit in een opslagruimte die kleiner is dan 500 m 2 moet ten minste 100 

m 3 bedragen; indien de opslagruimte groter is dan 500 m 2 moet 10 m 3 per 100 m 2 vloeroppervlak 

extra bluswateropvangcapaciteit aanwezig zijn; 

2. Toepassing van snellere detectiemethoden geeft 10% reductie op de bluswateropvangcapaciteit. 


BIJLAGE 6 Overzicht ontwerpnormen brandbestrijdingsinstallaties 

De onderstaande tabel geldt als illustratie en dient indicatief te worden gehanteerd. Te allen tijde 

geldt dat normen van onder meer CEN, NEN, ISO, CENELEC en algemeen erkende voorschriften 

uitgegeven door instituten als NFPA, VdS, LPCB, DIN, CEA en FM kunnen worden gehanteerd. In de 

door het bevoegd gezag goed te keuren uitgangspunten voor de brandbeveiliging (BDB of PvE) dient 

te worden vastgelegd welke ontwerpnormen van toepassing zijn. 

CEN 

NEN 

ISO 

CENELEC 

NFPA 

VdS 

LPCB 

DIN 

CEA 

FM 

BDB 

PvE 

Comité Européen de Normalisation 

Nederlandse Norm 

International Standard Organisation 

Comité Européen de Normalisation Electrotechnique 

National Fire Protection Association 

Vertrauen durch Sicherheit (v.m. Verband der Schadenversicherer) 

Loss Prevention Certification Board 

Deutsche Industrie Norm 

Comité Européen des Assurances 

Factory Mutual 

Basis Document Brandbeveiliging 



Brandbestrijdingssystemen type NEN(-EN)(-ISO) CEA NFPA standards eVdS FM Overige 

codes 

(uitgevende 

partij) 

Automatische brandmeldinstallatie -- 2535 2095, 2496 

Rook- en Warmte afvoerinstallatie 

(RWA) 

-- 6093, 6095, 12101 4020 204 2098 

Automatische sprinklerinstallatie (evt 

met schuimbijmenging) 

Automatische deluge installatie (evt. 

schuimbijmenging) 

Automatische monitor installatie (evt. 

met schuimbijmenging) 

ten behoeve van 

de opslag van 

standaard (basis) 

producten 



brandgevaarlijke 

vloeistoffen 



spuitbussen 

12845, 12259 4001 13 2092 8-9, 2-8(N) VAS (NCP) 

12845 30, 16 7-29 VAS (NCP) 

12845 30B 7-31 VAS (NCP) 

15, 16, 11 2109 4-1(N) 

11, 24 

Automatische blusgasinstallatie 

CO 2 4007, 4019 12 2093 4-11(N) 

chemische blusgas 14520, 12094 2001 2381 

inerte blusgassen 14520, 12094 4008 2001 2380 4-9 

SVI publicatie 

‘blusgasinstall 

aties, 

veiligheidsbep 

alingen’ 


Brandbestrijdingssystemen type NEN(-EN)(-ISO) CEA NFPA standards eVdS FM Overige 

codes 

(uitgevende 

partij) 

Hi-ex systeem 

Bedrijfsbrandweer 

Outside-air 11 4-3(N) Memorandum 

48 (NCP) 

Inside-air 11 4-3(N) Memorandum 

48en 

61(NCP),circu 

laire IBP 

31195002 

(VROM) 

artikel 13 

brandweerwet 

Noot: 

1. Schuimvormend middel moet aantoonbaar geschikt zijn voor het betrokken risico. 

2. Van de toe te passen normen dient de meest recente uitgave te worden toegepast. 

3. Waar van toepassing wordt in de meeste ontwerpnormen verwezen naar productnormen en onderhoudsnormen. 

4. Voor hoge opslag van goederen in emballage en toepassing van een deluge systeem dient naast NFPA 15 en/of 16 de NFPA 13 en/of 30 te worden toegepast. 


BIJLAGE 7 Overzicht van veel voorkomende gassen 

VERPAKKING 

UN-NUMMER 

BENAMING EN 

BESCHRIJVING 

CLASSIFICATIE- 

CODE 

ETIKETTEN 

FLESSEN 

FLESSEN- 

BATTERIJEN 

CRYOHOUDER 

KEURINGS- 

INTERVAL 

JAREN 

1001 ACETYLEEN, OPGELOST 4F 2.1 X - 10 

1006 ARGON, SAMENGEPERST 1A 2.2 X - 10 

1072 ZUURSTOF, SAMENGEPERST 1O 

1049 

WATERSTOF, 

SAMENGEPERST 

2.2 

+ 

5.1 

X - 10 

1F 2.1 X - 10 

1046 HELIUM, SAMENGEPERST 1A 2.2 X - 10 

1013 KOOLDIOXIDE (KOOLZUUR) 2A 2.2 X - 10 

1066 STIKSTOF, SAMENGEPERST 1A 2.2 X - 10 

1070 DISTIKSTOFOXIDE (LACHGAS) 2O 

1971 

METHAAN, SAMENGEPERST 

OF 

AARDGAS SAMENGEPERST 

(met hoog methaan gehalte) 

2.2 

+ 

5.1 

X - 10 

1F 2.1 X - 10 

1962 ETHYLEEN (ETHEEN) 2F 2.1 X - 10 

1002 LUCHT, SAMENGEPERST 1A 2.2 X - 10 

1060 

1956 

MENGSELS VAN 

METHYLACETYLEEN EN 

PROPADIEEN, 

GESTABILISEERD (Mapp, 

Apachi, Tetreen) 

SAMENGEPERST GAS, N.E.G. 

(Argon/koolzuur gasmengsel, 

Argon/koolzuur/zuurstof 

gasmengsel, Stikstof/waterstof 

gasmengsel, Stikstof/koolzuur 

gasmengsel, Stikstof/argon 

gasmengsel, Stikstof/zuurstof 

gasmengsel) 

2F 2.1 X - 10 

1A 2.2 X - 10 


OVERZICHT VAN VEEL VOORKOMENDE GASSEN 

VERPAKKING 

UN-NUMMER 

BENAMING EN 

BESCHRIJVING 

CLASSIFICATIE- 

CODE 

ETIKETTEN 

FLESSEN 

FLESSEN- 

BATTERIJEN 

CRYOHOUDER 

KEURINGS 

INTERVAL 

JAREN 

1954 

1965 

1965 

SAMENGEPERST GAS, 

BRANDBAAR, N.E.G. 

(Stikstof/waterstof gasmengsel, 

Argon/waterstof gasmengsel) 

MENGSELS VAN 

KOOLWATERSTOFGASSEN, 

VLOEIBAAR GEMAAKT, N.E.G. 

(mengsel C, propaan) 

MENGSELS VAN 

KOOLWATERSTOFGASSEN, 

VLOEIBAAR GEMAAKT, N.E.G. 

(Mengsel A0, A02, A01 of A, butaan) 

1005 AMMONIAK, WATERVRIJ 2TC 

1040 

3156 

1014 

ETHYLEENOXIDE OF 

ETHYLEENOXIDE MET STIKSTOF 

(tot een druk van ten hoogste 1 Mpa 

bij 50º C) 

SAMENGEPERST GAS, 

OXIDEREND, N.E.G. (mengsel 

zuurstof/lachgas) 

MENGSEL VAN ZUURSTOF EN 

KOOLDIOXIDE, SAMENGEPERST 

1F 2.1 X - 10 

2F 2.1 X - 10/15 

2F 2.1 X - 10/15 

2TF 

1O 

1O 

2.3 + 

8 

2.3 + 

2.1 

2.2 + 

5.1 

2.2 + 

5.1 

X - 5 

X - 5 

X - 10 

X - 10 

1033 DIMETHYLETHER (DME) 2F 2.1 X - 10 

1977 

1073 

1951 

STIKSTOF, STERK GEKOELD, 

VLOEIBAAR 

ZUURSTOF, STERK GEKOELD, 

VLOEIBAAR 

ARGON, STERK GEKOELD, 

VLOEIBAAR 

3A 2.2 - X 10 

3O 

2.2 + 

5.1 

- X 10 

3A 2.2 - X 10 


TOP KWALITEIT DIRECT VAN PRODUCENT 

Handleiding PGS 15 


Een uitgave van VROM / InfoMill > Externe veiligheid 

December 2007

Handleiding PGS 15 - InfoMil - December 2007 

Inhoud 

1 Algemene toelichting 6 

1.1 PGS 15 in het algemeen 6 

1.2 Onderdelen van PGS 15 6 

1.3 Kenmerken PGS 15 ten opzichte van CPR 15 richtlijnen 7 

1.4 De positie van PGS 15 in het werkveld 7 

1.5 Ontwikkelingen in weten regelgeving 8 

2 Werkingssfeer en systematiek 9 

2.1 De werkingssfeer van PGS 15 9 

2.2 De systematiek van PGS 15 11 

3 Toelichting op specifieke aspecten 13 

3.1 Verpakkingen en gevarenklassen 13 

3.2 Regels voor stoffenscheiding 16 

3.3 Bouwkundige eisen aan opslagvoorzieningen 18 

3.4 Opslag stoffen klasse 8 VG II en III 20 

3.5 Brandveiligheidsopslagkasten 20 

3.6 Tijdelijke opslag in overslag- of laaden losgedeelte 21 

3.7 Aftap- en overtapwerkzaamheden 21 

3.8 Werkvoorraad 21 

3.9 Vakbekwaamheid 22 

3.10 Explosieveiligheid 22 

3.11 Documenten en administratie 23 

4 Opslag groter dan 10.000 kg of bij zeer giftige stoffen groter dan 1.000 kg 24 


4.2 Opslag in vakken 24 

4.3 Beschermingsniveaus 25 

4.4 Product- en bluswateropvangvoorzieningen 27 

4.5 Systematiek bij bepaling voorzieningen 28 

5 Opslag van containers geladen met gevaarlijke stoffen 30 

6 Gasflessen 31 


6.2 Opslagvoorziening 1 

6.3 Gasflessen aan verzamelleiding 2 

6.4 Inpandige opslag van gasflessen 2 

6.5 Kleurcodering gasflessen 2 

6.6 Hoe herken ik een goedgekeurde gasfles? 3 

7 Opslag spuitbussen en gaspatronen, al dan niet in combinatie met andere 

gevaarlijke stoffen 34 

7.1 Spuitbussenopslag kleiner of gelijk aan 10 ton 4 

7.2 Spuitbussenopslag groter dan 10 ton 6 

8 Opslag van stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 37 


8.2 Beschermingsniveau voor opslag klasse 4.x 7 

8.3 Noodzaak tot aparte opslag klasse 4.x 8 

9 Opslag van kleine hoeveelheden organische peroxiden (klasse 5.2) 39 

Bijlagen 40 

Bijlage A SnelStart PGS 15 40 

Bijlage B Beslisschema: Werkingssfeer PGS 15 41 

Bijlage C Beslisschema: Welke eisen aan opslagvoorziening? 42 

Bijlage D Stappenplan vergunningverlening 43 

Bijlage E Verschillen met CPR 15 - richtlijnen 44 

Bijlage F Extra informatie 47

Handleiding PGS 15 - InfoMil - December 2007


Leeswijzer handleiding PGS 15 

Relevante documenten 

PGS 15 "Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen", is in juni 2005 gepubliceerd als opvolger van de 

publicaties in de CPR 15 -reeks, en wordt sindsdien veelvuldig toegepast. Om gebruikers van PGS 15 

te ondersteunen bij de uitvoering is deze Handleiding PGS 15 ontwikkeld. De Handleiding is geen 

vervanging voor PGS 15, en bevat geen volledige weergave van de eisen uit PGS 15. Wel geeft de 

Handleiding vanuit een andere invalshoek uitleg over de inhoud van PGS 15 en geeft hulpmiddelen 

voor de toepassing en interpretatie van PGS 15. Naast deze Handleiding en PGS 15 zelf bestaat er 

de Checklist PGS 15. Deze kan worden gebruikt in bestaande situaties ter controle of een opslagvoorziening 

in overeenstemming met PGS 15 is ingericht en wordt gebruikt. Tot slot is er het ADR 1 , 

de regels voor vervoer van gevaarlijke stoffen, waar in de PGS 15 regelmatig naar wordt verwezen. 

Hoofdstukindeling analoog aan PGS 15 

Deze Handleiding PGS 15 is onderverdeeld in hoofdstukken, waarvan de nummering gelijk is aan 

de nummering van de overeenkomstige hoofdstukken in PGS 15. Hoofdstuk 1 geeft een algemene 

toelichting op PGS 15 en haar positie in het werkveld. Hoofdstuk 2 gaat in op de werkingssfeer en 

geeft uitleg over de systematiek van de eisen aan opslagvoorzieningen. In hoofdstuk 3 wordt vervolgens 

een aantal veelvoorkomende begrippen en situaties toegelicht. De hoofdstukken 4 t/m 9 gaan 

achtereenvolgens in op opslagvoorzieningen voor meer dan 10.000 kg, opslag van containers, gasflessen, 

spuitbussen en gaspatronen, opslag van klasse 4.1, 4.2 en 4.3 en opslag van organische peroxiden. 

In de bijlagen zijn enkele hulpmiddelen voor de toepassing van PGS 15 en extra informatie opgenomen, 

waaronder een overzicht van de verschillen met de CPR 15 reeks. 

Afkortingen 

Voor de leesbaarheid van tabellen en beslisschema's is daarin regelmatig gebruik gemaakt van 

afkortingen. Een overzicht van deze afkortingen en hun betekenis is opgenomen in Bijlage F.5. 

Gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen 

PGS 15 is van toepassing op 'geclassificeerde gevaarlijke stoffen conform de vervoerswetgeving en 

CMR-stoffen'. Voor de leesbaarheid van de Handleiding is er voor gekozen om in de tekst uitsluitend 

'gevaarlijke stoffen' te noemen. Daar waar 'gevaarlijke stoffen' staat vermeld, worden dus ook CRMstoffen 

bedoeld, tenzij anders is aangegeven. 

 

ADR = Accord européen relatief aux transport internationaux de marchandises dangereuses par route


1 Algemene toelichting 

1.1 PGS 15 in het algemeen 

PGS 15 is deel 15 van de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, uitgegeven door het Ministerie van Volkshuisvesting, 

Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) in samenwerking met het Ministerie van Verkeer 

en Waterstaat (V&W), het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en het Ministerie van 

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De PGS 15 beschrijft de eisen voor de opslag van verpakte 

gevaarlijke stoffen waarmee een aanvaardbaar beschermingsniveau voor mens en milieu kan 

worden bereikt. Het is de opvolger van CPR 15-1, 15-2 en 15-3 en vormt het referentiekader voor het 

Activiteitenbesluit, de vergunningverlening in het kader van de Wet milieubeheer (Wm) en voor het 

toezicht op de naleving van weten regelgeving op het gebied van de arbeidsomstandigheden. 

Bij Wm-vergunningverlening voor bedrijven die vallen onder de IPPC-richtlijn moet PGS 15 op grond van 

de Regeling Aanwijzing BBT-documenten verplicht in overweging worden genomen. Verder wordt PGS 15 

door de brandweer gebruikt, onder meer voor haar adviserende taken in het kader van de Wet milieubeheer. 

Sinds het verschijnen van PGS 15 in juni 2005 is de richtlijn op een tweetal punten gewijzigd. Deze 

wijzigingen zijn gepubliceerd in het erratum van 5 juli 2005. Daarnaast is een aantal onvolkomenheden en 

onduidelijkheden gesignaleerd, welke nog in errata zullen worden opgenomen. In bijlage F.3 staat een 

overzicht. In deze Handleiding is op deze aanpassingen geanticipeerd. De website van het ministerie van 

VROM bevat de meest recente versie van de PGS 15 en errata (www.vrom.nl). Op de website van InfoMil 

(www.infomil.nl) zijn de Checklist PGS 15 en veel gestelde vragen over PGS 15 gepubliceerd. 

1.2 Onderdelen van PGS 15 

PGS 15 bevat 10 hoofdstukken en 7 bijlagen: 

Onderdeel PGS 15 Omschrijving 

Hoofdstuk 1 

Inleiding, met algemene uitleg, werkingssfeer en toepassingsgebied 

Hoofdstuk 2 

Leeswijzer 

Hoofdstuk 3 

Algemene voorschriften voor alle opslagvoorzieningen 

Hoofdstuk 4 Aanvullende voorschriften voor opslagvoorzieningen voor > 10.000 kg of > 

1.000 kg zeer giftige stoffen 

Hoofdstuk 5 

Voorschriften voor bedrijven met containers met gevaarlijke stoffen 

Hoofdstuk 6 

Voorschriften voor opslag van gasflessen 

Hoofdstuk 7 

Voorschriften voor opslag van spuitbussen en gaspatronen 

Hoofdstuk 8 Voorschriften voor opslag van gevaarlijke stoffen in ADR klasse 4.1, 4.2 en 4.3 

(onder meer brandbare vaste stoffen) 

Hoofdstuk 9 Voorschriften voor opslag van organische peroxiden (ADR klasse 5.2) 

Hoofdstuk 10 

Begrippenlijst 

Bijlage 1 

Uitleg over explosieveilig materieel 

Bijlage 2 

Borden ten behoeve van de veiligheidsignalering 

Bijlage 3 

Voorkomen van onverenigbare combinaties door stoffenscheiding 

Bijlage 4 

Kenmerken van veiligheidsklassen van brandveiligheidsopslagkasten 

Bijlage 5 

Brandbeveiligingsinstallaties: kenmerken en parameters 

Bijlage 6 

Overzicht ontwerpnormen brandbestrijdingsinstallaties 

Bijlage 7 

Overzicht van veel voorkomende gassen


1.3 Kenmerken PGS 15 ten opzichte van CPR 15 richtlijnen 

PGS 15 wijkt op een aantal belangrijke punten af van de voormalie CPR 15 richtlijnen. In Bijlage E van deze 

Handleiding is een overzicht opgenomen van de verschillen. Belangrijkste verschil is dat de indeling van 

verpakte gevaarlijke stoffen gebaseerd is op de vervoerswetgeving (ADR), in plaats van op de Wet milieugevaarlijke 

stoffen (Wms). De bepalingen uit PGS 15 zijn hierdoor beter inpasbaar in het logistieke 

management van bedrijven. Daarnaast ligt de nadruk meer op de eigen verantwoordelijkheid van het 

bedrijfsleven. Dit uit zich onder meer in het gelijkwaardigheidsbeginsel. 

1.3.1 Het gelijkwaardigheidsbeginsel 

PGS 15 is een richtlijn. Dat betekent onder meer dat gemotiveerd van de bepalingen kan worden afgeweken 

als het gelijkwaardigheidsbeginsel is toegepast. Dat houdt in, dat een bedrijf moet aangegeven welke 

alternatieve maatregelen en voorzieningen worden getroffen en welk veiligheidsniveau daarmee wordt 

bereikt. Het bevoegd gezag beoordeelt vervolgens of dit niveau gelijkwaardig is met het in PGS 15 

beschreven niveau. Het gelijkwaardigheidsbeginsel geldt ook voor niet-vergunningplichtige inrichtingen 

(zie artikel 1.8 van het Activiteitenbesluit of artikel 5 van de overige 8.40 amvb's). 

Een in de praktijk veel voorkomend voorbeeld van de toepassing van het gelijkwaardigheidsbeginsel is 

het plaatsen van gasflessen tegen een gevel waarin ramen of deuren zijn aangebracht. Voorschrift 6.2.4 

geeft aan dat de gevel tot 2 meter links en rechts en tot 4 meter boven de gasflessen een brandwerendheid 

moet bezitten van ten minste 60 minuten. Wanneer echter ramen en deuren in de gevel aanwezig 

zijn wordt niet meer aan deze eis voldaan. Door de gasflessen af te schermen met een zijwand of afdak 

met een gelijkwaardige brandwerendheid, wordt een gelijkwaardig veiligheidsniveau bereikt. 

1.4 De positie van PGS 15 in het werkveld 

1.4.1 Inleiding 

PGS 15 bevat richtlijnen voor de arbeidsveilige, milieuveilige en brandveilige opslag van verpakte gevaarlijke 

stoffen. Dit betekent dat er vanuit deze drie invalshoeken naar opslagvoorzieningen wordt gekeken, 

en ook wordt toegezien op de naleving van de richtlijn. PGS 15 is echter niet rechtstreeks van toepassing; 

de richtlijn heeft pas rechtskracht op het moment dat dit ergens anders juridisch is vastgelegd. Hiervoor 

zijn de Wet milieubeheer en het Activiteitenbesluit, de Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving en de 

Brandweerwet relevant. Daarnaast heeft PGS 15 nauwe relatie met het Bouwbesluit 2003. 

1.4.2 De Wet milieubeheer (Wm) 

Voor niet-vergunningplichtige inrichtingen is het gehele Activiteitenbesluit met bijbehorende Ministeriële 

Regeling en/of eventueel één van de agrarische amvb's van toepassing. De Ministeriële Regeling bevat, 

behalve verwijzingen naar PGS 15, ook voorschriften die betrekking hebben op de opslag van verpakte 

gevaarlijke stoffen. 

Voor vergunningplichtge inrichtingen is, behoudens enkele specifieke uitzonderingen, hoofdstuk 4 van 

het Activiteitenbesluit niet van toepassing en is het nodig dat in de vergunning ingevolge de Wet milieubeheer 

(Wm) expliciet de relatie met PGS 15 wordt gelegd. In het Stappenplan vergunningverlening (zie 

Bijlage D van deze Handleiding) wordt hier verder op ingegaan. 

Voor bedrijven die met het van kracht worden van het Activiteitenbesluit niet meer vergunningplichtig 

zijn, geldt dat de voorschriften van de vergunning gedurende drie jaar gelden als maatwerkvoorschrift, 

mits de voorschriften van die vergunning vallen binnen de bevoegdheid van het bevoegd gezag tot het 

stellen van maatwerkvoorschriften. Deze bevoegdheid is ten aanzien van de opslag van verpakte gevaarlijke 

stoffen opgenomen in de artikelen 4.5 en 4.6 van de Ministeriële Regeling bij het Activiteitenbesluit. 

1.4.3 Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving 

De Arbeidsinspectie gebruikt PGS 15 bij het toezicht op de bepalingen in de Arbeidsomstandighedenwet, 

het Arbobesluit en de Arboregeling, die meestal als doelvoorschrift zijn geformuleerd. In relatie tot de 

opslag van verpakte gevaarlijke stoffen gaat het onder meer om correcte opslag gezien de eigenschappen 

van een stof, goede inrichting van de opslag (waaronder juiste scheiding van onverenigbare combinaties 

van stoffen, productopvang, ventilatie en vluchtwegen) en juiste organisatie van de werkzaamheden 

(deskundigheid, persoonlijke beschermingsmiddelen en noodmaatregelen).


1.4.4 Wet milieubeheer of Arbeidsomstandighedenwet? 

PGS 15 biedt voor zowel het Wm bevoegd gezag als voor de Arbeidsinspectie een toetsingkader voor 

opslagen van verpakte gevaarlijke stoffen. Een groot deel van de voorschriften uit PGS 15 heeft een 

grondslag in zowel de milieuwetgeving als in de arbeidsomstandighedenwetgeving. Dit betekent dat 

zowel het Wm-bevoegd gezag als de Arbeidsinspectie toezicht kunnen houden op de naleving daarvan. 

De voorschriften in PGS 15 zijn voorzien van een code (Wm, AI) die aangeeft welke overheidsdiscipline 

voorziet in de uitvoering, advisering, vergunningverlening of het houden van toezicht. Toch kan dit in de 

praktijk nog wel eens tot onduidelijkheden leiden, zeker wanneer voorschriften op een andere manier 

worden geïnterpreteerd. Om een en ander vroegtijdig af te stemmen, is het voor het Wm-bevoegd gezag 

en de Arbeidsinspectie aan te bevelen om afspraken te maken over de terugkoppeling van geconstateerde 

onrechtmatigheden. Daar waar repressieve handhaving noodzakelijk is, wordt aanbevolen om in onderling 

overleg de meest efficiënte werkwijze te kiezen. Algemeen geaccepteerd uitgangspunt in rechtspraak is 

namelijk, dat iemand niet via twee wegen voor dezelfde overtreding kan worden aangesproken. 

1.4.5 Brandweer 

De overheidsbrandweer kan de richtlijn gebruiken bij haar adviserende rol bij het verlenen van bouw- of 

milieuvergunningen. Daarnaast kan de brandweer over de beoordeling van opslagvoorzieningen op 

bijvoorbeeld bouwkundige aspecten adviseren aan toezichthouders die belast zijn met het controleren 

op de naleving van milieuvergunningen of het Activiteitenbesluit. 

1.4.6 Relatie PGS 15 met Bevi en Revi 

PGS 15 bevat geen bepalingen met minimale afstanden tot objecten buiten de inrichting. Vergunningplichtige 

inrichtingen met opslagvoorzieningen voor meer dan 10.000 kg verpakte gevaarlijke stoffen per opslagplaats 

vallen onder het Besluit externe veiligheid inrichtingen milieubeheer (Bevi) en bijbehorende Regeling 

externe veiligheid inrichtingen milieubeheer (Revi). Bij vergunningverlening en andere door het bevoegd 

gezag te nemen besluiten, zoals bestemmingsplanwijzigingen, moeten de in het Bevi genoemde grenswaarden 

voor het plaatsgebonden risico dan wel de in het Revi genoemde afstanden tot (beperkt) kwetsbare 

objecten in acht worden genomen. De Revi gaat er van uit, dat wordt voldaan aan de eisen van PGS 15. 

Pas in dat geval gelden de genoemde afstanden. Dit betekent dat toezicht op de naleving van de voorschriften 

uit PGS 15 van belang is voor de juiste toepassing van de afstanden uit de Revi. Een inrichting met 

meerdere opslagvoorzieningen, elk bestemd voor minder dan 10.000 kg, valt overigens niet onder het Bevi. 

Het Bevi is van toepassing op gevaarlijke stoffen zoals bedoeld in de Wet milieugevaarlijke stoffen (Wms). 

Dit betekent, dat voor opslag van uitsluitend irriterende, schadelijke of viskeuze stoffen (voor zover 

uitgesloten van het ADR) in opslagvoorzieningen voor meer dan 10.000 kg het Bevi geldt, terwijl PGS 15 

niet van toepassing is. Het criterium voor de aanwijzing van potentieel gevaarlijke inrichtingen in het Bevi 

is, dat de betreffende categorie van inrichtingen buiten de grens van de inrichting een plaatsgebonden 

risico veroorzaakt of kan veroorzaken dat hoger is dan 10-6 per jaar. 

1.4.7 Het Bouwbesluit 

Het Bouwbesluit 2003 vormt de basis voor de bouwkundige eisen aan opslagvoorzieningen. Daarbij geldt, 

dat de in de Regeling bouwbesluit 2003 geformuleerde prestatievoorschriften niet altijd toereikend zijn 

voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. Om die reden zijn de bouwkundige eisen in PGS 15 

aanvullend op het bouwbesluit. Dit is in paragraaf 3.2 van PGS 15 en het bijhorende erratum van 5 juli 

2005, en in paragraaf 3.3 van deze Handleiding toegelicht. 

1.5 Ontwikkelingen in weten regelgeving 

1.5.1 Wet milieugevaarlijke stoffen en REACH 

REACH is een nieuwe Europese verordening voor chemische stoffen. De afkorting staat voor Registratie, 

Evaluatie, Autorisatie en beperkingen van CHemische stoffen. De kern van REACH is dat een bedrijf van alle 

stoffen die het produceert, verwerkt of doorgeeft aan klanten, de risico’s moet inventariseren en maatregelen 

moet aanbevelen (en voor het eigen bedrijf ook moet nemen) om die risico’s te beheersen bij het gebruik van 

de stof. Met de invoering van REACH verschuift de verantwoordelijkheid voor een adequate risicobeheersing 

van chemische stoffen naar het bedrijfsleven. Het gevolg van deze ontwikkeling is dat de Wet milieugevaarlijke 

stoffen (Wms) per 1 juni 2008 vervalt. Andere onderwerpen uit de Wms die niet in REACH worden 

geregeld (zoals etikettering) worden voorlopig opgenomen in hoofdstuk 9 van de Wet milieubeheer. 

1.5.2 Globally Harmonised System 

Er is een nieuw wereldwijd geharmoniseerd systeem voor de indeling en etikettering van chemische 

stoffen: het VN-Globally Harmonised System (VN-GHS). Om het systeem in Europa in te voeren, zal de 

Europese Commissie een nieuwe EU-verordening opstellen (EU-GHS) die op termijn de bestaande regelgeving 

voor de indeling en etikettering van stoffen en mengsels zal vervangen. De informatie die met 

REACH wordt verzameld en geregistreerd over stoffen en mengsels (preparaten) vormt mede de basis 

voor indeling en etikettering. EU-GHS wordt vermoedelijk eind 2008 vastgesteld.


2 Werkingssfeer en systematiek 

2.1 De werkingssfeer van PGS 15 

Met behulp van Bijlage B Beslisschema Werkingssfeer PGS 15? [A] kan worden vastgesteld of PGS 15 

van toepassing is. 

2.1.1 Indeling volgens vervoerwetgeving 

PGS 15 sluit voor de indeling van gevaarlijke stoffen aan bij de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. 

De classificatie van gevaarlijke stoffen vindt plaats conform het ADR . In de CPR-richtlijnen waren 

gevaarlijke stoffen ingedeeld volgens de Wet milieugevaarlijke stoffen (Wms). Dit betekent in de praktijk 

dat voor de toepassing van PGS 15 naar de vervoersetiketten moet worden gekeken, in plaats van naar 

de Wms-etiketten. Paragraaf 3.1 van deze Handleiding geeft hierover uitleg. 

2.1.2 Welke stoffen vallen onder PGS 15? 

PGS 15 is van toepassing op verpakte gevaarlijke stoffen in een aantal ADR-klassen als de ondergrenzen 

uit tabel 2 en tabel 3 van PGS 15 worden overschreden. In de volgende tabel staan alle ADR-klassen 

genoemd, met daarbij of de PGS 15 van toepassing is. Is dit het geval, dan zijn de ondergrenzen vermeld. 

Is dit niet het geval, dan is de reden daarvoor aangegeven. 

ADR-klasse Omschrijving onder 

PGS 15 ? 

3, 4.1, 4.2, 

4.3, 5.1, 6.1, 

6.2 en 8 + 


alle stoffen in verpakkingsgroep 

I 

gevaarlijke afvalstoffen van 

deze klassen vallen onder de 

werkingssfeer van PGS 15 

2 gasflessen, meest voorkomende 

gassen, zie bijlage 7 

van PGS 15 

ja 1 (VG I) 

ja 

ja 

Bijzonderheden / Ondergrens in kg/l 3 4 

zie ondergrens voor stof in betreffende 

ADR-klasse 

115 liter waterinhoud; 

het Activiteitenbesluit verwijst vanaf 

125 liter naar PGS 15; omdat een gasfles 

meestal 60 liter is, is dit een meer logische 

ondergrens. 

divers bestrijdingsmiddelen tot 400 kg nee De opslag van deze stoffen is geregeld in 

de Bestrijdingsmiddelenwet, voor zover 

minder dan 400 kg aanwezig is. 

1 ontplofbare stoffen en 

voorwerpen 

nee 

Deze stoffen vragen een specifieke aanpak 

en maatwerkoplossingen in de milieuvergunning. 

Een deel van de stoffen uit deze 

klasse valt onder het regime van het 

Vuurwerkbesluit. 

2 spuitbussen en gaspatronen ja 50 

Bij opslag van spuitbussen en gaspatronen 

in combinatie met andere verpakte 

gevaarlijke stoffen geldt geen ondergrens. 

2 meest voorkomende gassen, 

zie bijlage 7 PGS 15 

ja 50 

2 gasflessen met giftige of 

bijtende inhoud 

3 brandbare vloeistoffen ja 25 (VGII) 

50 (VGIII) 

4.1 brandbare vaste stoffen ja 50 (VG II en III) 

nee 

Voor gassen met deze specifieke gevaarsaspecten 

kan PGS 15 wel als basis voor de 

vergunningvoorschriften worden gebruikt, 

maar zijn afhankelijk van de situatie aanvullende 

voorschriften nodig. 

ADR = Accord européen relatief aux transport internationaux de marchandises dangereuses par route. 

3 Voor LQ (Limited Quantities) gelden de dubbele ondergrenzen, zie paragraaf 3.1.6 van deze Handleiding. 

4 Voor het vaststellen van hoeveelheden geldt voor vloeistoffen en samengeperste gassen, de nominale inhoud van houders in 

liters en voor overige stoffen de netto massa in kilogram.


ADR-klasse Omschrijving onder Bijzonderheden / Ondergrens in kg/l 3 4 

PGS 15 ? 

4.2 vatbaar voor zelfontbranding ja 50 (VG II en III) 

4.3 ontwikkelt brandbaar gas in ja 50 (VG II en III) 

contact met water 

5.1 oxiderende stoffen ja 50 (VG II en III) 

5.2 organische peroxiden (< 1.000 

kg in LQ-verpakking) 

ja geen ondergrens 

5.2 organische peroxiden, voor 

zover > 1.000 kg of niet LQ 

6.1 giftige stoffen ja 50 (VG II en III) 

6.2 cat I3, I4 infectueuze stoffen, uitsluitend 

ziekenhuisafval en diagnostische 

monsters 

ja 50 (VG II en III) 

6.2, niet cat 

I3 en I4 

nee 

Voor opslag van organische peroxiden 

geldt PGS 8, tenzij < 1.000 kg in LQverpakking. 

In dat geval kan hoofdstuk 9 

van PGS 15 worden gebruikt. 

infectueuze stoffen nee Vanwege de specifieke aspecten is hiervoor 

altijd een maatwerkoplossing nodig. 

7 radioactieve stoffen nee Deze stoffen vallen onder de Kernenergiewet. 

8 bijtende stoffen ja 250 (VG II en III) 

9 diverse gevaarlijke stoffen en 

voorwerpen - uitsluitend de 

milieugevaarlijke stoffen vallen 

onder PGS 15 

9 de niet-milieu gevaarlijke 

stoffen en voorwerpen 

9 genetisch gemodificeerde 

organismen 

5.1, 9 nitraathoudende kunstmeststoffen 

ja 250 (VG II en III) 

Vnl. vloeibare en vaste stoffen die het 

aquatisch milieu kunnen verontreinigen 

(UN 3077 en UN 3082), zoals kwik(I)chloride, 

difenylether, chloorhexidine, gechloreerde 

paraffinen en diisopropylbenzenen. 

nee Er is geen reden voor speciale opslagvoorzieningen, 

maar deze stoffen kunnen wel 

als 'aanverwante stoffen' in een 

opslagvoorziening worden bewaard (zie 

ook paragraaf 3.1.7 van deze Handleiding). 

nee Deze stoffen vallen onder het Besluit 

Genetisch Gemodificeerde Organismen. 

Daarnaast is een Wm-vergunning nodig, 

waarin maatwerkvoorschriften voor de 

opslag van deze stoffen moeten worden 

opgenomen. 

nee Hiervoor geldt PGS 7. 

Verder is PGS 15 niet van toepassing op de volgende stoffen en situaties: 

− De volgende stoffen die niet worden beschouwd als klasse 3: 

− alcoholhoudende dranken in consumentenverpakking; 

− dieselolie, gasolie en lichte stookolie met een vlampunt tussen 60°C en 100°C; deze stoffen vallen 

conform de criteria niet onder het ADR; 

− verwarmde brandbare vloeistof (UN-nummer 3256); 

− niet giftige en niet bijtende viscose oplossingen en homogene mengsels met een vlampunt van 23°C 

en hoger (overeenkomstig artikel 2.2.3.1.5 van het ADR, de viscositeitsregel); 

− opslag van verpakte gevaarlijke stoffen in verkoopruimten; 

− drukhouders/gasflessen met CO 2 

(koolzuurcilinders) die zijn voorzien van doelmatige drukontlasting; 

− verpakkingen die via leidingen zijn aangesloten op een installatie, zoals bijvoorbeeld een aangesloten 

IBC of een gasfles behorend bij een blusgasinstallatie. 

10


2.1.1 Toepassing ondergrenzen PGS 15 

Met het doorlopen van het beslisschema in Bijlage B kan worden vastgesteld of een opslag onder de 

werkingssfeer van PGS 15 valt. Wanneer een combinatie van stoffen wordt opgeslagen waarvoor verschillende 

ondergrenzen gelden, moet volgens de toelichting bij tabel 3 van PGS 15 de ondergrens voor de 

totale hoeveelheid naar rato worden berekend. Deze 'naar rato' berekening geldt overigens niet voor 

gasflessen; de daarvoor geldende ondergrens staat op zichzelf. Een voorbeeld ter illustratie: 

Toepassing ondergrenzen bij kleine hoeveelheden verschillende stoffen 

Aanwezig zijn: 

− ethanol, 20 liter, geen LQ, VG II 

− natriumhydroxide-oplossing, 200 liter, geen LQ, VG III 

Ethanol is ingedeeld in ADR klasse 3. De ondergrens voor stoffen van klasse 3, verpakkingsgroep II is 

25 kg of liter. Er is 20 liter aanwezig, hetgeen overeenkomt met 80% van de geldende ondergrens. 

Natriumhydroxide, zowel in vaste vorm als in opgeloste vorm, is een bijtende stof ingedeeld in ADR 

klasse 8. Voor verpakkingsgroep III is de ondergrens voor PGS 15 250 kg of liter. De aanwezige 200 liter 

komt overeen met 80% van de geldende ondergrens. 

In totaal wordt 80% + 80% = 160% van de ondergrens opgeslagen, hetgeen inhoudt dat PGS 15 van 

toepassing is en dat beide stoffen overeenkomstig PGS 15 moeten worden opgeslagen. Daarbij geldt 

dat rekening moet worden gehouden met de regels voor stoffenscheiding (zie paragraaf 3.2 van deze 

Handleiding). 

De ondergrenzen van PGS 15 gelden niet per definitie voor het totaal aan verpakte gevaarlijke stoffen van 

een bepaalde klasse dat in een inrichting aanwezig is. Afhankelijk van het karakter en de grootte van het 

bedrijf moet worden beoordeeld of de ondergrenzen voor de gehele inrichting, voor aparte gebouwen 

binnen de inrichting of voor andere te onderscheiden eenheden gelden. Het is denkbaar dat op diverse 

plaatsen binnen het bedrijf verpakte gevaarlijke stoffen worden bewaard in hoeveelheden beneden de 

ondergrens. Of een dergelijke situatie kan worden toegestaan moet in samenhang met het begrip 

werkvoorraad (zie paragraaf 3.8) worden beoordeeld, maar voorkomen moet worden dat verkapte 

opslagen ontstaan waarvoor geen PGS 15 opslagvoorzieningen zijn gerealiseerd. De noodzaak en functionaliteit 

hiervan zal door het bedrijf moeten worden aangetoond. 

2.2 De systematiek van PGS 15 

De systematiek van PGS 15 kan als volgt worden samengevat: 

− Wordt de ondergrens overschreden dan zijn de algemene bepalingen van hoofdstuk 3 van toepassing; 

− Bij een opslagvoorziening voor meer dan 10.000 kg (of > 1.000 kg in geval van klasse 6.1 VG I dan wel 

klasse 8, VG I met aanvullend etiket 6.1) zijn ook de voorschriften van hoofdstuk 4 van toepassing. 

In dat geval geldt, afhankelijk van de aard van de stoffen en het verpakkingsmateriaal, dat een bepaald 

beschermingsniveau (1, 2 of 3) moet zijn gerealiseerd. 

− Voor specifieke situaties of stoffen bevat PGS 15 een aantal hoofdstukken, met voorschriften die in de 

meeste gevallen aanvullend zijn op (delen van) hoofdstuk 3: 

− containers met gevaarlijke stoffen (hoofdstuk 5) 

− gasflessen (hoofdstuk 6) 

− spuitbussen (hoofdstuk 7) 

− gevaarlijke stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 (hoofdstuk 8) en 

− organische peroxiden klasse 5.2 voor zover < 1.000 kg in LQ-verpakking (hoofdstuk 9). 

11


In het volgende figuur is deze systematiek schematisch weergegeven. 

PGS 15 van toepassing? 

(zie Bijlage B) 

ja 

H3: algemene eisen, waaronder: 

bouwkundige eisen, ventilatie, 

verwarming 

brandpreventieve maatregelen 

maatregelen bij incidenten 

productopvang, kwaliteit van 

vloeren en stellingen 

etikettering en verpakking 

preventieve handelingen bij 

incidenten 

stoffenscheiding 

administratie/documentatie 

bijzondere situaties (gasflessen, 

spuitbussen, klasse 4, klasse 5.2 of 

opslag in containers t.b.v. vervoer) 

nee 

ja 

Tevens H5 t/m H9: specifieke eisen 

H5: containers 

H6: gasflessen 

H7: spuitbussen en gaspatronen 

H8: klasse 4.1, 4.2 en 4.3 

H9: klasse 5.2 < 1.000 kg 

> 10.000 kg of >1.000 kg zeer giftig: 

beschermingsniveau 1, 2 of 3 

ja 

Tevens H4: extra preventieve eisen 

voor alle beschermingsniveaus: 

bereikbaarheid 

vakkenscheiding 

maximum oppervlak 

productopvang 

beschermingsniveau 3 

(kans op (omvangrijke) 

brand klein; geen extra 

maatregelen) 


(beheersing en blussing 

door snelle detectie en goed 

voorbereide blusactie) 


(doelmatige detectie en kort 

daarop (semi-)automatisch 

blussen) 

12


3 Toelichting op specifieke aspecten 

3.1 Verpakkingen en gevarenklassen 

3.1.1 Verpakkingen algemeen 

PGS 15 gaat over verpakte gevaarlijke stoffen. Onder verpakking wordt hier onder andere verstaan: 

"Een verpakking die is toegelaten voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, inclusief grote verpakking 5 en IBC 6 ". 

De vervoerswetgeving stelt uitdrukkelijke eisen aan de verpakking van gevaarlijke stoffen: 

− De verpakking moet schoon, sterk en gesloten zijn. 

− De verpakking moet bestand zijn tegen normale vervoershandelingen. 

− De stof mag de verpakking niet aantasten. 

− De verpakking moet voorzien zijn van een 4-cijferig UN-nummer. 

− De verpakking moet een UN-kenmerk hebben, dat onder meer informatie geeft over het verpakkingsmateriaal 

en de verpakkingsgroep waarvoor het geschikt is. 

− De verpakking moet zijn voorzien van gevarenetiketten (zie paragraaf 3.1.3 van deze Handleiding). 

3.1.2 CMR-stoffen 

CMR-stoffen zijn stoffen die volgens Europese normen zijn geclassificeerd als carcinogeen, mutageen of 

reprotoxisch. Aangezien de ADR-indeling uitgaat van acute effecten – en niet van gezondheidseffecten 

op de langere termijn - zijn deze stoffen niet als zodanig in het ADR geclassificeerd. Afhankelijk van de 

overige gevaarsaspecten kunnen deze stoffen in een ADR-klasse zijn ingedeeld of niet ADR-geclassificeerd 

zijn. CMR-stoffen vallen onder de werkingssfeer van PGS 15, voor zover meer dan 1 liter of kg aanwezig is. 

CMR-stoffen zijn te herkennen aan het Wms-etiket voor giftige stoffen (zie paragraaf 3.1.3). Daarnaast is 

uit het veiligheidsinformatieblad altijd af te leiden of sprake is van een CMR-stof (zie bijlage F.3 voor 

een voorbeeld van een veiligheidsinfomatieblad). In het kader van het Globally Harmonised System 

(GHS, zie paragraaf 1.5.2 van deze Handleiding) zijn wereldwijd uniforme gevaarsetiketten ontwikkeld 

(www.unece.org/trans/danger/publi/ghs/pictograms.html). Hiernaast is het etiket voor CMR-stoffen 

"Lange termijn gezondheidsschadelijk" weergegeven. Vooralsnog is dit etiket niet verplicht. 

3.1.3 Etikettering van verpakkingen conform het ADR 

PGS 15 gaat uit van de indeling van verpakte gevaarlijke stoffen in ADR-klassen. De ADR-klasse van een 

stof is af te lezen uit het etiket of uit het Veiligheidsinformatieblad (hoofdstuk 14 van een VIB geeft 

informatie met betrekking tot transport, zie ook Bijlage F.2). PGS 15 stelt, dat "de etikettering van de in 

een opslagvoorziening aanwezige gevaarlijke stoffen zodanig moet zijn dat de gevaarsaspecten van de 

gevaarlijke stof duidelijk tot uiting komen". 

Gevaarlijke stoffen in transportverpakkingen moeten als volgt zijn geëtiketteerd: 

− Met een gevarenetiket, dat het gevaar en de klasse weergeeft. 

− Met het UN-nummer voorafgegaan door de letters "UN". 

Hieronder staan de meest voorkomende ADR-gevarenetiketten afgebeeld. 

Klasse Omschrijving Etiket Voorbeelden 

2.1 brandbare gassen acetyleen 

waterstof 

2.2 niet-brandbare, nietgiftige 

gassen 

argon, 

stikstof 

helium 

2.3 giftige gassen ammoniak 

ethyleendioxide 

3 brandbare vloeistoffen bepaalde oplosmiddelen, aardolieproducten 

5 Het begrip 'grote verpakking' is in het ADR gedefinieerd als een verpakking die bestaat uit een buitenverpakking die 

voorwerpen of binnenverpakkingen bevat en die: 

a) ontworpen is voor behandeling met mechanische hulpmiddelen en 

b) een netto massa van meer dan 400 kg of een inhoud van meer dan 450 liter, maar een inhoud van ten hoogste 3,0 m ³ heeft. 

6 IBC = Intermediate Bulk Container, een stijve of flexibele verpakking die in hoofdstuk 6.5 van het ADR is genoemd. 

13


Klasse Omschrijving Etiket Voorbeelden 

4.1 brandbare vaste stoffen, 

zelfontledende vaste 

stoffen en vaste ontplofbare 

stoffen in niet 

explosieve toestand 

4.2 voor zelfontbranding 

vatbare stoffen 

wrijvingslucifers, zwavel, metaalpoeders 

fosfor (wit of geel), diethylzink 

4.2 stoffen die in contact met 

water brandbare gassen 

ontwikkelen 

magnesiumpoeder, natrium, 

calciumcarbide (carbid) 

5.1 oxiderende stoffen kaliumpermanganaat, natriumchloraat 

5.2 organische peroxiden 

tot 31-12-2010 

dicumyl peroxide, 

di-propionyl peroxide 

5.2 organische peroxiden 

6.1 giftige stoffen chloroform, arseen, kaliumcyanide, 

pesticiden 

6.2 Infectueuze stoffen 

(besmettelijke stoffen) 

bacteriën, virussen, parasieten, 

schimmels, ziekenhuisafval 

8 bijtende stoffen natriumhydroxide, zwavelzuur, 

zoutzuur 

9 diverse gevaarlijke stoffen 

en voorwerpen 

polychloorfenolen, lithiumbatterijen, 

aquatoxische stoffen, genetisch 

gemodificeerde organismen 

Als twee of meer gevaarlijke goederen in één buitenverpakking zijn verpakt moet die buitenverpakking 

zijn voorzien van de etiketten en UN-nummers van beide stoffen. Als een stof naast het overwegende 

gevaar ook beschikt over bijkomende gevaren (zie paragraaf 3.1.4 van deze Handleiding), moeten beide 

klassen via etiketten kenbaar zijn gemaakt. 

Naast de vervoersetiketten op de buitenverpakking moeten, op grond van de Wms, ook de Wms etiketten 

aanwezig zijn op de binnenverpakking. Op de buitenverpakking is dat niet verplicht als deze conform de 

vervoerswetgeving is geëtiketteerd. 

Het kan voorkomen dat het ADR-etiket een ander gevaarsaspect weergeeft dan het Wms-etiket. Dit is 

mogelijk door de andere insteek van het ADR en de Wms: enerzijds veilig vervoer en anderzijds milieubescherming. 

In situaties waar de transportverpakking is verwijderd, en geen ADR-informatie op de 

binnenverpakking is vermeld, kan de Wms etikettering wel als indicatie voor de gevarenklasse worden 

gehanteerd. In een dergelijk geval geeft het veiligheidsinformatieblad uitsluitsel. 

14


Een selectie van Wms-etiketten is hieronder weergegeven. 

(zeer) licht 

ontvlambaar 

oxiderend 

(zeer) giftige 


bijtend 

Schadelijk of 

irriterend 

milieugevaarlijk 

Verpakking zonder UN-nummer 

Bij sommige bedrijven zijn gevaarlijke stoffen in verpakking aanwezig, welke niet (hoeven te) voldoen 

aan de transportwetgeving, omdat deze nooit zullen worden vervoerd. Denk daarbij aan verffabrieken 

of de chemische industrie. Deze verpakkingen zijn meestal niet voorzien van een UN-nummer. 

De beoordeling van de eisen aan een opslagvoorzieningen moet in die gevallen worden uitgevoerd 

aan de hand van informatie in een vergunningaanvraag of beschikbare veiligheidsinformatiebladen. 

Daarnaast geldt, dat algemene eisen voor dergelijke verpakkingen in de milieuvergunning moeten 

worden opgenomen, bijvoorbeeld dat de verpakking sterk genoeg moet zijn, geschikt voor de daarin 

opgeslagen stoffen en dat de verpakkingen regelmatig moeten worden geïnspecteerd op lekkage 

(zie ook voorschrift 3.11.1 van PGS 15). 

3.1.4 Bijkomend gevaar 

Bij gevaarlijke stoffen die meerdere gevaarseigenschappen bezitten, is het voor de beoordeling welke 

eisen van toepassing zijn van belang te weten welk aspect als overwegend gevaar wordt beschouwd en 

welke aspect het bijkomende gevaar is. Het begrip 'bijkomend gevaar' is relevant voor de volgende 

onderwerpen in PGS 15: 

− vaststellen of de PGS 15 van toepassing is (ondergrenzen); 

− vaststellen van het beschermingsniveau; 

− vaststellen van de bluswateropvangcapaciteit; 

− het toepassen van de bepalingen over stoffenscheiding; 

− de indeling van stoffen in ADR klasse 4.x. 

Bij de tekstuele vermelding van de ADR-klasse op een verpakking wordt over het algemeen alleen het 

overwegende gevaar aangegeven. Het bijkomende gevaar moet echter wel via de etikettering zichtbaar 

zijn gemaakt. Daarnaast kan altijd het veiligheidsinformatieblad worden geraadpleegd voor informatie 

over een eventueel bijkomend gevaar. Tabel A uit hoofdstuk 3 van het ADR (zie Bijlage F.1 van deze 

Handleiding voor een gedeelte van die tabel) geeft informatie over welke gevaarsaspecten bij een 

bepaalde stof een rol spelen en welke etiketten op een verpakking moeten zijn aangebracht: 

het gevaarsaspect genoemd in de kolom "Klasse" is het overwegende gevaar, een eventuele 

vermelding van een andere ADR-klasse in de kolom "Etiketten" geeft het bijkomende gevaar. 

3.1.5 Verpakkingsgroep 

Naast een indeling in een gevarenklasse, is een aantal ADR-klassen (alles behalve 1, 2, 5.2, 6.2 en 7) ook 

ingedeeld in een bepaalde verpakkingsgroep (VG of PG, packing group). Deze indeling geeft, onafhankelijk 

van de klasse, een indicatie van de 'gevaarlijkheid' van een stof. De verpakkingsgroep is voor een groot 

aantal onderwerpen in PGS 15 relevant, waaronder: 

− de toepassing van de ondergrenzen voor de werkingssfeer; 

− het toepassingsgebied van hoofdstuk 4 van PGS 15: klasse 6.1 VG I en 8.1 VG I (>1.000 kg); 

− de bepaling van het beschermingsniveau voor opslag van klasse 3 stoffen; 

− de toepassing van de stoffenscheidingsregels (zie paragraaf 3.2 van deze Handleiding); 

− het vaststellen van de eisen voor opslag van klasse 4.x (zie paragraaf 8 van deze Handleiding); 

− de aanwezigheid van een nooddouche en oogspoelvoorziening: dit is altijd verplicht wanneer stoffen 

in verpakkingsgroep I aanwezig zijn. 

In de volgende tabel een overzicht van de verschillende verpakkingsgroepen: 

Verpakkingsgroep Gevaarlijkheid Aanduiding in UN-kenmerk 

VG I Stoffen met groot gevaar X 

VG II Stoffen met middelmatig gevaar X of Y 

VG III Stoffen met een gering gevaar. X of Y of Z 

15


Verpakkingen moeten geschikt zijn voor de gevaarlijke stoffen waarvoor zij worden gebruikt. Als een 

gevaarlijke stof is ingedeeld in VG II, betekent dit dat de verpakking ten minste moet voldoen aan de eisen 

voor deze verpakkingsgroep. Dit kan worden afgelezen uit het UN-kenmerk van een verpakking: 

− Z betekent: alleen geschikt voor stoffen met VG III; 

− Y betekent: geschikt voor stoffen met VG II en VG III; 

− X betekent: geschikt voor alle verpakkingsgroepen. 

Met uitzondering van code Z (VG III) geeft deze codering in veel gevallen geen uitsluitsel over de verpakkingsgroep 

van de opgeslagen stof. De verpakkingsgroep van een stof, indien van toepassing, staat 

vermeld in het veiligheidsinformatieblad (zie voorbeeld in Bijlage F.2 van deze Handleiding) en ook in de 

tabel van hoofdstuk 3.2 van het ADR (zie Bijlage F.1 van deze Handleiding). 

3.1.6 Gelimiteerde hoeveelheden 

Stoffen die in kleine hoeveelheden zijn verpakt en gezamenlijk in een tweede buitenverpakking aanwezig 

zijn vallen onder het regime van 'gelimiteerde hoeveelheden' (LQ). De vervoerswetgeving stelt andere 

eisen aan gevaarlijke stoffen die onder het LQ-regime vallen. Voor PGS 15 is dit relevant voor de volgende 

onderwerpen: 

− toepassing ondergrenzen werkingssfeer PGS 15: bij LQ-stoffen in transportverpakking gelden de 

dubbele hoeveelheden voor de ondergrenzen, zoals opgenomen in Tabel 3 van PGS 15 en toegelicht in 

paragraaf 2.1.2 van deze Handleiding; 

− toepassing stoffenscheidingsregels (voorschrift 3.12 en bijlage 3 van PGS 15 en paragraaf 3.2 van deze 

Handleiding): LQ-stoffen hoeven hier niet aan te voldoen wanneer deze in de transportverpakking zijn 

opgeslagen; 

− bepaling werkingssfeer ten aanzien van kleine hoeveelheden organische peroxiden (klasse 5.2). 

Verpakkingen die vallen onder het LQ-regime zijn te herkennen aan het LQ-etiket op de transportverpakking, 

dan wel het UN-nummer. Wanneer sprake is van een samengestelde verpakking dan moeten alle 

UN-nummers, voorafgaand door de letters “UN” of de letters “LQ” worden vermeld. 

3.1.7 Aanverwante stoffen 

Op grond van voorschrift 3.1.1 van PGS 15 moeten verpakte gevaarlijke stoffen in 'daarvoor bestemde' 

opslagvoorzieningen worden opgeslagen. In het verlengde hiervan ligt, dat in die opslagvoorziening uitsluitend 

die verpakte gevaarlijke stoffen aanwezig mogen zijn. Uitzondering daarop vormen echter de 'aanverwante 

stoffen', waaronder grondstoffen of chemicaliën worden verstaan die niet onder het ADR vallen (dus ook 

niet onder de werkingssfeer van PGS 15). Voorbeelden van aanverwante stoffen zijn grond- of hulpstoffen voor 

productieprocessen of reinigingsmiddelen. In de praktijk worden deze stoffen vaak wel in de opslagvoorziening 

bewaard, omdat dit over het algemeen aansluit bij de bedrijfsvoering of de logistieke processen in de inrichting. 

In een dergelijke situatie moet zijn gewaarborgd dat ten minste een vergelijkbaar veiligheidsniveau aanwezig 

is. Bij het vaststellen van de eisen aan een opslagvoorziening ten aanzien van productopvang, beschermingsniveau 

en bluswateropvang moeten deze aanverwante stoffen wel in beschouwing worden genomen. 

3.2 Regels voor stoffenscheiding 

Sommige combinaties van gevaarlijke stoffen kunnen, wanneer deze tegelijk vrijkomen een groter effect 

veroorzaken dan bij vrijkomen van de afzonderlijke stoffen het geval zou zijn. Dergelijke gevaarlijke 

stoffen moeten daarom gescheiden van elkaar worden opgeslagen. Stoffenscheiding is relevant voor 

stoffen in ADR klasse 3, 5.1, 6.1, 8 en 9 en voor de CMR-stoffen, met uitzondering van stoffen in LQverpakking. 

Voor stoffen die zijn behandeld in de hoofdstukken 6, 7, 8 en 9 van PGS 15 (gasflessen, 

spuitbussen, organische peroxiden en stoffen in ADR klasse 4.1, 4.2 en 4.3) gelden afwijkende eisen, 

die in de betreffende hoofdstukken zijn toegelicht. 

3.2.1 Methoden voor stoffenscheiding 

Bijlage 3 van PGS 15 bevat een overzicht van combinaties gevaarlijke stoffen, waarbij is aangegeven of en 

zo ja op welke manier scheiding moet plaatsvinden. Er zijn drie verschillende mogelijkheden: 

-- scheiding is niet nodig; 

V scheiding is altijd noodzakelijk; 

B scheiding is noodzakelijk tenzij is beoordeeld dat de stoffen niet met elkaar reageren of beiden in 

vaste vorm aanwezig zijn. Ook het bijkomend gevaar moet daarbij worden betrokken. Beoordeling kan 

plaatsvinden aan de hand van de veiligheidsinformatiebladen, tabel A uit het ADR of chemiekaarten. 

Gescheiden opslag klasse 6.2 

PGS 15 is ook van toepassing op opslag van infectueuze stoffen (klasse 6.2, cat I3 en I4). Het gaat 

uitsluitend om ziekenhuisafval en diagnostische monsters. Wanneer deze stoffen aanwezig zijn moet 

worden nagegaan of in de vergunning aandacht moet worden besteed aan de wijze van opslag. Gezien 

de bijzondere gevaarsaspecten van deze stoffen heeft gescheiden opslag de voorkeur, met duidelijke 

veiligheidsmarkeringen en de aanwezigheid van hulpmiddelen voor gebruik bij lekkages of incidenten. 

16


Stoffenscheiding kan worden uitgevoerd op een aantal manieren, waarbij afhankelijk van de combinatie 

gevaarlijke stoffen één of meerdere methodes zijn toegestaan. Hierna zijn de verschillende scheidingsmethoden 

en de situaties waarvoor deze kunnen worden toegepast schematisch weergegeven. 

optie 1 

optie 2 

Opslag in aparte brandcompartimenten 

(BC). 

In alle gevallen toegestaan. 

Een apart gedeelte in een 

brandcompartiment: 

− aan drie zijden omgeven door 

een constructie met wbdbo van 

ten minste 30 minuten; 

− opslag niet binnen 50 cm van 

open zijde; 

− opslag niet dichter dan 50 cm 

van bovenzijde constructie. 

A A A B B B 

A A A B B B 

BC 

BC 

A A A BC B B B 

BC = brandcompartiment 

A A A B B B 

BC 

A A A 

BC 

A A A 

A A A 

B 

B 

AB 

AB 

A 

30 min 

wbdbo > 30 min BC 

wbdbo B > B30 min BC 

BC 

BC 

BC 

BC 

BC 

BC 

optie 3 


Een opslagvrije zone van 5 meter in 

een brandcompartiment. 


wbdbo 

B 

> 

B 

30 min 

BC 

wbdbo > 30 min 

BC 

A A A 

A A A 

> 5 meter 

> opslagvrij 5 meter 

A A 

opslagvrij 

A 

A A > A5 meter 

B B opslagvrij B 

B B B 

> 5 meter BC 

opslagvrij BC 

BC 

B B B 

optie 4 

optie 5 

optie 6 

Binnen brandcompartiment 

scheiding door plaatsing in 

verschillende vakken. Een vak 

is niet groter dan 300 m ² en vakken 

zijn gescheiden door ten minste 3,5 

meter opslagvrije ruimte 

In alle gevallen toegestaan, met 

uitzondering van klasse 6.1 VG I, 

tenzij deze lager dan 1.80 m zijn 

opgeslagen en in UNgoedgekeurde 

verpakking. 

Binnen vak of brandcompartiment 

scheiding door afstand (minimaal 2 

meter) dan wel plaatsing van een 

andere stof C (welke zowel samen 

met A als met B mag worden 

opgeslagen) in de tussenruimte 

van minimaal 2 meter. 

Toegestaan voor de met 'B' 

(beoordeling scheiding) aangegeven 

situaties in 

Bijlage 3 van PGS 15. 

Binnen vak of brandcompartiment 

scheiding door beide stoffen elk in 

of boven een afzonderlijke lekbak 

te plaatsen. 

Toegestaan voor de met 'B' 

aangegeven situaties in 

Bijlage 3 van PGS 15. 

B B B BC 

A A A 

A A A 

BC 

3,5 > 3,5 meter 

A > A3,5 meter A 

BA BA BA 

> 3,5 meter 

B B B 

300 2 

BC 

vakken > < 3,5 300 meter m 2 

BC 

vakken B B< 300B 

m 2 BC 

B B B 

vakken < 300 m 2 BC 

A 

vakken A < 300 m 2 

A A 

BC 

C 

C 

> 2 meter 

CA 

CA 

> 2 meter 

B 

A 

BA 

CB 

CB 

> 2 meter 

vak 

of of 

BC 

BC 

C C vak > 2of meter BC 

B B 

B B vak of BC 

vak of BC 

A A A 

A A A 

lekbak 

lekbak 

BA BA BA 

B B B 

lekbak 

A A A lekbak 

lekbak 

B B B 

vak 

of of 

BC 

lekbak BC 

B B B vak of BC 

lekbak 

vak of BC 

vak of BC 

A 

A 

A 

BA 

B 

B 

B 

A 

A 

> 2 meter 

> 2A 

meter 

BA 

> 2B 

meter 

vak 

of of 

BC 

BC 

vak of BC 

> 2 meter 

B 

vak of BC 

B 

vak of BC 

17


Samengevat komen de scheidingsregels op het volgende neer: 

− Klasse 6.1 VG I altijd gescheiden opslaan, volgens optie 1, 2 of 3. Optie 4 is uitsluitend toegestaan 

wanneer deze lager dan 1.80 m zijn opgeslagen en in UN-goedgekeurde verpakking. 

− Klasse 3 in combinatie met 5.1, 6.1 of 6.2: ten minste vakscheiding, optie 1, 2, 3 of 4. 

− Alle overige combinaties: na beoordeling van de noodzaak tot scheiding één van de bovenstaande opties. 

De stoffenscheidingsregels van PGS 15 gelden ook voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen in 

brandveiligheidsopslagkasten. Compartimentring kan plaatsvinden door te scheiden stoffen in of 

boven aparte lekbakken te plaatsen. 

3.2.2 Stoffenscheiding zuren en basen 

Stoffen van klasse 8 (bijtend) kunnen zowel zuur als basisch zijn. Dit betekent, dat ook voor opslag van 

uitsluitend klasse 8 moet worden beoordeeld of stoffenscheiding noodzakelijk is. De eigenschap kan in 

sommige gevallen uit de naam worden afgeleid (zoals mierezuur, natronloog of een hydroxide, wat altijd 

basisch is), maar meestal zullen de eigenschappen uit de classificatiecodes (ADR Tabel A of veiligheidsinformatieblad) 

moeten worden afgeleid. Een classificatiecode van C1 tot C4 betekent zuur, C5 tot C8 

betekent basisch. In principe moeten zure en basische stoffen gescheiden worden opgeslagen, tenzij uit 

de beoordeling blijkt dat de reactiviteit dermate gering is dat bij het mengen van de stoffen zich geen 

warmte ontwikkelt. Informatie hiervoor kan worden verkregen bij een leverancier van een stof en in 

sommige gevallen ook uit het veiligheidsinformatieblad. 

3.3 Bouwkundige eisen aan opslagvoorzieningen 

3.3.1 Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag 

Belangrijk in relatie tot opslagvoorzieningen voor verpakte gevaarlijke stoffen is het begrip brandcompartiment 

(BC) en de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo), uitgedrukt in minuten. 

Basisbeginsel in PGS 15 is dat een inpandige opslagvoorziening wordt uitgevoerd als een brandcompartiment 

met een wbdbo van ten minste 60 minuten. Gedurende deze tijd moet een brand beperkt blijven tot 

het betreffende brandcompartiment. Achterliggende gedachte is dat de brandweer 60 minuten de tijd 

heeft om de brand te beheersen, zodat deze beperkt blijft tot het compartiment waar deze is ontstaan. 

Andersom betekent het dat het ten minste 60 minuten duurt voordat een brand van buiten kan doordringen 

tot in de opslagvoorziening. 

Als in een bestaande situatie een wbdbo of een brandwerendheid van 30 minuten is vergund, kan vanuit 

PGS 15 (zie toelichting bij voorschrift 3.2.1) van de eis van 60 minuten worden afgeweken, mits binnen 

een afstand van 7,5 m van de opslagvoorziening geen brandgevaarlijke goederen aanwezig zijn. Deze 

uitzonderingsbepaling voor interne afstanden voorkomt dat voor bestaande reeds vergunde opslagvoorzieningen 

onevenredig hoge investeringen kunnen worden verlangd. 

wbdbo versus brandwerendheid 

De weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo) is de kortste tijd die een brand nodig 

heeft voor de uitbreiding van de ene ruimte naar de andere: 

− via de buitenlucht (overslag), en 

− via scheidingsconstructies of ventilatiekanalen binnen het gebouw (doorslag). 

De brandwerendheid is een eigenschap van een scheidingsconstructie. Wanneer een wbdbo van 60 

minuten wordt voorgeschreven tussen twee ruimten, dan betekent dat, dat de vloeren, wanden en 

deuren die deze twee ruimten van elkaar scheiden constructies dienen te zijn en een brandwerendheid 

van 60 minuten moeten bezitten. 

De wbdbo moet volgens het Bouwbesluit 2003 worden bepaald overeenkomstig NEN 6068. Daarbij wordt 

voor uitleg van het begrip brandwerendheid van bouwdelen verwezen naar NEN 6069, waarin onder meer 

aparte eisen voor glazen bouwconstructies zijn opgenomen. Omdat een brand waarbij gevaarlijke stoffen 

zijn betrokken zich anders gedraagt dan de 'modelbrand' waarop NEN 6069 is gebaseerd, bevat PGS 15 de 

bepaling dat álle constructies aan álle criteria voor de brandwerendheid moeten voldoen. Dit is toegelicht 

in paragraaf 3.2 van PGS 15 (let op: deze paragraaf is in het Erratum PGS 15 van 5 juli 2005 gewijzigd). 

Voor uitpandige opslagvoorzieningen hoeft niet altijd een volledige berekening van de wbdbo te worden 

uitgevoerd, aangezien de PGS 15 het uitgangspunt hanteert dat de afstand tussen twee ruimten een 

bijdrage levert aan de wbdbo. Kort gezegd komt het erop neer dat een afstand van 10 meter (tussen 

opslagvoorziening en erfgrens, een bouwwerk behorend tot de inrichting of andere brandbare objecten) 

18


overeenkomt met een wbdbo van 60 minuten. Een afstand van 5 meter komt overeen met een wbdbo van 

30 minuten. Dit geldt uitsluitend voor zover er binnen die afstand geen brandgevaarlijke goederen 

aanwezig zijn en geen brandgevaarlijke activiteiten plaatsvinden. Meer uitleg hierover is te vinden in 

paragraaf 3.2 van PGS 15. 

De wbdbo is samengesteld uit drie deelaspecten: vlamdichtheid, stabiliteit en thermische isolatie. NEN 

6069 geeft voor elk van deze aspecten de criteria aan, welke overeenkomen met een bepaalde wbdbo. 

Met de volgende afbeeldingen zijn deze aspecten verder toegelicht. 

vlamdichtheid stabiliteit thermische isolatie 

De beoordeling van de wbdbo is vaak niet eenvoudig, omdat relevante onderdelen van een constructie, 

zoals een ventilatiekanaal door een verlaagd plafond, niet altijd zichtbaar zijn. Ondanks dat voor bouwdelen 

testverklaringen zijn afgegeven, kan het zijn dat deze onjuist zijn geïnstalleerd en derhalve afbreuk 

doen aan de wbdbo. Als vuistregel kan verder worden gehanteerd, dat een opening met een diameter van 

meer dan 25 mm het einde van de brandwerendheid van de constructie betekent. 

Bij de bouw van een opslagvoorziening moet informatie over de brandwerendheid van bouwdelen en de 

wbdbo bij de bouwaanvraag zijn overlegd. Voor bestaande opslagvoorzieningen is deze informatie echter 

niet altijd (meer) beschikbaar. Bij twijfel aan de eigenschappen van de gebruikte materialen of constructies 

zal een deskundige om advies moeten worden gevraagd. Afhankelijk van de situatie zal deze actie door 

het bedrijf of het bevoegd gezag moeten worden ondernomen. 

Opslagvoorzieningen welke elders zijn gebouwd en in hun geheel zijn geplaatst, zoals brandveiligheidsopslagkasten, 

inloopkluizen of andere brandwerende opslagvoorzieningen zijn eenvoudiger op dit aspect 

te beoordelen. Voor dergelijke voorzieningen wordt veelal door de fabrikant een verklaring afgegeven 

met betrekking tot de eigenschappen. 

3.3.2 Ventilatie van opslagvoorzieningen 

PGS 15 stelt in voorschrift 3.7.1 dat een opslagvoorziening doelmatig moet zijn geventileerd, hetzij 

natuurlijk, hetzij mechanisch. Doel van ventilatie is het voorkomen van explosieve mengsels, stank en 

giftige dampen. Het is overigens niet altijd noodzakelijk om een opslagvoorziening te ventileren. Uit de 

risico inventarisatie & evaluatie of een advies van de brandweer kan blijken dat ventilatie niet nodig is. 

Het kan in dat geval vanuit het oogpunt van energiebesparing of het beperken van een verhoogd risico in 

geval van een calamiteit buiten de opslagvoorziening, voorkeur verdienen van ventilatie af te zien. 

De ventilatie-eisen voor brandveiligheidsopslagkasten zijn opgenomen in de norm NEN‐EN 14470‐1 en 

NEN‐EN 14470‐2. Van belang is, dat wanneer aan een opslagvoorziening eisen ten aanzien van de wbdbo 

zijn gesteld, de ventilatie zodanig is uitgevoerd dat de wbdbo blijft behouden. Dit stelt eisen aan het 

ventilatiekanaal en de doorvoeren. Om te waarborgen dat noodzakelijke openingen en doorvoeren door 

constructiedelen van een opslagvoorziening geen afbreuk doen aan de brandwerendheid moet gebruik 

worden gemaakt van speciale manchetten, afsluitroosters en vulmaterialen. Daarnaast moeten ventilatieopeningen 

zijn afgedicht met vlamkerende roosters. Ventilatievoorzieningen kunnen ook zijn uitgerust 

met een voorziening welke het rooster vult met een brandwerend materiaal op het moment dat een 

bepaalde temperatuur wordt overschreden. 

3.3.3 Bodembescherming 

PGS 15 volgt voor wat betreft bodembeschermende voorzieningen de Nederlandse Richtlijn Bodembescherming 

(NRB). De eisen zijn vastgelegd in paragraaf 3.3 van PGS 15. Het totaal aan voorzieningen 

en maatregelen moet leiden tot een verwaarloosbaar bodemrisico. Dit betekent dat in een opslagvoorziening 

en een overslag- of laaden losgedeelte één van de volgende twee situaties moet zijn gerealiseerd: 

− de vloer moet vloeistofdicht zijn uitgevoerd en er moet een geldige PBV verklaring vloeistofdichte 

voorziening zijn afgegeven; 

− de vloer moet vloeistofkerend zijn uitgevoerd, waarbij toezicht en incidentenmanagement operationeel 

is en voldoet aan de eisen van de NRB. 

19


3.4 Opslag stoffen klasse 8 VG II en III 

Stoffen die zijn ingedeeld in ADR klasse 8, VG II en III zijn bijtend of corrosief en hebben in het geval van 

brand minder vergaande gevolgen voor de omgeving van het bedrijf dan wanneer bijvoorbeeld brandbare 

of giftige stoffen worden opgeslagen. Als in een opslagvoorziening uitsluitend klasse 8, VG II en III 

(zonder bijkomend gevaar) aanwezig zijn, is een aantal bepalingen uit hoofdstuk 3 van PGS 15 niet van 

toepassing. 

Voorschrift Aard opslagvoorziening Niet van toepassing voor 

klasse 8, VG II en III: 

3.2.1.1 

3.2.2.1 

inpandig 

uitpandig 

De eisen ten aanzien van de 

weerstand tegen branddoorslag 

en brandoverslag. 

3.2.1.2 inpandig De eis dat maximaal 2.500 kg 

in een inpandige opslagvoorzienig 

mag zijn opgeslagen. 

3.2.1.4 inpandig op verdieping De eis dat bij een opslagvoorziening 

voor meer dan 250 

kg de opslagvoorziening niet 

op verdieping mag zijn 

gelegen. 

3.2.1.5 inpandig op verdieping Het maximale aantal 

opslagvoorzieningen per 

oppervlak op een verdieping. 

Voor opslag van uitsluitend 

klasse 8, VG II en III geldt: 

Op grond van PGS 15 geen 

eis aan de wbdbo. 

Een maximale hoeveelheid 

van 10.000 kg. 

De opslag van meer dan 

> 250 kg op een verdieping 

is toegestaan. 

Onbeperkt aantal opslagvoorzieningen 

op verdieping 

toegestaan, tot een maximale 

opslaghoeveelheid van in 

totaal 10.000 kg. 

3.5 Brandveiligheidsopslagkasten 

Wanneer verpakte gevaarlijke stoffen in een brandveiligheidsopslagkast worden bewaard die na 1 januari 

2006 in gebruik is genomen moet deze kast voldoen aan NEN-EN-14470-1. Een kast die voor die datum in 

gebruik is genomen moet voldoen aan NEN 2678. De belangrijkste verschillen tussen deze normen zijn: 

− De productopvangcapaciteit wordt in de nieuwe norm op een andere manier berekend. 

− De nieuwe norm maakt onderscheid in veiligheidsklassen, gebaseerd op de brandwerendheid in 

minuten: type 15, 30, 60 en 90. Type 15 is ongeschikt voor opslag conform PGS 15. 

Bijlage 4 van PGS 15 geeft een overzicht van de kenmerken van de verschillende brandveiligheidsopslagkasten. 

Voor een uitleg van het verschil tussen wbdbo en brandwerendheid zie paragraaf 3.3.1 van deze 

Handleiding. 

PGS 15 stelt in voorschrift 3.2.1.1, dat opslagvoorzieningen een wbdbo moeten bezitten van ten minste 

60 minuten. Omdat een brandveiligheidsopslagkast valt onder de definitie van opslagvoorziening in 

PGS 15, zouden deze altijd van het type 60 of 90 moeten zijn. Deze typeaanduiding geeft de brandwerendheid 

in minuten aan. Voorschrift 3.10.1 en Bijlage 4 van PGS 15 geven aan, dat type 30 ook is 

toegestaan. Voor deze kasten gelden echter bepalingen, welke de soepelere eis voor de brandwerendheid 

rechtvaardigen: 

− maximaal 150 liter verpakte gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen; 

− maximaal 1 per 50 m ² ; 

− maximaal twee per ruimte of brandcompartiment. 

Voordat tot de aanschaf van een brandveiligheidsopslagkast wordt overgegaan, is van belang vast te 

stellen wat de wensen en eisen zijn aan de opslagvoorziening. Welke stoffen zullen worden opgeslagen en 

in welke hoeveelheid? Als spuitbussen in de kast zullen worden opgeslagen, dan is minimaal een type 60 

kast vereist. Als voor de te bewaren stoffen stoffenscheiding noodzakelijk is, moet de kast met praktische 

voorzieningen (lekbakken) zijn uitgerust. Wanneer meerdere kasten nodig zijn, wordt het maximale aantal 

per oppervlak bepaald door de vraag of de brandveiligheidsopslagkast op een verdieping wordt geplaatst 

en of sprake is van een brandcompartiment. Wordt meer dan 150 liter opgeslagen, dan geldt ook dat 

minimaal een type 60 kast nodig is. Verder is nog belangrijk dat de kast moet kunnen worden aangesloten 

op een ventilatiesysteem dat geschikt is voor een brandveiligheidsopslagkast. 

20


3.6 Tijdelijke opslag in overslag- of laaden losgedeelte 

3.6.1 Opslag ten behoeve van derden tot 48 uur 

PGS 15 bevat in voorschrift 3.1.6 een aantal bepalingen die van toepassing zijn op verpakte gevaarlijke 

stoffen welke korter dan 48 uur in een inrichting verblijven. Hiermee is aansluiting gezocht bij het voormalige 

Besluit opslagen transportbedrijven milieubeheer, waarvan de eisen nu zijn opgenomen in het 

Activiteitenbesluit. Kern van de bepalingen is, dat opslag van verpakte gevaarlijke stoffen welke tijdelijk 

in een inrichting aanwezig zijn ten behoeve van transport naar derden, mag plaatsvinden in een speciaal 

daarvoor gemarkeerd gedeelte, mits aan een aantal specifieke voorwaarden wordt voldaan. In de volgende 

figuur zijn de eisen aan een dergelijke opslag schematisch weergegeven. 

A A A 

> 2 meter 

> 2 meter 

BC 

BC = Brandcompartiment 

SORB = Absorptiemiddel 

SORB 

geadresseerd aan derden 

< 10.000 kg 

niet: VG I en klasse 1, 6.2 

(m.u.v. I3, I4) en 7 

Wanneer de locatie voor tijdelijke opslag in de buitenlucht is gesitueerd, moeten gevaarlijke stoffen 

daarvan na afloop van de werkdag zijn verwijderd. 

3.6.2 Overslag ten behoeve van derden langer dan 48 uur 

Het Activiteitenbesluit bevat een bepaling ten aanzien van de tijdelijke opslag van verpakte gevaarlijke 

stoffen welke langer dan 48 uur in de inrichting aanwezig zijn, maar welke aan derden zijn geadresseerd. 

Dit is een aanvulling op voorschrift 3.1.6 van PGS 15. Kern van het voorschrift is dat deze stoffen worden 

neergezet in een gedeelte dat aan drie zijden is omgeven door wanden van ten minste 3 meter hoog met 

een wbdbo van ten minste 60 minuten. Daarnaast geldt onder meer, dat: 

− opslag niet plaatsvindt binnen 50 centimeter van de open zijde; 

− opslag niet plaatsvindt binnen 50 centimeter van de bovenrand van de constructie; 

− stoffen die heftig met elkaar kunnen reageren gescheiden van elkaar moeten worden opgeslagen; 

− maximaal 2.000 kg brandbare vloeistoffen in dit deel aanwezig mogen zijn. 

3.7 Aftap- en overtapwerkzaamheden 

PGS 15 bepaalt in voorschrift 3.1.4 dat in een opslagvoorziening geen aftap- of overtapwerkzaamheden 

mogen worden uitgevoerd, tenzij sprake is van monstername of ter bestrijding van een lekkage of 

calamiteit. PGS 15 geeft aan, dat wanneer in een ruimte zowel opslag als aftappen en/of overtappen 

plaatsvindt, geen sprake meer is van een opslagvoorziening. In de praktijk komt dit voor wanneer gronden 

hulpstoffen in grotere verpakkingseenheden zoals IBC-containers of drums worden ingekocht, en waar 

de benodigde werkvoorraad uit wordt afgetapt. Dit kan leiden tot verhoogde risico's ten opzichte van de 

situatie waar PGS 15 zich op richt. Dit vraagt een afzonderlijke maatwerk beoordeling van de maatregelen 

en voorzieningen die nodig zijn om een veilige situatie te waarborgen. De voorschriften kunnen voor een 

deel wel worden ontleend aan PGS 15, maar in veel gevallen zullen aanvullende voorschriften nodig zijn, 

bijvoorbeeld op het gebied van verhoogd brandgevaar en het omgaan met lekkages en morsingen. Het 

Activiteitenbesluit geeft eveneens de mogelijkheid om voor dergelijke situaties maatwerkvoorschriften 

op te stellen. 

3.8 Werkvoorraad 

Verpakte gevaarlijke stoffen welke als werkvoorraad worden beschouwd hoeven niet te worden bewaard 

in opslagvoorzieningen conform PGS 15. Werkvoorraad is echter een rekbaar begrip; de in een bepaalde 

situatie benodigde werkvoorraad is afhankelijk van de bedrijfsvoering van een individueel bedrijf. PGS 15 

geeft in voorschrift 3.1.3 enkele aanwijzingen om te beoordelen of een bepaalde opslag als werkvoorraad 

kan worden beschouwd. Principe van deze bepalingen is, dat een werkvoorraad strikt noodzakelijk moet 

zijn en dat de hoeveelheid is afgestemd op de hoeveelheid die in één dag of één productiebatch nodig is. 

21


Voor het vaststellen of een bepaalde opslag als werkvoorraad kan worden beschouwd kunnen de 

volgende vuistregels worden gehanteerd: 

− een laskar met gasflessen (maximaal 2 per kar) kan als werkvoorraad worden beschouwd; 

− een reeks aangebroken verpakkingseenheden met verschillende soorten stoffen welke geregeld 

worden gebruikt, zoals bijvoorbeeld verfblikken in een schilderswerkplaats, kan als werkvoorraad 

worden beschouwd; 

− een oliebar in een garagebedrijf kan als werkvoorraad worden beschouwd; 

− één eenheid verpakking die frequent wordt gebruikt maar met een inhoud groter dan de hoeveelheid 

welke voor één dag of batch nodig is kan als werkvoorraad worden beschouwd, indien deze situatie 

naar oordeel van het bevoegd gezag veiliger is dan het regelmatig transporteren van kleinere 

verpakkingen. 

Ondanks dat een werkvoorraad niet in een speciale voorziening hoeft te worden opgeslagen, moet de 

opslag van de werkvoorraad wel zorgvuldig plaatsvinden. Daarbij geldt onder meer, dat deze zich niet 

mag bevinden in een rijroute van vorkheftrucks of andere transportmiddelen en in een vluchtroute. 

verder moet de verpakking bestand zijn tegen de opgeslagen gevaarlijke stoffen. Indien de werkvoorraad 

bestaat uit een hoeveelheid van meer dan 50 liter dan moet de verpakking zijn geplaatst boven een 

vloeistofdichte lekbak of een gelijkwaardige voorziening. Hiervan kan worden afgeweken als (het betreffende 

deel van) de vloer van de betreffende productie/werkruimte ten minste vloeistofkerend is. Dit geldt 

niet voor brandbare vloeistoffen, daarvoor blijft een lekbak of gelijkwaardige voorziening wenselijk in het 

licht van beperken van het verdampingsoppervlak in geval van een lekkage. Afhankelijk van de risico's van 

de stoffen kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn, zoals bijvoorbeeld met betrekking tot ventilatie 

en orde en netheid. 

In het vooroverleg over een vergunningaanvraag dan wel in kader van het toezicht op de naleving van het 

Activiteitenbesluit moet eenduidig worden vastgesteld welke stoffen in welke hoeveelheden op welke 

plaats in het bedrijf worden beschouwd als werkvoorraad. Ook vanuit de Arbeidsomstandighedenregelgeving 

zijn noodzaak, hoeveelheden, maatregelen en plaatsing van de werkvoorraad van belang. 

3.9 Vakbekwaamheid 

PGS 15 schrijft in voorschrift 3.17.1 voor, dat wanneer meer dan 2.500 kg verpakte gevaarlijke stoffen 

worden opgeslagen, tijdens het uitvoeren van werkzaamheden met die gevaarlijke stoffen een vakbekwaam 

persoon aanwezig moet zijn. Deze persoon moet speciale kennis hebben van het omgaan met 

gevaarlijke stoffen en het bestrijden van calamiteiten met gevaarlijke stoffen. De vakbekwaamheid moet 

blijken uit gevolgde opleidingen of aanwezige certificaten. De risico inventarisatie & evaluatie moet hier 

aandacht aan besteden. Met werkzaamheden wordt in dit verband bedoeld werkzaamheden die worden 

uitgevoerd ten behoeve van de opslag, zoals bijvoorbeeld het in- en uit een opslagvoorziening plaatsen 

van gevaarlijke stoffen. 

3.10 Explosieveiligheid 

Voor opslagvoorzieningen gelden de wettelijke eisen ten aanzien van explosieveiligheid. Een gevarenzone-indeling 

kan hiervan onderdeel uitmaken. De eisen zijn opgenomen in het Arbeidsomstandighedenbesluit, 

artikel 3.5a t/m 3.5f. Vanwege onduidelijkheden in de noodzaak voor het opstellen van een 

gevarenzone-indeling voor opslagvoorzieningen, heeft de Arbeidsinspectie in het document "Explosieveiligheid 

in PGS 15-opslagen voor verpakte gevaarlijke stoffen" haar standpunt verwoord ten aanzien van 

het feit of iedere verpakking van (zeer)(licht) ontvlambare stoffen gezien moet worden als mogelijke bron 

van explosieve atmosferen (in de terminologie van de normen voor gevarenzone-indeling als een secundaire 

gevarenbron). Het volledige standpunt van de Arbeidsinspectie is ter informatie als bijlage F.4 bij 

deze Handleiding opgenomen. 

Samengevat komt het standpunt er op neer dat bij het indelen van een PGS 15 opslagvoorzieningen in 

gevarenzones verpakkingen zonder ontluchtingsventiel die voldoen aan het UN-keur of vallen onder het 

LQ-regime niet gezien worden als secundaire gevarenbron. Dit is een verduidelijking van de NPR 7910-1 

(2001). In het geval van een PGS 15 opslag met alleen verpakkingen die voldoen aan de UN-keur, kan dit 

leiden tot een indeling in “niet gevaarlijk gebied”. Het belangrijkste gevolg hiervan is dat tijdens normaal 

bedrijf geen explosieveilig materieel gebruikt hoeft te worden (zoals heftrucks). 

Deze aanpak is in lijn met de ATEX-regelgeving rond explosieveiligheid uit het Arbobesluit. Het blijft voor 

bedrijven echter altijd noodzakelijk om in het kader van explosieveiligheid rekening te houden met 

calamiteiten, zoals het lek steken van een vat met de lepels van een heftruck of het vallen van een vat uit 

een stelling. 

22


3.11 Documenten en administratie 

Op grond van PGS 15 gelden voor verschillende opslagvoorzieningen administratieve verplichtingen. 

In het algemeen geldt dat documenten beschikbaar moeten zijn voor inzage door het bevoegd gezag 

en gedurende een aantal jaren moeten worden bewaard. Hierna een overzicht: 

Toepassingsgebied Omschrijving document Doel document Voorschrift 

brandveiligheidsopslagkast productcertificaat bewijs dat de kast voldoet 

aan NEN-EN 14470-1 

brandveiligheidsopslagkast testrapport bewijs dat kast getest is 

voor de aangegeven 

brandwerendheidsprestatie 

opslagvoorzieningen met 

een gebruiksoppervlakte 

van meer dan 1.000 m² 

vloeistofdichte vloeren 

vloeistofkerende vloer 

> 2.500 kg verpakte 

gevaarlijke stoffen in opslag 

opslag van verpakte 

gevaarlijke stoffen: 

− > 10.000 kg 

− > 1.000 kg 6.1, VG I 

− > 250 liter gasflessen 

giftig/bijtend 

stellingen 

onderzoeksrapport 

volgens de "Methode 

Beheersbaarheid van 

Brand" 

PBV-verklaring 

vloeistofdichte 

voorziening 

procedure incidentenmanagement 

journaal 

intern noodplan 

verklaring van toegestaan 

gebruik 

aantonen dat gelijkwaardig 

veiligheidsniveau is bereikt 

bewijs dat bodembeschermende 

voorziening 

vloeistofdicht is 

bevat organisatorische 

maatregelen ter voorkoming 

en bestrijding van bodemverontreiniging 

inzicht in aard en hoeveelheid 

aanwezige verpakte 

gevaarlijke stoffen op enig 

moment 

bevat organisatorische en 

technische maatregelen ter 

bestrijding van een ongeval 

of incident 

bewijs dat stellingen 

geschikt zijn voor het doel 

waarvoor ze worden 

gebruikt 

stellingen registratie jaarlijkse inspectie bewijs dat stellingen jaarlijks 

worden gecontroleerd 

opslag containers handboek gebundeld overzicht van 

vergunningen, werkinstructies, 

procedures 

opslag containers 

rapportage meting 

brandkranen 

bewijs voor vereiste 

waterdruk en wateropbrengst 

brandbeveiligingsinstallatie Programma van Eisen vaststellen uitgangspunten 

brandbeveiligingsinstallatie 



Basisdocument Brandbeveiliging 

certificaat/goedkeurend 

inspectierapport voor 

ingebruikneming 

vaststellen uitgangspunten 


bewijs dat brandbeveiligingsinstallatie 

in orde is 

brandbeveiligingsinstallatie rapport jaarlijkse inspectie bewijs dat brandbeveiligingsinstallatie 

in orde is 

3.10.2 

3.10.2 

4.4.2 

§ 3.2 

3.3.1 

3.3.3 

3.18.1 

3.19.1 

3.4.1 

3.4.4 

5.2.3 

5.3.4 

4.8.2.1 

4.8.2.1 

4.8.2.2 

4.8.2.3 

23


4 Opslag groter dan 10.000 kg of bij zeer giftige stoffen groter 

dan 1.000 kg 

4.1 Inleiding 

Hoofdstuk 4 van PGS 15 geeft aanvullende eisen voor opslagvoorzieningen waarin meer dan 10.000 kg 

verpakte gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen wordt opgeslagen, dan wel meer dan 1.000 kg zeer giftige 

stoffen in verpakking (ADR klasse 6.1, VG I of klasse 8, VG I met bijkomend gevaar 6.1). Voor meerdere 

opslagvoorzieningen binnen een inrichting met elk minder dan de hiervoor genoemde ondergrenzen 

gelden de eisen uit hoofdstuk 3 van PGS 15 voor elke opslagvoorziening. Hoofdstuk 4 voegt voor de 

opslagvoorzieningen ten opzichte van de algemene eisen van hoofdstuk 3 de volgende aspecten toe: 

− bereikbaarheid; 

− gebruik van opslagvakken; 

− vereiste beschermingsniveaus; 

− bluswateropvangvoorzieningen; 

− brandbeveiligingsinstallaties. 

In de volgende paragrafen worden de belangrijkste aspecten toegelicht. 

Op deze opslagvoorzieningen is hoofdstuk 4 van het Activiteitenbesluit niet van toepassing, zodat in 

alle gevallen een milieuvergunning nodig is met voorschriften die een nadere uitwerking zijn van de 

voorschriften uit PGS 15. Bij die uitwerking moet aandacht worden besteed aan de aard en hoeveelheid 

van de opgeslagen stoffen, het op basis daarvan vastgestelde noodzakelijke beschermingsniveau, de 

bijbehorende minimale productopvang- en bluswateropvangcapaciteit en de eisen aan een eventuele 

brandbeveiligingsinstallatie. Paragraaf 4.5 van deze Handleiding gaat in op de systematiek voor het 

bepalen van de voorzieningen. 

PGS 14: Handboek brandbestrijdingssystemen ("supplement PGS 15") 

PGS 14 "Handboek brandbestrijdingssystemen" is een supplement op PGS 15 en heeft als doel de 

kenmerken van de verschillende brandbestrijdingssystemen zoals opgenomen in Bijlage 5 van 

PGS 15 toegankelijker en beter hanteerbaar te maken. Het Handboek geeft achtergrondinformatie 

over aspecten van branddetectie en brandbestrijding, bijvoorbeeld in relatie tot vereiste beschermingsniveaus. 

Daarnaast bevat het voorbeelden van de toepassing van PGS 15, onder meer voor de 

berekening van bluswateropvangcapaciteit. PGS 14 moet naast PGS 15 worden gebruikt. 

Het Handboek brandbestrijdingssystemen is echter nog geënt op de CPR 15-reeks, reden waarom 

op termijn een geactualiseerde versie zal worden gepubliceerd. 

4.2 Opslag in vakken 

In opslagvoorzieningen voor > 10.000 kg moeten verpakte gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen worden 

opgeslagen in vakken. Vakken worden van elkaar gescheiden door een afstand van 3,5 meter dan wel 

door een fysieke scheidingsconstructie. Een vak is nooit groter dan 300 m 2 , waarbij voor bepaalde situaties 

(beschermingsniveau 2) kleinere oppervlakten gelden. Verder geldt bij opslag van klasse 3 of vloeistoffen 

met een vlampunt tussen de 60°C en 100°C in een niet-metalen verpakking, dat voorkomen moet worden 

dat lekvloeistof en bluswater naar een ander vak kunnen stromen. Indien vakscheiding is gerealiseerd 

door het aanbrengen van een scheidingsconstructie, gelden hiervoor de volgende eisen: 

− vak is aan drie zijden omgeven door een constructie met wbdbo van ten minste 30 minuten; 

− opslag vindt niet plaats niet binnen 50 cm van de open zijde; 

− opslag niet dichter dan 50 cm van bovenzijde constructie. 

Deze eisen aan opslagvakken zijn grafisch weergegeven in paragraaf 3.2 van deze Handleiding, waarin de 

stoffenscheidings-regels worden toegelicht. 

Opslag in vakken is naast een algemene eis voor opslagvoorzieningen waarop hoofdstuk 4 van toepassing 

is ook relevant voor de volgende situaties: 

− scheiding van onverenigbare combinaties (Bijlage 3 van PGS 15, paragraaf 3.2 van deze Handleiding) 

− scheiding van klasse 4.x van andere ontvlambare stoffen; 

− opslag van klasse 5.2 in opslagvoorzieningen voor meer van > 10.000 kg; 

− opstelling vorkheftruck die niet explosieveilig is (toelichting voorschrift 3.13.4 van PGS 15) 

− vaststellen beschermingniveau bij opslag niet ADR-geclassificeerde stoffen in dezelfde opslagvoorziening 

(voorschrift 4.5.1 van PGS 15); 

− wijze van vakscheiding bepaalt veiligheidsfactor bij berekening bluswateropvangcapaciteit 

(voorschrift 4.6.1 en 4.6.2 van PGS 15); 

− vakgrootte bepaalt maximale oppervlak opslagvoorziening bij beschermingsniveau 2 

(voorschrift 4.8.1.2 van PGS 15). 

24


4.3 Beschermingsniveaus 

Voor het realiseren van een veilige opslag bij hoeveelheden > 10.000 kg (of meer dan 1.000 kg zeer giftige 

stoffen) zijn drie beschermingsniveaus gedefinieerd. 

− Beschermingsniveau 3 heeft als uitgangspunt dat de kans op brand gering is; de eisen zijn preventief. 

− Beschermingsniveau 2 gaat uit van een snelle detectie van een brand en vervolgens een snelle 

beheersing en blussing door een goed voorbereide blusactie van ofwel de bedrijfsbrandweer ofwel 

de overheidsbrandweer. 

− Bij beschermingsniveau 1 staat een snelle detectie en kort daarop het inzetten van een (semi‐) 

automatische blusactie centraal. 

De preventieve eisen voor beschermingniveau 3 zijn ook van toepassing op beschermingsniveau 1 en 2. 

Hierna zijn de belangrijkste kenmerken van de drie beschermingsniveaus weergegeven: 


(preventieve eisen) 

preventieve eisen: 

bereikbaarheid 

vakkenscheiding 

maximum oppervlak 

productopvang 


(doelmatige detectie en kort daarop 

(semi-) automatisch blussen) 


(beheersing en blussing door goed 

voorbereide blusactie) 

bluswateropvang afhankelijk van 

aard brandbeveiligingsinstallatie; 

vakkenscheiding; 

aard stoffen. 

bluswateropvang afhankelijk van 

inzettijd brandweer; 

vakkenscheiding; 

aard stoffen. 

brandbeveiligingsinstallatie: 

bedrijfsgereed; 

geschikt voor opgeslagen stoffen; 

overeenkomstig Bijlage 5; 

PvE/BdB goedgekeurd door bevoegd gezag; 

gecertificeerd en jaarlijks geïnspecteerd. 

brandbeveiligingsinstallatie (voorschrift 4.8.1.2): 

bedrijfsgereed; 

snelle detectie; 

bedrijfsbrandweer dan wel inzettijd < 15 min; 

rookwarmteafvoer voorziening; 

voorraad schuimvormend middel; 

maximale oppervlakte. 

Voor het vaststellen van het noodzakelijke beschermingsniveau zijn Tabel 4 en 5 uit hoofdstuk 4 van 

PGS 15 van belang. Tabel 5 bevat de grenswaarden, waaronder niet met een bepaalde stof rekening hoeft 

te worden gehouden. Uit Tabel 4 kan aan de hand van de gevarenklasse, de brandbaarheid/vlampunt en 

het verpakkingsmateriaal het beschermingsniveau worden afgeleid. 

25


Om na te gaan wat het noodzakelijke beschermingsniveau is voor een opslagvoorziening kunnen de 

volgende stappen worden doorlopen. 

Stap 1: 

Stap 2: 

Stap 3: 

Maak een overzicht van aanwezige gevaarlijke stoffen per klasse en verpakking (metaal of nietmetaal). 

Brandbare vloeistoffen moeten nog verder worden onderverdeeld naar vlampunt (vlampunt 

≤ 60°C, > 60°C en ≤ 100 °C, > 100 °C) 7 . Houdt hierbij ook rekening met bijkomende gevaren. 

Ga na of de hoeveelheid van een bepaalde klasse de in Tabel 5 van PGS 15 genoemde 

grenswaarde overschrijdt. Deze grenswaarden lopen op van 400 kg (klasse 3), via 1.000 kg 

(brandbare vloeistoffen met vlampunt tussen 60°C en 100°C) tot 2.500 kg (alle overige klassen). 

Daarbij moeten ook de volgende totale hoeveelheden worden getoetst aan de grenswaarde 

van 2.500 kg: 

− totale hoeveelheid brandbare stoffen (vast + vloeibaar); 

− totale hoeveelheid klasse 6.1, 8, 9 en CMR-stoffen; 

− totale hoeveelheid gevaarlijke stoffen in niet-metalen verpakking. 

Laat stoffen onder de grenswaarden buiten beschouwing voor het bepalen van het 

beschermingsniveau. 

Bepaal met behulp van de resultaten van stap 1 en 2 aan de hand van het volgende schema het 

noodzakelijke beschermingsniveau. 

Bij opslag overeenkomstig hoofdstuk 4 altijd minimaal beschermingsniveau 3 

Indien opslag overeenkomstig hoofdstuk 4 moet plaatsvinden, geldt in alle gevallen dat ten minste 

beschermingsniveau 3 moet zijn gerealiseerd, ook wanneer de totale hoeveelheid stoffen kleiner is dan 

de grenswaarde voor het vaststellen van het beschermingsniveau. Dit kan het geval zijn bij opslag van 

klasse 6.1 VG I, die aan hoofdstuk 4 moet voldoen wanneer meer dan 1.000 kg aanwezig is. De 

grenswaarde voor het vaststellen van het beschermingsniveau is voor deze klasse echter 2.500 kg. 

VP < 60 °C ? 

nee 

ja 

klasse 6.1 of 

CMR-stoffen? 

nee 

ja 

1 

klasse 3 VG II of III 

of klasse 8 en < 100 ton 

ja 

2 

maatwerk* 

nee 

1 

VP > 60 °C en 

< 100 °C ? 

ja 

klasse 6.1/6.2/9 of 


ja 

niet-metalen 

verpakking? 

ja 

nee 

nee 

nee 

2 

VP > 100 °C ? 

ja 

niet-metalen 

verpakking? 

ja 

nee 

nee 

3 

brandbare vaste 

stof? 

ja 

klasse 6.1 of 


ja 

ja 

niet-metalen 

verpakking? 2 

nee 

nee 

nee 

3 

* Klasse 2 als maatwerkoplossing is alleen mogelijk na beoordeling door bevoegd gezag en brandweer. 

7 In PGS 15 staat nog de 'oude' ADR-grens van 61°C. 

26


4.4 Product- en bluswateropvangvoorzieningen 

4.4.1 Inleiding 

De noodzakelijke producten bluswateropvangvoorzieningen zijn afhankelijk van het te realiseren 

beschermingsniveau, de aard van de opgeslagen stoffen, de vakindeling en de eventueel aanwezige 

brandbeveiligingsinstallatie. Voor het vaststellen van de totale opvangcapaciteit moeten de noodzakelijke 

opvangcapaciteiten voor product en bluswater bij elkaar worden opgeteld. 

4.4.2 Productopvang 

Tabel 6 van paragraaf 4.7 van PGS 15 geeft aan hoe de productopvangcapaciteit moet worden berekend. 

Deze is afhankelijk van het beschermingsniveau en het vlampunt van de aanwezige stoffen. Achterliggende 

gedachte hierbij is, dat: 

− de opvangcapaciteit groter moet zijn naarmate verwacht wordt dat een brand langere tijd voortduurt 

(beschermingsniveau 2 ten opzichte van beschermingsniveau 3); 

− de opvangcapaciteit groter moet zijn wanneer stoffen met een lager vlampunt worden opgeslagen; 

− de opvangcapaciteit kleiner kan zijn wanneer uitsluitend metalen verpakkingen worden opgeslagen. 

Voor een opslagvoorziening met beschermingsniveau 3 is uitsluitend productopvang noodzakelijk. De 

capaciteit van de productopvangvoorziening bedraagt in dat geval ten minste 10% van de in het grootste 

vak aanwezige vloeistoffen. 

4.4.3 Bluswateropvang 

De eisen aan de noodzakelijke bluswateropvangvoorzieningen zijn beschreven in paragraaf 4.6 van 

PGS 15 en in Bijlage 5 van PGS 15, waarin de kenmerken en parameters van diverse brandbeveiligingsinstallaties 

zijn opgenomen. De noodzakelijke capaciteit is afhankelijk van: 

− het beschermingsniveau; 

− de aard van de opgeslagen stoffen; 

− de vakindeling; 

− de aanrijdtijd van de brandweer; 

− de logistieke uitvoering indien bij meerdere opslagvoorzieningen gebruik wordt gemaakt van een 

gecombineerde bluswateropvang. 

Bij de bepaling van de bluswateropvang wordt uitgegaan van een nominale opvangcapaciteit, welke 

wordt gecorrigeerd om te komen tot de werkelijke opvangcapaciteit. De berekening is als volgt: 

1. Berekening nominale opvangcapaciteit 

Het principe achter de berekening is het vermenigvuldigen van de blustijd met de sproeidichtheid en het 

te blussen oppervlak. Afhankelijk van de vakindeling geldt vervolgens nog een veiligheidsfactor met oog 

op brandoverslag. Wordt een vak aan alle zijden omgeven door wanden en deuren dan is deze factor 1. 

Is dit drie zijden, dan geldt een factor van 2 en wanneer een vak aan twee of meer zijden is gelegen aan 

een gangpad dat is de factor 3. Dit is beschreven in de inleiding van Bijlage 5 van PGS 15. 

Voor beschermingsniveau 1 zijn de blustijd en sproeidichtheid afhankelijk van het toegepaste brandbestrijdingssysteem. 

Bijlage 5 van PGS 15 geeft de parameters waarmee de nominale capaciteit kan worden berekend. 

Voor beschermingsniveau 2 hangt de nominale bluscapaciteit af van de inzettijd van de overheidsbrandweer 

of bedrijfsbrandweer. Is deze minder dan 6 minuten, dan bedraagt deze 0,3 m³ per m² vak. Bij een 

inzettijd van minder dan 15 minuten moet met 0,5 m³ bluswater per m² vak rekening worden gehouden. 

Hierbij geldt dat wanneer het mogelijk is dat bluswater en brandend product uit het vak kan stromen (bij 

opslag van klasse 3 of vloeistoffen met een vlampunt tussen de 60°C en 100°C in niet-metalen verpakking) 

de nominale bluswatercapaciteit moet worden gedimensioneerd op de totale opslagvoorziening. 

2. Van nominale tot werkelijke opvangcapaciteit 

De werkelijke bluswateropvangcapaciteit wordt vervolgens berekend uit de nominale opvangcapaciteit, 

vermenigvuldigd met een percentage (zie volgende tabel) dat afhankelijk is van de opgeslagen stoffen 

(zie PGS 15 voorschrift 4.6.1 en 4.6.1). 

Klasse Beschermingsniveau 1 Beschermingsniveau 2 

3 25% 100% 

6.1 (incl. bijkomend gevaar) 100% 100% 

8 50% 50% 

9 100% 100% 

CMR-stoffen 100% 100% 

27


VOORBEELD Berekening opvangcapaciteit beschermingsniveau 2 

In een opslagvoorziening wordt 400.000 liter klasse 8 met een vlampunt van > 100°C, in kunststof 

verpakkingen opgeslagen. De stoffen zijn verdeeld over 4 opslagvakken, elk met een oppervlak van 

60 m². Elk opslagvak is omgeven door gangpaden. De aanrijdtijd van de overheidsbrandweer wordt 

ingeschat op 10 minuten. De wijze van berekenen in opgenomen in voorschrift 4.6.2 en Bijlage 5, 

paragraaf 1 van PGS 15. 

Berekening nominale bluswateropvang: Met een inzettijd van > 6 minuten is de opvangcapaciteit 

0,5 m³ per m² opslagvak (zie voorschrift 4.6.2). Omdat de vakken zijn gelegen aan twee of meer 

gangpaden, geldt een veiligheidsfactor (V) van 3 (zie Bijlage 5). De totale nominale bluswateropvang 

(Bn) wordt als volgt berekend: 

B n 

= B X O b X V 

Bn = nominale bluswateropvangcapaciteit 

B = de opslagcapaciteit per m² 

Ob = het oppervlak van een opslagvak 

V = de veiligheidsfactor (3) 

De nominale bluswateropvang is dus 90 m³( 0,5 * 60 * 3) en geldt voor de gehele opvangvoorziening. 

Berekening werkelijke bluswateropvang: Bij opslag van uitsluitend klasse 8 bedraagt de werkelijke 

opvangcapaciteit 50% van de nominale opvangcapaciteit: 45 m³ (zie PGS 15 voorschrift 4.6.2). 

B w 

= f i X B n 

Bw = werkelijke opvangcapaciteit 

fi = factor afhankelijk van beschermingsniveau en aard van de stof 

Bn = nominale bluswateropvangcapaciteit 

Berekening productopvang: Bij beschermingsniveau 2 en stoffen met een vlampunt van > 100°C 

bedraagt de productopvang ten minste 10% van de aanwezige vloeistoffen in de opslagvoorziening. 

Dit betekent 10% van 400.000 liter = 40.000 liter = 40 m³ (zie PGS 15 voorschrift 4.7.1). 

Berekening totale opvangcapaciteit: som van de werkelijke bluswateropvangcapaciteit en productopvangcapaciteit: 

45 m³+ 40 m³ = 85 m³. 

4.5 Systematiek bij bepaling voorzieningen 

Voor het vaststellen van de eisen is een interpretatie van de voorschriften en bepalingen van hoofdstuk 4 en 

Bijlage 5 van PGS 15 vereist. Dit vergt een maatwerk aanpak, waarbij de in het vooroverleg over een vergunningaanvraag 

dan wel de in een conceptaanvraag verstrekte informatie als uitgangspunt wordt gehanteerd. 

Allereerst moet aan de hand van de aard en hoeveelheid van de stoffen die worden opgeslagen het 

beschermingsniveau (1, 2 of 3) worden vastgesteld. Voor alle opslagvoorzieningen gelden de algemene 

bepalingen uit hoofdstuk 4 van PGS 15 (bereikbaarheid opslagvoorziening, scheiding tussen de vakken, 

maximaal oppervlak vakken en opslagvoorzienig en productopvang). 

Opslagvoorzieningen met beschermingsniveau 1 of 2 moeten vervolgens zijn voorzien van een brandbeveiligingsinstallatie. 

Een dergelijke installatie moet voordat de opslagvoorziening in gebruik wordt 

genomen, zijn gecertificeerd. Daarbij spelen het Programma van Eisen (PvE) en het Basisdocument 

Brandbeveiliging (BdB) een belangrijke rol. Het PvE bevat de uitgangspunten voor ontwerp, aanleg, 

onderhoud, beheer en inspecties van een brandbeveiligingsinstallatie. Tijdens en na aanleg moet de 

brandbeveiligingsinstallatie door een inspectie-instelling worden goedgekeurd. De inspecteur maakt 

daarvoor op basis van het PvE een BdB, aan de hand waarvan de inspectie van de brandbeveiligingsinstallatie 

planmatig kan worden uitgevoerd. 

28


Het PvE en het BdB vormen de door het bevoegd gezag goed te keuren uitgangspunten voor de brandbeveiligingsinstallatie. 

Deze documenten moeten onderdeel uitmaken van de vergunningaanvraag en 

worden beoordeeld aan de hand van daarin opgenomen informatie over aard en hoeveelheid gevaarlijke 

stoffen. Geen van de brandbeveiligingsinstallaties is geschikt voor alle categorieën gevaarlijke stoffen. 

Dit is in de betreffende ontwerpnorm voor de installatie vastgelegd. Het PvE en BdB moet daarom 

informatie bevatten over de geschiktheid van de brandbeveiligingsinstallatie in relatie tot de opgeslagen 

gevaarlijke stoffen. 

In het gehele proces van ontwerp, vergunningverlening en aanleg van de installatie worden de volgende 

stappen doorlopen: 

1. Het bedrijf stelt een PvE op, waarin de uitgangspunten voor het ontwerp van de brandbeveiligingsinstallatie 

zijn vastgelegd. 

2. Het bedrijf overlegt met het bevoegd gezag, aan de hand van het PvE en een concept vergunningaanvraag. 

3. Het PvE wordt voorgelegd aan een onafhankelijke inspectie-instelling, welke op basis daarvan een 

BdB opstelt. 

4. Het PvE wordt, samen met het BdB, ter goedkeuring voorgelegd aan het bevoegd gezag. 

5. Na goedkeuring wordt de vergunningaanvraag definitief ingediend. 

6. Vergunningprocedure; in de vergunning worden op basis van het PvE, het BdB en PGS 15 maatwerk 

voorschriften opgenomen. 

7. De opslagvoorziening wordt gebouwd en de brandbeveiligingsinstallatie wordt aangelegd; inspecties 

tijdens aanleg en certificering na realisatie. 

8. Ingebruikneming opslagvoorziening. 

9. Periodieke inspectie brandbeveiligingsinstallatie. 

Bij de beoordeling van het PvE door de vergunningverlener moet ten minste aandacht worden besteed 

aan de volgende aspecten: 

− Is de voorgestelde brandbeveiligingsinstallatie geschikt voor het vereiste beschermingsniveau en 

de opgeslagen stoffen? 

− Is de voorgestelde opslagconfiguratie in overeenstemming met de eisen ten aanzien van 

compartimentering en stoffenscheiding? 

− Is de voorgestelde producten bluswateropvangcapaciteit op de juiste manier berekend? 

Op basis van het goedgekeurde PvE en BdB kunnen de voorschriften voor de vergunning worden 

opgesteld. Van belang hierbij is dat deze zijn toegesneden op de feitelijke situatie. In de voorschriften 

moeten in ieder geval de volgende aspecten worden vastgelegd: 

− aard en hoeveelheid van de opgeslagen stoffen; 

− vereiste beschermingsniveau; 

− capaciteit producten bluswateropvangvoorzieningen; 

− type brandbeveiligingsinstallatie, inclusief systeem van brandmelding; 

− eisen ten aanzien van certificering brandbeveiligingsinstallatie en periodieke inspecties daarvan. 

In de considerans van de vergunning moeten alle overwegingen die bij het vaststellen van de voorschriften 

zijn gemaakt, zijn toegelicht. Het gaat dan bijvoorbeeld om de uitgangspunten voor het vaststellen 

van het beschermingsniveau of om de berekening van de noodzakelijke bluswateropvangcapaciteit. 

Met andere woorden 

Verwijs in een vergunning niet rechtstreeks naar PGS 15, het PvE en het BdB, maar neem voorschriften 

op die zijn toegespitst op de feitelijke situatie en leg uit hoe deze voorschriften tot stand zijn gekomen. 

Bestaande opslagvoorzieningen overeenkomstig CPR 15-2 

Voor bestaande opslagvoorzieningen geldt analoog aan kleinere opslagen dat wanneer deze 

overeenkomstig CPR 15-2 zijn ingericht hiermee wordt voldaan aan de stand der techniek. 

Uitzondering vormt de Hi-Ex inside Air brandbestrijdingsinstallatie waarvoor nieuwe inzichten 

hebben geleerd dat deze niet voor alle situaties geschikt is. Een toelichting hierop is te vinden in 

paragraaf 1.3 van PGS 15. 

29


5 Opslag van containers geladen met gevaarlijke stoffen 

Hoofdstuk 5 van PGS 15 beschrijft de opslag van containers, geladen met gevaarlijke stoffen, voor zover 

sprake is van het zogenaamde ‘nederleggen tijdens transport’. Deze activiteit komt voor bij bedrijven 

waar overslag van containers plaatsvindt tussen verschillende typen vervoersmodaliteiten, zoals zee- en 

binnenvaartschepen, treinen en vrachtwagens. 

Het hoofdstuk is niet van toepassing op de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen in stationair opgestelde 

containers en ook niet op de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen ten behoeve van de eigen 

bedrijfsactiviteiten binnen de hiervoor genoemde typen bedrijven. Dergelijke opslagvoorzieningen 

moeten voldoen aan de algemene eisen van PGS 15. 

De voorschriften in hoofdstuk 5 zijn gebaseerd op de “Leidraad voor vergunningverlening voor opslag van 

verpakte gevaarlijke stoffen bij stuwadoorsbedrijven”. De voorschriften en bijbehorende toelichtingen 

zoals opgenomen in hoofdstuk 5 spreken voor zich. Daarom is er in deze Handleiding verder geen aandacht 

aan besteed. 

30


6 Gasflessen 

6.1 Inleiding 

PGS 15 is van toepassing op de opslag van gasflessen met veelvoorkomende gassen, voor zover meer 

dan 115 liter 8 in opslag aanwezig is. Het gaat om gassen met de algemene gevaarseigenschappen: 

verstikkend, oxiderend en brandbaar, en daarnaast de volgende specifieke gassen: samengeperste lucht, 

ammoniak, koelgassen en ethyleenoxide. Bijlage 7 van PGS 15 bevat een overzicht van gassen waarop 

PGS 15 van toepassing is. Op het moment dat gassen worden opgeslagen die niet in Bijlage 7 zijn 

genoemd, is maatwerk nodig bij het vaststellen van de vergunningvoorschriften. 

Hoofdstuk 6 van PGS 15 geeft in paragraaf 6.1 uitleg over de keuringsvereisten voor gasflessen. Deze eisen 

zijn in veel gevallen rechtstreeks in wetgeving (zoals de Regeling vervoerbare drukapparatuur) vastgelegd. 

Paragraaf 6.2 beschrijft vervolgens de eisen aan opslagvoorzieningen voor gasflessen. Uitgangspunt 

hierbij is, dat gasflessen in een speciaal daarvoor bestemde opslagvoorziening moeten worden opgeslagen. 

Uitzondering hierop vormen de volgende situaties: 

− opslag van uitsluitend CO 2 

cilinders met drukontlasting bij distributiebedrijven of drankengroothandels; 

− gasflessen ten behoeve van een blusgasinstallatie; 

− een werkvoorraad of op een laskar geplaatste gasflessen (het aantal gasflessen of laskarren dat als 

werkvoorraad mag worden beschouwd is afhankelijk van de specifieke situatie binnen een bedrijf ); 

− gasflessen welke zijn aangesloten op een verzamelleiding of leidingnet. 

6.2 Opslagvoorziening 

Voor een opslagvoorziening voor gasflessen gelden voor een groot deel de eisen ten aanzien van de 

opslag van verpakte gevaarlijke stoffen uit hoofdstuk 3 van PGS 15, met uitzondering van: 

− voorschriften voor bodembescherming (kwaliteit vloeren, productopvang, paragraaf 3.3 en 3.9); 

− voorschriften ter voorkoming van verontreiniging van hemelwater (paragraaf 3.8); 

− voorschriften voor brandveiligheidsopslagkasten (paragraaf 3.10); 

− voorschriften voor stoffenscheiding (paragraaf 3.12) en 

− voorschriften voor incidenten met gemorste gevaarlijke stoffen (paragraaf 3.14). 

Paragraaf 6.2 van PGS 15 geeft vervolgens aanvullende voorschriften, specifiek voor gasflessen. 

Deze voorschriften zijn met name bedoeld om de gasflessen te beschermen tegen invloeden van buitenaf, 

en bepalen in hoofdzaak het volgende: 

− gasflessen moeten bij voorkeur uitpandig worden opgeslagen; 

− gasflessen moeten tegen omvallen en aanrijden zijn beschermd; 

− de vloer van de opslagvoorziening mag niet lager zijn dan omliggende vloeren en het maaiveld; 

− gassen met vergelijkbare gevaarseigenschappen moeten bij elkaar worden geplaatst; 

− bij opslag van brandbare gassen die zwaarder zijn dan lucht (zoals propaan en butaan) moet een 

afstand tot kelderopeningen en aanzuigopeningen van ventilatiesystemen worden aangehouden; 

− tussen een gasflessenopslag en de erfgrens, bouwwerken en brandbare objecten binnen de inrichting 

moet voldoende weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (wbdbo) aanwezig zijn, waarbij het 

aanhouden van afstand bijdraagt aan de vereiste wbdbo (zie tabel 8 van paragraaf 6.2 in PGS 15). Bij 

een wbdbo van 60 minuten kan de afstand in alle gevallen worden teruggebracht tot 0 meter. Bij een 

afstand van meer dan 10 meter vervallen de eisen ten aanzien van de wbdbo. De afstandseisen zijn 

verder afhankelijk van de totale inhoud van de gasflessen. 

Indien gasflessen tegen een gevel zijn geplaatst (en de afstand derhalve 0 meter is) moet de gevel een 

brandwerendheid bezitten zoals in de volgende figuur is aangegeven. Indien de gevel lager is dan de 

hoogte van de gasflessen plus vier meter, dan geldt de eis voor de brandwerendheid tot aan de daklijn. 

Indien in de gevel ramen, deuren of andere objecten aanwezig zijn welke afbreuk doen aan de brandwerendheid, 

kan door middel van het aanbrengen van een brandwerend afdak of brandwerende 

zijschotten een situatie met gelijkwaardig veiligheidsniveau worden verkregen. 

Op grond van PGS 15 is het niet noodzakelijk om gasflessen tegen weersinvloeden te beschermen. 

Dit is een wijziging ten opzichte van vroegere inzichten. Reden hiervoor is, dat de risico’s van gasflessen 

hoofdzakelijk worden bepaald door hitteaanstraling als gevolg van een brand in de omgeving. 

Weersinvloeden vormen een verwaarloosbaar risico. 

8 Het Activiteitenbesluit verwijst naar PGS 15 op het moment dat meer dan 125 liter aanwezig is. Reden hiervoor is dat gasflessen 

meestal een inhoud hebben van 60 liter, en dat PGS 15 dan van toepassing is bij twee of meer gasflessen. 

31


6.3 Gasflessen aan verzamelleiding 

PGS 15 geldt niet voor gasflessen die zijn aangesloten op een verzamelleiding, tenzij deze verzamelleiding 

is gesitueerd in een opslagvoorziening waar ook niet aangesloten gasflessen aanwezig zijn. Voor de 

aangesloten gasflessen gelden ten aanzien van plaatsing, ruimtelijke scheiding en dergelijke dezelfde 

voorschriften als voor gasflessen welke niet aan het leidingnet zijn gekoppeld. Daarnaast gelden voor 

gasflessen aan een leidingnet aanvullende eisen met betrekking tot appendages en het leidingwerk. 

Dit valt echter buiten de reikwijdte van PGS 15. Voorschrift 6.2.10 van PGS 15 met betrekking tot het 

verbod tot het openen van afsluiters geldt dan echter niet. 

6.4 Inpandige opslag van gasflessen 

Gasflessen moeten bij voorkeur buiten worden opgeslagen. In situaties dat inpandige opslag nodig is, 

geldt op grond van voorschrift 6.2.17 van PGS 15 dat ten minste één wand een buitenmuur moet zijn 

met ten minste één deur. Het komt in de praktijk echter regelmatig voor, dat het voor de bedrijfsvoering 

noodzakelijk is dat gasflessen inpandig dan wel op een inpandige verdieping worden opgeslagen, waar 

niet kan worden voldaan aan voorschrift 6.2.17. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld ziekenhuizen, 

universiteiten of laboratoria. Een dergelijke situatie kan worden toegestaan indien wordt voldaan aan het 

gelijkwaardigheidbeginsel (zie ook paragraaf 1.3.1 van deze Handleiding). Dit is het geval wanneer de 

opslag plaatsvindt in een brandveiligheidsopslagkast, welke voldoet aan de norm NEN-EN 14470-2. 

Deze norm geeft productspecificaties voor brandveiligheidsopslagkasten geschikt voor de opslag van 

gasflessen, waaronder constructie-eisen (onder meer draagvermogen bodemplaat) en eisen ten aanzien 

van brandwerendheid. Deze laatste komen overeen met die uit NEN-EN 14470-1, de norm voor brandveiligheidsopslagkasten 

voor verpakte gevaarlijke stoffen. 

Het gaat hierbij overigens uitsluitend om de opslag van de voorraad gasflessen, dus niet om de gasflessen 

die zijn aangesloten op apparatuur of aan een leidingnet. Deze gasflessen worden beschouwd als werkvoorraad. 

6.5 Kleurcodering gasflessen 

Gasflessen, uitgezonderd die voor propaan, butaan of koelgassen, zijn op de schouder van de fles voorzien 

van een laag verf in een bepaalde kleur, welke het gevaarsaspect van het aanwezige gas aangeeft. 

Daarnaast hebben sommige specifieke gassen hun eigen kleur. Deze kleurcodering is vastgelegd in 

NEN‐EN 1089-3. Er is geen wettelijke verplichting voor deze kleurcodering, echter in de praktijk volgen de 

gasleveranciers de vermelde norm. Deze kleurcodering vormt echter een belangrijk hulpmiddel voor de 

opslag van gasflessen. Op grond van PGS 15 moeten gasflessen met gelijksoortige gevaarsaspecten bij 

elkaar worden opgeslagen. De kleurcodering vereenvoudigt dit. Daarnaast voorkomt de kleurcodering 

dat per vergissing een verkeerde gasfles wordt opgepakt en gebruikt. 

Hierna zijn de kleurcoderingen van de meest voorkomende gevaarsaspecten weergegeven: 

helder groen 

rood 

licht blauw 

geel 

verstikkend 

brandbaar 

brandbevorderend 

giftige en/of corrosief 

Daarnaast zijn aan sommige gassen vaste kleuren toegekend: 

− Argon: donkergroen 

− Helium: lichtbruin 

− Acetyleen: donkerbruin 

− Zuurstof: wit 

− Stikstof: zwart 

− Stikstofdioxide (lachgas): donkerblauw 

− Koolzuur: grijs 

32


Een brochure met kleurencodes van gasflessen is te downloaden via www.lindegasbenelux.com 

Gasflessen moeten, net als andere verpakkingen, zijn voorzien van de ADR-gevaarsetiketten (zie paragraaf 

3.1.3 van deze Handleiding). Daarbij kan het voorkomen dat vanwege de combinatie van gevaarsaspecten 

twee etiketten aanwezig zijn. Een voorbeeld is een gasfles met zuurstof, een niet brandbaar oxiderend gas, 

met zowel etiket 2.2 als 5.1. 

6.6 Hoe herken ik een goedgekeurde gasfles? 

PGS 15 schrijft voor, dat uitsluitend goedgekeurde gasflessen in een inrichting aanwezig mogen zijn. 

Een gasfles is goedgekeurd wanneer het 'eerste onderzoek' is uitgevoerd en de gasfles vervolgens overeenkomstig 

het keuringsinterval (zie bijlage 7 PGS 15) is herkeurd. De herkeuringstermijn is voor de 

meeste veelvoorkomende gassen 10 jaar, met uitzondering van ammoniak en ethyleenoxide (5 jaar). 

Wanneer een leverancier aan bepaalde voorwaarden voldoet kan de herkeurtermijn voor LPG/propaan/ 

butaan flessen worden verlengd van 10 naar 15 jaar. Deze termijnen zijn vastgelegd in de Europese 

Richtlijn voor Transportabele Drukapparatuur (TPED), en in Nederland geïmplementeerd via de regeling 

transportabele drukapparatuur. Gasflessen welke overeenkomstig de Europese Richtlijn zijn vervaardigd, 

zijn voorzien van het 'pi'-teken. 

Voor het beantwoorden van de vraag of een gasfles is goedgekeurd, hoeft uitsluitend naar de ‘datum van 

herkeur’ te worden gekeken. Voor een keuringsinterval van 5 jaar moet de maand/jaarcombinatie zijn 

aangegeven. Voor overige keuringsintervallen kan worden volstaan met het jaar. Is deze maand of het 

jaar verstreken, dan is de gasfles niet goedgekeurd. Deze datum van herkeur moet onuitwisbaar op de 

schouder van de gasfles zijn aangebracht, dan wel zijn aangebracht op een ring of etiket dat duidelijk 

zichtbaar en duurzaam aan de gasfles is bevestigd. 

33


7 Opslag spuitbussen en gaspatronen, al dan niet in combinatie 

met andere gevaarlijke stoffen 

Spuitbussen en gaspatronen 9 zijn ingedeeld in klasse 2 van het ADR. De inhoud mag voor houders van 

metaal niet meer bedragen dan 1.000 ml en 500 ml voor houders van kunststof of glas. 

Opslageisen voor spuitbussen wijken af van opslagvereisten voor gevaarlijke stoffen in 'gewone' verpakking, 

vanwege de specifieke gevaarsaspecten van spuitbussen. Een bij een brand betrokken spuitbus kan 

exploderen, waarbij een vuurbal en/of drukgolf kan ontstaan. Doordat de inhoud van een spuitbus onder 

druk staat, is het mogelijk dat een spuitbus bij brand wegschiet ('rocketing'), met het risico van dominoeffecten. 

Op het moment dat spuitbussen in combinatie met andere verpakte gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, 

geldt er geen ondergrens voor de toepassing van PGS 15. Worden spuitbussen apart opgeslagen, dan 

gelden de algemene eisen ten aanzien van de werkingssfeer van PGS 15 (zie schema 1). Bij het vaststellen 

van de aanwezige hoeveelheid spuitbussen, geldt dat de totale inhoud van de spuitbus bepalend is, 

de verpakking zelf telt niet mee. 

De eisen aan de opslag van spuitbussen zijn afhankelijk van de volgende factoren: 

− worden spuitbussen in combinatie met andere gevaarlijke stoffen opgeslagen en zo ja hoeveel 

gevaarlijke stoffen zijn aanwezig? 

− wat is de gezamenlijke inhoud van de spuitbussen en wat is de ADR-klasse van de inhoud daarvan? 

− wat is het oppervlak van de opslagplaats? 

− wat is de hoogte van de opslagplaats? 

De belangrijkste eisen voor de opslag voor spuitbussen zijn: 

− opslag van spuitbussen moet in alle gevallen in een brandcompartiment. Bij open opslagen is in een 

vergunning maatwerk noodzakelijk; 

− bij een combinatie met verpakte gevaarlijke stoffen moeten spuitbussen worden afgeschermd door 

een hekwerk, tenzij het oppervlak van de opslagvoorziening kleiner is dan 100 m²; 

− bij een combinatie met gevaarlijke stoffen is het spuitbusoppervlak beperkt; 

− opwarming van spuitbussen mag niet mogelijk zijn; 

− de ruimte tussen spuitbussen en plafond/dak moet in alle gevallen meer dan 50 centimeter zijn. 

7.1 Spuitbussenopslag kleiner of gelijk aan 10 ton 

Aan de hand van de volgende schema's kan worden vastgesteld aan welke specifieke eisen de spuitbussenopslag 

moet voldoen. Deze eisen zijn aanvullend op de algemene eisen voor opslagvoorzieningen, 

zoals opgenomen in hoofdstuk 3 van PGS 15. Deze schema's zijn van toepassing wanneer maximaal 

10.000 kg spuitbussen wordt opgeslagen. Deze schema’s worden vegolgd door drie afbeeldingen die 

verschillende eisen aan de opslag van spuitbussen grafisch weergeven. 

Schema 1: Spuitbussen: is PGS 15 van toepassing? 

combi met gevaarlijke 

stoffen? 

ja 

nee 

inhoud of drijfgas (zeer) 

(licht) ontvlambaar, toxisch, 

corrosief of oxiderend? 

nee 

ja 

> 50 kg 

nee 

ja 

PGS 15 is van toepassing 

opslag in brandcompartiment; 

voorkomen van opwarming; 

verpakkingen gesloten; 

ruimte tussen spuitbussen en 

plafond/dak minimaal 50 cm; 

maximale opslaghoogte (zie 

schema 3). 

PGS 15 is niet van 

toepassing 

verder naar schema 2 (uitvoering 

en oppervlak opslag) en schema 3 

(opslaghoogten) 

9 Hierna wordt met spuitbussen bedoeld "spuitbussen en gaspatronen". 

oppervlak < 100 m 2 ja 

34 

nee 

gezamenlijke opslag van SB 

en GS toegestaan (afb. 1)

nee 


toepassing 


toepassing 

verder schemanaar 3). schema 2 (uitvoering 




verder naar schema 2 (uitvoering 



Schema 2: Spuitbussen (SB) al dan niet samen met gevaarlijke stoffen (GS): opslagconfiguraties 



en GS toegestaan (afb. 1) 

nee 



en GS toegestaan (afb. 1) 

SB en GS gescheiden door: 

nee 

- apart brandcompartiment of 

- gaasconstructie 

SB en GS gescheiden door: 

- apart brandcompartiment of 

- gaasconstructie 

in totaal > 

10.000 kg GS? 

ja 

2 

SB op max 300 m (afb. 3) 

in totaal nee > 

10.000 kg GS? 

> 400 kg 

nee 

SB 

ja 

ja 

SB in apart brandcompartiment? 

ja 

2 


nee 

> 400 kg SB 

ja 

nee 

SB in apart brandcompartiment? 

ja 

nee 

nee 

2 


2 


Schema 3: Spuitbussen: maximale opslaghoogte 

hoogte < 2,4 m 

nee 

hoogte < 2,4 m 

nee 

< 400 kg spuitbussen 

nee 

< 400 kg spuitbussen 

nee 

oppervlak < 100 m 2 

oppervlak < 

nee 

100 m 2 

nee 

ja 

ja 

ja 

ja 

ja 

ja 

opslaghoogte 1,8 m (afb. 1) 




opslaghoogte 3,6 m, tenzij 

stellingen (geen beperking) 

opslaghoogte 3,6 m, tenzij 

stellingen (geen beperking) 

Afbeelding 1 

35


Afbeelding 2 

Afbeelding 3 

7.2 Spuitbussenopslag groter dan 10 ton 

Als meer dan 10.000 kg spuitbussen aanwezig zijn, is hoofdstuk 4 van PGS 15 van toepassing. De grenswaarden 

voor het vaststellen van het beschermingsniveau uit tabel 5 van PGS 15 zijn gebaseerd op het 

gevaarsaspect dat op de spuitbus is vermeld. Spuitbussen met een brandbare inhoud (alle vlampunten) 

gelden daarbij als ADR klasse 3 (grenswaarde 400 kg). Spuitbussen met een inhoud die niet brandbaar is, 

moeten worden beoordeeld aan de hand van hun ADR-classering. 

Voor het opslaan van meer dan 10.000 kg spuitbussen geldt in alle gevallen dat de uitvoering en eventuele 

compartimentering van de opslagvoorziening moet worden uitgewerkt in een Programma van Eisen, 

zoals bedoeld in voorschrift 4.8.2.1 van PGS 15. 

36


8 Opslag van stoffen klasse 4.1, 4.2 en 4.3 

8.1 Inleiding 

Stoffen die zijn ingedeeld in ADR klasse 4.1, 4.2 en 4.3 (samengevat: klasse 4.x) hebben zodanige eigenschappen 

dat de voorschriften uit hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4 van PGS 15 een onvoldoende veiligheidsniveau 

realiseren. Hoofdstuk 8 van PGS 15 bevat daarom aanvullende bepalingen voor: 

− brandgevaarlijke vaste stoffen (klasse 4.1, onderverdeeld in 16 gevaarsaspecten); 

− voor zelfontbranding vastbare stoffen (klasse 4.2, onderverdeeld in 17 gevaarsaspecten); 

− stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen (klasse 4.3, onderverdeeld 

15 gevaarsaspecten). 

Wanneer klasse 4.x in brandveiligheidsopslagkasten worden opgeslagen, gelden overigens uitsluitend de 

eisen van hoofdstuk 3 van PGS 15. 

De eisen die op grond van hoofdstuk 8 aan de opslag van deze stoffen worden gesteld, zijn aanvullend 

aan de bepalingen in hoofdstuk 3 en in hoofdstuk 4 (voor zover > 10.000 kg wordt opgeslagen) en zijn 

afhankelijk van een aantal factoren: 

− de verpakkingsgroep; 

− de hoeveelheid (< 2.500 kg, > 2.500 kg en > 10.000 kg); 

− de gevaarsaspecten. 

De gevaarsaspecten zijn te herleiden uit het ADR, tabel A, kolom "classificatiecode" (zie ook Bijlage F.1), 

of uit het Veiligheidsinformatieblad. 

De opslageisen kenmerken zich door enerzijds een vereist beschermingsniveau en anderzijds de noodzaak 

tot gescheiden opslag in bepaalde situaties. In de volgende paragrafen worden deze twee aspecten 

toegelicht. Hierbij geldt dat voor de opslag van klasse 4.1 VG I in alle gevallen maatwerk nodig is. 

8.2 Beschermingsniveau voor opslag klasse 4.x 

Aan de hand van het volgende schema kan worden vastgesteld welk beschermingsniveau in welke 

situatie ten minste moet zijn gerealiseerd. 

klasse 4.1, VG I 

* 

nee 

ja 

maatwerk 

> 10.000 kg 

ja 

verpakkingsgroep I, II 

ja 


nee 

nee 

klasse 4.3 

(W1, WF1, WF2, WS, 

WT1, WC1) ** 

ja 

nee 

klasse 4.1, 4.2 of 

4.3 (geen vaste stoffen) 

ja 


+ detectie en doormelding 

nee 


+ doelmatige ventilatie en 

droge opslag 

> 2.500 kg 

ja 

verpakkingsgroep I 

ja 

nee 

nee 

4.1 VG II of 4.2 VG II 

nee 

ja 


+ detectie en doormelding 

op basis van maatwerk 


37


* VG = Verpakkingsgroep 

** W1 = Vloeistoffen 

WF1 = Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, vloeibaar, brandbaar 

WF2 = Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, vast, brandbaar 

WS = Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, voor zelfverhitting vatbaar, vast 

WT1 = Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, giftig, vloeibaar 

WC1 = Stoffen die in contact met water brandbare gassen ontwikkelen, bijtend, vloeibaar 

8.3 Noodzaak tot aparte opslag klasse 4.x 

In een groot aantal gevallen moeten stoffen van klasse 4.x apart worden opgeslagen van (bepaalde) 

andere gevaarlijke stoffen. Daarbij geldt dat voor stoffen in klasse 4.1, VG I in alle gevallen maatwerk nodig 

is. Voor de overige klassen en verpakkingsgroepen geeft de volgende tabel een overzicht: 

Klasse VG Gevaarsaspect 3 Hoeveelheid Apart? 

4.1 II, III D, DT 1 , SR2 n.v.t. X 

altijd 

II niet D, DT, SR2 n.v.t. X 

III niet D, DT, SR2 >10.000 kg X 

niet bij 

klasse 3 

niet bij klasse 

3, (zeer) licht 

ontvlambaar 

III niet D, DT, SR2 10.000 kg X X 2 

4.3 I, II alle alle X 

III >10.000 kg X X 2 

X 

hoeft 

niet 

1 Klasse 4.1, D en DT mogen wel gezamenlijk worden opgeslagen. 

2 Bij beschermingsniveau 1 en opslag van klasse 4.x in apart vak van max 300 m², aan drie zijden omgeven door wbdbo 

30 minuten (zie ook paragraaf 3.2 van deze Handleiding). 

D = Ontplofbare stoffen in niet explosieve toestand zonder bijkomend gevaar. 

DT = Ontplofbare stoffen in niet explosieve toestand, giftig. 

SR2 = Zelfontledende stoffen waarvoor temperatuurbeheersing is vereist. 

38


9 Opslag van kleine hoeveelheden organische peroxiden 

(klasse 5.2) 

Opslag van stoffen in ADR klasse 5.2 (organische peroxiden) valt over het algemeen onder PGS 8. 

Organische peroxiden worden gebruikt in een scala aan toepassingen, zoals in tweecomponentenlijm of 

als harder voor verftoepassingen. In de praktijk komen deze stoffen daarom in kleine hoeveelheden voor, 

al dan niet in combinatie met opslag van de 'bijbehorende' stof. Om een dergelijke opslag onder PGS 15 

condities mogelijk te maken, bevat hoofdstuk 9 van PGS 15 voorschriften voor de kleinschalige opslag 

van organische peroxiden. Samengevat gelden de voorschriften van hoofdstuk 9 indien sprake is van de 

volgende situaties: 

− er is uitsluitend sprake van LQ-hoeveelheden, en 

− er is uitsluitend sprake van UN-nummer 3103 t/m 3110 (type C t/m F, thermostabiel), en 

− er is maximaal 1.000 kg per inrichting aanwezig; bij meer dan 1000 kg van stoffen in klasse 5.2 geldt PGS 8. 

Als aan deze voorwaarden wordt voldaan zijn de voorschriften uit paragraaf 9.2 van PGS 15 van toepassing 

in plaats van de PGS 8. Deze voorschriften bepalen dat: 

− opslag uitsluitend uitpandig in een brandcompartiment mag plaatsvinden, en 

− eventuele verwarming overeenkomstig paragraaf 4.1.2 van PGS 8 moet zijn uitgevoerd. 

Daarnaast hangen de eisen af van de grootte van de opslagvoorziening. Deze eisen zijn in de volgende 

twee figuren schematisch weergegeven: 

Figuur 1. Opslag van klasse 5.2 in opslagvoorziening voor minder dan 10.000 kg verpakte gevaarlijke stoffen. 

lekbak of 

ommuurd 

lekbak of 

5.2 ommuurd 

5.2 

10% 

< 10% 

A B C 

− uitpandig; 

− fysieke scheiding (om contact van peroxiden met andere stoffen 

te voorkomen, bijvoorbeeld door een lekbak of een bouwkundige 

afscherming); 

− maximaal 10% van totale opslag; 

− ventilatie overeenkomstig nooddrukontlasting van 0,25 m²; 

− peroxide-etiket bij opslag. 

BC 

BC 

Figuur 2. Opslag van klasse 5.2 in opslagvoorziening geschikt voor meer dan 10.000 kg verpakte gevaarlijke stoffen. 

5.2 5.2 

5.2 5.2 

3,5 meter 

> 3,5 meter 

A A A 

bvok (5.2) 

bvok (5.2) 

A A A 

− beschermingsniveau 1; 

− in apart opslagvak, minimaal 

3,5 meter van andere verpakte 

gevaarlijke stoffen, of 

in brandveiligheidsopslagkast 

(bvok) met uitsluitend 

klasse 5.2; 

− peroxide-etiket bij opslagvak. 

BC 

BC 

BC 

BC 

Wanneer sprake is van een dubbele verpakking, zoals bijvoorbeeld bij een tweecomponentenlijm, moet 

bij het vaststellen van de opslageisen worden uitgegaan van de hoeveelheid van de peroxide-component 

in de verpakking. 

Bij de opslag van klasse 5.2 moet het gele peroxide-etiket goed zichtbaar aanwezig zijn. Dit gele etiket 

mag nog tot 31 december 2010 worden gebruikt; na die datum moet op grond van het ADR 2007 het half 

geel-half rode etiket worden toegepast. Het nieuwe etiket mag overigens nu al worden gebruikt. 

Tot en met 2010 

Altijd 

39


Bijlagen 

Bijlage A SnelStart PGS 15 

Stap Wat? Hoe? 

Stap 1 

Stap 2 

Stap 3 

Stap 4 

Bepaal of PGS 15 van 

toepassing is. 

Ga na welke onderdelen van 

PGS 15 van toepassing zijn. 

Ga na welk soort opslagvoorziening 

aanwezig is en bepaal 

welke voorschriften gelden 

voor de opslagvoorziening. 

Bepaal de eisen aan de 

opslagvoorziening en leg 

deze vast in de milieuvergunning. 

Gebruik het Stappenplan Vergunningverlening (Bijlage D 

van deze Handleiding) voor uitleg over het vastleggen in 

de milieuvergunning. 

Gebruik het schema in Bijlage B "Beslisschema Werkingssfeer 

PGS 15 van deze Handleiding, of kijk in paragraaf 1.4 van 

PGS 15. 

Voor het beantwoorden van deze vraag is informatie nodig 

over de aard, hoeveelheden en verpakkingswijze van de 

verpakte gevaarlijke stoffen. 

Gebruik het schema "Systematiek PGS 15" van paragraaf 2.2 

van deze Handleiding. 

Gebruik het schema in Bijlage C "Welke eisen aan opslagvoorziening" 

van deze Handleiding. 

Aan de hand van de gegevens in een vergunningaanvraag, 

de relevante voorschriften in PGS 15 en de uitleg in deze 

Handleiding kunnen de eisen voor een specifieke situatie 

worden vastgesteld. 

40


Bijlage B Beslisschema: Werkingssfeer PGS 15 

klasse 1, 7, 6.2 (muv cat I3, I4), genetisch 

gemodificeerde organismen, nitraathoudend kunstmest 

(PGS 7) of < 400 kg bestrijdingsmiddelen 


toepassing op stoffen 

in deze klassen 

klasse 5.2 

ja 

LQ < 1.000 kg 

ja 

nee 

PGS 8 

spuitbussen/ 

gaspatronen 

ja 

samen met gevaarlijke 

stoffen of > 50 kg/liter [D] 

ja 

nee 

nee 

gasflessen met meest ja 

voorkomende gassen [A] waterinhoud > 115 liter 

nee 

nee 

ja 

verpakkingsgroep I of 


nee 

ja 

> 1 kg/liter 

nee 

ja 

klasse 3 VG II 

ja 

> 25 kg/liter 

ja 

nee 

totaal van de klassen 

3 [C] , 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 6.1 

en 6.2 cat I3/I4 

ja 

nee 

> 50 kg/liter 

nee 

ja 

opslag valt onder 

werkingssfeer PGS 15 

nee 

totaal klasse 8 + 9 

ja 

> 250 kg/liter 

ja 

nee 

nee 

combinatie van gevaarlijke 

stoffen met verschillende 

ondergrenzen 

nee 

ja 

totaal > 100% van de 

ondergrens [B] 

nee 

ja 


toepassing 

NB 

Bij LQ-verpakkingen gelden de dubbele hoeveelheden als ondergrens. 

[A] Zie hoofdstuk 6 en Bijlage 7 van PGS 15. 

[B] Zie paragraaf 2.1.2 van deze Handleiding voor een voorbeeld. 

[C] Klasse 3, VG III kent een aantal uitzonderingen, zie paragraaf 2.1.2 van deze Handleiding. 

[D] Voor vloeistoffen en samengeperste gassen geldt de inhoud in liters. Voor vaste stoffen en overige gassen geldt de inhoud 

in kilogrammen. 

41


Bijlage C 

Beslisschema: Welke eisen aan opslagvoorziening? 

brandveiligheidsopslagkast 

nee 

gasflessen 

nee 

ja 

ja 

§ 3.1, vrs 3.2.1.6, § 3.6, 3.10 

t/m 3.16, 3.24 t/m 3.27 

§ 3.1, 3.2, 3.4 t/m 3.7, 3.11, 

3.15 t/m 3.23, 6.2.1 t/m 6.2.17 

spuitbussen of 

gaspatronen 

nee 

ja § 3.1, 3.2, 3.4 t/m 3.7, 3.11, 3.12, ja ja ja ja 

> 10.000 kg 

> 2.500 kg 

> 400 kg 

3.13, 3.15 t/m 3.23, 7.3 

nee nee nee 

§ 7.2 + 7.7 § 7.6 

§ 7.5 

§ 7.4 

opslag in containers tbv 

transport? 

nee 

ja 

§ 3.6, 3.17 t/m 3.20, 3.24 t/m 3.26 

Hoofdstuk 5 

algemene eisen voor 

overige gevaarlijke stoffen 

§ 3.1, 3.2.3, 3.2.4, 3.3 t/m 

3.9, 3.11 t/m 3.27 

inpandig? 

ja 

§ 3.2.1 

nee 

§ 3.2.2 

ja 

klasse 4.1, 4.2, 4.3? Hoofdstuk 8 

nee 

klasse 5.2? 

nee 

ja 

LQ < 1.000 kg 

nee 

ja 

Hoofdstuk 9 

nee 

PGS 8 

> 10.000 kg of >1.000 

kg 6.1 VG I of 8 VG I 

met etiket 6.1 

ja 

Hoofdstuk 4 

nee 

geen verdere eisen van toepassing 

42


Bijlage D 

Stappenplan vergunningverlening 

Hierna is kort beschreven volgens welke stappen de toepassing van PGS 15 bij vergunningverlening kan 

worden aangepakt. 

Stap 1: Is sprake van een nieuwe of bestaande situatie? 

Voor de toepassing van PGS 15 is van belang of sprake is van een nieuwe of bestaande situatie. Bij nieuwe 

situaties (oprichtings- of uitbreidingsvergunningen) is PGS 15 direct van toepassing. 

Wanneer een vergunning wordt verleend voor een opslagvoorziening waarvoor al eerder vergunning is 

verleend, kan het zijn dat deze voorziening niet voldoet aan de eisen zoals die voor nieuwbouw gelden. 

Dan moet worden bezien of het redelijk is of voor deze voorziening wordt verlangd dat deze in de nieuw 

af te geven vergunning wel op dat niveau wordt gebracht. Een en ander hangt af van de kosten, in 

verhouding tot het te bereiken hogere veiligheidsniveau. In het kader van het Bouwbesluit is bepaald dat 

er een gegronde reden moet zijn om van een bestaande bouwkundige voorziening te verlangen dat deze 

wordt gebracht op het niveau van nieuwbouw. Tussenoplossingen zijn ook mogelijk, waarbij enige 

bouwkundige verbeteringen worden aangebracht zonder dat geheel aan de eisen voor nieuwbouw wordt 

voldaan. Daarbij is van belang na te gaan in hoeverre de eisen op grond van PGS 15 verschillen van die uit 

CPR 15. Een voorbeeld is de situatie dat uitsluitend klasse 8, VG II en III wordt opgeslagen. De eisen ten 

aanzien van de brandwerendheid van een opslagvoorziening zijn daarvoor komen te vervallen. Het is 

derhalve niet redelijk om van een inrichtinghouder te verwachten dat de brandwerendheid in stand wordt 

gehouden. 

Stap 2: Gegevens in vergunningaanvraag 

Om op grond van de vergunningaanvraag te kunnen beoordelen of en zo ja welke eisen uit PGS 15 van 

toepassing zijn moet de vergunningaanvraag informatie bevatten over de aanwezige verpakte gevaarlijke 

stoffen. Voor alle verpakte gevaarlijke stoffen geldt, dat ten minste de volgende gegevens moeten worden 

verstrekt: 

− omschrijving van de stof; 

− ADR-klasse (plus bijkomend gevaar en classificatie); 

− aard van de verpakking, het verpakkingsmateriaal en inhoud van de verpakking; 

− maximaal aanwezige totale hoeveelheid; 

− wijze en locatie van de opslag of opslagvoorziening. 

Bij opslagvoorzieningen voor meer dan 10.000 kg is altijd maatwerk nodig. Zie daarvoor hoofdstuk 4 van 

PGS 15 of hoofdstuk 4 van deze Handleiding. 

Stap 3: Voorschriften in de vergunning 

Aan de hand van de verstrekte gegevens moet allereerst worden beoordeeld of PGS 15 van toepassing is. 

Vervolgens kan worden vastgesteld welk soort opslagvoorziening nodig is (het bedrijf zal dit in de vergunningaanvraag 

hebben omschreven) en welke eisen daar aan worden gesteld. De relevante voorschriften 

uit PGS 15 kunnen in de vergunning worden opgenomen, waarbij de overwegingen die bij het vaststellen 

van die voorschriften een rol hebben gespeeld in de considerans kunnen worden vermeld. 

De voorschriften uit PGS 15 kunnen op verschillende manieren via de milieuvergunning van toepassing 

worden verklaard. Elk bevoegd gezag hanteert hiervoor zijn/haar eigen aanpak, uiteenlopend van een 

algemene verwijzing 'dat de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen moet voldoen aan PGS 15' tot het 

overnemen van letterlijke teksten uit PGS 15 in de milieuvergunning. Uitgangspunt moet hierbij altijd zijn, 

dat de voorschriften eenduidig en handhaafbaar zijn en dat het voor de inrichtinghouder ondubbelzinnig 

duidelijk is welke eisen er aan de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen worden gesteld. 

Aanbevolen wordt om in een milieuvergunning te verwijzen naar de voor de Wet milieubeheer relevante 

bepalingen uit PGS 15. 

Gelijkwaardigheidsbeginsel 

Maatwerk moet worden toegepast voor situaties waar een interpretatie van een voorschrift nodig is om 

de eisen vast te kunnen stellen, dan wel waar de feitelijke situatie afwijkt van PGS 15. Het is dan aan de 

vergunningaanvrager om gegevens te overleggen waaruit blijkt dat met de afwijkende situatie een 

minimaal gelijkwaardige bescherming kan worden bereikt. Het bevoegd gezag bepaalt uiteindelijk of 

dit ook daadwerkelijk het geval is en of voor de afwijkende situatie vergunning kan worden verleend. 

43


Bijlage E 

Verschillen met CPR 15 - richtlijnen 

Deze bijlage geeft een overzicht van de belangrijkste verschillen tussen de met de voormalige CPR 15 - 

richtlijnen en PGS 15. 

Aspect Toelichting op het verschil tussen CPR 15 en PGS 15 

Indeling gevaarlijke stoffen 

ADR indeling van gevaarlijke stoffen in plaats van Wms 

stofcategorieën (met uitzondering van de CMR-stoffen). 

Meer gevaarlijke stoffen onder de 

werkingssfeer 

Minder stoffen onder werkingssfeer 

Meer situaties onder werkingssfeer 

Aanpassing ondergrenzen 

Bodembescherming 

Hoeveelheden in kg of liter 

Aanpassing van de eisen voor 

stoffenscheiding 

Gelijkwaardigheidsbeginsel 

Werkvoorraad nader gespecificeerd 

Inpandige en uitpandige opslagvoorzieningen 

De werkingssfeer is uitgebreid met de volgende categorieën 

gevaarlijke stoffen: 

− gasflessen, spuitbussen en gaspatronen 

− zeer licht ontvlambare stoffen 

− brandgevaarlijke vaste stoffen 

− voor zelfontbranding vatbare stoffen 

− stoffen die in contact met water brandbare gassen 

ontwikkelen 

− organische peroxiden (klasse 5.2, tot 1.000 kg) 

− infectueuze stoffen (ziekenhuisafval en diagnostische 

monsters). 

− carcinogene, mutagene en reproductietoxische stoffen 

(CMR-stoffen) 

Schadelijke en irriterende stoffen (Xn en Xi volgens Wms) 

vielen wel onder de werkingssfeer van CPR 15, maar niet meer 

onder PGS 15. 

Opslag van containers gevuld met gevaarlijke stoffen valt 

onder werkingssfeer van PGS 15. Hierbij is aangesloten bij de 

"Leidraad voor vergunningverlening voor opslag van verpakte 

gevaarlijke stoffen bij stuwadoorsbedrijven". De voorschriften 

staan in hoofdstuk 5 van PGS 15. 

De ondergrenzen van de werkingssfeer zijn voor de meeste 

gevaarlijke stoffen verruimd. Uitzondering vormen de CMRstoffen 

en stoffen in verpakkingsgroep I. 

In PGS 15 is ten aanzien van voorschriften over bodembescherming 

aangesloten bij de Nederlandse Richtlijn 

Bodembescherming (NRB). 

Bij het vaststellen van hoeveelheden, grenzen en dergelijke 

is aangesloten bij de terminologie van het ADR. 

Het ADR hanteert twee termen: 

1. Nominale inhoud van houders in liters (voor vloeistoffen en 

samengeperste gassen). 

2. Netto massa in kilogrammen (voor vaste stoffen en overige 

gassen). 

De voorschriften voor compartimentering zijn praktischer 

geworden en geven een bedrijf de mogelijkheid een 

opslagconfiguratie te kiezen die past bij de bedrijfsvoering. 

PGS 15 geeft bij bepaalde stoffen de mogelijkheid om de 

noodzaak van stoffenscheiding af te laten hangen van een 

beoordeling van de feitelijke opslagsituatie. 

PGS 15 bevat het gelijkwaardigheidbeginsel, op grond 

waarvan andere maatregelen kunnen worden getroffen dan 

die in PGS 15 zijn voorgeschreven mits wordt aangetoond dat 

een minstens vergelijkbaar beschermingsniveau wordt 

gerealiseerd. 

PGS 15 geeft een omschrijving van het begrip werkvoorraad, 

zodat de kans op verschillende interpretatie door bevoegd 

gezag en bedrijf kleiner is. 

PGS 15 gaat over inpandige en uitpandige opslagvoorzieningen, 

in tegenstelling tot de termen losse kast, bouwkundige kast, 

kluis, opslaggebouw en vatenpark uit de CPR 15 reeks. Deze 

aanpassing geeft meer flexibiliteit en ruimte voor nieuwe 

ontwikkelingen op het gebied van kant-en-klare opslagvoorzieningen. 

44



Grotere opslaghoeveelheid in 

inpandige opslag voorzieningen 

Verplichting tot nooddrukontlasting 

is vervallen 

Introductie begrip 'vakbekwaamheid' 

Meerdere opslagvoorzieningen 

met elk < 10.000 kg onder het 

algemeen regime 

Eisen productopvangcapaciteit 

gewijzigd 

Veranderingen met betrekking tot 

opslag van gasflessen 

Certificatie en beoordeling brandbeveiligingsinstallaties 

De eisen voor inpandige opslag zijn, onder bepaalde 

omstandigheden, versoepeld. Beschikt een inpandige 

opslagvoorziening over een brandmeldinstallatie met 

doormelding (of gelijkwaardig), dan mag 10.000 kg (in plaats 

van 2.500 kg) worden opgeslagen. De beperking tot 2.500 kg 

geldt overigens niet voor klasse 8, VG II en III. 

Op grond van CPR 15-1 moest een kluis of opslaggebouw. 

Waar (licht) ontvlambare vloeistoffen zijn voorzien van een 

drukontlastvoorziening welke een plotseling optredende 

drukgolf kan opvangen zonder dat de gehele constructie 

bezwijkt. PGS 15 stelt deze eis niet meer. Reden hiervoor is, dat 

op grond van PGS 15 zodanige preventieve voorzieningen zijn 

voorgeschreven, dat de noodzaak voor een dergelijke 

maatregel is komen te vervallen. 

Daar waar in de CPR 15 reeks werd gesproken in termen van 

voorlichting en instructie, moet op grond van PGS 15 tijdens 

het verrichten van werkzaamheden met gevaarlijke stoffen in 

opslagvoorzieningen van meer dan 2.500 kg een vakbekwaam 

persoon aanwezig zijn. Wat onder vakbekwaam wordt 

verstaan, is toegelicht in paragraaf 3.17 van PGS 15. 

Voor meerdere opslagvoorzieningen binnen een inrichting 

met elk minder dan de hiervoor genoemde ondergrenzen 

gelden voor elke opslagvoorziening de eisen uit hoofdstuk 3 

van PGS 15. Hoofdstuk 4 is dan niet van toepassing. Vroeger 

was CPR 15-2 van toepassing. 

CPR 15 eiste een productopvangcapaciteit van 100% bij 

brandbare stoffen en 100% van de grootste emballage plus 

10% van totale emballage bij niet brandbare stoffen. 

In PGS 15 wordt een andere aanpak gehanteerd: 

− bij een opslag van < 10.000 kg geldt 110% van de grootste 

verpakking of (als dat meer is) 10% van de totale verpakkingen; 

− bij een opslag van > 10.000 kg gelden andere eisen, welke 

afhankelijk zijn van het beschermingsniveau en het 

vlampunt van de opgeslagen stoffen. Naast de productopvang 

gelden bij een opslag van meer dan 10 ton ook 

eisen ten aanzien van de bluswateropvang. De totale 

opvangcapaciteit wordt bepaald door de som van de 

bluswateropvangcapaciteit en de productopvangcapaciteit. 

In de meeste 8.40 amvb’s werd voor de opslag van gasflessen 

verwezen naar de CPR 15-1. In vergelijking hiermee stelt de 

PGS-15 op een aantal punten geen eisen meer. Zo hoeft er 

geen afdak tegen de weersinvloeden te worden gerealiseerd, 

omdat risico’s van gasflessen hoofdzakelijk worden bepaald 

door oververhitting als gevolg van een brand in de omgeving. 

Voor het onderhoud van de gasflessen is het echter wel aan te 

bevelen deze tegen weersinvloeden te beschermen. Verder 

zijn een vloeidichte vloer en productopvang niet meer 

verplicht. Ook is er geen scheiding meer vereist of een 

brandwerendheid van 60 minuten tussen brandbare en 

brandbevorderende gassen. Het Activiteitenbesluit verwijst 

naar PGS 15. 

PGS 15 speelt in op de nieuwe accreditatie- en certificatiemethode 

voor brandbeveiligingsinstallaties. De systematiek 

blijft wel vergelijkbaar: 

− een brandbeveiligingsinstallatie moet zijn ontworpen 

volgens een bepaalde norm; 

− het bevoegd gezag moet de installatie hebben 

goedgekeurd; 

− certificatie bij oplevering en jaarlijkse inspectie na 

ingebruikname. 

45



Brandbeveiligingsinstallatie geschikt 

voor opgeslagen stoffen 

Verplichting tot opstellen intern 

noodplan 

Versoepelde eisen voor kortdurende 

opslag 

Bij beschermingsniveau 1 is een brandbeveiligingsinstallatie 

noodzakelijk. Verschillende typen zijn beschreven in bijlage 5 

van PGS 15. Voordat een keuze voor een bepaald type wordt 

gemaakt moet echter nadrukkelijk worden nagegaan of deze 

geschikt is voor de stoffen die zullen worden opgeslagen. 

PGS 15 bevat een verplichting tot het opstellen van een intern 

noodplan, voor opslagen van: 

− meer dan 10.000 kg gevaarlijke stoffen; 

− meer dan 1.000 kg zeer giftige stoffen (klasse 6.1, VG I); 

− giftige of giftig/bijtende gassen in gasflessen met een 

waterinhoud van > 250 liter. 

De voorschriften van PGS 15 (paragraaf 3.19) sluiten aan bij 

het Brzo en de ARIE-regeling. 

Vergelijkbaar met de eisen in het Activiteitenbesluit voor 

open overslagbedrijven, bevat PGS 15 in voorschrift 3.1.6 

versoepelde eisen voor kortdurende opslagen. Het voorschrift 

is van toepassing op verpakte gevaarlijke stoffen die aan 

derden zijn geadresseerd. 

46


Bijlage F 

Extra informatie 

F.1 Gedeelte van Tabel A van hoofdstuk 3.2 van het ADR 

Tabel A uit hoofdstuk 3.2 vormt de kern van het ADR en geeft voor gevaarlijke stoffen informatie over de 

classificering, verpakkingsgroep, etikettering en een groot aantal andere zaken die voor het transport van 

een bepaalde gevaarlijke stof van belang zijn. Hierna zijn de gegevens voor methanol, mierenzuur en 

natronloog vermeld. 

UN-nr 

Benaming en beschrijving 

Klasse 

Classificatiecode 


Etiketten 

Bijzondere bepalingen 

Gelimiteerde hoeveelheden 

instructies 

bijzondere bepalingen 

Verpakkingen 

gezamenlijke 

verpakking 

instructies 


UN-transporttanks 

6.1, II 

tankcode 


RID tanks 8, I 

Vervoerscategorie 

colli 

losgestort 

laden, lossen en 

behandeling 

Bijzondere 

bepaling voor 

het vervoer 

Expres-goed 

Gevaarsidentificatienummer 

ADRartikel 

3.1.2 2.2 2.2 2.1.1.3 5.2.2 3.3 3.4.6 4.1.4 4.1.4 4.1.10 4.2.4.2 4.2.4.3 4.3 4.3.5 

6.8.4 

1.1.3.1c 7.2.4 7.3.3 7.5.11 7.6 5.3.2.3 

kolom nr [1] [2] [3a] [3b] [4] [5] [6] [7] [8] [9a] [9b] [10] [11] [12] [13] [15] [16] [17] [18] [19] [20] 

1230 methanol 3 FT1 II 3+6.1 279 LQ0 P001 

IBC02 

MP19 T7 TP2 L4BH TU15 

TE1 

TE15 

2 CW13 CE7 336 

CW28 

1779 mierenzuur 8 C3 II 8 LQ22 P001 

IBC02 

MP15 T7 TP2 L4BN 2 CE6 80 

1824 natriumhydroxide, 

oplossing 

(natronloog) 

8 C5 II 8 LQ23 P001 

IBC02 

MP15 T7 TP2 L4BN 2 CE6 80 

Voor de toepassing van PGS 15 zijn met name de volgende kolommen van Tabel A van belang: 

Kolom Omschrijving Relevantie 

[1] UN-nummer Unieke identificatie van een stof of preparaat. 

[2] benaming/omschrijving Chemische benaming van de stof of handelsnaam. 

[3a] ADR-klasse Relevant voor werkingssfeer en vaststellen eisen; kern van PGS 15. 

Bij meerdere gevaarsaspecten geeft de klasse het grootste gevaar aan. 

[3b] classificatiecode Geeft gevaarsaspect aan, relevant voor hoofdstuk 8 (opslageisen 

voor stoffen klasse 4.x), Bijlage 7 (meest voorkomende gassen) en 

de stoffenscheidingsregels. 

[4] verpakkingsgroep De verpakkingsgroep (I, II of III) is onder meer van belang voor 

de toepassing van de ondergrenzen en het vaststellen van opslageisen 

en beschermingsniveaus. 

[5] etikettering Deze kolom geeft aan welke ADR-vervoersetiketten op een 

verpakking moeten zijn aangebracht. Als sprake is van meerdere 

gevaarsaspecten, moet voor elk aspect een etiket aanwezig zijn. 

[7] LQ (Limited Quantities) LQ betekent in dit geval dat voor methanol het LQ-regime niet van 

toepassing is. Als een andere LQ vermelding is aangegeven geeft 

ADR voorschrift 3.4.6 informatie over welke LQ zijn bedoeld. 

De gelimiteerde hoeveelheden zijn relevant voor: 

− de toepassing van de ondergrenzen (bij LQ-verpakkingen worden 

de ondergrenzen voor de werkingssfeer van PGS 15 verdubbeld); 

− de mogelijkheid voor opslag van een kleine hoeveelheid van 

ADR klasse 5.2 onder PGS 15-condities; 

− bij uitsluitend LQ-verpakkingen zijn de stoffenscheidingsregels 

niet van toepassing. 

47


F.2 Voorbeeld van een veiligheidsinformatieblad voor Methanol 

Voor de toepassing van PGS 15 zijn niet alle onderdelen van een veiligheidsinformatieblad even relevant. 

In het volgende voorbeeld zijn uitsluitend de meest relevante (onderdelen van) hoofdstukken weergegeven. 

Hoofdstuk 1 

Onderwerp 

Synoniemen 

Gebruik van de stof 

Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap/onderneming 

Informatie 

CAS-nr 67-56-1 

EG-index-nr 

methylalcohol, houtgeest 

oplosmiddel, brandstof 

603-001-00-X 

EINECS-nr 200-659-6 

RETCS-nr 

NFPA-code 1-3-0 

Molecuulmassa 32.04 

Brutoformule 

PC1400000 

CH3OH 

Hoofdstuk 2 

Gevaarlijke 

Bestanddelen 

Samenstelling en informatie over de bestanddelen 

CAS-nr. 

EINECS-nr. 

methanol 67-56-1 

200-659-6 

Concentratie in % Gevaarsymbool Risico’s (R-zinnen) 

99.9 % F; T R11 

R23/24/25 

R39/23/24/25 

Hoofdstuk 3 

Hoofdstuk 4 

Hoofdstuk 5 

Hoofdstuk 6 

Hoofdstuk 7 

Hoofdstuk 8 

Gevaren 

Eerste-hulp maatregelen 

Brandbestrijdingsmaatregelen 

Maatregelen bij accidenteel vrijkomen van de stof of het preparaat 

Hanteren en opslag 

Maatregelen ter beheersing van blootstelling/ persoonlijke bescherming 

Hoofdstuk 9 Fysische en chemische eigenschappen 

Eigenschap 

Waarde 

Voorkomen (bij 20°C) 

Helder vloeibaar 

Geur 

Zwakke alcoholgeur 

Kleur 

Kleurloos 

Eigenschap 

Waarde 

pH-waarde 

N.B. 

Kookpunt/kooktraject 64.5 °C 

Vlampunt 

11 °C (TCC) 

Explosiegrenzen 

6 - 36 vol% 

Dampdruk (bij 20°C) 

127 hPa 

Dampdruk (bij 50°C) 

535 hPa 

Relatieve dichtheid (bij 20°C) 0.792 

Wateroplosbaarheid 

Volledig 

Oplosbaar in 

Ethanol, ether, aceton, chloroform 

Relatieve dampdichtheid 1.1 

Viscositeit 

0.0006 Pa.s 

Verdelingscoëfficiënt n-octanol/water -0.82/-0.66 

Verdampingssnelheid 

− t.o.v. butylacetaat 

− t.o.v. ether 

5.9 

5.3 

Smeltpunt/smelttraject - 97.8 °C 

Zelfontbrandingstemperatuur 385 °C 

Verzadigingsconcentratie 

166 g/m³ 

48


Hoofdstuk 10 

Hoofdstuk 11 

Hoofdstuk 12 

Hoofdstuk 13 

Stabiliteit en reactiviteit 

Toxicologische informatie 

Ecologische informatie 

Instructies voor verwijdering 

Hoofdstuk 14 Informatie met betrekking tot het vervoer 

Onderwerp Landvervoer (ADR/RID) Informatie 

ADR-klasse 3 

ADR Classificatie Code 

FT1 

ADR/RID verpakkingsgroep 

II 

Stofaanduiding nummer 1230 

UN nummer 1230 

RID-klasse 3 

Gevaarsaanduiding nummer. 336 

TREM-kaart 

CEFIC TEC(R)- 30S1230 

’Proper shipping name’ 

Methanol 

Andere informatie Transport label(s): 3 + 6.1 

Hoofdstuk 15 

Wettelijk verplichte informatie 

Licht ontvlambaar (F) 

Giftig (T) 

R-waarschuwingszinnen 

R11 

R23/24/25 

R39/23/24/25 

Licht ontvlambaar 

Giftig bij inademing, opname door de mond en aanraking met de huid 

Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing, 

aanraking met de huid en opname door de mond 

S-veiligheidsaanbevelingen 

S(01/02) 

S07 

S16 

(Achter slot en buiten bereik van kinderen bewaren) 

Verpakking goed gesloten houden 

Verwijderd houden van ontstekingsbronnen - niet roken 

S36/37 Draag geschikte handschoenen en beschermende kleding 

S45 

In geval van ongeval of als men zich onwel voelt, onmiddellijk een arts 

raadplegen (indien mogelijk de arts dit veiligheidsinformatieblad tonen) 

Hoofdstuk 16: 

Overige informatie 

49


F.3 Errata PGS 15 

Sinds de publicatie van PGS 15 in juni 2005 is de richtlijn op een tweetal punten gewijzigd. Daarnaast is 

een aantal onvolkomenheden gesignaleerd. In deze bijlage staat een overzicht van aanpassingen. De 

eerste twee zijn opgenomen in het "Errata bij PGS 15 d.d 5 juli 2005", zie www.vrom.nl. De overige zullen in 

de toekomst worden gepubliceerd. 

Onderdeel in PGS 15 

Hoofdstuk 3.2: Bouwkundige eisen 

aan een opslagvoorziening 

Hoofdstuk 3.2, voorschrift 3.2.4.4 

Bijlage 4, onder NEN 2678 

Paragraaf 7.1, derde alinea, tweede 

streepje 

Tabel 2 

Voorschrift 3.7.1 

Bijlage 3: stoffenscheiding 



Diverse onderdelen 

Omschrijving 

De paragraaf is in zijn geheel vervangen door de paragraaf in 

het erratum. Het gaat in hoofdzaak om de volgende wijzigingen: 

− een aanpassing van de tekst voor wat betreft de interpretatie 

van het Bouwbesluit. 

− een aanpassing van de paragraaf "Eigenschappen toegepaste 

materialen in de gebouwconstructie"; het begrip 

onbrandbaar is aangepast. 

Aan dit voorschrift is toegevoegd dat bij de beoordeling van 

de onbrandbaarheid moet worden gekeken naar ten minste de 

eerste 10 mm. 

Bij "Toegestaan voor de opslag van gevaarlijke stoffen" moet 

klasse 2 worden verwijderd. 

Wijzigen in: 

Opslag van spuitbussen en gaspatronen met een gezamenlijke 

inhoud die groter is dan de voor de inhoud van de spuitbus 

van toepassing zijnde ondergrens volgens tabel 3, waarvan de 

inhoud (zowel het drijfgas als de stof die verneveld moet 

worden) in de zin van de Wms aangemerkt moet worden als 

een zeer licht ontvlambare, licht ontvlambare, ontvlambare, 

toxische, corrosieve of oxiderende stof. 

Onder klasse 2 moeten ook 'gaspatronen' worden vermeld. 

De eisen ten aanzien van ventilatie van opslagvoorzieningen 

gelden ook voor brandveiligheidsopslagkasten. Er zal worden 

geanticipeerd op NEN‐EN 14470-1 en NEN‐EN 14470-2. 

Er zal expliciet worden vermeld dat er geen noodzaak is voor 

compartimentering van gasflessen. 

De norm voor ondergrondse brandkranen is vervangen door 

NEN‐EN 14339. 

Dit voorschrift wordt aangepast voor wat betreft de plaatsing 

van tankcontainers met klasse 3 stoffen. 

Aanpassing naar aanleiding van wijzigingen in het ADR: 

− wijziging van vlampunt 61°C naar 60°C; 

− UN 2005 is vervallen (Tabel 8 van hoofdstuk 8); 

− UN 1014 is vervallen (Bijlage 7); 

− nieuw etiket voor klasse 5.2 (verplicht na 31-12-2010). 

50


F.4 Standpunt Arbeidsinspectie over explosieveiligheid in PGS 15 opslagvoorzieningen 

Explosieveiligheid in PGS 15-opslagen voor verpakte gevaarlijke stoffen 

Standpunt Arbeidsinspectie betreffende UN-gekeurde verpakkingen en verpakkingen onder het 

LQ-regime 

Samenvatting 

Dit standpunt is alleen geldig voor opslagen van verpakte gevaarlijke stoffen die voldoen aan de beheersmaatregelen 

van de PGS 15 richtlijn of haar voorganger de CPR 15 en voor verpakkingen zonder ontluchtingsventiel 

die voldoen aan het UN-keur of vallen onder het LQ-regime. 

Sinds juni 2005 is voor bedrijven en overheden de PGS 15 richtlijn beschikbaar voor de opslag van gevaarlijke 

stoffen. Daarnaast is per 1 juli 2006 de ATEX-richtlijn, de Europese richtlijn voor explosieveiligheid, via 

het Arbobesluit van kracht. De samenloop van deze richtlijnen hebben gezorgd voor een aantal vragen 

over explosiegevaar, gevarenzone-indeling en explosieveilig materieel in PGS 15 opslagen. 

De Arbeidsinspectie heeft nu een standpunt ingenomen ten aanzien van explosieveiligheid en UNgekeurde 

verpakkingen zonder ontluchtingsventiel. Deze verpakkingen zijn beproefd en goedgekeurd 

voor transportdoeleinden. Ook voor verpakkingen die vallen onder het LQ-regime is dit standpunt van 

toepassing. Het standpunt is alleen geldig voor opslagen die voldoen aan de voorschriften uit de PGS 15 

waarop de Arbeidsinspectie het toezicht heeft of aan de voorschriften van haar voorganger, de CPR 15. 

Het standpunt luidt dat bij het indelen van een PGS 15 opslag in gevarenzones dergelijke verpakkingen 

niet worden gezien als secundaire gevarenbron. Dit is een verduidelijking van de NPR 7910-1 (2001). In het 

geval van een PGS 15 opslag met alleen verpakkingen die voldoen aan de UN-keur, kan dit leiden tot een 

indeling in Niet Gevaarlijk Gebied. Het belangrijkste gevolg hiervan is dat tijdens normaal bedrijf geen 

explosieveilig materieel hoeft te worden gebruikt (zoals heftrucks). 

Deze aanpak is in lijn met de ATEX-regelgeving rond explosieveiligheid uit het Arbobesluit. Het blijft voor 

bedrijven altijd noodzakelijk om in het kader van explosieveiligheid rekening te houden met calamiteiten, 

zoals het lek steken van een vat met de lepels van een heftruck of het vallen van een vat uit een stelling. 

Over twee jaar kan dit standpunt worden geëvalueerd. 

1. Inleiding 

Sinds juni 2005 is voor bedrijven en overheden de PGS 15 richtlijn beschikbaar voor de opslag van gevaarlijke 

stoffen. Daarnaast is per 1 juli 2006 de ATEX-richtlijn, de Europese richtlijn voor explosieveiligheid, via 

het Arbobesluit onverkort van kracht (artikelen 3.5a tot en met 3.5g). De samenloop van deze richtlijnen 

hebben gezorgd voor een aantal vragen over explosiegevaar, gevarenzone-indeling en explosieveilig 

materieel in PGS 15 opslagen. 

Na de implementatie van de ATEX 137 regelgeving in de Nederlandse wetgeving is door de Arbeidsinspectie 

geconstateerd dat bedrijven die gevaarlijke licht ontvlambare stoffen in emballage in loodsen 

opslaan (in de volksmond de zogenaamde CPR 15-2 loodsen), niet voldeden aan de letter van richtlijnen 

en normen. Hierbij betrof het voornamelijk de indeling in zone 2 voor gasexplosiegevaar en het daardoor 

noodzakelijke gebruik van explosieveilig materieel van categorie 3. In het bijzonder vormden de interne 

transportmiddelen zoals heftrucks een struikelblok. 

De branche heeft beargumenteerd dat onder normaal bedrijf het explosierisico verwaarloosbaar is. 

Het gebruik van explosieveilige heftrucks zou niet nodig zijn, omdat in de opslag brandbare stoffen in 

UN goedgekeurde verpakkingen (cans, vaten of IBC-containers) worden vervoerd. 

De essentie van dit argument is dat verpakkingen die voldoen aan de eisen uit de transportwetgeving 

voor vervoer van gevaarlijke stoffen waar het gaat om verpakking en etikettering, zoals verwoord in 

de "Recommendations on the Transport of Dangerous Goods", niet behoeven te worden gezien als 

secundaire gevarenbron als bedoeld in de Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR) 7910 deel 1 (2001). 

Deze notitie geeft aan welk standpunt de Arbeidsinspectie op dit terrein inneemt. In deze notitie wordt 

gesproken over brandbare stoffen waarbij het vooral zal gaan om brandbare vloeistoffen omdat dat de 

grootste groep producten is. Het standpunt is echter ook van toepassing op gassen verpakt in reguliere 

gasflessen en op spuitbussen. Tevens geldt dit regime ook voor de UN verpakte brandbare vaste stoffen, 

waarvoor de NPR 7910-2 wordt gebruikt. 

51


2. Regelgeving rond explosieveiligheid en gevarenzone-indeling 

Sinds 1 juli 2003 is §2a Explosieve atmosferen in het Arbeidsomstandighedenbesluit opgenomen met 

daarin de artikelen 3.5a tot en met 3.5f. Hierdoor is de Europese richtlijn 1999/92/EG, betreffende minimumvoorschriften 

voor de verbetering van de gezondheidsbescherming en van de veiligheid van werknemers 

die door explosieve atmosferen gevaar kunnen lopen (ook ATEX 137 genoemd), in de Nederlandse 

wetgeving geïmplementeerd. Gevolg van de nieuwe artikelen is, dat ook bedrijven die gevaarlijke stoffen 

opslaan, uiterlijk op 1 juli 2006 de gevaren van explosieve atmosferen en de bijzondere risico’s die daaruit 

kunnen voortvloeien hebben beoordeeld en schriftelijk hebben vastgelegd. 

Als uit de beoordeling blijkt dat er bij normaal bedrijf explosieve atmosferen van gasmengsels kunnen 

voorkomen, moeten de gebieden waar deze atmosferen kunnen heersen, worden ingedeeld in zogenaamde 

gevarenzones. Voor deze zones moeten dan speciale voorzieningen worden getroffen ten 

aanzien van ontstekingsbronnen (naast het treffen van allerlei andere algemene preventieve beheersmaatregelen 

die zijn vermeld in de PGS 15 of in nog voorkomende gevallen uit de CPR 15-1/2). Afhankelijk 

van de hoeveelheden en aanwezigheidsduur zijn er drie zones te onderscheiden: zone 0, 1 of 2. Uitgangspunt 

voor deze gevarenzone-indeling zijn de plaatsen waar brandbare stof kan vrijkomen. In vakjargon 

worden dit de gevarenbronnen genoemd, waarbij drie vormen zijn te onderscheiden: 

− een continue gevarenbron, dwz. een plaats waar tijdens normaal bedrijf brandbare stof meer dan 

1.000 uur per jaar vrijkomt; 

− een primaire gevarenbron, dwz. een plaats waar tijdens normaal bedrijf brandbare stof tussen 10 en 

1.000 uur per jaar regelmatig of incidenteel vrijkomt; 

− een secundaire gevarenbron, dwz. een plaats waar het vrijkomen van brandbare stof tijdens normaal 

bedrijf niet waarschijnlijk is, in elk geval minder dan 10 uur per jaar. 

Uitgangspunt van de zone-indeling is zone 0 bij een continue gevarenbron, zone 1 bij een primaire en 

zone 2 in het geval van een secundaire gevarenbron. Afhankelijk van de ventilatieomstandigheden in de 

omgeving van de gevarenbron, kan de zone-indeling zwaarder of lichter uitvallen dan de overeenkomstige 

zone. In gebieden waarbinnen tijdens normaal bedrijf geen explosieve atmosfeer kan ontstaan, 

zijn geen specifieke maatregelen ten aanzien van ontstekingsbronnen nodig. Een dergelijk gebied 

wordt aangemerkt als NGG (Niet Gevaarlijk Gebied). 

De zonering kan worden uitgevoerd met behulp van de Nederlandse Praktijkrichtlijn NPR 7910-1 

"Gevarenzone-indeling met betrekking tot ontploffingsgevaar – Deel 1: Gasontploffingsgevaar", 

gebaseerd op NEN-EN-IEC 60079-10. De Arbeidsinspectie hanteert deze richtlijn als norm: bedrijven die 

in noodzakelijke gevallen maatregelen nemen in overeenstemming met deze praktijkrichtlijn en tot 

gevarenzone-indelingen komen, voldoen hiermee aan de vereisten uit de arbeidsomstandighedenregelgeving. 

3. Standpunt over het opslaan van brandbare gevaarlijke stoffen in UN goedgekeurde verpakking 

Zoals in de inleiding aangegeven, zijn betrokken bedrijven van mening dat brandbare stoffen die conform 

de UN regels zijn verpakt niet als secundaire gevarenbron moet worden beschouwd (verpakkingen van 

dergelijke gevaarlijke stoffen in opslagloodsen zijn gezien de definities zeker niet te beschouwen als een 

continue of primaire gevarenbron). 

In NPR 7910-1 worden blikken en vaten met brandbare vloeistoffen gewoonlijk als secundaire gevarenbronnen 

gezien (hoofdstuk 7.3 Secundaire gevarenbronnen). Echter UN verpakkingen worden aan een 

strenge aantoonbare typekeur onderworpen (in Nederland o.a. verzorgd door TNO Certification B.V.). 

Verpakkingen die aan UN-eisen moeten voldoen, ondergaan de volgende testen: 

− Valproeven vanaf een hoogte van 0,8 – 1,8 meter. 

− Lekdichtheidstesten bij een druk van 0,2 - 0,3 bar overdruk. 

− Inwendige hydraulische drukproeven tot 1,75 maal de dampspanning van de vloeistof bij minimaal 

50°C gedurende 5 – 30 minuten. 

− Stapelproeven tot een hoogte van minimaal 3 meter. 

52


In hoofdstuk 7.4 van NPR 7910-1 wordt een overzicht gegeven van onderdelen die niet als gevarenbron 

behoeven te worden beschouwd. Voor de onderhavige problematiek gaat het om de volgende tekst uit 

dit hoofdstuk (de aanhef in combinatie met het derde aandachtsstreepje), namelijk: “Onderdelen waarbij 

goede constructie, goed onderhoud en goede bedrijfsvoering de kans op vrijkomen van brandbare stof 

ook onder abnormale bedrijfsomstandigheden en bij storingen verwaarloosbaar klein wordt geacht, zijn 

geen gevarenbronnen. Hiertoe behoren: 

− flens-schroefdraad- en knelverbindingen die niet aan (grote) temperatuurvariaties, drukschommelingen 

of trillingen onderhevig zijn en die door ontwerp, uitvoering en beproeving als geheel dicht kunnen 

worden beschouwd”, 

Gezien het voorgaande (het gaat bij de verpakkingen die onder het UN-keur vallen immers om de schroefdraad- 

en knelverbindingen) en gegeven de eisen waaraan de UN gekeurde verpakkingen voor brandbare 

stoffen voldoen en de aard van de normale bedrijvigheid met die verpakkingen (opslag en transport), 

is de Arbeidsinspectie van mening dat de UN gekeurde verpakkingen voor brandbare stoffen zonder 

ontluchtingsventiel in opslagloodsen niet als secundaire bron behoeven te worden aangemerkt. 

In loodsen met uitsluitend opslag van brandbare stoffen in dergelijke UN gekeurde verpakkingen, hoeft 

dus geen gebruik te worden gemaakt van explosieveilige heftrucks tijdens normale bedrijfsomstandigheden. 

Ook zijn andere maatregelen ter beperking van explosiegevaar in geval van het normale bedrijf 

niet noodzakelijk. 

De uitzondering geldt ook voor de kleinverpakkingen (veelal consumentenproducten) die volgens het 

zogenaamde LQ-regime (Limited Quantities regime) zijn verpakt. Deze verpakkingen zijn weliswaar niet 

getest, maar door hun kleine volume (25 ml tot maximaal 5 liter per binnenverpakkingen afhankelijk van 

de gevaarszetting van het product) en wegens het feit dat die dubbel verpakt zijn, kunnen die slechts een 

klein effect (risico) veroorzaken bij een lekkage. In hoofdstuk 3.4 van het ADR is deze vrijstelling in detail 

uitgewerkt. 

In alle andere vormen van opslag van brandbare stoffen zoals de opslag van aanstekers; UN-gekeurde 

verpakkingen met ontluchtingsventiel; IBC-verpakkingen die buiten de beproevingstermijn worden 

gebruikt en andere niet gekeurde verpakkingen is sprake van secundaire gevarenbronnen. Deze bronnen 

zullen leiden tot een gevarenzone en de daaruit voortvloeiende noodzakelijke veiligheidsmaatregelen 

moeten worden uitgevoerd. De maatregelen in NPR 7910‐1 zijn gebaseerd op het principe van ‘normale 

bedrijfsvoering’ (zie paragraaf 3.12.3 en 1.3) en niet op een calamiteit, zoals het leksteken van een vat door 

de lepels van een heftruck of het vallen van een vat uit een stelling. 

Het is altijd noodzakelijk dat bedrijven in het kader van explosieveiligheid (en/of andere bepalingen in 

het Arbobesluit) nadenken hoe om te gaan met calamiteiten waarbij explosiegevaar kan ontstaan en 

dat ze daarvoor ook preventief maatregelen nemen. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat een bedrijf toch 

explosieveilige materieel (zoals een pomp en/of verlichting) moet inzetten om lekgeraakte verpakkingen 

te verwijderen. 

53


F.5 Overzicht van in deze Handleiding gebruikte afkortingen 

Afkorting 

ADR 

AI 

ARIE 

Omschrijving 

Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses 

par Route 

Arbeidsinspectie 

Aanvullende Risico Inventarisatie en Evaluatie 

BC Brandcompartiment, Brandcompartiment als bedoeld in het Bouwbesluit 2003 

(gedeelte van één of meer gebouwen bestemd als maximaal uitbreidingsgebied 

van brand). 

BdB 

Bevi/Revi 

Basisdocument Brandbeveiliging 

Besluit externe veiligheid inrichtingen/regeling externe veiligheid inrichtingen 

Brzo Besluit risico's zware ongevallen 1999 


CPR 

GHS 

GS 

GF 

Carcinogene, mutagene of reproductietoxische stoffen 

Commissie Preventie van Rampen 

Globally Harmonised System 

Gevaarlijke stof 

Gasfles 

IBC Intermediate Bulk Container, een stijve of flexibele verpakking die in hoofdstuk 6.5 

van het ADR is genoemd. 

IPPC-richtlijn 

LQ 

NEN 

NPR 7910-1 

PGS 

PvE 

Reach 

RI&E 

SB 

TPED 

UN 

VG 

VIB 

Wbdbo 

Wm 

Europese Richtlijn 96/61/EG inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van 

verontreiniging 

Limited Quantities, Gelimiteerde Hoeveelheden 

Nederlandse Norm 

Nederlandse Praktijkrichtlijn NPR 7910-1 "Gevarenzone-indeling met betrekking tot 

ontploffingsgevaar – Deel 1: Gasontploffingsgevaar" 

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 


Registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen 

Risico Inventarisatie & Evaluatie 

Spuitbus 

Transportable Pressure Equipment Directive 

United Nations (In Nederlands “VN”) 

Verpakkingsgroep (in Engels “PG” : Packing Group) 

Veiligheidsinformatieblad 

Weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag 

Wet milieubeheer 

Wms Wet milieugevaarlijke stoffen (vervalt per 1 juni 2008) 

Voor overige in deze Handleiding gebruikte begrippen wordt verwezen naar de begrippenijst in 

hoofdstuk 10 van PGS 15. 

54


F.6 Meer informatie nodig? 

Organisatie Welke informatie? Vindplaats 

ministerie van VROM − digitale versie PGS 15 en errata internet: www.vrom.nl 

InfoMil − checklist PGS 15; 

− downloaden van deze 

Handleiding PGS 15; 

− veelgestelde vragen PGS 15; 

− helpdesk PGS 15. 

Postbus PGS 

Voor het melden van tekortkomingen 

in PGS 15. 

Ministerie van SZW 

Arbeidsinspectie 

Nederlandse 

Vereniging voor 

Brandweerzorg en 

Rampenbestrijding 

(NVBR) 

Inspectie Verkeer & 

Waterstaat 

UN-ECE 

Europese Unie 

Informatie over arbeidsomstandighedenwet- 

en regelgeving 

en interpretatie daarvan. 

Informatie over arbeidsomstandighedenwet- 

en regelgeving en 

interpretatie daarvan. 

Informatie over de ATEX 

richtlijnen. 

Informatie over brandpreventie en 

brandbestrijding. 

Informatie en informatiebladen 

over vervoer van gevaarlijke 

stoffen. 

ADR-tekst in het Engels 

(versie 2007). 

ADR-tekst in het Nederlands 

(versie 2003, niet actueel). 

internet: www.infomil.nl 

Helpdesk: telefoon: (070) 373 55 75 

(van 9 tot 12 uur) 

e-mail: info@infomil.nl 

internet: via www.infomil.nl 

postadres: 

Beheergroep Publicatiereeks 

Gevaarlijke Stoffen 

p/a InfoMil 

Postbus 93144 

2509 AC Den Haag 

internet: www.szw.nl 

telefoon: (070) 333 44 44 of 

0800 - 9051 

internet: www.arbeidsinspectie.nl 

telefoon: (070) 304 45 00 of 

0800 - 9051 

internet: www.nvbr.nl 

telefoon: (026) 355 24 55 

telefoon: (070) 305 24 44 

internet: www.ivw.nl/nl/gevaarlijkestoffen/ 

Goederenvervoer/regels/index.jsp 

www.unece.org/trans/danger/publi/adr/ 

adr2007/07ContentsE.html 

http://eur‐lex.europa.eu/LexUriServ/site/nl/ 

oj/2004/l_121/l_12120040426nl00010864.pdf 

of zoek op Publicatieblad L121 uit 2004 

via http://europa.eu.int/eur-lex/lex/ 

55

InfoMil is een initiatief van de ministeries van VROM en Economische 

Zaken, in samenspraak met Interprovinciaal Overleg (IPO), Vereniging 

van Nederlandse Gemeenten ( VNG) en de Unie van Waterschappen. 

InfoMil is een opdracht van het ministerie van VROM en een onderdeel 

van SenterNovem. 

InfoMil 

Juliana van Stolberglaan 3 

2595 CA Den Haag 

Postbus 93144 

2509 AC Den Haag 

Telefoon 070 373 55 75 

Telefax 070 373 56 00 

info@infomil.nl 

www.infomil.nl 

Een publicatie van InfoMil, 

december 2007 

3IMV0708 © InfoMil, Den Haag 2007 

Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, kan SenterNovem geen 

enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Bij publicaties van SenterNovem die 

informeren over subsidieregelingen geldt dat de beoordeling van subsidieaanvragen uitsluitend 

plaatsvindt aan de hand van de officiële publicatie van het besluit in de staatscourant.

Errata bij PGS 15 d.d 28 juni 2005 

Errata hoofdstuk 3.2: Bouwkundige eisen aan een opslagvoorziening 

In de inleiding van hoofdstuk 3.2 (pagina 17) worden de teksten van de alinea’s ‘Uitvoering 

weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag van een opslagvoorziening’ (pagina 17) en 

‘Eigenschappen toegepaste materialen in de gebouwconstructie’ (pagina 18) vervangen door 

onderstaande teksten. Tevens wordt paragraaf 3.2.4.4 (pagina 22) vervangen door een 

onderstaande tekst. 

Uitvoering weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag van een opslagvoorziening 

De WBDBO moet volgens het Bouwbesluit 2003 worden bepaald overeenkomstig NEN 6068. Een 

brandcompartiment moet worden gezien als een kubus die “rondom” (wanden, gevels en afdekking) 

dezelfde WBDBO heeft. Het begrip weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO) bevat 

twee aspecten: de weerstand tegen branddoorslag en de weerstand tegen brandoverslag. De weerstand 

tegen branddoorslag wordt praktisch gezien bereikt door brandwerende (scheidings)constructies. Voor de 

experimentele bepalingsmethode van de brandwerendheid van bouwdelen is NEN 6069 van toepassing. 

Indien brandwerende scheidingsconstructies worden toegepast dient de draagconstructie waaraan de 

scheidingsconstructie bevestigd is dezelfde brandwerendheid te hebben, of dient een voorziening te 

worden getroffen dat het bezwijken van een draagconstructie niet leidt tot het bezwijken van een 

scheidingsconstructie. De weerstand tegen brandoverslag wordt praktisch gezien bereikt door afstand 

tussen ruimten. 

Er is echter op een aantal punten binnen de reikwijdte van deze richtlijn aanvulling nodig met betrekking tot 

de uitvoering van de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag, hetgeen neerkomt op: 

- De brandwerendheid als bedoeld in NEN 6069 wordt bepaald aan de hand van de standaard- of 

gereduceerde brandkromme. Een brand waarbij brandbare vloeistoffen betrokken zijn, zal zich anders 

gedragen dan deze gemodelleerde brand. Dit zou kunnen betekenen dat bij zo’n brand niet altijd de 

gewenste tijdsduur van brandwerendheid van een scheidingsconstructie wordt behaald. Dit noodzaakt 

een aanvullend voorschrift met betrekking tot de uitvoering van brandwerende constructies; 

- Binnen de reikwijdte van de NEN 6069 zou het mogelijk zijn om glazen puiconstructies toe te passen 

in wanden en afdekking van een opslagvoorziening. Glazen puiconstructies worden echter volgens 

NEN 6069 niet op dezelfde criteria getest als wandconstructies (Uitleg TNO). Een belangrijk criterium 

waaraan glasconstructies niet hoeven te voldoen is het criterium ‘thermische isolatie betrokken op 

temperatuur’. Bij het toepassen van brandwerende beglaasde puiconstructies zou dus niet de 

brandwerendheid worden verkregen die met het voorschrift is beoogd. Hoewel van toepassing zou ook 

het criterium ‘thermische isolatie betrokken op warmtestraling’ onvoldoende waarborgen bieden, daar 

als grenswaarde voor de maximale stralingsintensiteit 15 kW/m 2 wordt aangehouden terwijl de 

grenswaarde van 10 kW/m 2 bij opslag van gevaarlijke stoffen wordt gehanteerd. Met betrekking tot de 

WBDBO cq. de brandwerendheid moet daarom voor alle constructies aan alle criteria van de NEN 

6069, uitgave 1996 en NEN 6069/1A uitgave 2001 worden voldaan; 

- Om te voorkomen dat bij elke opslagvoorziening een volledige berekening moet worden gemaakt van 

de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (NEN 6068), is een praktische benadering te 

hanteren met betrekking tot de mate waarin de afstand tussen ruimten kan bijdragen aan de 

weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag: 

• indien de afstand van de uitpandige opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk 

dat tot de inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 5 meter bedraagt, en binnen 

deze 5 meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen of goederen en geen brandgevaarlijke 

activiteiten plaatsvinden, kan worden volstaan met een brandwerendheid van wanden en dak van 

de opslagvoorziening van ten minste 30 minuten. De daarvoor noodzakelijke draagconstructie van 

de opslagvoorziening moet een brandwerendheid van ten minste 30 minuten bezitten; 

• indien de afstand van de uitpandige opslagvoorziening tot de inrichtingsgrens, een ander bouwwerk 

dat tot de inrichting behoort, of andere brandbare objecten, ten minste 10 meter bedraagt, en 

binnen deze 10 meter geen opslag van brandgevaarlijke stoffen/goederen en geen 

brandgevaarlijke activiteiten plaatsvinden, is er ten aanzien van de brandwerendheid van wanden 

en dak van de opslagvoorziening en de brandwerendheid van de noodzakelijke draagconstructie 

geen eis van toepassing.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 

2500 GX Den Haag 

Erratum PGS 15 d.d 11 december 2008 

Voorschrift 4.8.2.1 komt te luiden: 

4.8.2.1 De uitgangspunten voor ontwerp, aanleg, onderhoud, beheer, opleveringsinspectie en periodieke 

inspectie van de brandbeveiligingsinstallatie moeten zijn beoordeeld door een op basis van NEN-EN- 

ISO/EC 17020 door de Raad voor Accreditatie geaccrediteerde inspectie-instelling. Bij deze beoordeling 

moet worden nagegaan of de uitgangspunten in overeenstemming zijn met de voor de betreffende 

brandbeveiligingsinstallatie geldende ontwerpnorm. Het uitgangspuntendocument alsmede de beoordeling 

ervan moet zijn goedgekeurd door het bevoegd gezag, voordat met de aanleg van de 

brandbeveiligingsinstallatie wordt begonnen. Het uitgangspuntendocument moet iedere 5 jaar door een op 

basis van NEN-EN-ISO/EC 17020 door een door de Raad voor Accreditatie geaccrediteerde inspectieinstelling 

op actualiteit worden beoordeeld. De resultaten van deze beoordeling moeten binnen inrichting 


Toelichting: In CPR 15-2 werd in plaats van “uitgangspunten” de term “Programma van Eisen” gebruikt. 

Momenteel wordt door betrokken partijen en in overleg met de Raad voor de Accreditatie een nieuwe 

accreditatie- en certificatiemethodiek voorbereid. Zodra deze methodiek in de praktijk werkt, zal de 

terminologie in deze voorschriften worden aangepast. De uitgangspunten moeten onder meer zijn 

gebaseerd op de ontwerpnorm die voor de betreffende brandbeveiligingsinstallatie van toepassing is. Als 

het bevoegd gezag de uitgangspunten heeft goedgekeurd, stelt zede houder van de inrichting daarvan 

schriftelijk op de hoogte. Bijlage 6 bevat een overzicht van ontwerpnormen voor 

brandbeveiligingsinstallaties. 

Met dit erratum is aan voorschrift 4.8.2.1 een bepaling toegevoegd dat, voordat het 

uitgangspuntendocument aan het bevoegd gezag ter goedkeuring wordt voorgelegd, er een beoordeling 

door een geaccrediteerde inspectie-instelling moet plaatsvinden. De beoordeling heeft als doel dat wordt 

nagegaan of het uitgangspuntendocument in overeenstemming is met de voor de 

brandbeveiligingsinstallatie geldende ontwerpnorm. 

Met dit erratum is voorschrift 4.8.2.1 in overeenstemming gebracht met de soortgelijke bepaling 

(voorschrift 5.2 van bijlage 1) in het Vuurwerkbesluit over sprinklerinstallaties in vuurwerkopslagplaatsen. 

Tevens is met dit erratum toegevoegd dat het uitgangspuntendocument elke 5 jaar op actualiteit moet 

worden beoordeeld. In het Vuurwerkbesluit is dit niet expliciet in voorschrift 5.2 opgenomen maar in de 

onderliggende ontwerpnorm memorandum 60. Omdat het in PGS 15 om meerdere soorten 

brandbeveiligingsinstallaties gaat, en dus om veel meer ontwerpnormen, is deze vijfjaarlijkse 

beoordelingsplicht in voorschrift 4.8.2.1 vastgelegd. Het is mogelijk dat op basis van deze beoordeling het 

bevoegd gezag van mening is dat een nieuw uitgangspuntendocument moet worden opgesteld. Een 

dergelijk nieuw uitgangspuntendocument kan in goed overleg met het bedrijf tot stand komen, dan wel 

bijvoorbeeld met een wijziging van de vergunning op basis van artikel 8.23 Wm worden verplicht gesteld. 

Een nieuw uitgangspuntendocument zal volgens de stappen beschreven in voorschrift 4.8.2.1 weer 

moeten leiden tot beoordeling, goedkeuring, mogelijke aanpassing van de installatie en inspectie.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS15 d.d. 21 november 2008 

Een passage in de PGS 15 kan leiden tot onduidelijkheden bij het gebruik van de PGS publicatie. De 

hieronder opgenomen tekst vervangt de tekst zoals opgenomen in de PGS 15 en het op 4 oktober 2007 

gepubliceerde erratum over dit voorschrift. 

3.7 Vrijkomende dampen van verpakte gevaarlijke stoffen 

AI 

3.7.1 Als er noodzaak is om vrijkomende dampen af te voeren uit een opslagvoorziening, moeten 

doeltreffende maatregelen worden genomen. 

Toelichting: 

Het is mogelijk dat bij normaal gebruik van verpakte gevaarlijke stoffen en CMR-stoffen er onbedoeld 

dampen kunnen vrijkomen, die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van gebruikers van de 

opslagvoorziening of eventueel zelfs kunnen zorgen voor een explosieve atmosfeer. Dit moet worden 

voorkomen. Het is aan de eigenaar van de opslagvoorziening om na te gaan of er schadelijke dampen 

kunnen vrijkomen en welke maatregelen moeten worden genomen. Het bepalen van de noodzaak om na 

te gaan of er dampen kunnen vrijkomen is gelegen in het Arbeidsomstandighedenbesluit, waarin is 

aangegeven dat risicobronnen moeten worden onderzocht en, indien noodzakelijk, maatregelen moeten 

worden genomen (RI&E). Voor het nemen van maatregelen kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het 

ventileren van een opslagvoorziening. 

Het nemen van maatregelen ter voorkoming van de aantasting van de gezondheid van werknemers is 

geregeld in het Arbeidsomstandighedenbesluit. Dit geldt ook voor het nemen van maatregelen ter 

voorkoming of beperking van een explosieve omgeving (zie Bijlage 1). De Arbeidsinspectie heeft haar 

standpunt gepubliceerd over de noodzaak voor voor het nemen van maatregelen om een explosieve 

atmosfeer te voorkomen bij de opslag van UN-gekeurde verpakkingen en verpakkingen onder het LQregime. 

Dit voorschrift geldt voor bouwkundige opslagvoorzieningen en losse brandveiligheidsopslagkasten. De 

milieurelevantie van de vrijkomende dampen is zeer beperkt. De verwachting is dat in verrreweg de 

meeste situaties er geen noodzaak is om maatregelen te nemen ter voorkoming van emissie naar de lucht 

op grond van de Nederlandse emissierichtlijn Lucht (NeR). Om die reden is het woord ‘Wm’ verwijderd. 

Overigens is voor de opslag van gasflessen in losse brandveiligheidsopslagkasten altijd ventilatie 

noodzakelijk. In de relevante norm voor dergelijke brandveiligheidsopslagkasten (NEN-EN 14470-2) is 

aangegeven welke ventilatievoud noodzakelijk is. 

De hieronder opgenomen tekst vervangt de tekst zoals opgenomen in de PGS 15 en de relevante errata 

hierop. 

1. 1.10 Toepassing van normen en andere vormen van pseudoregelgeving 

1.10.1 Voor zover een norm (zoals NEN of ISO) of andere vormen van pseudoregelgeving (zoals de 

NRB) waarnaar in een voorschrift in deze richtlijn wordt verwezen betrekking heeft op de uitvoering van 

constructies, toestellen en apparaten, wordt bedoeld de uitgegeven publicatie inclusief aanvullingen of 

correctiebladen, zoals die ten tijde van het aanbrengen of vernieuwen/veranderen van die constructie e.d. 

luidde, tenzij toepassing van die norm tot een zodanig laag veiligheidsniveau zou leiden dat in redelijkheid 

een hoger niveau kan worden verlangd. 

Toelichting: normen, richtlijnen e.d. worden regelmatig herzien. De wijzigingen zijn vaak beperkt, maar 

wanneer alle bestaande bedrijven toch altijd direct aan de nieuwste versie moeten voldoen kan dat grote 

(financiële) gevolgen hebben terwijl dit niet direct hoeft te leiden tot een beduidende verbetering van het 

veiligheidsniveau. Voor nieuw op te richten constructies e.d, maar ook het veranderen/vernieuwen 

daarvan, is het uitgangspunt dat voldaan moet worden aan de meest recente versie van een norm, 

richtlijn e.d. In bestaande situaties kan uitgegaan worden van de norm, richtlijn e.d. zoals deze van kracht

norm, richtlijn e.d. een (veiligheids)niveau wordt behaald dat onaanvaardbaar laag is. In dat geval kan het 

bevoegd gezag bij maatwerkvoorschrift (bij een AMvB-bedrijf) of vergunningvoorschrift (in de Wmvergunning) 

een hoger niveau verlangen, met als bovengrens de meest recente versie van de norm, 

richtlijn e.d. Wat in een concreet geval als redelijk/noodzakelijk moet worden aangemerkt, is maatwerk. 

Een en ander sluit aan bij wat al vele jaren gangbare praktijk is bij Wm-vergunningen en is grotendeels een 

uitwerking van het gelijkwaardigheidsbeginsel zoals genoemd in paragraaf 1.8 van deze richtlijn. Voor 

deze constructie (oudere normen kunnen op basis van het gelijkwaardigheidsbeginsel veelal als 

toereikend worden beoordeeld) is ook gekozen in het Gebruiksbesluit. 

2. Paragraaf 3.2 (5 de alinea, tweede aandachtstreepje) 

- Constructies die getest zijn op het criterium van straling, zoals glazen puiconstructies, zijn dus niet 

geschikt voor de opslag van gevaarlijke stoffen (de grenswaarde voor de maximale stralingsintensiteit van 

15 kW/m2, is hoger dan de 10 kW/m2, die bij opslag van gevaarlijke stoffen wordt gehanteerd). Voor de 

WBDBO cq. de brandwerendheid met betrekking tot de scheidende functie moet daarom de volgende 

criteria van de NEN 6069:2005, worden aangehouden: 

* R: Voor draagconstructies zowel onder, boven als ten behoeve van de opslag zelf 

* REI Voor dragende wanden 

* EI Voor niet-dragende wanden 

* EI 1 Voor deuren 

Toelichting: 

De normbladen NEN 6069, uitgave 1996 en NEN 6069/1A uitgaven 2001 door de NEN 6069:2005 welke is 

afgestemd op de Europese beproevingsmethode. De NEN 6069:2005 kent zelf als bijlage de oude 

beproevingsnorm voor bestaande situaties. 

3. Paragraaf 3.2 (7 de alinea) 



brandwerende constructies worden opgebouwd uit brandbare materialen. Omdat dit voor de opslag van 

bepaalde klassen gevaarlijke stoffen niet intrinsiek veilig is, is in PGS 15 bepaald dat voor de ruimten 

waarin die gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen, de eventueel noodzakelijke afdekkingen van de 

hoofddraagconstructie (om de hoofddraagconstructie te laten voldoen aan het criterium bezwijken binnen 

NEN 6069), alsmede de afdekking aan de binnenzijde van de opslagvoorziening van wanden en dak 

moeten zijn vervaardigd van materiaal, beoordeeld over ten minste de eerste 10 mm van die afdekking, 

dat tenminste voldoet aan Euroklasse A volgens NEN-EN 13501-1. Een vloer van een opslagvoorziening 

moet altijd zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. 




voorgeschreven dat het dak moet zijn geconstrueerd van niet brandgevaarlijk materiaal,.bepaald volgens 

de NEN 6063

4. Artikel 3.2.1.1 

Toelichting: 



bedoelde brandcompartiment heeft “rondom” dezelfde “WBDBO”. Voor de WBDBO cq. de 

brandwerendheid met betrekking tot de scheidende functie moet daarom de volgende criteria van de NEN 

6069:2005, worden aangehouden: 

* R: Voor draagconstructies zowel onder, boven als ten behoeve van de opslag zelf 

* REI Voor dragende wanden 

* EI Voor niet-dragende wanden 

* EI 1 Voor deuren 

Het normenkader voor losse brandveiligheidsopslagkasten is anders opgebouwd de eisen waar 

bouwkundige voorzieningen aan moeten voldoen. Om die reden kunnen genormeerde 

brandveiligheidsopslagkasten niet voldoen aan de eisen voor WBDBO. Het belangrijkste 

criterium bij genormeerde brandveiligheidsopslagkasten is de mate van brandwerendheid. 

Indien in een bestaande situatie een WBDBO of een brandwerendheid met betrekking tot scheidende 

functie van 30 minuten is vergund, kan van de eis van 60 minuten worden afgeweken, mits binnen een 

afstand van 7,5 m van de opslagvoorziening geen brandgevaarlijke goederen aanwezig zijn. 

5. Artikel 3.2.4.4 

3.2.4.4 De vloer van een opslagvoorziening moet zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. Een 

eventueel noodzakelijke afdekking van de hoofddraagconstructie, alsmede de afdekking aan de 

binnenzijde van de opslagvoorziening van wanden en dak moeten zijn vervaardigd van materiaal, 

beoordeeld over ten minste de eerste 10 mm van die afdekking dat tenminste voldoet aan Euroklasse A1 

(onbrandbaar) volgens NEN-EN 13501-1.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d. september 2008 

De nieuwe tekst van de ADR (ADR 2007) en het vervallen van de Wet milieugevaarlijke stoffen (Wms) 

hebben consequenties voor de PGS 15. Met onderstaande wijzigingen is de PGS 15 hierop aangepast. 

Voorschrift Aanpassing aan voorschrift 

Toelichting/reden 

PGS 15 

1.5 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61°C Overeenkomstig ADR 2007 

2007 

3.11.2 In de toelichting, laatste alinea, moet De Wms is vervallen 

“Wms” worden vervangen door 

“Hoofdstuk 9 van de Wm” 

3.16.1 Aan de reeks gevarensymbolen a t/m d Er is een nieuw etiket 

wordt toegevoegd: “e. organische 

peroxides” 

3.16.2 Richtlijn 91/155/EG 

(Veiligheidsinformatiebladen) moet 

Richtlijn is ingetrokken na 

invoering REACH 

worden vervangen door verordening 

(EG) nr 1907/2006 (REACH) 

4.3.2 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61 °C Overeenkomstig ADR 2007 

4.5.1 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61°C Overeenkomstig ADR 2007 

4.5.2 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61°C Overeenkomstig ADR 2007 

5.6.13 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61 °C Overeenkomstig ADR 2007 

6.1, pag. 45 Aan de paragraaf over gevaarsetiketten 

wordt het volgende toegevoegd: 

“Deze combinaties zijn voorbeelden. 

Andere combinaties zijn mogelijk. ” 

De opgegeven lijst is niet 

uitputtend 

7.1 Wms vervangen door Hoofdstuk 9 Wm De Wms is vervallen 

7.2 Vlampuntcriterium 60°C ipv 61°C 

“Wms” vervangen door “Hoofdstuk 9 

Wm” 

Overeenkomstig ADR 2007 

Wms is vervallen 

7.3.1 Temperatuur in de toelichting wordt 50°C Temperatuur in de toelichting 

gelijk aan temperatuur in 

voorschrift 

Bijlage 3, tabel 

onverenigbare 

combinaties 

“Wms” vervangen door “Hoofdstuk 9 

Wm” 

Bijlage 5, pg. 74 “Wms” vervangen door “Hoofdstuk 9 

Wm” 

Bijlage 2 Onder 2 bord voor organische peroxides 

vervangen door nieuwe versie 

De Wms is vervallen 

De Wms is vervallen 

Nieuw etiket

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d 25 juni 2008 

De tekst van paragraaf 3.2.1 wordt vervangen door onderstaande tekst: 

3.2.1 Voorschriften inpandige opslagvoorziening Wm 

3.2.1.1 De WBDBO van een bouwkundige inpandige opslagvoorziening naar een andere ruimte en van 

een andere ruimte naar een opslagvoorziening moet ten minste 60 minuten bedragen. De wanden, het dak 

en de draagconstructie van de opslagvoorziening moeten een brandwerendheid van ten minste 60 

minuten bezitten. Bij opslag in een losse brandveiligheidsopslagkast moet de opslagvoorziening voldoen 

aan de eisen van paragraaf 3.10. 

Dit voorschrift is niet van toepassing indien uitsluitend gevaarlijke stoffen van klasse 8, verpakkingsgroep II 

of III, zonder bijkomend gevaar, tot een gezamenlijke hoeveelheid van ten hoogste 10 ton, worden 

opgeslagen. 

Toelichting: 



bedoelde brandcompartiment heeft “rondom” dezelfde “WBDBO”. Met betrekking tot de WBDBO c.q. de 

brandwerendheid moet voor alle constructies aan alle criteria van de NEN 6069, uitgave 1996 en NEN 

6069/1A uitgave 2001 worden voldaan. Het normenkader voor losse brandveiligheidsopslagkasten is 

anders opgebouwd de eisen waar bouwkundige voorzieningen aan moeten voldoen. Om die reden kunnen 

genormeerde brandveiligheidsopslagkasten niet voldoen aan de eisen voor WBDBO. Het belangrijkste 

criterium bij genormeerde brandveiligheidsopslagkasten is de mate van brandwerendheid. 

Indien in een bestaande situatie een WBDBO of een brandwerendheid van 30 minuten is vergund, kan van 

de eis van 60 minuten worden afgeweken, mits binnen een afstand van 7,5 m van de opslagvoorziening 

geen brandgevaarlijke goederen aanwezig zijn. 

3.2.1.2 In de inpandige opslagvoorziening mag ten hoogste 2.500 kg gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen 



of III, zonder bijkomend gevaar tot een gezamenlijke hoeveelheid van ten hoogste 10 ton, worden 

opgeslagen. 

Toelichting: zie toelichting 3.2.1.3 

3.2.1.3 In afwijking van voorschrift 3.2.1.2 mag in een inpandige opslagvoorziening ten hoogste 10.000 kg 

gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen aanwezig zijn indien in de opslagvoorziening een brandmeldinstallatie 

aanwezig is met doormelding naar de alarmcentrale van de overheids- of bedrijfsbrandweer, of een 

daaraan gelijkwaardige voorziening. De brandmeldinstallatie moet voldoen aan NEN 2535, uitgave 1996 

en NEN 2535/A1 uitgave 2002. 

Wm, AI 

Toelichting: zie ook bijlage 6 voor ontwerpnormen van brandmeldinstallaties. Voor de duidelijkheid moet 

hier worden opgemerkt dat de beperkingen tot respectievelijk 2.500 kg (in voorschrift 3.2.1.2) en 10.000 kg 

gelden voor inpandig gesitueerde opslagvoorzieningen die niet zijn uitgevoerd met voorzieningen als 

bedoeld in hoofdstuk 4 (opslagvoorzieningen groter dan 10.000 kg). 

Een permanent bezette meldpost van een daartoe gecertificeerde bewakingsdienst kan als gelijkwaardig 

worden beschouwd, waarbij met name aspecten als alarmeringstijd een rol spelen. Tevens is het van 

belang dat ook de plaatselijke bouwverordening bepalingen kan bevatten omtrent de wijze van 

doormelding. De norm NEN 2654 geeft de eisen voor het beheer, de controle en het onderhoud van 

dergelijke brandmeldinstallaties. 

3.2.1.4 Op een verdieping van een gebouw mag maximaal 500 kg of l gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen 

worden opgeslagen. Hierbij wordt een kelder wel als een verdieping beschouwd en de begane grond van 

een gebouw niet..


of III, zonder bijkomend gevaar, worden opgeslagen. 

Toelichting: conform voorschrift 3.2.1.1 moeten ook deze beperkte hoeveelheden in een constructief 

zelfstandig brandcompartiment met een WBDBO naar andere ruimten van ten minste 60 minuten worden 

opgeslagen. Bij opslag in een losse brandveiligheidsopslagkast moet deze voorziening voldoen aan de 

voorschriften van 3.2.1.1, 3.10 en aan de voorwaarden van bijlage 4.. 

3.2.1.5 In afwijking van voorschrift 3.2.1.4 mogen er maximaal twee brandveiligheidsopslagkasten worden 

opgesteld per brandcompartiment. De brandveiligheidsopslagkasten moeten voldoen aan voorschrift 3.10 

en aan de voorwaarden van bijlage 4. 


of III, zonder bijkomend gevaar worden opgeslagen. 

Toelichting: Als op een verdieping meerdere brandcompartimenten zijn gerealiseerd is het toegestaan om 

meer dan twee brandveiligheidsopslagkasten te gebruiken. Als er bijvoorbeeld vier brandcompartimenten 

zijn gerealiseerd, is het toegestaan om acht brandveiligheidsopslagkasten te gebruiken voor de opslag van 

gevaarlijke stoffen. Hiermee is het mogelijk dat er meer dan 500 kg of l gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen 

wordt opgeslagen. In dit voorschrift is de faalkans meegenomen dat er een calamiteit ontstaat terwijl de 

deur(en) van een brandveiligheidskast op dat moment open staat (n). Volledigheidshalve wordt opgemerkt 

dat het brandcompartiment moet voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit. Dit kan betekenen dat de 

WBDBO van een brandcompartiment ten minste 20 30 of 60 minuten moet bedragen, afhankelijk van de 

hoogte van verdiepingsvloer en de leeftijd van het bouwwerk (niveau bestaande bouw of nieuwbouw). 

3.2.1.5a Door middel van het opnemen van maatwerkvoorschriften in de milieuvergunning of bij bedrijven 

waarvoor algemene regels gelden op grond van de Wet milieubeheer, kan worden afgeweken van de 

voorschrift 3.2.1.4 en 3.2.1.5. De voorwaarde is dat m.b.v. de maatwerkvoorschriften aanvullende eisen 

worden gesteld aan de brandwerende voorzieningen of branddetectie en de aanwezigheid van opgeleid en 

getraind deskundig personeel dat binnen de inrichting aanwezig moet zijn. 

Toelichting: Met dit voorschrift wordt onder voorwaarden ruimte geboden om maatwerk toe te passen. De 

verwachting is dat dit bij een beperkt aantal bedrijven van toepassing zal zijn. Bij dergelijke bedrijven gaat 

het dan vnl. om grote en complexe bedrijven waar men gewend is om te werken met interne 

werkprocedures voor arbeids- en milieuveiligheid. Bij de beoordeling van de maatwerkvoorschriften spelen 

ook de staat van onderhoud van het gebouw, de brandcompartimenten de losse brandveiligheidskasten, 

maar ook de installaties en organisatie van het bedrijf een rol. Voor de toetsing en borging van de 

maatwerkvoorschriften kan bijvoorbeeld worden aangesloten bij de ontwikkelingen van de IBB (Integrale 

Borging Brandveiligheid) 

3.2.1.6 Een opslagvoorziening mag niet in een vluchtroute zijn gelegen en mag het vluchten niet 

belemmeren. 

AI 

Bron:Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving. 

De tekst van 3.10.1 wordt vervangen door onderstaande tekst: 

3.10.1 Een brandveiligheidsopslagkast waarvan het eerste gebruik heeft plaatsgevonden na 1 januari 2006 

moet aan NEN-EN-14470-1 voldoen. Een brandveiligheidsopslagkast waarvan het eerste gebruik dateert 

van vóór die datum moet ten minste voldoen aan NEN 2678. Bij het gebruik van de 

brandveiligheidsopslagkasten moet tevens worden voldaan aan de eisen van bijlage 4. 

Toelichting: De norm NEN-EN-14470-1 kent 4 categorieën van brandwerendheid, te weten 15, 30, 60 en 

90 minuten. Afhankelijk van de toepassing van een brandveiligheidsopslagkast moet gekozen worden voor 

een bepaalde veiligheidsklasse (30, 60 of 90). In bijlage 4 is ingegaan op de verschillende eisen die bij de 

betreffende veiligheidsklassen behoren. Voor de opslag van gevaarlijke stoffen die onder PGS 15 vallen is 

het type met 15 minuten brandwerendheid niet geschikt. 

Bijlage 4 wordt vervangen door onderstaande tabel: 

Bijlage 4 

Kenmerken van veiligheidsklassen van brandveiligheidsopslagkasten 

Ministerie van VROM 25 juni 2008 Pagina 2/3

Overeenkomstig NEN 2678 NEN-EN-14470-1 

Type 30 

NEN-EN-14470-1 

Type 60 

NEN-EN-14470-1 

Type 90 

Brandwerendheid (veiligheidsperiode 40 

min.) 

30 min. 60 min. 90 min. 

Max. hoeveelheid (L) 150 150 250 250 

opslag van 

gevaarlijke stoffen 

behorende tot de 

ADR klassen: 

2**, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 

5.1*, 6.1, 8 , 9 en 


klasse 5.2 conform 

PGS 8 

3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1*, 

6.1, 8 , 9 en CMRstoffen 


PGS 8 

2**, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 

5.1*, 6.1, 8 , 9 en 



PGS 8 

2**, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 

5.1*, 6.1, 8 , 9 en 



PGS 8 

Opvangcapaciteit 

Compartimentering 

Tenminste 100% van 

de inhoud, indien het 

(licht) ontvlambare 

vloeistoffen betreft. In 

de overige gevallen 

tenminste de inhoud 

van de grootste 

verpakking 

vermeerderd met 

10% van de inhoud 

van de overige 

verpakking 

Kan plaats vinden 

door het plaatsen van 

de verschillende 

categorieën stoffen in 

afzonderlijke 

lekbakken. Voor 

iedere te 

compartimenteren 

categorie moet er een 

lekbak aanwezig zijn 


de inhoud van de 

grootste emballage, 

doch (als dat méér is) 

ten minste 10% van 


totale emballage 

(geldt alleen voor 






afzonderlijke 


iedere te 



lekbak aanwezig zijn. 









vloeistoffen 





afzonderlijke 


iedere te 

















afzonderlijke 

lekbakken.Voor 

iedere te 




Toelichting: 

* Klasse 5.1: Oxiderende stoffen niet in combinatie met brandbare stoffen 

** Klasse 2: Voor zover spuitbussen 

Toelichting bij dit erratum: 

In de uitvoeringspraktijk is gebleken dat de eisen voor de opslag op verdiepingen tot interpretatiekwesties 

kan leiden (o.a. doordat er geen definitie van het begrip ‘ruimte’ is opgenomen). Daarnaast bleek het 

gebruik van genormeerde brandveiligheidsopslagkasten, formeel gezien, niet goed mogelijk te zijn, omdat 

de normering van dergelijke kasten anders is dan die van Bouwbesluit (mate van brandwerendheid i.p.v. 

WBDBO). Met dit erratum is dit hersteld. 

Ministerie van VROM 25 juni 2008 Pagina 3/3

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d 15 mei 2008 

Voorschrift 5.6.8 komt te luiden: 

Voor tankcontainers gevuld met stoffen van de ADR-klassen 3, 5.1 en 5.2 geldt het volgende. Voornoemde 

tankcontainers gevuld met stoffen van dezelfde ADR-klasse mogen boven elkaar worden gestapeld en 

direct naast elkaar worden geplaatst. 

Voornoemde tankcontainers gevuld met stoffen van verschillende ADR-klassen mogen niet boven elkaar 

worden gestapeld of direct naast elkaar worden geplaatst. 

Toelichting: 

De plaatsing van tankcontainers, beladen met een gevaarlijke stof van de ADR klasse 3 of 5.1 of 5.2 dient 

dusdanig te zijn, dat deze tankcontainers onderling niet boven elkaar en ook niet direct naast elkaar staan. 

Niet direct naast elkaar betekent minimaal (horizontaal gemeten) een containerbreedte (2,50 meter) van 

elkaar gescheiden. 

Het stapelen en/of direct naast elkaar plaatsen van tankcontainers, gevuld met gevaarlijke stoffen van 

dezelfde klasse, is toegestaan.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d 3 april 2008 

Voorschrift 3.5.1 van PGS 15 is vervallen. 

Toelichting bij deze wijziging: 

Bliksembeveiliging komt via de Arbeidsomstandighedenregelgeving alleen aan de orde bij 

explosieveiligheid. Bij PGS 15 opslagen, met inachtneming van de beheersmaatregelen, is in het 

ongunstigste geval sprake van zone 2 voor gasexplosiegevaar. In een dergelijke zone is bliksem als 

ontstekingsbron onwaarschijnlijk. Op basis hiervan is een apart voorschrift ten aanzien van 

bliksembeveiliging in de PGS 15 niet noodzakelijk. 

Ook vanuit het bouwwerk gezien, door het toepassen van onbrandbare materialen (voorschrift 

3.2.4.4), is er geen directe aanleiding voor een specifieke eis. Wel kan, middels een PvE/BdB, om 

brandbeveiligingsinstallaties te beschermen tegen overspanningbeveiliging e.d. er redenen zijn voor 

het aanbrengen van een bliksembeveiliging. 

Vanuit milieuwetgeving en bijbehorende jurisprudentie gezien, is bliksembeveiliging op de opslag zelf 

niet in alle gevallen noodzakelijk. De noodzaak bliksembeveiliging aan te brengen is onder meer 

afhankelijk van de kans op blikseminslag op het gebouw waar de opslag zich bevindt. Er moet dus 

binnen de inrichting worden bekeken welke plaats het meest geschikt is om bliksembeveiliging aan te 

brengen. 

Onderstaande tekst vervangt de tekst van voorschrift 3.11.1: 

3.11.1 De verpakking van de in een opslagvoorziening aanwezige gevaarlijke stoffen moet zodanig 

zijn dat: 

- niets van de inhoud uit de verpakking onvoorzien kan ontsnappen; 

- het materiaal van de verpakking niet door gevaarlijke stoffen kan worden aangetast, dan wel met 

die gevaarlijke stoffen een reactie kan aangaan dan wel een verbinding kan vormen; 

- de verpakking tegen normale behandeling bestand is. 

Aan dit voorschrift wordt in ieder geval voldaan indien de gevaarlijke stoffen zijn verpakt conform de 

bepalingen van de Verenigde Naties zoals verwoord in de “Manual of tests and criteria” (Oranje 

Boek). 

Toelichting: 

Over het algemeen bevinden gevaarlijke stoffen in een opslagvoorziening zich in de zogenaamde 

UN-gekeurde verpakking. Daarnaast zijn er consumentenomverpakkingen die zijn verpakt volgens het 

regime van de zogenaamde gelimiteerde hoeveelheden (limited quantities / LQ) In deze verpakkingen 

is een dermate geringe hoeveelheid gevaarlijke stof aanwezig dat er slechts een beperkt risico ontstaat 

indien deze hoeveelheid vrijkomt. (ADR sectie 3.4 behandelt de wijze waarop gelimiteerde 

hoeveelheden behandeld moeten worden en welke vrijstellingen daarvoor gelden.) 

Breekbare verpakking moet in een opslagvoorziening (m.u.v. de werkvoorraad) zoveel mogelijk 

conform de vervoersregelgeving opgeslagen worden als samengestelde verpakking (zie ADR 

subsectie 1.2.1 en 4.1.1.5). 

Toelichting bij deze wijziging: 

Dit betreft geen inhoudelijke wijziging. Het Oranje Boek als bedoeld in de PGS 15 is niet de ADR 

zelf, maar de handleiding met bovengenoemde titel. Met deze aanpassing is de juiste titel vermeld.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d 7 januari 2008 

De in PGS 15 opgenomen norm voor bovengrondse brandkranen (opgenomen in 5.3.3) is vervangen door 

een nieuwe norm. De hieronder opgenomen tekst vervangt de tekst zoals opgenomen in de PGS 15. 

5.3.3. Ondergrondse brandkranen moeten voldoen aan NEN 947. Bovengrondse brandkranen die na 1 

maart 2008 worden geinstalleerd moeten voldoen aan NEN-EN 14384:2005. Bovengrondse brandkranen 

welke zijn geïnstalleerd vóór deze datum moeten voldoen aan DIN 3222 of NEN-EN 14384:2005. 

Toelichting: 

Bij vervanging (al of niet als gevolg van onderhoud) van een bovengrondse brandkraan na 1 maart 2008, 

moet een een brandkraan worden geinstalleerd die voldoet aan NEN-EN 14384:2005.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d. 4 oktober 2007 


hieronder opgenomen tekst vervangt de tekst zoals opgenomen in de PGS 15. 

3.7 Ventilatie Wm, AI 

3.7.1 Een opslagvoorziening moet doelmatig zijn geventileerd. Afvoer van ventilatielucht moet opde 

buitenlucht plaatsvinden. Indien natuurlijke ventilatie op de buitenlucht aanwezig is, moeten 

ventilatieopeningen zo ver mogelijk van elkaar (diametraal) zijn aangebracht. De laagste ventilatieopening 

mag niet lager liggen dan de hoogte van de drempel. De ventilatie moet continu zijn en de ventilatievoud 

van de ruimte per uur moet te allen tijde minimaal 1 bedragen. Een grotere ventilatievoud kan noodzakelijk 

zijn, afhankelijk van de gevaarsaspectenvan de opgeslagen stoffen (explosieveiligheid / 

arbeidshygiënische omstandigheden). Indien een ventilatieopening is aangebracht in een bouwkundige 

constructie waaraan op basis van paragraaf 3.2 van deze richtlijn eisen m.b.t. WBDBO of 

brandwerendheid zijn gesteld, moeten vlamkerende roosters zijn aangebracht en mag door het 

aanbrengen van de ventilatie geen afbreuk worden gedaan aan de WBDBO van de opslagvoorziening. 

Toelichting: 

Ventilatie heeft ten doel te voorkomen dat door een lekkage anders dan ten gevolge van een calamiteit, 

een explosief damp/luchtmengsel ontstaat. Zoneklassen en zoneafmetingen worden mede bepaald door 

het ventilatieontwerp (zie NPR 7910-1). Tevens heeft ventilatie ten doel schadelijke of hinderlijke gassen of 

dampen af te voeren (arbeidshygiënische aspecten). In hoeverre er sprake is van schadelijke of 

hinderlijke dampen kan bepaald worden met behulp van de RI&E. De gevaarseigenschappen van de 

opgeslagen stof(fen) moeten hierbij nadrukkelijk betrokken worden. Afhankelijk van de vraag of de 

opgeslagen stoffen een vluchtig, hinderlijk en/of giftig karakter hebben moet worden bezien of ventilatie 

geïndiceerd is en zo ja met welk ventilatievoud (aantal malen per uur dat de lucht in de ruimte wordt 

ververst).Verder moet uit het RI&E blijken of er, bij het gebruik van mechanische ventilatie, noodzaak is 

voor het plaatsen van een signaleringssysteem in geval er storing optreedt. 

Indien beveiligingen worden aangebracht (te denken valt aan detectieapparatuur) kan afgeweken worden 

van de ventilatie-eisen. Dit kan van belang zijn bij bijvoorbeeld gekoelde of verwarmde opslag. Indien een 

rookluik (rook- en warmteafvoer) zodanig is geïnstalleerd dat deze onder normale omstandigheden is 

geopend, kan een rookluik worden gezien als een ventilatiekanaal. Bij bepaalde 

brandbeveiligingsinstallaties worden eisen gesteld aan de uitvoering van ventilatiekanalen. 

Toelichting op dit erratum 

Met dit erratum wordt duidelijk dat de eis voor doelmatige ventilatie van een opslagvoorziening ook geldt 

voor brandveiligheidsopslagkasten. In de nieuwe tekst is een klein aantal verduidelijkingen angebracht en 

zijn onderstaande passages geschrapt: 

In het voorschrift de zin: 

- Dit voorschrift is niet van toepassing op een brandveiligheidsopslagkast. 

In de toelichting de zinnen: 

- Afhankelijk van de uitkomst dient doelmatige ventilatie aangebracht te worden. 

- In de norm voor brandveiligheidsopslagkasten (NEN-EN 14470-1) zijn eisen m.b.t. ventilatie 

opgenomen.

Rijnstraat 8 

Postbus 30945 


Erratum PGS 15 d.d. 12 december 2008 


hieronder opgenomen tekst is een aanvulling op bijlage 3 (paragraaf 2) van PGS 15. 

Aanvulling op paragraaf 2 van bijlage 3: 

De kans op domino-effecten bij gasflessen is niet uitgesloten, maar de kans hierop is gering. Om die reden 

is voorschrift 3.12 uitgezonderd voor de opslag van gasflessen en is er ook geen noodzaak voor het 

plaatsen van gasflessen met verschillende inhoud in gescheiden vakken of compartimenten. Dit is mede 

gebaseerd op TNO-rapport: 2006-A-R0140/B. 

Bij calamiteiten met gasflessen bestaat in principe de mogelijkheid op domino-effecten. Als er sprake is 

van fragmentatie dan kan elk type gassoort een domino-effect veroorzaken tot op relatief grote afstand. 

Overigens is de trefkans door een fragment van een cilinder gering wat, ook geldt voor het vrijkomen van 

gevaarlijke stof uit de getroffen cilinder. De domino-effecten worden voornamelijk veroorzaakt door 

verhitting van naastgelegen gasflessen (wanneer de warmtestraling hoog genoeg is lang genoeg duurt en 

koeling niet plaatsvindt). Dit kan dus ook bij brandbare gassen onderling. De enige maatregel hiertegen is 

koeling wat veelal moet geschieden door de brandweer. Hierom gaat de voorkeur uit naar een 

buitenopslag en moet de locatie goed bereikbaar zijn (artikel 6.1). 

In voorschrift 6.2.12 is opgenomen dat gasflessen die gevuld zijn met gassen met gelijksoortige 

eigenschappen, bij elkaar moeten worden opgeslagen. Dit is echter uitsluitend bedoeld om de kans op 

verwisseling bij gebruik te voorkomen en het bevorderen van het optreden bij calamiteiten en sluit dus niet 

uit dat verschillende soorten gassen dicht bij elkaar worden opgeslagen.



brandwerende constructies worden opgebouwd uit brandbare materialen. Omdat dit voor de opslag van 

bepaalde klassen gevaarlijke stoffen niet intrinsiek veilig is, is in PGS 15 bepaald dat voor de ruimten 

waarin die gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen, de eventueel noodzakelijke afdekkingen van de 

hoofddraagconstructie (om de hoofddraagconstructie te laten voldoen aan het criterium bezwijken binnen 

NEN 6069), alsmede de afdekking aan de binnenzijde van de opslagvoorziening van wanden en dak 

moeten zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal, beoordeeld over ten minste de eerste 10 mm van die 

afdekking. Een vloer van een opslagvoorziening moet altijd zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. 




voorgeschreven dat het dak moet zijn geconstrueerd van niet brandgevaarlijk materiaal. 

3.2.4.4 De vloer van een opslagvoorziening moet zijn vervaardigd van onbrandbaar materiaal. Een 

eventueel noodzakelijke afdekking van de hoofddraagconstructie, alsmede de afdekking aan de 

binnenzijde van de opslagvoorziening van wanden en dak moeten zijn vervaardigd van onbrandbaar 

materiaal, beoordeeld over ten minste de eerste 10 mm van die afdekking. 

Den Haag, 5 juli 2005 

Ministerie van VROM Pagina 2/2

Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?