HOUTBEWERKING - VVKSO - ICT-coördinatoren

HOUTBEWERKING
DERDE GRAAD BSO
LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS
VVKSO – BRUSSEL D/2011/7841/044
(vervangt leerplan D/2009/7841/013 vanaf 1 september 2011)
Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs
Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Inhoud
Lessentabel .........................................................................................................................4
1 Uitgangspunten.......................................................................................................5
1.1 Relatie met het leren op school en het werkplekleren ........................................................................5
1.2 Relatie met de geïntegreerde proef (GIP)...........................................................................................6
1.3 Relatie met de stage ...........................................................................................................................6
1.4 Relatie met het beroepsprofiel ............................................................................................................6
1.5 Relatie met de technische evolutie .....................................................................................................6
1.6 Relatie met wetgeving, specificaties, normen, veiligheidsreglementeringen en inhouden van het VCA7
1.7 Relatie met een later zelfstandig beroep.............................................................................................7
1.8 Relatie met andere vakken .................................................................................................................7
2 Studierichtingsprofiel...............................................................................................8
2.1 Vorming vertrekkend van een christelijk mensbeeld...........................................................................8
2.2 Situering ..............................................................................................................................................8
2.3 Profiel van de leerling die instroomt....................................................................................................8
2.4 Algemene doelstellingen .....................................................................................................................8
2.5 Wat na de derde graad Houtbewerking ............................................................................................9
3 Verticale leerlijn.....................................................................................................10
3.1 Logisch curriculum bso studiegebied hout........................................................................................10
3.2 Beginsituatie: reeds bereikte algemene competenties in de 2 de graad Hout....................................10
3.3 Algemene doelstellingen ...................................................................................................................11
4 Horizontale samenhang ........................................................................................12
4.1 Bij parallelle klassen in dezelfde studierichting.................................................................................12
4.2 Horizontale samenhang met aanverwante studierichtingen .............................................................12
5 Open en geïntegreerd ...........................................................................................13
5.1 Een open leerplan .............................................................................................................................13
5.2 Een geïntegreerd leerplan.................................................................................................................13
6 Leerplandoelstellingen en leerinhouden................................................................14
6.1 Profiel van het lerarenteam ...............................................................................................................14
6.2 Kader waarbinnen de doelstellingen en leerinhouden zijn geschreven............................................14
6.3 Begrippenkader.................................................................................................................................15
6.4 Algemene doelstellingen, leerplandoelstellingen, leerinhouden en pedagogisch-didactische wenken
“Houtbewerking”................................................................................................................................17
7 Algemene pedagogisch-didactische wenken ........................................................49
7.1 Geïntegreerde aanpak ......................................................................................................................49
7.2 Werkvormen ......................................................................................................................................50
7.3 Pedagogisch-didactische wenken voor het lerarenteam ..................................................................50
2 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

8 Evaluatie ...............................................................................................................51
8.1 Procesevaluatie.................................................................................................................................51
8.2 Productevaluatie................................................................................................................................52
8.3 Evalueren van attitudes.....................................................................................................................52
8.4 Advies naar rapportering voor de cluster Houtbewerking.................................................................53
9 Minimale materiële vereisten.................................................................................55
9.1 Veiligheidsvoorzieningen ..................................................................................................................55
9.2 Vaklokalen en vakmediatheek ..........................................................................................................56
9.3 Kleedruimte met wasgelegenheid.....................................................................................................56
9.4 Tekengerei en handgereedschappen ...............................................................................................57
9.5 Houtvoorraadmagazijn met optimale stockering...............................................................................58
9.6 Ingerichte werkplaats (met opslagmogelijkheid) en machinezaal.....................................................58
9.7 Stofafzuiginstallatie ...........................................................................................................................58
9.8 Persluchtinstallatie ............................................................................................................................59
9.9 Ingericht gereedschappenmagazijn ..................................................................................................59
9.10 Ingericht(e) lok(a)al(en) voor toegepaste elektriciteit, sanitair, mechanica.......................................59
9.11 Explosie-, brand-, vorst- en lekvrije opslagruimte voor afwerkingproducten ....................................60
9.12 Afwerkingslokaal (spuitlokaal) met afzuiging ....................................................................................60
10 Nuttige adressen ...................................................................................................61
11 Bibliografie ............................................................................................................65
Houtbewerking 3
3 de graad bso D/2011/7841/044

Lessentabel
Zie website VVKSO bij lessentabellen.
4 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

1 Uitgangspunten
• Een studierichting derde graad Houtbewerking wordt gekenmerkt door haar polyvalent karakter. Om
de doelstellingen van het leerplan haalbaar te maken zijn alleen de competenties van de hedendaagse binnenschrijnwerker,
buitenschrijnwerker en meubelmaker opgenomen, gebaseerd op de beroepsprofielen. Dit
betekent dat de nieuwste technieken, de huidige constructies en gebruikte materialen van toepassing zijn.
Competenties van het beroepsprofiel daktimmerman komen niet als basis voor.
• Sommige doelstellingen kunnen door de leerlingen worden bereikt via teamwork. In team leren samenwerken
aan grote projecten is een belangrijke beroepsgerichte attitude.
• De verticale samenhang met het leerplan van de tweede graad Hout zorgt voor de logische leerlijn.
• Voor het uitvoeren van “een meubel” is er afstemming op wat de leerling in de tweede graad reeds projectmatig
heeft gerealiseerd. Afhankelijk van deze inhoud realiseert de leerling in de derde graad een meubel uit
ofwel overwegend massief ofwel plaatmaterialen ofwel een combinatie van de twee.
• De vakgebonden toegepaste wetenschappen zijn geïntegreerd in TV en PV Houtbewerking.
• Verplichte stage blijft behouden. In het eerste leerjaar moet er geen stage worden ingericht, maar het mag.
In het tweede leerjaar is minimum 2 uur stage verplicht.
• Actualisering van nieuwe materialen, technieken en technologieën, nieuwe normen en voorschriften, nieuwe
inzichten.
• Door de wijze van formuleren dienen de leerplandoelstellingen, in combinatie met de algemene doelstellingen
en de leerinhouden, het verwachte beheersingsniveau (elementair, basis, uitbreiding, verdieping) aan te
geven. Complexe en moeilijk hanteerbare taxonomieën worden vermeden.
• In de leerplandoelstellingen en leerinhouden zijn theorie en praktijk geïntegreerd.
• Onder het begrippenkader (zie 6.3) is duidelijk de afbakening van de begrippen ‘Begeleid-zelfstandig’,
‘Conventionele machines’, ‘Geïntegreerde leerplandoelstellingen’, ‘Machines bedienen’, ‘Machines
instellen’, ‘Meubel’, ‘Portfolio’, ‘Uitbreiding’, ‘Uitsmetten’, ‘Vergaren’, ’Hedendaagse volwaardige uitvoering’,
‘Vorm geven’, ‘Werkpost’ en ‘Werktekening’ geschetst.
• Het minimum lestijdenpakket van de basisvorming en het specifiek gedeelte blijft 30 uur. De school kan
maximum 6 uur complementair invullen.
• Voor de basisvorming bevelen we 4 uur project algemene vakken aan.
• De hoofdstukken 1, 2, 10 en 11 geven de bronnen weer waarop het leerplan is gebaseerd.
• De hoofdstukken 3 tot en met 9 dienen als wegwijzer voor de leraar waar de te bereiken doelstellingen en
de visie van het leerplan omschreven zijn.
1.1 Relatie met het leren op school en het werkplekleren
Een deel van de leerplandoelstellingen en leerinhouden (Hoofdstuk 6) worden op school geïntegreerd aangeleerd.
Sommige bedrijven bieden leraren de mogelijkheid om industriegerichte competenties (omvat in de leerplandoelstellingen
en leerinhouden) aan de leerlingen aan te leren. Op een pedagogisch-didactische manier worden leerlingen
in het bedrijf geconfronteerd met moderne machines, nieuwe materialen, productiemethoden en hedendaagse
technieken. Deze worden aangeleerd ofwel in een aparte didactische ruimte los van het productieproces,
ofwel aan een werkpost gekoppeld aan het productieproces. De begeleiding gebeurt door een leraar en iemand
van het bedrijf.
Houtbewerking 5
3 de graad bso D/2011/7841/044

1.2 Relatie met de geïntegreerde proef (GIP)
De leerplandoelstellingen en leerinhouden (zie Hoofdstuk 6) vormen de basis van geïntegreerde projecten (proeven).
De betrokkenheid van de interne en externe juryleden en de integratie van algemene vakken vormen een
belangrijke meerwaarde bij de geïntegreerde proef.
Zie ook www.vvkso.be onder lessentabellen > 3 de graad > bso > 1 ste en 2 de leerjaar > Houtbewerking.
Aan deze lessentabel is een document i.v.m. de GIP gekoppeld.
1.3 Relatie met de stage
Eveneens is een groot deel van de leerplandoelstellingen en de leerinhouden (zie Hoofdstuk 6) realiseerbaar op
de stageplaats. Ervaring op de werkvloer vormt een belangrijke component. Een goede keuze van de stageplaats
zorgt voor een nauwe aansluiting bij de opleiding.
De vigerende reglementering is terug te vinden, bij het departement Onderwijs, door te surfen naar
http://edulex.vlaanderen.be/ en achtereenvolgens te klikken op ‘rubriek omzendbrieven’, ‘Secundair onderwijs’ en
‘Stages’. En bij het VVKSO, in de Mededelingen van het VVKSO: M-VVKSO-2003-104.
De afdeling tso/bso van de VLOR heeft een advies betreffende de leerlingenstages in het voltijds secundair onderwijs
uitgebracht. Deze informatie is te verkrijgen via: http://www.vlor.be/ en te klikken op ‘Adviezen’, vervolgens
op ‘Archief’. U vindt het ‘Advies leerlingenstages in het voltijds tso en bso’ onder ‘Raad Secundair Onderwijs’,
vervolgens ‘Klik hier voor het volledig advies’.
1.4 Relatie met het beroepsprofiel
Ieder leerplan berust op één of meerdere beroepsprofielen. In de 2 de graad zijn de beroepsprofielen “Machinaal
houtbewerker” en “Werkplaatsschrijnwerker” reeds verworven. Het leerplan derde graad Houtbewerking
is gebaseerd op activiteiten, kennis, inzichten, attituden en vaardigheden opgenomen in de beroepsprofielen
“Binnenschrijnwerker”, “Buitenschrijnwerker” en “Meubelmaker”.
Het gebeurt dat de beroepsprofielen geüpdatet worden. In dit geval wordt vanuit het VVKSO gewezen op de
wijzigingen en wordt van het betrokken lerarenteam verwacht om de nieuwe inhouden van de betrokken
beroepsprofielen op te nemen in de jaarplanning, zodat de afgestudeerde steeds voldoet aan de door de
sector of overheid opgelegde eisen en normen. Alle beroepsprofielen zijn te downloaden van de website van
de SERV (Sociaal Economische Raad van Vlaanderen)
http://www.serv.be/ onder SERV-familie/Beroepsprofielen/Informatiebank
1.5 Relatie met de technische evolutie
Hedendaagse schrijnwerkerijen en meubelmakerijen hebben zich aangepast aan de vraag van de klant en aan
de huidige economische productiemogelijkheden. Dit kent zijn impact op zowel de gebruikte technieken, constructies
en materialen als op de vormgeving. Het lerarenteam, dat verantwoordelijk is voor de invulling van de
projecten, waakt erover om de uitvoeringen af te stemmen op de huidige trends.
6 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

1.6 Relatie met wetgeving, specificaties, normen, veiligheidsreglementeringen
en inhouden van het VCA
Er wordt van alle leraren, die betrokken zijn bij het realiseren van dit leerplan, verwacht dat alle doelstellingen op
een professionele manier worden gerealiseerd. Het valt voor dat bepaalde uitvoeringen, kennis, inzichten technische
aspecten, methoden, administratie … gebaseerd zijn op wettelijk bepaalde, Koninklijke Besluiten, Vlaamse
of gewestelijke decreten, gemeentelijke regelgevingen ... Deze kunnen verwijzen naar normen, richtlijnen, afspraken,
de STS-specificaties, voorlichtingsnota’s van het Wetenschappelijk Technisch Centrum voor de Bouw,
NBN-normen, EP-normen, Energieprestatieregelgeving, bouwwetgeving, het Algemeen reglement ARAB, het
AREI …. Tijdens het realiseren van de doelstellingen dienen deze in acht genomen te worden. Bij wijzigingen
wordt vanuit het VVKSO gewezen op de aanpassingen en wordt van het betrokken lerarenteam verwacht om de
nieuwe inhouden op te nemen in de jaarplanning, zodat de afgestudeerde steeds voldoet aan de opgelegde reglementeringen,
eisen en normen.
1.7 Relatie met een later zelfstandig beroep
Indien je de leerlingen wilt voorbereiden om later een zelfstandig schrijnwerker, meubelmaker, daktimmerman …
te worden dan moeten ze het attest Bedrijfsbeheer halen. Daarbij moeten alle inhouden van de bijhorende
checklist worden gezien. Hierbij verwijzen we ook naar het KB van 29 januari 2007 betreffende de beroepsbekwaamheid
voor de uitoefening van zelfstandige activiteiten van het bouwvak en van de elektrotechnieken
alsook van de algemene aanneming. (Publicatie 2007-02-27)
1.8 Relatie met andere vakken
Bepaalde leerinhouden hebben een vakoverschrijdend karakter, bijvoorbeeld “communicatieve vaardigheden”.
Dergelijke leerinhouden, al dan niet in relatie met de geschreven doelstellingen, kunnen ingeleid worden in een
les van leraren met een andere vakspecialiteit, bijvoorbeeld tijdens de les Project algemene vakken. Dit heeft als
gevolg dat deze doelstellingen kwalitatief makkelijker worden bereikt. Deze leraren kunnen ook ondersteunende
medewerking bieden bij de geïntegreerde proef bij het samenstellen van het dossier of het maken van stageverslagen.
Houtbewerking 7
3 de graad bso D/2011/7841/044

2 Studierichtingsprofiel
2.1 Vorming vertrekkend van een christelijk mensbeeld
Ons onderwijs streeft de vorming van de totale persoon na waarbij het christelijk mensbeeld centraal staat. Onderstaande
waarden zijn dan ook steeds na te streven tijdens alle handelingen.
• Respect voor de medemens
• Solidariteit
• Zorg voor milieu en leven
• Vanuit eigen geloof respectvol omgaan met anders gelovigen en niet-gelovigen
• Vanuit eigen spiritualiteit omgaan met ethische problemen
• Respectvol omgaan met eigen lichaam (seksualiteit, gezondheid, sport …)
2.2 Situering
Houtbewerking is een polyvalente beroepsgerichte vorming die leidt, binnen de erkende beroepenstructuur, tot
de beroepen van binnenschrijnwerker, buitenschrijnwerker en meubelmaker.
2.3 Profiel van de leerling die instroomt
Constructief-technisch inzicht en praktische aanleg zijn vereist. In de tweede graad Hout is reeds gewerkt rond
realisatiegerichte competenties.
Toepassingsmogelijkheden en technische kennis van houtsoorten, aanverwante materialen, constructiemethoden,
lijm- en vergaartechnieken is minimaal vereist. Eveneens is het veilig kunnen instellen van basis houtbewerkingsmachines
minimaal vereist.
Algemene kennis en toepassingservaring van specifieke schrijnwerkuitvoeringen en meubelen is niet vereist.
Aangezien de beroepen “binnenschrijnwerker”, “buitenschrijnwerker” en “meubelmaker” geen leidinggevende en
geen coördinerende invulling kennen, beperken de communicatieve vaardigheden zich tot het bespreken van de
realisatiegebonden opdrachten met de opdrachtgever. In dit opzicht is een basis van communicatievaardigheden
vereist.
2.4 Algemene doelstellingen
In de derde graad Houtbewerking krijgen leerlingen een algemene vorming die hen in staat moet stellen te integreren
in de hedendaagse maatschappij.
Eveneens worden deze leerlingen geconfronteerd met technieken, constructies, materialen, machines en vormgeving
die momenteel van toepassing zijn binnen de schrijnwerkerij en meubelmakerij.
Leerlingen die afstuderen uit de studierichting Houtbewerking moeten in staat zijn om onder beperkte begeleiding
of zelfstandig:
• hun werkomgeving veilig te organiseren en regelgevingen toe te passen;
8 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

• de duidelijk omschreven opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering te ontleden in overleg met
de opdrachtgever;
• de opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering procesmatig voor te bereiden;
• de opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering volgens de gepaste methode te realiseren, af te
werken en eventueel te plaatsen;
• beroepsgerichte attituden toe te passen met het oog op maximale tewerkstellingskansen;
• kwaliteitscontroles toe te passen, zichzelf evalueren en waar nodig bij te sturen.
2.5 Wat na de derde graad Houtbewerking
Na het succesvol beëindigen van de derde graad Houtbewerking kan hij met de kwalificaties van binnenschrijnwerker,
buitenschrijnwerker en meubelmaker in de eerste plaats terecht als polyvalent houtbewerker in de
”schrijnwerkerij” en “meubelmakerij”.
Na enige ervaring behoort een meestergastfunctie tot de mogelijkheden. Indien hij/zij in het bezit is van het attest
bedrijfsbeheer dan kan hij/zij als zelfstandig houtbewerker vestigen.
Een aanrader is na de derde graad kiezen voor een specialisatiejaar zoals: Industriële houtbewerking, Restauratie
van schrijnwerk, Bijzondere schrijnwerkconstructies, Interieurinrichting, Restauratie van meubelen, Meubelgarneren,
Stijl- en designmeubelen, Modelmakerij of Dakwerken.
Houtbewerking 9
3 de graad bso D/2011/7841/044

3 Verticale leerlijn
3.1 Logisch curriculum bso studiegebied hout
BSO
3 de graad
3 de leerjaar
3 de graad
Restauratie van schrijnwerk
Interieurinrichting
Bijzondere schrijnwerkconstructies
Industriële houtbewerking
Restauratie van meubelen
Modelmakerij
Stijl- en designmeubelen
Meubelgarneren
1 ste en 2 de
Leerjaar
Houtbewerking
Houtbewerking-snijwerk
2 de graad
1 ste en 2 de
Leerjaar
Hout
3.2 Beginsituatie: reeds bereikte algemene competenties in de 2 de graad Hout
In het 1 ste en 2 de leerjaar van de 2 de graad Hout hebben de leerlingen onder begeleiding en binnen een duidelijk
omschreven opdracht en/of project, de volgende competenties ontwikkeld:
• De veilig georganiseerde werkomgeving van een eenvoudig proces leren ontleden.
• Een eenvoudige uitvoering leren faseren.
• Een eenvoudige uitvoering leren voorbereiden (tekenen, keuzes maken, werkmethode …).
• Elementair machinegebruik leren voorbereiden en linken met enkele basismechanismen.
• Een eenvoudige uitvoering vakkundig leren realiseren.
• Een eenvoudige uitvoering vakkundig leren afwerken.
• Kwaliteitscontroles leren toepassen en zichzelf evalueren, op advies de vaststellingen leren bijsturen.
10 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

3.3 Algemene doelstellingen
Het studierichtingsprofiel werd vertaald in zes algemene doelstellingen die verfijnd worden in leerplandoelstellingen
en leerinhouden. Deze worden begeleid-zelfstandig aangeleerd. (Zie hoofdstuk 6)
3.3.1 Hun werkomgeving veilig organiseren en vigerende regelgevingen toepassen in functie van een hedendaagse
volwaardige uitvoering (vanaf doelstelling 1). Opmerking: deze doelstellingen vinden hun
toepassing tijdens het realiseren van tal van onderstaande doelen. Alle aspecten van veiligheid worden
meegenomen als rode draad doorheen het leerpan.
3.3.2 Ontleden van de duidelijk omschreven opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering in overleg
met de leraar/opdrachtgever (vanaf doelstelling 10).
3.3.3 De opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering procesmatig voorbereiden (vanaf doelstelling
24).
3.3.4 De opdracht van een hedendaagse volwaardige uitvoering volgens de gepaste methode realiseren,
afwerken en eventueel plaatsen (vanaf doelstelling 35).
3.3.5 Beroepsgerichte attituden toepassen met het oog op maximale tewerkstellingskansen (vanaf doelstelling
81),
3.3.6 Kwaliteitscontroles toepassen, zichzelf evalueren en waar nodig bijsturen (vanaf doelstelling 82).
Houtbewerking 11
3 de graad bso D/2011/7841/044

4 Horizontale samenhang
4.1 Bij parallelle klassen in dezelfde studierichting
Het komt voor dat een grote klas gesplitst wordt in kleinere groepen. Overleg binnen het lerarenteam is hier van
primordiaal belang. Zorg dat de doelstellingen evenwichtig in de groepen worden aangeleerd. Differentiëren volgens
de interessegebieden van de leerling is hier mogelijk. Gezamenlijk opstellen van een jaarplanning en een
goede spreiding van de leerplandoelstellingen moeten ervoor zorgen dat de horizontale samenhang gegarandeerd
blijft.
Het hanteren van een uniform evaluatie-instrument zorgt dat ongelijkheden worden weggewerkt. De leerlingen
kunnen op een identieke manier permanent worden geëvalueerd en bijgestuurd.
4.2 Horizontale samenhang met aanverwante studierichtingen
Binnen de 3de graad bso zijn het vooral de attitude- (gedrag, houding) en de evaluatiegerichte doelstellingen die
overeenkomsten vertonen. Deze horizontale samenhang is bijvoorbeeld terug te vinden bij:
• Begeleid zelfstandig leerfragmenten uitbouwen
• Probleemoplossend handelen
• Verantwoordelijkheid dragen
• Situaties inschatten, evalueren, rapporteren, bijsturen
• Op een bewuste veilige manier handelen
• Milieubewust
• Teamwerk
• Planmatig of stapsgewijs handelen
• Beroepsgerichte attitudes toepassen
• Vaardigheden toepassen
12 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

5 Open en geïntegreerd
5.1 Een open leerplan
De scholen hebben een grote vrijheid voor wat betreft het implementeren en realiseren van de doelstellingen in
samenhang met de leerinhouden. De doelstellingen zijn geschreven binnen een algemeen kader. Specifieke
vormen of modellen zijn niet opgelegd. Hier ligt de keuze volledig bij het lerarenteam dat het leerplan moet realiseren.
De mogelijkheden om de doelstellingen en leerinhouden te combineren en te vertalen in projecten zijn
onbeperkt.
5.2 Een geïntegreerd leerplan
In de leerplannen van de 2de graad bso en tso van het studiegebied hout, wordt de integratie van de technische
vakken (TV) en praktijk (PV) vooropgesteld. Ook in de 3de graad vormt de integratie een fundamentele vertrekbasis.
Een geïntegreerd leerplan houdt in dat er in de opbouw geen onderverdeling is volgens vakken. Dit betekent dus
geen afzonderlijk leerplanonderdeel voor tekenen, technologie en praktijk. De leerplandoelstellingen en leerinhouden
worden zodanig aangeboden dat de praktijk en de theorie als een geheel wordt ervaren, waardoor de
afstemming van de theorie op de praktijk optimaal wordt. Dit is voor bso-leerlingen herkenbaarder.
Het is vanuit pedagogisch-didactisch standpunt absoluut noodzakelijk om degelijke samenhang te brengen tussen
praktijk en theorie. Een eerste stap om op dit vlak goede resultaten te bereiken is vertrekken vanuit een geintegreerd
leerplan. Het onderscheid tussen PV en TV is louter omwille van administratieve redenen behouden.
De versnippering in vakken van enkele uren is niet efficiënt, het is in veel gevallen interessanter om op bepaalde
ogenblikken pakketten als geheel aan te bieden. Door versnippering gaat de samenhang verloren en ontstaan tal
van overlappingen. Door de leerplandoelstellingen en leerinhouden te groeperen ontstaat er een duidelijker referentiekader
om doelgericht projectmatig te werken.
De leerplandoelstellingen en leerinhouden dienen door het lerarenteam, in overleg met de technisch adviseur(s)
(coördinator), gepland en gespreid te worden. Permanent opvolgen via teamvergaderingen is noodzakelijk.
Houtbewerking 13
3 de graad bso D/2011/7841/044

6 Leerplandoelstellingen en leerinhouden
6.1 Profiel van het lerarenteam
Dit leerplan wordt gerealiseerd door een team leraren dat voldoende onderlegd is in technieken of technologieën
van de schrijnwerkerij en de meubelmakerij. Het is een must dat dit team regelmatig in overleg gaat om de jaarplanningen
af te stemmen, om de leerlijn uit te zetten en om de knelpunten voor het bereiken van de doelstellingen
en inhouden te evalueren. In het kader van levenslang leren is het noodzakelijk dat alle leraren van het team
zich regelmatig na- en bijscholen.
Doelen en inhouden worden op een professionele, pedagogisch-didactische manier en binnen de leefwereld van
onze leerlingen, onderwezen.
Er wordt van iedere leraar van het team verwacht dat de vigerende wetgevingen gerespecteerd en toegepast
worden.
6.2 Kader waarbinnen de doelstellingen en leerinhouden zijn geschreven
Binnen het geïntegreerd werken maken de doelstellingen en leerinhouden deel uit van projecten en/of opdrachten.
Deze van de 3 de graad Houtbewerking zijn gebaseerd op hedendaagse volwaardige uitvoeringen en kaderen
binnen het technologisch proces (zie 7.1), dat gekenmerkt wordt door: de opdrachtomschrijving, het
opdoen van relevante (voor-) kennis, de voorbereiding en het realiseren, waarbij telkens het evalueren een
belangrijke plaats inneemt.
De hieronder opgesomde aspecten bereikt iedere leerling als basis:
• conventionele machines en een gestuurde machine instellen en bedienen;
• theoretisch-technische achtergrond van de binnenschrijnwerkerij (trappen, binnendeuren), buitenschrijnwerkerij
(ramen, deuren) en meubelmakerij (meubelen, interieurelementen);
• het volledige technologisch proces van een houten buitenraam geproduceerd met hedendaagse constructietechnieken
met de plaatsing van een raam;
• het volledige technologisch proces van een houten buitendeur of houten binnendeur geproduceerd met hedendaagse
constructietechnieken met de plaatsing van een deur;
• het volledige technologisch proces van een eenvoudige trap zonder de plaatsing;
• het volledige technologisch proces van een hedendaags meubel volgens de omschrijving onder 6.3;
De keuze van uitvoering (massief of plaatmaterialen of combinatie van de twee) hangt af van eerder geziene
meubelprojecten of projecten van interieurelementen in de 2 de graad.
− Als een leerling in de 2 de graad reeds massieve houtconstructies in een eenvoudig volwaardig meubel
heeft toegepast, dan kan hij/zij in de 3 de graad kiezen voor een plaatmaterialen meubel of een combinatie
van massief en plaatmaterialen.
− Indien een leerling in de 2 de graad geen massieve houtconstructies in een eenvoudig volwaardig meubel
heeft toegepast, dan maakt hij/zij in de 3 de graad een overwegend massief meubel en een plaatmaterialen
meubel of een combinatie van massief en plaatmaterialen.
Bij doelstellingen 23 en 35 onder “Kiezen uit één van de volgende doelstellingen in functie van de omschrijving
geformuleerd in het kader (zie 6.2)” stem je af volgens het curriculum van de leerling.
• elementaire plaatsings- of bevestigingstechnieken van meubelelementen opzoeken en toelichten;
• eenvoudige toepassingen van elektriciteit, sanitair …(in didactische proefopstellingen) waarmee de houtbewerker
geconfronteerd wordt tijdens plaatsingen van bijvoorbeeld een keuken.
14 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

Opmerking: leerlingen kunnen bepaalde uitvoeringsdoelstellingen individueel of via teamwerk bereiken.
6.3 Begrippenkader
Begeleid-zelfstandig
Bij de algemene doelstellingen worden de woorden ‘begeleid-zelfstandig’ gebruikt. Dit is een duidelijke verwijzing
naar het niveau waarbinnen de doelstellingen zich afspelen. Veelal kunnen doelstellingen bij bso-leerlingen
slechts bereikt worden als de werkvormen en de leermethoden kaderen binnen een gestructureerde en soms
intensieve begeleiding. Het kan gebeuren dat leerlingen van een tweede leerjaar van de derde graad bepaalde
doelen zelfstandig bereiken in combinatie met een goede begeleiding.
Conventionele machines
Dit zijn de traditionele houtbewerkingsmachines. De gestuurde en CNC-machines vallen niet onder de conventionele
machines. In de tweede graad hebben de leerlingen reeds conventionele houtbewerkingsmachines leren
instellen en bedienen, zoals de lintzaagmachine, de horizontale paneelzaagmachine, de vlakschaaf, de vandiktebank,
de langgatboormachines, de eenassige freesmachine, de gecombineerde machine, de pennenbank, de
bandschuurmachine, de vandikteschuurmachine, machines voor het aanbrengen van hang- en sluitwerk …
In de derde graad maken de leerlingen kennis met bijkomende conventionele machines.
Geïntegreerde leerplandoelstellingen
De leerplandoelstellingen en de leerinhouden zijn gekaderd binnen de algemene doelstelling. De leerinhouden
staan in relatie met de leerplandoelstelling en de algemene doelstelling. Ze zijn deels geïntegreerd en
bevatten theoretische en praktijkgerichte elementen.
Hedendaagse volwaardige uitvoering
Hiermee bedoelen we geïntegreerde projecten die een volwaardige plaats krijgen in interieurs en exterieurs (zie
6.2). Hedendaagse volwaardige uitvoeringen worden geconstrueerd en gerealiseerd met hedendaagse constructies
en materialen.
Machines bedienen
Onder bedienen wordt het opstarten, het aan- of inbrengen van de werkstukken, de controle tijdens de bewerking
en het afsluiten van de machine verstaan.
Machines instellen
Hiermee bedoelen we het aanbrengen en fijnstellen van de snijgereedschappen, de geleidingen, de veiligheden,
de opspansystemen.
Meubel
Dit is een element dienend voor het inrichten van een interieur. Ieder meubel is een interieurelement (synoniem)
en heeft meestal een duidelijke functie. Zo kan een meubel of een interieurelement een zit-, slaap-, berg-, eet-,
werk-, versierfunctie hebben. Aan de meest gekende meubelen zoals kast, stoel, tafel, keuken … kunnen andere
interieurelementen toegevoegd worden. Hedendaagse technieken, constructies, materialen en de functie bepalen
voor een stuk de vormgeving van interieurelementen. Het pure massief meubel heeft een minderheidspositie
ingenomen in het hedendaags interieur.
Portfolio
Het portfolio van een leerling is een overzicht van de behaalde getuigschriften en diploma’s aangevuld met een
opsomming van de bereikte competenties op vlak van kennis, vaardigheden, inzichten, attituden en ervaringen.
Houtbewerking 15
3 de graad bso D/2011/7841/044

Eveneens bevat het portfolio de gemaakte geïntegreerde projecten met de bijhorende projectenrapporten aangevuld
met de sterke punten, de kwaliteiten, talenten, interesses en ambities van de leerling. Het portfolio schetst
het curriculum van de leerling en is gedocumenteerd met foto’s. Het is een ideaal instrument dat gehanteerd
wordt bij sollicitaties.
Uitbreiding (U)
Uitbreidingsdoelstellingen zijn een aanvulling op de basisvorming vanuit een andere of een bijkomende invalshoek.
Uitbreiding is niet een hoger niveau. Op zich kan uitbreiding uitgewerkt worden op verschillende beheersingsniveaus.
Dit leerplan heeft zich voornamelijk beperkt tot de basisdoelstellingen. De leerinhouden bakenen de doelstelling
af. Hier en daar zijn uitbreidingsdoelstellingen en -leerinhouden (U) aangegeven. Met het oog op het grondig
verwerven van bepaalde basisdoelstellingen bevelen we aan om via zelf gekozen leerinhouden (aangepast
aan de eigenheid van de school) en alternatieve projecten of opdrachten (als uitbreiding) hieraan te
werken. De opgesomde leerinhouden zijn dus niet beperkend. Indien nodig en mogelijk kunnen ze worden aangevuld.
Uitsmetten
Dit is het ruw aftekenen van de stukken op het massieve hout om nadien uit te zagen.
Vergaren
Bijeenbrengen of samenbrengen van de onderdelen tot een geheel.
Vorm geven
De leerlingen maken geen ontwerpen. Afhankelijk van de omstandigheden, tijdens de voorbereiding, het realiseren
of het plaatsen kan het voorvallen dat de vorm van bepaalde onderdelen nader bepaald moet worden. Het
vorm geven van onderdelen moet ergonomisch, esthetisch, constructief en economisch verantwoord gebeuren.
Werkpost
De werkpost is de werkomgeving (in de werkplaats, aan de machine, op stage, op de werf…) zowel tijdens de
voorbereiding, de realisatie als tijdens de plaatsing of presentatie.
Werktekening
Om een volwaardige uitvoering in de praktijk te kunnen realiseren moet men beschikken over een werktekening.
Dit is een tekening met een minimum aan noodzakelijke gegevens om de uitvoering te kunnen maken. Een werktekening
kan op ware grootte of op schaal getekend zijn. De uitvoerder doet beroep op zijn werktekening om
werkstukken af te schrijven, om afmetingen en constructies te bepalen, om machines in te stellen ...
16 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

6.4 Algemene doelstellingen, leerplandoelstellingen, leerinhouden en pedagogisch-didactische
wenken “Houtbewerking”.
Begeleid-zelfstandig de werkomgeving veilig organiseren
en de regelgevingen toepassen
in functie van een hedendaagse volwaardige uitvoering
(Algemene doelstelling 3.3.1)
Pedagogisch-didactische wenken (doelen 1-9)
• Veiligheid, duurzaam wonen en integrale kwaliteitszorg starten bij het ontwerp en lopen als rode draden
doorheen het leerplan. Breng de leerlingen de nodige attitudes bij in verband met deze aspecten.
• De leerlingen moeten zich ervan bewust zijn dat de regelgeving rond veiligheid gemakkelijk te achterhalen
en dwingend is.
• Het schoolreglement en het werkplaatsenreglement verwijzen eveneens naar veiligheid, gezondheid, attituden.
• Wijs op de afspraken die van toepassing zijn in de school, op de werf, op de stageplaats, in het bedrijf.
• Bepaalde leerinhouden verwijzen naar het VCA-attest.
• Let op dat elke leerling, vooraleer hij/zij een machine opstart voldoende geïnformeerd is over de veiligheidsvoorschriften,
de gebruiksaanwijzingen, het werken met en de gevaren van de machine. Aan de hand van
een evaluatie kan je aantonen dat de leerlingen deze inhouden voldoende beheersen.
• Verwijs naar de impact op het milieu bij winning, productie, verwerking, gebruik en verwerking na gebruik
van materialen.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
1 De werkpost volgens de veiligheidsvoorschriften
en de productie-eisen organiseren.
• De veiligheidsvoorschriften, eigen aan de
werkpost, toepassen bij iedere fase van de
opdrachten.
• Persoonlijke beschermingsmiddelen
dragen.
• Oog hebben voor de veiligheidsrisico’s in
de omgeving van de eigen werkpost.
• Veiligheidsattitude aannemen.
• Veiligheidsrisico’s signaleren.
• De maatregelen, die men moet treffen bij
een ongeval, kennen.
LEERINHOUDEN
1.1 Veiligheidsaspecten als rode draad
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Werkplaatsreglement
Evacuatieplan, brandveiligheid
Veiligheidsvoorschriften
Veiligheidsinstructiekaarten
Machinefiches, gebruiksaanwijzingen
Technische fiches van producten
Milieuzorg, milieubewustzijn
Ergonomische werkhouding
Goede verlichting, verluchting en
verwarming
Risicoanalyses, risicobeheersing
Preventieve maatregelen
−
−
−
Kort aanhalen van de bestaande
regelgeving: Codex, ARAB, AREI, KB
welzijn op het werk …
VCA-basisveiligheid en specifieke
veiligheid
Rechten en plichten rond veiligheid en
Houtbewerking 17
3 de graad bso D/2011/7841/044

−
−
gezondheid
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Signalisatie
− EHBO-kit
1.2 Afspraken hiërarchische lijn
− De preventieadviseur
− De veiligheidscoördinator
1.3 Veiligheidsbewust handelen: de zorg voor
gereedschappen, orde, netheid, structuur,
opbergprincipes …
1.4 Werkpostorganisatie
1.5 Machineorganisatie: machinerichtlijn en
arbeidsmiddelenrichtlijn …
1.6 Maatregelen bij een ongeval
2 Tijdens het gebruik van elektrisch gereedschap
of machines aandacht hebben voor praktische
problemen of mankementen.
• Op basis van waarnemingen de mogelijke
problemen verwoorden.
• De verantwoordelijke informeren over de
problemen.
3 Weten dat er opgelegde elementaire
regelgevingen, normen, richtlijnen, afspraken
… zijn, eigen aan de beroepsactiviteiten van de
houtbewerker.
• Veiligheidsreglementeringen, eigen aan
de beroepsactiviteiten van de houtbewerker,
toepassen.
2.1 Problemen of mankementen
−
−
−
−
Losse elektriciteitsdraden
Loshangende stukken
Gebroken of gebarsten onderdelen
Blokkeringen bij overbrengingsmechanismen,
aanvoersystemen, opspanmechanismen,
pneumatische onderdelen
− Storingen
− Foutmeldingen
− Onzuiver resultaat
− …
2.2 Zintuiglijk waarnemen
2.3 Meldingsplicht
3.1 In aanmerking komende regelgevingen,
normen, richtlijnen, afspraken … (ref.:
Koninklijke besluiten, Vlaamse decreten,
Gewestelijke decreten, Gemeentelijke
regelgevingen, Belgisch Instituut voor
Normalisatie …)
−
−
−
−
−
−
−
−
CE-markering (ramen, deuren, machines,
materialen …)
EN (Europese norm)
EPR (Energieprestatieregelgeving)
IKZ (Integrale kwaliteitszorg)
NBN (Belgische norm)
Reglementeringen opgenomen in het
VCA
STS (Technische Specificaties)
Veiligheidsreglementeringen die van
toepassing zijn voor de houtbewerker:
aan machines, bij plaatsingen, tijdens
afwerkingen, bij gebruik van gereedschappen,
eigen aan materialen, bij de
18 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

werkomgeving, tijdens de werkmethode
en het transport …
−
Verwijzen naar
o ARAB (Algemeen Reglement voor
de Arbeidsbescherming)
o AREI (Algemeen Reglement op
Elektrische Installaties) (U)
o de Codex
o de ICS-classificatie (Internationaal
classificatiesysteem)
o ISO
o TV of TVN (voorlichtingsnota’s van
het WTCB)
o Welzijn op het werk
4 Duurzame keuzes maken binnen de
uitvoeringsopdrachten.
• Notie hebben van de implicaties op het
milieu.
• Een attitude aanleren om duurzame constructies
uit te voeren.
−
−
−
−
−
BENOR (U)
Bouwwetgeving die van toepassing is
voor de schrijnwerker (U)
ETA (Europese Technische goedkeuringen)
(U)
prEN (Europese norm voor producten)
(U)
…
4.1 Duurzaam wonen als rode draad
4.2 Duurzame ontwikkeling
− Wat
− Waarom
− Doel
4.3 Duurzame keuzes
− Materiaal: thermisch, akoestisch …
− Gedrag
− Verplaatsing
− …
4.4 Implicaties op het milieu
4.5 Milieukeurmerken, labels,
milieuproductinformatie
4.6 Milieugebruiksfuncties (U)
−
−
−
−
−
Aard en omvang uitputting (a)biotische
grondstoffen
Impact op ‘groene diensten’ (preventie
ziekten en plagen, recreatie en toerisme,
waterzuivering, waterbeheer)
Impact op klimaatsverandering (CO2)
Maatregelen om effecten te verhinderen
of te voorkomen
Duurzame oplossingen en preventie
Houtbewerking 19
3 de graad bso D/2011/7841/044

5 Oordeelkundig leren omgaan met
afvalmaterialen.
• Leren afval sorteren.
6 Kennis hebben van het veilig omgaan met
schadelijke stoffen die van toepassing zijn voor
de houtbewerker.
• De tekst en symbolen op het label of het
etiket van producten bespreken.
5.1 Afvalmaterialen
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Resten kunststofmaterialen
Resten plaatmaterialen
Resten massief
Spaanders
Schuurstof
Verpakkingsmaterialen
Glas
Afwerkingsproducten
Metalen
6.1 Schadelijke emissies
o Materiaalkeuze
• Formaldehyde (plaatmateriaal)
• Teerhoudende producten
• Vluchtige organische stoffen,
solventen (verf, lijm
…)
• Fijn stof, elektromagnetische
velden, schimmels
(bouwmaterialen)
o Controle omgeving
• Asbest, lood …
• Houtimpregnatie (uitloging)
6.2 Gezond binnenklimaat
o Schadelijke emissies vermijden
o Gezond materiaalgebruik
o Natuurlijk daglicht
o Correcte kamertemperatuur (18-24
°C)
o Zonwering (oververhitting zomer)
o Dampdicht – luchtdichtheid
o Koudebruggen & tocht vermijden
o Binnenklimaat: relatieve vochtigheid
30-70 %
o Geluidsisolatie en gunstig akoestisch
klimaat
6.3 Veiligheid
o
o
o
Brandveiligheid
Inbraakpreventie
Veilige drempels, trappen, leuninghoogte
20 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

7 Kennis hebben van elementaire aspecten bij
duurzaam bouwen.
8 Hout en aanverwante materialen kaderen
binnen duurzaam bouwen.
9 Zorg voor kwaliteit toepassen.
• De bedoelingen van de zorg voor kwaliteit
ontdekken.
• Een attitude voor het integraal zorgen
voor kwaliteit aannemen.
7.1 Elementaire aspecten
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Energieprestatieregelgeving
Oriëntatie
Passiefhuis, laagenergiewoningen
Zonwering
Koudebrug
Isolatiemogelijkheden en afwerking
Dak-, buitenmuur- en vloerisolatie
Glas
Warmtelekken
Luchtdichtheid
Ventilatie
Windenergie (U)
Zonne-energie (U)
Thermowood (U)
…
8.1 Hout en aanverwante materialen
−
−
−
Duurzaamheidsklassen
Sterkteklassen
FSC-label (Forest Stewardship Council,
verantwoord en duurzaam bosbeheer)
8.2 Verduurzaming en onderhoud
−
−
−
−
Keuze oppervlaktebehandeling of verduurzaming
afgestemd op toepassing
Watergedragen verven met lage VOS–
emissie (Vluchtige Organische Stoffen:
solventen, oplosmiddelen)
Natuurverven
Chemische houtverduurzamingsmiddelen
9.1 IKZ als rode draad
9.2 De filosofiegedachte van IKZ d.w.z. het
principe en de bedoelingen
9.3 Toepassingen
9.4 Attitudes
Begeleid-zelfstandig de duidelijk omschreven opdracht van
een hedendaagse volwaardige uitvoering ontleden
in overleg met de leraar/opdrachtgever
(Algemene doelstelling 3.3.2)
Pedagogisch-didactische wenken (doelen 10-23)
• Stem de uit te voeren projecten af op het geschetste kader (zie 6.2).
• Het geïntegreerd gebruik van de computer is een aanrader. Het tekenen gebeurt ook met behulp van CAD.
Houtbewerking 21
3 de graad bso D/2011/7841/044

De link met de uitvoering via CAM moet mogelijk zijn.
• Technisch tekenen is de taal van de houtbewerker. Deze communicatievorm draagt bij tot het verduidelijken
van opdracht- en/of projectonderdelen. Bij technisch tekenen maakt men veelal het onderscheid tussen
schetsen, traditioneel tekenen en CAD.
• Het vorm geven van onderdelen moet ergonomisch, esthetisch, constructief en economisch verantwoord
gebeuren. Laat de leerlingen kennis maken met goede voorbeelden.
• Onvolledige tekeningen die worden vervolledigd door de leerlingen, kunnen het komen tot inzicht bevorderen.
Dit kan als aanleermethode worden gebruikt.
• In het kader van bouw- en meubelkunst is het niet de bedoeling dat de leerlingen theorieën (data, typische
kenmerken … ) moeten instuderen. Laat de leerlingen het waardevolle van onze culturele en geschiedkundige
achtergrond van ons vakdomein leren ontdekken. Opzoeken van meubelstijlen, bekijken en schetsen
van pootvormen, panelen, lijsten, ornamenten, constructies … zouden ertoe moeten leiden dat de leerlingen
respect en waardering voor het authentieke krijgen en zich een bepaalde vorm van beroepsfierheid eigen
maken.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
10 Bestuderen van de projectopdrachten in
functie van hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking.
• Tekeningen en bouwkundige plannen lezen,
de delen situeren en ontleden.
11 Technisch overleggen en problemen
bespreken met …, advies vragen aan leraren,
medeleerlingen, begeleiders op de stage,
opdrachtgevers, juryleden (GIP) … in functie van
de hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking.
LEERINHOUDEN
10.1 Cf. kader voor de 3 de graad Houtbewerking
(6.2)
10.2 Cf. begrippenkader (6.3)
10.3 De opdracht analyseren
−
−
−
Opdrachtomschrijving
Basisgegevens ordenen, het gevraagde
Kwaliteitseisen: bouwfysische eigenschappen
(brandvertragend, inbraakvertragend,
akoestiek) afwerkingseisen …
− Is de opdracht voldoende duidelijk
− Hoe de opdracht aanpakken
10.4 Mogelijke elementen van een opdracht
− Duidelijke omschrijving: gegevengevraagde
− Voorbeelden
− Foto’s
− Bestaande toestand
− Schetsmatige voorstelling, tekening
− Relevante elementen uit het lastenboek
− Bouwkundig plan
10.5 Normen
11.1 Communicatieve attituden
−
−
−
−
−
Contacten leggen
Relaties opbouwen
Problemen bespreekbaar maken
(luisterbereidheid, weerbaarheid,
omgaan met kritiek …)
Afspraken maken met derden
Resultaatgericht
22 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

12 Elementen opmeten en schetsen om op basis
hiervan hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking voor te bereiden.
• Vastleggen bestaande toestand.
• Correcte verhoudingen toepassen.
• Traditionele meetmiddelen gebruiken.
• Laserapparatuur gebruiken.
12.1 Schets als waarnemingstekenen
12.2 Schets als communicatiemiddel
12.3 Meet- en schetsgerei
12.4 Opmetingstechnieken
−
−
−
−
−
−
Willekeurige hoeken opmeten en uitzetten.
De haaksheid van elementen opmeten
Niveauverschillen opmeten
Met afwijkingen rekening houden
Loodrechtheid bepalen
…
12.5 Opmeten van
− Dagmaten buitenraam
− Dagmaten buitendeur
− Dagmaten binnendeur
− Trapopening
− Meubel
12.6 Bestaande toestand
− Situatie
− Opmeten
− Foto’s nemen
− Nutsvoorzieningen
− Niveaus
− …
12.7 Juiste verhoudingen
13 Technische documentatie raadplegen,
kritisch selecteren, interpreteren, en ordenen
in functie van hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking.
14 Hedendaagse constructies, materialen en
toepassingen van volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking kennen en
bespreken.
13.1 Zoekstrategieën: cursusmateriaal, boeken,
tijdschriften, lastenboek, catalogi,
xylotheek, brochures, digitaal (cd-rom,
internet, tabellen …)
13.2 ICT en multimedia
13.3 Hoofdzaak-bijzaak
13.4 Algemeen-essentieel
14.1 Constructies bij
−
−
−
−
−
−
Massief meubilair
Plaatmaterialen meubilair
Houten buitenschrijnwerk: raam, buitendeur
Houten binnenschrijnwerk: trap, binnendeur
Eenvoudig daktimmerwerk (U)
Dakgoten (U)
Houtbewerking 23
3 de graad bso D/2011/7841/044

14.2 Hedendaagse of frequent gebruikte
materialen
−
−
−
−
−
−
Massieve houtsoorten
Houtderivaten, plaatmaterialen
Kunststoffen
Aluminium (U)
Glas (U)
…
14.3 Toepassingen
14.4 Communicatieve vaardigheden
15 Trapvormen kennen, bespreken en schetsen.
• Soorten trapconstructies kennen en
schetsen.
• Onderdelen van een trap kennen.
• Begrippen van trappen kennen.
• Afmetingen en verhoudingen van een
rechte steektrap kennen en berekenen.
• Afmetingen en verhoudingen van een
bordestrap kennen en berekenen.
• Materialen van trappen kennen.
• Een verdrijvingsmethode kennen, bespreken
en schetsen. (U)
16 Buitenraam- en -deurtypes kennen en
bespreken.
• De doorsneden van een vast raam schetsen.
• De doorsneden van een enkelvoudige
raam schetsen.
• De doorsneden van een samengesteld
buitenraam schetsen. (U)
• De doorsneden van een buitendeur
schetsen.
• Schematische voorstelling van de buitenraam-
en -deurtypes kennen en schetsen.
15.1 Trapvormen
− Rechte steektrap
− Bordestrap
− Verdreven trap (U)
− Scheluwtrap (U)
− …
15.2 Soorten trapconstructies van de vermelde
trapsoorten
15.3 Onderdelen van de vermelde trapsoorten
15.4 Begrippen
− Optrede
− Aantrede
− Val of sprong
− Welstuk
− Leuning
− Spijlen
− …
15.5 Afmetingen, verhoudingen, berekeningen
15.6 Materialen bij trappen
15.7 Communicatieve vaardigheden
16.1 Link met duurzaam bouwen
16.2 Buitenraamtypes
− Vast raam
− Enkelvoudige ramen
− Samengestelde ramen
− Ramen met rolluik: manueel, elektrisch
− Ramen zonder rolluik
16.3 Buitendeurtypes
−
−
Buitendeur met glas
Buitendeur met beplanking
24 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

• Onderdelen van buitenramen en -deuren
kennen.
−
−
Buitendeur met panelen
Duetdeuren
• Begrippen van buitenramen en -deuren
kennen.
• Raamfrezenset kennen en bespreken.
• Functie van de profileringen kennen en
bespreken.
• Buitenraam- en -deuropening meten.
• Houtsecties van buitenramen en -deuren
kennen in functie van het raamfrezenset.
• Materialen van buitenramen en -deuren
kennen.
16.4 Raamfrezenset
16.5 Profileringen
− Doelen
− Begrippen
16.6 Schematische voorstelling
16.7 Buitenraam- en -deurconstructies
16.8 Onderdelen van buitenramen en -deuren
16.9 Begrippen van buitenramen en -deuren
16.10 Functie profileringen
16.11 Buitenraam- en -deuropening meten
16.12 Houtsecties
16.13 Materialen bij buitenramen en –deuren
− Houtsoorten
− Pvc (U)
− Aluminium (U)
16.14 Communicatieve vaardigheden
17 Aandacht en respect voor esthetische details
van kunststijlen stimuleren.
• Esthetische details van kunststijlen opzoeken
en benoemen.
• Esthetische details van hedendaags
meubilair opzoeken en benoemen.
• Kunstgevoelig maken door de opgezochte
informatie, tekeningen, foto’s te bespreken.
17.1 Ornamenten, versieringen
17.2 Boogvormen
17.3 Lijstvormen
17.4 Pootvormen
17.5 Paneelvormen
17.6 Lijnen, volumes, verhoudingen
• Oog leren hebben voor goede vormgeving
bij kunstmeubelen en –interieurs.
• Oog leren hebben voor goede vormgeving
bij hedendaagse meubelen en interieurs.
• Esthetische details van kunststijlen tekenen
of schetsen. (U)
• Esthetische details van hedendaags
meubilair tekenen of schetsen. (U)
Houtbewerking 25
3 de graad bso D/2011/7841/044

18 Enkele kenmerken van hedendaags meubilair
opzoeken en bespreken.
• Karakteristieken van hedendaags meubilair
herkennen.
• Enkele hoofdkenmerken van kunstmeubelen
opzoeken en bespreken.
• De stijl van kunstmeubelen en interieurs
herkennen. (U)
• Bepalen uit welke periode de stijl van het
meubel dateert. (U)
18.1 Hedendaags meubilair (21 ste eeuw)
18.2 Karakteristieken van hedendaags meubilair
18.3 Meubelen en interieurs van volgende
kunststijlen
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Egyptische kunst
Griekse kunst
Romeinse kunst
Romaanse stijl
Gotische stijl
Renaissance
Barok
Rococo
Neoklassiek
Empire
Art Nouveau
20ste eeuw: Art Deco …
19 De courante maatverhoudingen van meubilair
en schrijnwerk opzoeken, kennen en
bespreken.
• Het meubel ergonomisch benaderen.
18.4 Typische kenmerken van het meubel
− Algemene vorm
− Functie
− Constructie
− Materiaalgebruik
− Pootvorm
− Rugvorm
− Armleuning
− Zitbekleding
− Ornamenten
18.5 Data stijlperioden (U)
18.6 Communicatieve vaardigheden
19.1 Maatverhoudingen meubilair in functie van:
− Slapen (bed …)
− Zitten (stoel …)
− Staan (bar …)
− Eten (tafel …)
− Werken (tafel, keukenblad …)
− …
19.2 Maatverhoudingen meubilair
− Hoogte plint
− Hoogte hangkast
− Kasthoogte
− Breedte werkvlak
− Deurkrukhoogte
− Standaardmaten (inbouwtoestellen …)
− Aanpassingen voor rolstoelpatiënten en
26 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

andersvaliden (U)
− …
19.3 Maatverhoudingen schrijnwerk
−
−
Standaardmaten (buitendeuren, binnendeuren
…)
Aanpassingen voor rolstoelpatiënten en
andersvaliden (U)
19.4 Ergonomie bij meubilair
−
−
−
−
Aangepast zitten
Aangepast bewegen
Goede houding
…
19.5 Communicatieve vaardigheden
20 De courante maatverhoudingen van een
woonruimte opzoeken, kennen en bespreken.
20.1 Maatverhoudingen woonruimte
− Plinthoogte
− Plafondhoogte
− Deuropening
− Neg (sponning) raamopening
− Verdiepingshoogte
− Standaardmaten
− …
20.2 Communicatieve vaardigheden
21 Dakvormen kennen en schetsen. (U)
• Soorten dakconstructies kennen en
schetsen. (U)
• Onderdelen van een dakconstructie kennen.
(U)
• Onderdelen van een samengesteld dak
kennen. (U)
• Dakgootconstructies schetsen. (U)
• Toegepaste materialen bij dakconstructies
opsommen. (U)
21.1 Dakvormen
− Zadeldak
− Schilddak
− Mansardedak
− Samengesteld dak
− …
21.2 Soorten dakconstructies
− Spantendak
− Gebinten
− Gelamelleerde constructies
− …
21.3 Onderdelen van een dakconstructie
21.4 Onderdelen van een samengesteld dak
− Dakgootlijn
− Kilgootlijn
− Noklijn
− Noordboomlijn
− …
21.5 Dakgootconstructies
Houtbewerking 27
3 de graad bso D/2011/7841/044

− Hanggoot
− Bakgoot
21.6 Materialen
− Hout
− Zink
− Pvc
− Koper
22 Isolatiemethoden (-technieken) van ramen en
deuren kennen.
• Isolatiemethoden (-technieken) van daken
kennen. (U)
• Inzicht hebben in het ontstaan van condensatie
bij houtbewerkingsconstructies.
• Houtbewerkingsconstructies ventileren.
• Eigenschappen van de toegepaste isolatiematerialen
bij houtbewerkingsconstructies
opzoeken en begrijpen.
23 De tekening van hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking maken.
• Constructiemethoden bepalen.
• Rekening houden met vorm geven.
• Aansluiting met de bestaande structuren
bepalen. (U)
22.1 Isolatiemethoden (-technieken)
− Thermisch
− Akoestisch
− Brandwerend
− Vochtwerend
− Geluid
22.2 Condensatie
22.3 Koude bruggen
22.4 Ventilatie
22.5 Eigenschappen van de toegepaste
isolatiematerialen
23.1 Volgens de opdracht en/of ontwerp
23.2 Volgens de opmetingen en schetsen
23.3 Tekenmiddelen: computer, CADprogramma,
teken- en schetsgerei …
• Beslag kiezen.
• Materiaalkeuze bepalen.
• Op een verantwoorde (economische, ecologische
…) manier omgaan met materialen.
• Noodzakelijke isolatiematerialen en ventilatiemogelijkheden
opnemen in de tekening.
• De gemaakte keuzes (vorm, beslag, constructies,
materialen) toelichten.
• Tekening bepalen aan de hand van de
beschikbare snijgereedschappen.
• De werktekening van een houten buitenraam
maken.
• De werktekening van een houten buitendeur
of binnendeur maken.
• De werktekening van een trap maken.
23.4 Vorm geven: verhoudingen, lay-out,
indelingen, functiegerichtheid, kleur,
economische aspecten, structuur …
23.5 Bibliotheekelementen
23.6 Te tekenen hedendaagse volwaardige
uitvoeringen
28 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso
−
−
−
−
−
−
−
Houten buitenraam
Houten binnendeur
Houten buitendeur
Houten rechte steektrap of bordestrap
Overwegend massief meubel
Plaatmaterialen meubel
Combinatie massief en plaatmaterialen
meubel
− Zitmeubel
23.7 Te tekenen werktekeningen
− Houten buitenraam
− Houten buitendeur of binnendeur
− Een trap
Afhankelijk van het curriculum van de leerling

Kiezen uit één van de volgende doelstellingen
in functie van de omschrijving geformuleerd
in het kader (zie 6.2).
• Ofwel de werktekening van een overwegend
massief meubel maken.
• Ofwel de werktekening van een plaatmaterialen
meubel maken.
• Ofwel de werktekening van een meubel
(combinatie massief en plaatmaterialen)
maken.
kiezen uit (zie 6.2)
− Ofwel een overwegend massief meubel
− Ofwel een plaatmaterialen meubel
− Ofwel een meubel uit massief en plaatmaterialen
23.8 Relatie tekening en:
− eisen van de klant: prijs, materialenkeuze,
isolatiemogelijkheden, ventilatiemogelijkheden,
afwerkingseisen …
− functionaliteit: plaats van de onderdelen
− ergonomie: maat van de mens, gebruiksafmetingen,
− bouwfysische eigenschappen
− omgeving: bestaande toestand, gebreken,
nutsvoorzieningen ...
− kwaliteitsnormen
− milieu, ecologie, recyclage
− industriële productiemogelijkheden
− beslagmogelijkheden
− bevestigingstechnieken
− demonteerbaarheid
− vindingrijkheid, innovatie (U)
− creativiteit (U)
− eigenheid, persoonlijkheid (U)
− optimalisatie (U)
− CAM-proces
23.9 Mogelijke elementen van de technische
tekening: bladschikking, delen, construc–
ties, componenten, details, aanzichten,
doorsneden, minimale bemating, minimale
materiaalaanduiding, normen …
23.10 Vorm van de mallen bepalen
23.11 Presentatie: kleurenschets, perspectief,
3D-voorstelling … (U)
Begeleid-zelfstandig de opdracht van een
hedendaagse volwaardige uitvoering procesmatig voorbereiden
(Algemene doelstelling 3.3.3)
Pedagogisch-didactische wenken (doelen 24-34)
• Leerlingen moeten een duidelijk zicht krijgen op de bewerkingsvolgordes.
• Maak gebruik van actuele prijzen om de kostprijs van een project te berekenen. Laat de leerlingen de prijzen
zelf opzoeken of via aanvraag van prijsoffertes.
• Beperk het aanleren van de gestandaardiseerde ISO-codes (DIN 66025). Alleen de belangrijkste codes die
Houtbewerking 29
3 de graad bso D/2011/7841/044

ij de meeste sturingen van toepassing zijn.
• Tijdens de praktische realisatie maken de leerlingen gebruik van hun werktekening en de werkmethode.
• Sommige vaste meubelen worden tijdens het schooljaar geplaatst, andere losse meubelen worden voor de
jury van de geïntegreerde proef of tijdens de opendeurdagen presentabel tentoongesteld. In beide gevallen
is hier voor de leerling een belangrijke verantwoordelijkheid weggelegd. Tegen een bepaalde deadline moet
de leerling in staat zijn om zijn meubelproject ordentelijk te plaatsen of te presenteren of tentoon te stellen.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
24 De werkmethode van een houten buitenraam
voorbereiden en opstellen.
• De werkmethode van een houten buitendeur
of binnendeur voorbereiden en opstellen.
• De werkmethode van een trap voorbereiden
en opstellen.
• De werkmethode van een meubel voorbereiden
en opstellen.
• De plaatsing van een buitenraam voorbereiden.
• De plaatsing van een buitendeur of binnendeur
voorbereiden.
• De plaatsing van een trap voorbereiden.
(U)
• Een ruwe planning maken.
• Aanleggen van een dossier over een hedendaagse
volwaardige uitvoering binnen
de houtbewerking.
• Gegevens verzamelen en ordenen.
• De kostprijs van de te gebruiken materialen
berekenen.
• Weten wat de toegepaste uurloonkosten
en de bewerkingskosten van de machines
zijn.
• Eenvoudige informaticavaardigheden
(tekstverwerking, rekenblad) toepassen bij
het opstellen van het dossier.
LEERINHOUDEN
24.1 Opdracht verder analyseren
24.2 Volgens criteria en afspraken
24.3 Beeldvorming van het eindresutaat
24.4 Volgens de veiligheidsaspecten
24.5 Volgens duurzaam wonen en bouwen
24.6 Volgens integrale kwaliteitszorg
24.7 Voor te bereiden en op te stellen
werkmethoden van een
− houten buitenraam
− houten buitendeur of binnendeur
− trap
− meubel (keuze zie 6.2)
24.8 Voor te bereiden plaatsing van een
−
−
−
buitenraam
buitendeur of binnendeur
trap (U)
24.9 Ruwe planning
24.10 Dossier en stageschrift/werkmethode
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Inhoudstabel
Opdrachtomschrijving
Voorstudie, tekeningen, essentiële documentatie,
eventueel foto’s
Materialenstaat, uitsmettingsplan, zaagplanning
Technische materialenfiches
Prijsoffertes, bestelbon
Voorcalculatie: vaste en variabele kosten,
verliesfactor, eenheidsprijzen …
Alle aspecten voor het bepalen van de
kostprijs (RSZ, bedrijfsvoorheffing …).
Maak link met de inhouden van bedrijfsbeheer
(U)
Vereenvoudigde nacalculatie (materiaalverbruik)
Werkmethode en planning (taakverde-
30 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

−
−
ling, veiligheid, aspect tijd …)
Zelfevaluatie, bevindingen noteren,
werkverslag, stageverslag, werkopvolging
Stagedocumenten
24.11 ICT (Informatie en Communicatie
Technologieën)/Informatica vaardigheden:
−
−
−
−
Tekstverwerking
Rekenblad
CAD/CAM
Specifieke programma's (U)
25 De werkmethoden en het dossier toelichten,
motiveren en in relatie brengen met de
hedendaagse volwaardige uitvoeringen binnen
de houtbewerking.
26 De gekozen materialen selecteren in functie
van de hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking.
• De selectie verantwoorden.
25.1 Volgens de werkmethode en planning
25.2 Volgens het dossier
25.3 Communicatie vaardigheden
26.1 Volgens de tekening
26.2 Volgens de werkmethode
26.3 Volgens eigenschappen en bestemming
26.4 Bestelbon en leveringsbon vergelijken
26.5 Selectiecriteria:
− Handelsafmetingen
− Gebreken
− Kwartier, dosse
− Kwaliteit
− …
26.6 Materialen: houtsoorten, multiplex, triplex,
spaanplaten, OSB, HPL (volkern), folies,
massiefhoutplaten, MDF, HDF, fineer, glas,
metalen, kunststof, natuursteen,
isolatiematerialen …
26.7 Zorgzaam opbergen van de materialen
26.8 Communicatieve vaardigheden
27 Oordeelkundig uitsmetten van massief hout en
opdelen van andere materialen, in functie van
de hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking.
28 Conventionele, gestuurde en CNC-machines
(met toebehoren) en gereedschappen, met
veiligheidsapparatuur kunnen kiezen en de
keuze verantwoorden in functie van de
hedendaagse volwaardige uitvoeringen binnen
de houtbewerking.
• Een CAD/CNC-toepassing opbouwen in
functie van de hedendaagse volwaardige
27.1 Uitsmettingsprincipes
27.2 Optimaliseren
27.3 Coderen van de stukken
(productgegevens)
28.1 Volgens de veiligheidsaspecten
28.2 Volgens de werkmethode
28.3 Meetinstrumenten
28.4 Conventionele, gestuurde en CNCmachines
28.5 Gereedschappen: traditioneel en
Houtbewerking 31
3 de graad bso D/2011/7841/044

uitvoeringen binnen de houtbewerking.
• Een CAD/CAM/CNC-toepassing opbouwen
in functie van de hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking.
pneumatisch
28.6 CAD/CNC toepassing
28.7 CAD/CAM/CNC toepassing
− CAD
− CAM
− CNC-programma
− Simuleren
− Importeren en exporteren bestanden
− Digitale bibliotheek
28.8 Communicatieve vaardigheden
29 Verspaningsmiddelen bij conventionele,
gestuurde en CNC-machines kennen, kunnen
kiezen en de keuze verantwoorden in functie
van de hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking.
29.1 Volgens de veiligheidsaspecten
29.2 Volgens de werkmethode
29.3 Volgens de gebruikte materialen
29.4 Verspaningsmiddelen
−
−
−
−
Frezen
Boren
Zagen
Man en Mec
29.5 Verspaningstechnieken
29.6 Gereedschapswisselaar en
gereedschappenbeheer
29.7 Communicatieve vaardigheden
30 Opspansystemen bij gestuurde en CNCmachines
kennen, kunnen kiezen en de keuze
verantwoorden in functie van de hedendaagse
volwaardige uitvoeringen binnen de
houtbewerking.
30.1 Volgens de veiligheidsaspecten
30.2 Volgens de werkmethode
30.3 Volgens de tekening
30.4 Opspansystemen
− Vacuüm
− Mal met snelspanners
− …
30.5 Communicatieve vaardigheden
31 De toegepaste afwerkingstechnieken en producten
31.1 Volgens de veiligheidsaspecten
kennen, kiezen en de keuze verant-
woorden in functie van de hedendaagse volwaardige
31.2 Volgens de milieunormen
uitvoeringen binnen de houtbewerking. 31.3 Volgens de werkmethode
31.4 Toegepaste afwerkingstechnieken
32 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

31.5 Aandachtspunten
−
−
−
−
−
−
Afzuigsystemen
Persoonlijke bescherming
Gevaarlijke stoffen en producten
Omgaan met gevaarlijke producten
Veiligheidsfiches
Milieubewust
31.6 Communicatieve vaardigheden
32 In functie van de hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking de
conventionele, gestuurde en CNC-machines
(met toebehoren), gereedschappen,
veiligheidsapparatuur en
verspaningsmiddelen volgens de
gebruiksaanwijzing en de
veiligheidsvoorschriften instellen, bedienen
en de werkstukken correct hanteren.
32.1 Volgens de veiligheidsaspecten
32.2 Volgens de organisatie van de
werkomgeving
32.3 Instellen conventionele machines
− Snijgereedschappen
− Meten en controleren
− Aanvoerapparaten
− Veiligheidsapparatuur
− Afzuiging
− Toerental
− Afwerkingsgraad bepalen
32.4 Instellen CNC-machines
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Nulpuntsbepaling
Werkstukhoogte
Positioneren
Gereedschappenlijst
Freeskaliber aanbrengen
Snijgereedschappen
Opspansystemen, mallen en hulpstukken
Afzuiging
Speed en Food
Simuleren van het programma
CNC-programma proefdraaien
CNC-machine startklaar maken
32.5 Aanvoerprincipes
− Meeloop en tegenloop
− Inloop en uitloop
− Wijzerzin en tegenwijzerzin
− Radiuscompensatie
32.6 Hanteertechnieken
32.7 Proefmodellen
Houtbewerking 33
3 de graad bso D/2011/7841/044

33 Afwerkingsapparatuur (met toebehoren)
volgens de gebruiksaanwijzing en de
veiligheidsvoorschriften instellen, bedienen
en hanteren in functie van de hedendaagse
volwaardige uitvoeringen binnen de
houtbewerking.
33.1 Volgens de veiligheidsvoorschriften
33.2 Volgens de organisatie van de
werkomgeving
33.3 Voorbereiden van de materialen
33.4 Voorbereiden van de producten
33.5 Persoonlijke beschermingsmiddelen
33.6 Schuurtechnieken
33.7 Afwerkingstechnieken
33.8 Stapeltechnieken
33.9 Droogtechnieken
33.10 Afwerkingseisen
33.11 Afwerkingskenmerken
33.12 Afwerkingsfouten
34 Conventionele, gestuurde en CNC-machines
(met toebehoren), gereedschappen,
veiligheidsapparatuur en
verspaningsmiddelen elementair
onderhouden.
34.1 Volgens de veiligheidsvoorschriften
34.2 Volgens de onderhoudsinstructies van de
machine
34.3 Slijpen en afwetten van persoonlijke
gereedschappen, wegwerpmessen
vervangen, snijgereedschappen voor
slijpdienst …
34.4 Smeren, oliën bewegende delen
34.5 Verwisselen onderdelen:
−
−
−
−
−
Snijgereedschappen
Filters (U)
Riemen (U)
Tandwielen (U)
…
34.6 Onderhoudskaart
34.7 Onderhoudsafspraken
34.8 Frequentie: periodisch onderhoud
Begeleid-zelfstandig de opdracht van een
hedendaagse volwaardige uitvoering volgens de gepaste methode
realiseren en afwerken
(Algemene doelstelling 3.3.4)
Pedagogisch-didactische wenken (doelen 35-48)
34 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

• Veiligheid staat altijd centraal.
• Vooraleer leerlingen overgaan tot praktische uitvoeringen van een project, zijn ze voldoende geïnformeerd
over de gevaren van de machines, de veiligheidsvoorschriften, de technische en constructieve aspecten van
de uitvoering …
• Integreer theoretische aspecten en praktijk maximaal.
• De werktekening en de bewerkingsvolgorde zijn steeds voor handen.
• Binnen het werkplekleren zijn de mogelijkheden, die de leraar toebedeeld krijgt, zeer ruim. Leerlingen kunnen
hun competenties ontwikkelen in een realiteitsgebonden werkomgeving. Indien de leerlingen door iemand
van het bedrijf tijdelijk ondersteuning en begeleiding krijgen, kan de leraar zijn competenties bijwerken
en verruimen. De synergie tussen de productontwikkeling binnen het bedrijf en de doelstellingen van het
leerplan, bereikt op deze manier haar maximale effect.
• Bij het realiseren van een trap wordt de voorkeur toch gegeven om deze op schaal 1/1 te maken. Dit kan
ook een trap zijn bestaande uit een viertal treden. De breedte van de trap kan ook beperkt worden.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
35 Hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking realiseren.
• Een houten buitenraam realiseren.
• Een houten buitendeur of binnendeur realiseren.
• Een pvc/aluminium buitenraam of -deur
realiseren. (U)
• Een trap (schaal: 1/1 of 1/2) realiseren.
Kiezen uit één van de volgende doelstellingen
in functie van de omschrijving geformuleerd
in het kader (zie 6.2).
• Ofwel een overwegend massief meubel
realiseren.
• Ofwel een plaatmaterialen meubel realiseren.
• Ofwel van een meubel (combinatie massief
en plaatmaterialen) realiseren.
LEERINHOUDEN
35.1 Volgens de veiligheidsaspecten
35.2 Volgens de werkplaatsorganisatie
35.3 Volgens de werkmethode
35.4 Volgens de uitvoeringstekening
35.5 Volgens de detailtekeningen
35.6 Volgens de taakverdeling: zelfstandig,
teamgericht …
35.7 Volgens de evaluatiemethode: validiteit,
betrouwbaarheid, efficiëntie, objectiviteit,
transparantie en normering
35.8 Dossier als scenario
35.9 Belang attituden
35.10 Belang veiligheidsaspecten
35.11 Belang veiligheidsinstructiekaarten
35.12 Belang machinefiches
35.13 Belang checklisten bij machines
35.14 Hef- en tiltechnieken
35.15 Ergonomisch werken
35.16 Te realiseren hedendaagse volwaardige
uitvoeringen
− Een houten buitenraam
− Een houten buitendeur of binnendeur
− Een pvc buitenraam of –deur (U)
− Een trap
Afhankelijk van het curriculum van de leerling
kiezen uit (zie 6.2)
− Ofwel een overwegend massief meubel
− Ofwel een plaatmaterialen meubel
Houtbewerking 35
3 de graad bso D/2011/7841/044

−
Ofwel een meubel uit massief en plaatmaterialen
36 Materialen kwalitatief- en inzichtgericht
verwerken, in functie van hedendaagse
volwaardige uitvoeringen binnen de
houtbewerking.
36.1 Volgens de veiligheidsaspecten
36.2 Volgens de werkmethode
36.3 Volgens de voorschriften van de fabrikant
36.4 Dossier als scenario
36.5 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
36.6 CNC-technieken
36.7 CAD/CAM-technieken
36.8 Afschrijfmethoden
36.9 Uitvoerings- en verspaningstechnieken
36.10 Verbindingstechnieken
36.11 Bevestigingstechnieken
36.12 Buigtechnieken
36.13 Vergaartechnieken
36.14 Lijmtechnieken
36.15 Opspantechnieken
36.16 Isolatietechnieken
36.17 Ventilatietechnieken
36.18 Mallen
36.19 Monteren en demonteren
36.20 Omstandigheden: temperatuur, lucht- en
materiaalvochtigheid
36.21 Montagevoorschriften
36.22 Plaatsingsvoorschriften
36.23 Coderen van de delen (productgegevens)
36.24 Zorgzaam stockeren en verwerken van
materialen
37 Constructiemethoden kwalitatief- en
inzichtgericht toepassen, in functie van
hedendaagse volwaardige uitvoeringen binnen
de houtbewerking.
38 Hedendaagse volwaardige uitvoeringen binnen
de houtbewerking vergaren.
37.1 Volgens de veiligheisaspecten
37.2 Volgens de constructiemethoden (zie
doelstellingen 14, 15, 16, 21, 22, 23)
37.3 Dossier als scenario
37.4 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
38.1 Volgens de veiligheidsaspecten
38.2 Volgens de vergaarmethoden
38.3 Dossier als scenario
38.4 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
36 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

39 Beslag van een buitendeur of binnendeur
oordeelkundig aanbrengen.
40 Beslag van een meubel oordeelkundig
aanbrengen.
41 De afwerkingstechniek uitvoeren, in functie van
hedendaagse volwaardige uitvoeringen binnen de
houtbewerking.
42 Transport- en stapelmiddelen doeltreffend
gebruiken.
43 Voorzorgen en maatregelen nemen vóór de
plaatsingswerken. (U)
39.1 Volgens de veiligheidsaspecten
39.2 Volgens de werkmethode
39.3 Dossier als scenario
39.4 Technische documentatie
39.5 Maatvoering van het beslag
39.6 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
40.1 Volgens de veiligheidsaspecten
40.2 Volgens de werkmethode
40.3 Dossier als scenario
40.4 Technische documentatie
40.5 Maatvoering van het beslag
40.6 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
41.1 Volgens de veiligheidsaspecten
41.2 Volgens de werkmethode
41.3 Dossier als scenario
41.4 Gepaste schuurtechniek
41.5 Gepaste oppervlaktebehandeling
41.6 Gepaste afwerkingstechnieken
41.7 Spuitinstallatie regelen en hanteren (U)
41.8 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
42.1 Volgens de veiligheidsaspecten
42.2 Hefkarretje
42.3 Platenwagen
42.4 Platendrager
42.5 Verpakkingsmiddelen
42.6 Transportbanden (U)
42.7 Stapelaars (U)
43.1 Volgens de veiligheidsaspecten
43.2 Relatie met duurzaam bouwen
43.3 Plaatsingswerken
−
−
Wegnemen bestaand schrijnwerk
Wegnemen bestaand interieurelement
43.4 Voorzorgen en maatregelen
−
−
−
−
Nutsvoorzieningen lokaliseren
Afsluiting watertoevoer
Indien bevoegd: afsluiten van gas en
elektriciteit.
Indien bevoegd: afkoppelen toestellen
Houtbewerking 37
3 de graad bso D/2011/7841/044

−
−
−
−
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Gevaarlijke materialen (bv.: asbest,
rotswol …)
Omgeving beschermen
…
44 Een raam plaatsen.
• Een deur plaatsen.
• Bij renovatie, de te vervangen constructies
verwijderen. (U)
• Treffen van de voorbereidingen bij plaatsingen.
• Plaatsingsapparatuur gebruiken.
• Een trap plaatsen. (U)
44.1 Volgens de veiligheidsaspecten
44.2 Volgens de werkmethode
44.3 Dossier
44.4 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
44.5 Plaatsings- en bevestigingstechnieken
aanleren volgens de gestelde eisen en
rekening houdend met bouwfysische
elementen
44.6 Plaatsingsapparatuur
−
−
−
−
Lasertoestel
Waterpas
Montage- en bevestigingsgereedschap
…
44.7 Mogelijkheden bij muur-, vloer- en
plafondaansluitingen (U)
45 Elementaire plaatsings- of
bevestigingstechnieken van meubelelementen
opzoeken en toelichten.
45.1 Relatie met veiligheid
45.2 Volgens de werkmethode
45.3 Plaatsings- en bevestigingstechnieken
45.4 Plaatsingsapparatuur
−
−
−
−
Lasertoestel
Waterpas
Montage en bevestigingsgereedschap
…
46 Aansluitingen van een buitenraam of -deur of
binnendeur met de bestaande toestand
(ruwbouw) kwalitatief- en inzichtgericht
afwerken, in functie van de
opleveringsvoorschriften.
• Plaatsen en afwerken van binnenkasten.
• Plaatsen en afwerken van gordijnkasten.
(U)
• Plaatsen en afwerken van een rolluikkast
en rolluik. (U)
46.1 Volgens de veiligheisaspecten
46.2 Volgens de werkmethode
46.3 Aansluitingen buitenraam of -deur of
binnendeur
46.4 Plaatsen en afwerken
− Binnenkasten
− Gordijnkast (U)
− Rolluikkast en rolluik (U)
− Zonwering (U)
38 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

• Plaatsen en afwerken van zonnewering.
(U)
47 Een daktimmerwerk kunnen plaatsen. (U)
• Bij renovatie, de te vervangen constructies
verwijderen. (U)
• Treffen van de voorbereidingen. (U)
• Aansluitingen van het dak met de bestaande
toestand (ruwbouw) kwalitatiefen
inzichtgericht uitvoeren, in functie van
de opleveringsvoorschriften. (U)
• Een dakvlakraam kunnen plaatsen (U)
48 Een rolstelling plaatsen volgens de
voorschriften. (U)
• Een eenvoudige stelling plaatsen volgens
de voorschriften. (U)
• Aandachtspunten van een veilige stelling
kennen en toepassen. (U)
• Op de hoogte zijn van de beschikbare
valbeveiliging. (U)
• De geschikte valbeveiliging gebruiken. (U)
46.5 Dossier
46.6 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
47.1 Volgens de veiligheidsaspecten
47.2 Volgens de werkmethode
47.3 Dossier
47.4 Evaluatie-instrument als kwaliteitsbewaker
47.5 Plaatsings- en bevestigingstechnieken
aanleren volgens de gestelde eisen en
rekening houdend met bouwfysische
elementen
47.6 Hedendaagse hulpmiddelen efficiënt
gebruiken: bijvoorbeeld lasertoestel
47.7 Mogelijkheden bij muur-, vloer- en
plafondaansluitingen
48.1 Veiligheidsmaatregelen
48.2 Onderdelen rolstelling en stelling
48.3 Plaatsing rolstelling
48.4 Plaatsen eenvoudige stelling
48.5 Aandachtspunten
48.6 Soorten valbeveiliging
48.7 Valbeveiliging gebruiken (U)
Pedagogisch-didactische wenken (doelen 49-80)
• Maak de leerlingen duidelijk dat ze later in contact kunnen komen met eenvoudige elektriciteitswerken tijdens
bijvoorbeeld het vervangen van een oude keuken en het plaatsen van een nieuwe. Adviseer hen dat
ze hiervoor best beroep doen op een elektricien, tenzij ze voor deze werken in het bezit zijn van de nodige
vakkennis en attesten. De kennis van enkele schakelingen is toch een zeer grote hulp voor de meubelmaker
en de schrijnwerker bij plaatsingen. Kleine defecten kunnen ze eventueel zelf oplossen.
• Door middel van praktische opstellingen en proefondervindelijk kunnen de leerlingen de onderstaande doelstellingen
en leerinhouden aanleren. Maak voornamelijk gebruik van toepassingen uit de leefwereld van de
leerlingen en het domein van de houtbewerker. Laat de leerlingen veel zelf uitvoeren, werk voornamelijk ervaringsgericht.
• De korte theoretische beschouwingen worden ondersteund met realistische voorbeelden, computersimulaties
of filmbeelden uit de praktijk van de houtbewerking.
• Op de bouwwerf heeft de meubelmaker en schrijnwerker aandacht voor veilige machines, veilige kabels en
veilige werfkasten. Stel een model van een bekabelde verdeelkast of werfkast ter beschikking als didactisch
materiaal. Wijs op de gevolgen van slechte elektrische contacten en op de gevaren van elektriciteit.
• Beklemtoon dat kabelhaspels steeds volledig afgerold dienen te worden bij gebruik.
Houtbewerking 39
3 de graad bso D/2011/7841/044

• Een goede en veilige meetmethode aanleren is belangrijk.
• Leer ze elementen van pneumatica, hydraulica en mechanica linken aan concrete situaties in de werkplaats.
• Zorg dat de leerlingen tot inzichten komen door bijvoorbeeld situaties voor te leggen. Onderstaande doelen
breng je op een praktische manier aan.
49 Het symbool, de grootheid en de eenheid
weergeven van de elektrische stroom.
50 De onderdelen van en hun functie in een
stroomkring onderscheiden.
51 Het onderscheid maken tussen een open en
een gesloten stroomkring met behulp van
schema’s.
52 Een gesloten stroomkring opbouwen op een
didactisch bord met behulp van een schema.
53 De symbolen herkennen en plaatsen in een
stroomkring.
• Op een plan/schema de symbolen herkennen
van schakelaars, stopcontacten, lichtpunten
en verbruikstoestellen.
54 Het symbool, de grootheid en de eenheid
weergeven van elektrische spanning.
55 Wisselspanning en gelijkspanning onderscheiden.
• Enkelfasig net beschrijven.
• Driefasig net beschrijven.
56 Het begrip elektrische weerstand omschrijven.
(U)
• Het symbool, de grootheid en de eenheid
weergeven van weerstand. (U)
• Het onderscheid kennen tussen de elektrische
weerstand van goede en slechte
geleiders. (U)
• Proefondervindelijk het verband herkennen
tussen de spanning en de stroomsterkte.
(U)
• Proefondervindelijk het verband herkennen
tussen de weerstand en de stroomsterkte.
(U)
49.1 Stroomsterkte (I)
49.2 Ampère (A)
50.1 Bron, smeltveiligheid, leidingen, schakelaar
en verbruiker.
51.1 Stroomkringen
−
−
Open stroomkring
Gesloten stroomkring
52.1 Volgens de veiligheidsaspecten
52.2 Opbouwen van een gesloten stroomkring
53.1 De elementaire symbolen: bron, de
geleiders, aarding, verlichtingspunten,
schakelaars, stopcontacten, verbruiker
53.2 Symbolen op
− de elektriciteitsplannen van een eenvoudige
woning
− het elektrisch schema voor de aansluiting
van een rolluik
54.1 Spanning (U)
54.2 Volt (V)
55.1 Wisselspanning (AC)
55.2 Gelijkspanning (DC)
55.3 Enkelfasig
55.4 Driefasig
56.1 Elektrische weerstand (R)
56.2 Ohm (Ω)
56.3 Goede geleiders
56.4 Slechte geleiders
56.5 Isolatiestoffen
56.6 Verhouding tussen spanning en
stroomsterkte: 1 Ω = 1 V : 1 A
56.7 Verband tussen spanning en stroom bij
een vaste weerstandswaarde: I = U : R
56.8 Verband tussen weerstand en stroom bij
een vaste spanning: U = I.R
40 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

57 Aantonen dat de lengte, de doorsnede en het
soort materiaal van een geleider de weerstand
van die geleider beïnvloedt. (U)
58 Energie omschrijven (U)
• Soorten energie omschrijven (U)
59 Elektrisch vermogen van een houtbewerkingsmachine
(verbruiker) aflezen.
• Het identificatieplaatje van een houtbewerkingsmachine
lezen en begrijpen.
• Het identificatieplaatje van een kabelhaspel
lezen en begrijpen.
57.1 Hoe groter de lengte, hoe groter de
weerstand
57.2 Hoe groter de doorsnede, hoe kleiner de
weerstand
57.3 Enkele materialen
58.1 Energie
58.2 Soorten energie
− Mechanische energie
− Thermische energie
− Chemische energie
− Elektrische energie
− Lichtenergie
− …
59.1 Elektrisch vermogen (P)
59.2 Watt (W)
59.3 Kilowatt (kW) en Megawatt (Mw)
59.4 Bepalen elektrisch vermogen van een
verbruiker: P = U.I
59.5 Identificatieplaatje houtbewerkingsmachine
59.6 Identificatieplaatje kabelhaspel
60 De basisgereedschappen van de elektricien
kennen.
61 Een digitale multimeter gebruiken bij metingen
aan een didactische opstelling van een houtbewerkingsmachine/verbruiker.
• Bij een didactische proefopstelling van een
houtbewerkingsmachine de elektrische
spanning, stroomsterkte en de elektrische
weerstand meten.
62 Het doel van smeltveiligheden toelichten.
60.1 Basisgereedschap
−
−
−
Meest gebruikte soorten schroevendraaiers
Meest gebruikte soorten tangen
Multimeter
61.1 Digitale multimeter
61.2 Toegepaste symbolen
61.3 Digitale multimeter toepassen bij het meten
van
−
−
−
de elektrische spanning
de stroomsterkte
de elektrische weerstand
62.1 Doel smeltveiligheden
• Het doel van de verliesstroomschakelaar
toelichten.
• Het belang van een goede aarding verklaren.
• Bij een proefopstelling op een didactisch
bord de aarding van een houtbewerkingsmachine/verbruikstoestel
aanbrengen
volgens de voorschriften.
• Soorten isolatie bij elektrische apparatuur
62.2 Doel verliesstroomschakelaar
62.3 Aarding
− Symbool
− Belang van de aarding
− Dikte en kleur van de aardingsdraad
− Aardingsklem-verbinding
Houtbewerking 41
3 de graad bso D/2011/7841/044

toelichten. (U) − AREI – voorschriften (U)
62.4 Aarding aanbrengen van een
houtbewerkingsmachine volgens de
veiligheidsvoorschriften
62.5 Soorten isolatiematerialen (U)
63 De gevaren kennen van het gebruik van elektrische
energie.
• Persoonlijke en collectieve beschermingsmiddelen
kennen.
• Veiligheidsaspecten waarmee de elektricien
moet rekening houden bij uitvoeringen
aan keukens en meubels kennen.
• Veiligheidsaspecten waarmee de elektricien
moet rekening houden bij uitvoeringen
aan verlaagde plafonds kennen.
64 Elektrische geleiders (bedradingen)
onderscheiden aan een eenvoudige
houtbewerkingsmachine.
• Beschermingsmiddelen voor bedradingen
kennen.
• Relatie tussen de diameters van de bedradingen
en toepassingen kennen.
• Relatie tussen de diameters van de bedradingen,
de spanning en de stroomsterkte
kennen.
• Bedrading van een stopcontact kennen.
• Bedrading van de verlichting in een verlaagd
plafond kennen.
• Bedrading van de verlichting in een keuken
of meubel kennen.
• Draden, kabels en snoeren gebruiken in
functie van de uitvoering volgens de gebruiksvoorschriften.
(U)
65 De soorten stekkers en stopcontacten
onderscheiden naar uitvoering en toepassing.
63.1 Gevaren
−
−
−
−
−
−
Oorzaken en gevolgen
Kortsluiting
Overbelasting
Brandgevaar
Aanrakingsgevaar
Invloed van vocht
63.2 Beschermingsmiddelen
63.3 Veiligheidsaspecten bij keukens en
meubels
63.4 Veiligheidsaspecten bij verlaagde plafonds
64.1 Elektrische geleiders (draden, kabels,
snoeren)
− Nulleider
− Fasen
− Aarding
64.2 Draaddiameters in relatie met
toepassingen
64.3 Draaddiameters in relatie met spanning en
stroomsterkte
64.4 Toepassingen van draaddiktes bij
− Een stopcontact
− Verlichting in een verlaagd plafond
− Verlichting in een keuken of meubel
64.5 Standaard kleuren
64.6 Verbindingen - gereedschappen
64.7 Goede verbindingen
65.1 Huishoudelijk gebruik
65.2 Industrieel gebruik
• Bij een didactische proefopstelling een
stekker van bijvoorbeeld een verlengsnoer 65.3 Stekker vervangen
vervangen volgens de voorschriften.
• Bij een didactische proefopstelling een
65.4 Stopcontact aansluiten
stopcontact aansluiten volgens de voorschriften.
65.5 Gereedschappen
66 Bij een didactische proefopstelling de 66.1 Basisschakelingen
42 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

asisschakelingen toepassen.
• Geleiders tussen schakelaars, verbruikers
en bron plaatsen bij een proefopstelling op
een didactisch bord.
67 Zichtbare onderdelen van de werfkast
onderscheiden.
• Algemene kennis hebben van een huisinstallatie.
68 Bij een didactische proefopstelling een
halogeenverlichting, ingebouwd in een meubel,
aansluiten volgens de voorschriften.
• Laagspanning kennen.
• Het doel van de transformator kennen.
• Veiligheidsaspecten bij het gebruik van
een transformator kennen.
69 Elektrisch plan van een elektrische rolluik bij
schrijnwerk lezen.
• Bij een didactische proefopstelling de aansluiting
en regeling van een elektrisch
rolluik bij schrijnwerk uitvoeren.
• Bij een didactische proefopstelling de aansluiting
en regeling van een elektrische
garagepoort bij schrijnwerk uitvoeren. (U)
70 Gebruikte gereedschappen van de installateur
van sanitaire installaties kennen.
71 Courant gebruikte buizen en koppelstukken bij
sanitair kennen.
• Courant gebruikte soorten sifons kennen.
− Enkelpolig
− Dubbelpolig
− Wisselschakeling
− Kruisschakeling
66.2 Plaatsen van geleiders
67.1 Zichtbare onderdelen van de werfkast
− Werfkast
− Bron
− Smeltveiligheden
− Hoofdschakelaar
− …
67.2 Algemeenheden huisinstallatie
−
−
−
−
−
−
Verdeelkast
Hoofdschakelaar
Smeltveiligheden 10 A, 16 A
Verliesstroomschakelaar
Bedrading
…
68.1 Halogeenverlichting op lage spanning
68.2 Leidingen
68.3 Schakelaar
68.4 Transformator
− Doel
− Veiligheidsaspecten
69.1 Elektrisch plan van een rolluik
69.2 Aansluiten en regelen van een rolluik
69.3 Aansluiten en regelen van een garagepoort
(U)
70.1 Gereedschappen van de installateur van
sanitaire installaties
− Steeksleutels
− Spantangen
− …
71.1 Courante sanitaire stukken
−
−
−
−
−
Buizen
Koppelstukken
T-stukken
Bochten
Reductiestukken
Houtbewerking 43
3 de graad bso D/2011/7841/044

71.2 Soorten sifons
72 De opbouw van de sanitaire installatie van
een wastafel of een gootsteen bij een
interieurelement kennen.
• De hoofdtoevoer van water afsluiten.
• De sanitaire aansluitingen van een wastafel
of een gootsteen bij een interieurelement
uitvoeren.
• Sifon en afvoerleiding van een wastafel
of een gootsteen bij een interieurelement
aansluiten.
• Mengkraan een wastafel of een gootsteen
bij een interieurelement aansluiten.
73 De stabiliteit van een stoel en een tafel
proefondervindelijk testen.
• Nagaan hoe je de stabiliteit van een stoel
en een tafel kan verhogen.
74 De stabiliteit van een kast met deuren en lade
proefondervindelijk testen.
• Nagaan hoe je de stabiliteit van een kast
met deuren en lade kan verhogen.
72.1 Opbouw sanitaire installatie van een
wastafel of een gootsteen bij een
interieurelement (keuken,
badkamermeubel …)
− Toevoer van warm en koud water
− Kraan, mengkraan
− Afvoer en ontluchting
− Reukafsluiter of sifon
72.2 Hoofdtoevoer water
72.3 Sanitaire aansluitingen bij de wastafel of
de gootsteen
72.4 Aansluiting afvoerleiding en sifon
72.5 Aansluiting mengkraan
73.1 Stabiliteit van een stoel en een tafel
73.2 Verhogen van de stabiliteit van een stoel
en een tafel
74.1 Stabiliteit van een kast met deuren en lade
74.2 Verhogen van de stabiliteit van een kast
met deuren en lade
75 Op de hoogte zijn van de BA4 en BA5
attesten.
• Weten wat de bevoegdheid is van iemand
met een BA4 attest.
• Weten wat de bevoegdheid is van iemand
met een BA5 attest.
76 Voorbeelden aanhalen van de begrippen rust,
beweging, baan, zin, snelheid, tijd en afgelegde
weg.
• De symbolen van de grootheden afgelegde
weg, snelheid en tijd kennen en de eenheden
omzetten.
• De snijsnelheid (omtreksnelheid) en de rotatiefrequentie
(het toerental) aflezen van
tabel (of diagram), vertrekkend van een
concreet voorbeeld in functie van verspanen
van hout.
• De rotatiefrequentie (het toerental) bepalen
bij een freesmachine.
75.1 Het BA4-attest
75.2 Het BA5-attest
76.1 Begrippen rust, beweging, baan, zin,
snelheid, tijd en afgelegde weg
76.2 Voorbeelden kiezen uit de leefwereld van
de leerlingen.
76.3 Relatie met bewegende delen van houtbewerkingsmachines.
76.4 Eenheden en symbolen
76.5 Afgelegde weg, snelheid en tijd
76.6 Link met voorbeelden uit het vakgebied
hout
76.7 Rotatiefrequentie (toerental) instellen in
functie van het te gebruiken
snijgereedschap.
44 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

76.8 Berekeningstabellen en diagrammen
76.9 Rotatiefrequentiebepaling bij een
freesmachine
77 De wetten van Newton met voorbeelden uit
de houtsector illustreren. (U)
• Het verschil tussen de begrippen kracht en massa
toelichten. (U)
77.1 De wetten van Newton
− Eerste wet: traagheidswet
− Tweede wet: F = m . a
− Derde wet: actie = reactie
77.2 Voorbeelden uit de houtsector
−
−
−
−
−
−
Loskomende moer en flenzen bij een
snelwerkende remmotor aan de paneelzaagmachine
Terugslageffect bij invoeren van werkstukken
Plots stoppen bij het transporteren van
werkstukken
Verplaatsing van de inhoud bij het snel
opentrekken van een lade
Van een eenvoudige stoel de krachten op
de vloer bepalen als gevolg van de massa
…
77.3 Begrippen kracht en massa
78 Het principe van eenvoudige hefwerktuigen
toelichten en toepassen in praktijksituaties.
79 Dimensies van dragende contructie-elementen
uit tabellen afleiden.
80 Enkele mechanische, hydraulische en
pneumatische systemen toegepast bij
houtbewerkingsmachines herkennen en
onderscheiden
• Enkele basisprincipes en kenmerken van
mechanische systemen toegepast bij
houtbewerkingsmachines, kennen.
• Enkele basisprincipes en kenmerken van
pneumatische systemen toegepast bij
houtbewerkingsmachines, kennen.
78.1 Eenvoudige hefwerktuigen
− Hefbomen
− Katrollen
78.2 Praktijksituaties
−
−
Toepassen van een koevoet
Optillen van balken hout met behulp van
een transpalet
79.1 Dragende constructie-elementen
− Balk
− Roostering
− Spant
− Kolom (U)
79.2 Tabellen
80.1 Mechanische systemen: cf.
overbrengingen in
houtbewerkingsmachines
80.2 Hydraulische systemen: cf. hydraulische
pers
80.3 Pneumatische systemen: cf. pneumatische
opspansystemenen
80.4 Basisprincipes en kenmerken van
Houtbewerking 45
3 de graad bso D/2011/7841/044

• Enkele basisprincipes en kenmerken van
hydraulische systemen toegepast bij
houtbewerkingsmachines, kennen.
−
−
−
mechanische systemen bij houtbewerkingsmachines
pneumatische systemen bij houtbewerkingsmachines
hydraulische systemen bij houtbewerkingsmachines
Begeleid-zelfstandig beroepsgerichte attituden toepassen,
zijn/haar tewerkstellingskansen vergroten
(Algemene doelstelling 3.3.5)
Pedagogisch-didactische wenken (doel 81)
• Bedrijfsleiders hechten veel belang aan attituden. Breng de leerlingen het belang hiervan aan.
• Attituden zijn veelzijdig en uitgebreid. De inhouden kunnen aangevuld worden.
• Maak met de leerlingen rond attituden duidelijke afspraken.
• In het schoolreglement en werkplaatsenreglement zijn wellicht ook attituden opgenomen.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
81 Beroepsgerichte attituden toepassen bij alle
werk- en overlegsituaties.
• Beroepsgerichte attituden evalueren en
bijsturen.
• Een gepaste attitude aannemen.
LEERINHOUDEN
81.1 Veiligheidsbewust
81.2 Probleemoplossend handelen
81.3 In team werken
81.4 Zelfstandigheid leren
81.5 Beroepsfierheid
81.6 Aanvullende attituden
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
−
Verantwoordelijkheid nemen
Stiptheid
Positieve ingesteldheid
Inzet en initiatief
Doorzettingsvermogen
Leergierigheid
Omgaan met gezag
Geen agressie
Geen pesterijen
Gepast gedrag
…
Begeleid-zelfstandig kwaliteitscontroles toepassen,
zichzelf evalueren en waar nodig bijsturen
(Algemene doelstelling 3.3.6)
46 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

Pedagogisch-didactische wenken (doelen 82-85)
• Hanteer een transparante (doorzichtige) evaluatiemethode. Dit betekent dat de geëvalueerde leerling alle
informatie moet krijgen die hij/zij nodig heeft om te zorgen voor een optimale voorbereiding en een adequate
uitvoering van de evaluatieopdracht. Dit impliceert duidelijkheid omtrent de voorgestelde doelstellingen (wat
geëvalueerd wordt), over de criteria en standaarden die zullen gehanteerd worden (hoe geëvalueerd wordt)
en een zicht op de manier waarop een bepaald resultaat tot stand komt. Hetzelfde geldt voor de eventuele
gevolgen van een evaluatie.
• Bij het begeleid zelfstandig evalueren kan het opmaken van een portfolio van de leerling een totaalbeeld van
onder andere zijn/haar sterke (en zwakke) punten, interesses, behaalde competenties, getuigschriften
weergeven. Al deze aspecten zijn waardevol tijdens de bespreking van alle behaalde resultaten en de oriëntering
van de leerling tijdens de delibererende klassenraad. Reik de leerlingen een tool aan waarmee op een
eenvoudige manier een portfolio kan opgemaakt worden.
LEERPLANDOELSTELLINGEN
82 Op basis van kwaliteitsomschrijvingen en met
behulp van een evaluatie-instrument,
fragmenten van de hedendaagse volwaardige
uitvoeringen binnen de houtbewerking
evalueren.
• Meet- en controlegereedschappen correct
gebruiken.
• Kwaliteitseisen omschrijven en toelichten.
LEERINHOUDEN
82.1 Evaluatiemethode: validiteit,
betrouwbaarheid, efficiëntie, objectiviteit,
transparantie en normering
82.2 Meetinstrumenten: vouwmeter,
winkelhaak, meetlat, schuifmaat,
diktemeter, viscositeitsmeter, distometer,
waterpas …
82.3 Controlesystemen
82.4 Ijkmethode
82.5 Afwijkingsoorzaak bepalen
82.6 Afspraken en toleranties
82.7 Kwaliteitsbepalingen, rapportering
82.8 Kwaliteitsverbeteringen formuleren
82.9 Kwaliteitszorg
82.10 Betrokkenheid van
−
−
Bedrijven, stagiairbegeleiders …
Juryleden (GIP)
82.11 Communicatieve vaardigheden
83 De evolutie van de opdracht en de elementen
van hedendaagse volwaardige uitvoeringen
binnen de houtbewerking evalueren.
84 De gemaakte keuzes binnen de opdracht
evalueren.
83.1 Permanente procesevaluatie
83.2 Checklisten
83.3 Productevaluatie
83.4 Zelfevaluatie, zwaktesterkteanalyse
83.5 Steekkaarten nagaan
84.1 Eerder gemaakte keuzes evalueren:
materiaalkeuze, uitvoeringsmiddelen …
Houtbewerking 47
3 de graad bso D/2011/7841/044

84.2 De werkmethode en de planning evalueren
84.3 Vergelijk de vereenvoudigde nacalculatie
met de voorcalculatie
85 Zelfevaluatie toepassen, bespreken,
conclusies trekken, bevindingen toelichten en
de tekorten bijsturen.
85.1 Vaststellen en adviseren
85.2 Zelfevaluatie-instrument
85.3 Opvolgingssysteem
85.4 Communiceren (verbaal, via schets …)
met leraar, medeleerlingen …
85.5 Probleemoplossend handelen
85.6 Bijsturing en remediëring
85.7 Eigen mogelijkheden en beperkingen
85.8 Communicatieve vaardigheden
48 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

7 Algemene pedagogisch-didactische wenken
7.1 Geïntegreerde aanpak
Eén van de belangrijkste verwachtingen van dit leerplan is de verdere en betere integratie van theorie en praktijk.
Voor de 3de graad Houtbewerking bso adviseren we een geïntegreerde aanpak via opdrachten of projecten,
waarbij de leerplandoelstellingen uit de houtbewerking door de leerlingen als één samenhangend geheel worden
ervaren. We hanteren hierbij het model van het technologisch proces (zie figuur hieronder).
Opdrachtbeschrijving vanuit een reële behoefte en formuleren van de eisen
Opdoen van de relevante voorkennis en
verzamelen van de nodige gegevens
bijsturen
evaluatie
OK
Voorbereiding, planning en organisatie
evaluatie
bijsturen
OK
Uitvoeren, realiseren
bijsturen
evaluatie
bijsturen
OK
Einde project
Houtbewerking 49
3 de graad bso D/2011/7841/044

7.2 Werkvormen
Het is uiteraard, zoals in elke vorm van onderwijs, aangewezen om een diversiteit van werkvormen te gebruiken.
Werkvormen die we in het bijzonder aanbevelen zijn: begeleid-zelfstandig werken, zelfsturend leren, zelfevaluerend
handelen, werken in een klein team …
7.3 Pedagogisch-didactische wenken voor het lerarenteam
• Doelstellingen die verwijzen naar communiceren, ICT, rapporteren, presenteren, berekenen, enz. kunnen
gelinkt worden met doelen en inhouden van de algemene vakken. We adviseren om hier maximaal gebruik
van te maken.
• Stimuleer het ondernemerschap. Het projectmatig werken bevordert de integratie.
• Een bezoek brengen aan verschillende schrijnwerkbedrijven, beurzen, werven ... is een must.
• Het realiseren van de doelstellingen is een opdracht van een klein lerarenteam. Probeer zo weinig mogelijk
te versnipperen. Stel gezamenlijk de jaar- en graadsplanning op.
• Hou geregeld teamvergaderingen en ga na of de doelen bereikt zijn.
• Probeer op een gestructureerde wijze cognitieve en psychomotorische tekentechnische vaardigheden verder
aan te leren, om het ruimtelijk inzicht en voorstellingsvermogen te vergroten. Deze vaardigheden hebben
als doel concepten uitvoeringsgericht te realiseren.
• Het is onmogelijk om alle informatie op te nemen in één cursus. Het is belangrijk om relevante informatie op
te zoeken en deze effectief en efficiënt te gebruiken. Beroep doen op een documentatiecentrum uitgerust
met technische boeken, didactische fiches, tijdschriften, brochures, ICT (cd-roms, internet …) is noodzakelijk,
zodat men het gericht opzoeken en verwerken van informatie kan aanleren.
Leerplannen van het VVKSO zijn het werk van leerplancommissies waarin leraren, technisch adviseurs
en eventueel externe deskundigen samenwerken.
Op het voorliggende leerplan kunt u als leraar ook reageren en uw opmerkingen, zowel positief
als negatief, aan de leerplancommissie meedelen via e-mail (leerplannen.vvkso@vsko.be) of per brief
(Dienst Leerplannen VVKSO, Guimardstraat 1, 1040 Brussel).
Vergeet niet te vermelden over welk leerplan u schrijft: vak, studierichting, graad.
Langs dezelfde weg kunt u zich ook aanmelden om lid te worden van een leerplancommissie.
In beide gevallen zal de Dienst Leerplannen zo snel mogelijk op uw schrijven reageren.
50 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

8 Evaluatie
Evalueren is een permanente activiteit die zich gedurende het hele schooljaar afspeelt op basis van concrete
(objectiveerbare) waarnemingen, vaststellingen door de leraar, de lerarengroep en in groeiende mate door de
leerling zelf (zelfevaluatie)
met als doel:
• aan de leerling en de ouders inzicht te geven vanuit een positieve bezorgdheid voor elk individu
− over zijn/haar mogelijkheden, beperkingen en vorderingen om zo het leerproces van de leerling te ondersteunen
en te bevorderen
− met tegelijk waar nodig een concreet voorstel tot remediëring, bijsturing en/of verdieping
− indien nodig, een passende oriëntering voor te stellen;
• aan de leraar concrete suggesties te geven voor bijsturing van zijn didactisch handelen
ten opzichte van:
• de eigen mogelijkheden van de leerling
• vooraf bepaalde en aan de leerling expliciet vermelde doelstellingen.
De verschillende doelstellingen worden in het evaluatieproces betrokken. Het gaat om kennis, inzichten, vaardigheden
en attitudes die zowel voor de verdere schoolloopbaan als voor de instap in de samenleving en in het
arbeidscircuit belangrijk zijn. Hierbij komen cognitieve inhouden, algemene en specifieke vaardigheden, algemene
en specifieke attitudes in aanmerking. Dit in overeenstemming met het profiel van de studierichting.
Bij de eindevaluatie worden zowel het samengaan van de algemeen vormende, de theoretisch-technische en de
technisch-praktische componenten in rekening gebracht. Er dient op een evenwichtige wijze rekening gehouden
te worden met zowel het proces als het product.
8.1 Procesevaluatie
Bij procesevaluatie brengt men de stappen in rekening die leiden tot het (juiste) resultaat en analyseert men het
leerproces dat de leerling doormaakt.
In de scholen gebruikt men procesevaluatie in twee verwante betekenissen:
• enerzijds als ‘gespreide evaluatie’, d.w.z. de evolutie die blijkt uit geregelde toetsmomenten,
• anderzijds gaat de leraar na hoe de leerling zijn leren aanpakt, hoe hij te werk gaat om tot een bepaalde
prestatie te komen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij oefeningen of waar het technologisch proces een belangrijke
rol speelt in het leren van de leerling.
Mogelijke vragen
• Doet hij inspanningen om tot betere prestaties te komen
• Gaat de leerling gestructureerd en efficiënt te werk
• Ontwikkelt de leerling zelfredzaamheid bij het gebruik van bijvoorbeeld CAD-software
• Worden de mogelijkheden van het CAD-pakket efficiënt gebruikt
• Gaat de leerling logisch en zorgvuldig te werk
Houtbewerking 51
3 de graad bso D/2011/7841/044

• Voert de leerling spontaan controles en zelfevaluaties uit, om de juiste conclusies te trekken
• Welke evolutie maakt de leerling door
• In welke mate maakt hij vooruitgang
• Waar en waarom loopt het goed
• …
Fouten, tekorten, hiaten kunnen verband houden met de kennis van de leerling, met zijn inzicht maar ook met
zijn inzet, interesse en aanpakgedrag. Ze kunnen ook tekorten in het didactisch handelen als oorzaak hebben.
Het opsporen en lokaliseren van tekorten is dus niet alleen belangrijk als feedback naar de leerling. Het is ook
interessant voor het bijsturen van het eigen didactisch handelen.
De evaluatie van het leerproces wil het leren op zichzelf optimaliseren. Op termijn moet dit resulteren in een positieve
evolutie van het leerresultaat.
8.2 Productevaluatie
De vraag naar het leerrendement stelt men vooral bij productevaluatie: in welke mate zijn de onderwijsdoelstellingen
bereikt De leraar controleert in welke mate de leerling nieuwe competenties verworven heeft en of hij die
op een adequate manier kan gebruiken. Ook gaat hij na of de leerling vooruitgang gemaakt heeft.
Mogelijke vragen
• In welke mate kent de leerling… (Cognitie)
• In welke mate heeft de leerling inzicht in… (Cognitie, technische vaardigheden)
• In welke mate kan de leerling… (Cognitie, communicatie en technische vaardigheden)
• In welke mate beantwoordt de realisatie of… aan… (Technische vaardigheden)
• In welke mate gedraagt de leerling zich… (Attitudes)
• …
Vormen
• Individuele gesprekken, groepsbesprekingen en overleg.
• Realisaties vergelijkingen met de norm.
• Realisaties vergelijkingen met de opdracht.
• …
8.3 Evalueren van attitudes
Attitudes hebben te maken met houding en gedrag en daar komen heel wat affectieve elementen bij kijken, maar
attitude-evaluatie mag niet verward worden met het sanctioneren van gedragsproblemen. Attitudes worden vaak
omschreven als ‘zin hebben voor’, ‘bereid zijn te ‘, ‘bewust zijn van ‘, enz. en zijn dus intentionele houdingen.
Deze zijn niet duidelijk te beoordelen. Het gaat hier met andere woorden om complexe gedragsveranderingen
die leerlingen op een eigen wijze, via een leerproces, integreren in hun persoon.
Vormen
• Algemene attitudes zoals zin voor sociale gerichtheid, zin voor discipline, zin voor samenwerking, kritische
zin, respect, zelfstandigheid
52 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

• Specifieke attitudes en beroepsgerichte attitudes zoals werkmethodiek, kostenbewustzijn, aandacht voor
veiligheid en milieu
• Leerattitudes zoals bereidheid om te leren en te werken, zin voor efficiënt werken, voor doorzetting, resultaatgerichtheid
Bij de leerattitudes kan men ook de attitudes rekenen die opgenomen zijn in de lijst van de eindtermen. Het evalueren
en bijsturen van attitudes is een permanente opdracht. Voor het evalueren verwijzen wij onder meer naar
de SAM-schaal.
Bron: Diocesane Pedagogische Begeleiding. Evaluatie, een genuanceerd verhaal. Bisdom Gent, oktober 2004.
8.4 Advies naar rapportering voor de cluster Houtbewerking
Gebaseerd op de verschillende gerealiseerde projecten en/of opdrachten binnen het specifieke gedeelte en
gelinkt aan de te bereiken algemene doelstellingen, adviseert de leerplancommissie om het rapport van de
leerling, voor de cluster Houtbewerking, in te delen volgens onderstaand voorbeeld. Dit rapport zou een
sterktezwakteanalyse moeten zijn van de voorbije periode en een weergave van de gemaakte vorderingen.
De evaluaties van alle projecten, opdrachten of thema’s worden meegedeeld.
De waardering (cijfer, score, uitspraak) voor de cluster Houtbewerking is het totaal van alle project-, opdracht-
of thema-evaluaties. De indeling van dit schema behoudt de relatie met het geïntegreerd werken. Het
is zeker niet de bedoeling om een rapport in te delen in een klassieke vakkenstructuur.
Houtbewerking
Project 1
Project 2
Thema 1
Kennis
Inzichten
Vaardigheden
Beroepsgerichte attituden
In dit leerplan zijn competenties omvat die nodig zijn voor het uitoefenen van de beroepen binnenschrijnwerker,
buitenschrijnwerker en meubelmaker. Iedere competentie is telkens een geheel van kennis, inzichten, vaardigheden
en attituden. Deze elementen worden geïntegreerd aangeleerd. Toch is het belangrijk dat de leerling (en
de ouders) weet waar zijn/haar sterke en de zwakke punten bevinden. Het in kaart brengen van de behaalde
resultaten op deze vier aangehaalde aspecten, in de diverse projecten, thema’s of opdrachten, geeft een beeld
van de vorderingen en de reeds bereikte competenties. Deze evolutie kan meegedeeld worden via het rapport.
Wij raden aan om de projectdossiers als bijlagen mee te geven.
Kennis
• Vooraleer leerlingen een project realiseren is het nodig dat zij vooraf de nodige kennis opdoen. In de eerste
plaats denken we aan alle veiligheids- en milieuaspecten die bij het project horen. Soms moeten leerlingen
eerst de achtergrond kennen en weten van de toegepaste meubelstijl, de gehanteerde technieken en constructies.
Wellicht komen de leerlingen via dit project in aanraking met nieuwe materialen, producten, gereedschappen,
machines …
Houtbewerking 53
3 de graad bso D/2011/7841/044

Inzicht
• Inzicht in de opdracht is een belangrijk vertrekpunt. Dit betekent: wat is de precieze inhoud van de opdracht
Wat wordt precies gevraagd Wat zijn de gegevens Wat moet allemaal gedaan worden Begrijp ik
de opdracht Heb ik alle gegevens …
Leerlingen moeten ook tot inzichten komen over hoe constructies zijn opgebouwd. Een logische stap in dit
proces is het maken van de uitvoeringstekening (werktekening, technische tekening). Daarna volgt het inzicht
hoe het project via technieken en volgens een welbepaalde werkmethode wordt gerealiseerd. Leerlingen
erop wijzen wat het kostenplaatje is van de uitvoering, doet hen ook de financiële consequenties van
het project inzien. Tijdens de uitvoering van projecten worden de inzichten sterker omdat ze dan in concrete
situaties ervaren hoe het geheel in elkaar zit, wat de gevaren zijn en hoe het gemaakt wordt.
Vaardigheden
• Eveneens doen leerlingen via projectwerking tal van vaardigheden op zoals: communiceren of overleggen,
ICT-gebruik, uitvoeren, realiseren, stage volgen, werkplekleren, maken van verslagen of dossiers, evalueren,
kwaliteitscontroles uitvoeren …
Beroepsgerichte attituden
• De beroepsgerichte attituden van de leerlingen zijn een belangrijk element tijdens het volledige verloop
van het project. Het nemen van verantwoordelijkheid, stipt zijn, initiatief nemen, leergierig zijn, een veiligheidsattitude
aannemen, in team kunnen werken … zijn basishoudingen die de bedrijfswereld verwacht.
54 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

9 Minimale materiële vereisten
Met ’minimale materiële vereisten’ bedoelen we “een beschrijving van wat minimaal noodzakelijk wordt geacht
om de doelstellingen van het leerplan op een verantwoorde wijze te kunnen realiseren.”
“Noodzakelijk” wil niet zeggen “verplicht op school aanwezig” maar wel “beschikbaar en voor alle leerlingen toegankelijk”,
bv. in een nabijgelegen bedrijf, via een RTC. Welke uitrusting effectief op elke school aanwezig is, is
een beslissing van de school zelf. Bij de beslissing spelen volgende elementen een rol:
• gebruiksfrequentie en –efficiëntie;
• kostprijs en levensduur;
• regelgeving: wat verplicht wordt door vigerende wetten en reglementen
• specificiteit van de leerlingenpopulatie.
De minimale materiële vereisten slaan uitsluitend op de verwezenlijking van de basisdoelstellingen en niet op
eventuele uitbreidingsdoelstellingen.
Minimale materiële vereisten vallen uiteen in uitrusting en infrastructuur. Met uitrusting zijn bedoeld: leermiddelen,
machines en gereedschappen, beschermingsmiddelen ... Infrastructuur staat voor vaklokalen, werkplaatsen
… De aantallen of het volume dienen uiteraard in relatie te staan met het aantal leerlingen.
Met persoonlijke uitrusting bedoelen we de uitrusting die elke leerling ter beschikking moet hebben. De persoonlijke
uitrusting wordt bepaald door de noodwendigheid van het gebruik (bv. door de regelgeving). De school bepaalt
welke persoonlijke uitrusting door haarzelf ofwel door de leerling wordt aangekocht.
We bevelen scholen aan om een groeipad voor minimale materiële vereisten uit te tekenen in het kader van een
masterplan.
De uitrusting en de infrastructuur, inzonderheid de werkplaatsen, de vaklokalen en de laboratoria, dienen te voldoen
aan de vigerende wetten en reglementen betreffende het Algemeen Reglement voor Arbeidsbescherming
(ARAB), de Codex, het Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties (AREI) en de Vlarem wetgeving. Alle
machines en arbeidsmiddelen vanaf 1995 moeten voldoen aan de machinerichtlijn en CE-gekeurd zijn (KB. 5
mei 1995). Arbeidsmiddelen van vóór 1995 moeten voldoen aan de arbeidsmiddelenrichtlijn (KB.12 augustus
1993).
De stofafzuiginstallatie is aangepast aan de vigerende wetgeving. Bestaande stofafzuigingen dienen te voldoen
aan het KB 26 maart 2003 gebaseerd op de Europese richtlijn 99/92/EG de zogenaamde ATEX 137 richtlijn en
AREI art. 105 tot en met 113.
Alle snijgereedschappen dienen te beantwoorden aan de vigerende wetgeving en de norm EN 847-1 (MAN gereedschap).
De spuitkabine (-lokaal) moet vanaf 2007 voldoen aan de vooropgestelde normen i.v.m. watergedragen lakken
en vernissen.
9.1 Veiligheidsvoorzieningen
Gemeenschappelijke beschermingsmiddelen
• Brandblusapparaten
• EHBO-kast
• Evacuatieplan
• Pictogrammen
• Technische fiches van de producten
Houtbewerking 55
3 de graad bso D/2011/7841/044

• Veiligheidsinstructiekaarten
• Werkplaatsenreglement
Persoonlijke beschermingsmiddelen
• Gehoorbeschermers
• Stofmasker
• Veilige werkkledij
• Veiligheidsbril met zijbescherming
• Veiligheidsschoenen en -handschoenen
9.2 Vaklokalen en vakmediatheek
• Catalogi van materialen (hout, pvc, aluminium, isolatie…), beslag, gereedschappen, machines op verschillende
informatiedragers
• Informatiebronnen rond veiligheid. Bijvoorbeeld: VCA, CE, ARAB, AREI, schadelijke stoffen, symbolen op
labels …
• Informatiebronnen rond duurzaam wonen & bouwen en milieu
• Informatiebronnen rond kwaliteitszorg
• Informatiebronnen rond bouw- en meubelkunst
• Computers, randapparatuur, software, internet
• Didactische modellen, tekeningen, plannen
• Mogelijkheid tot multimediale projectie
• Relevante tijdschriften
• Schoolmeubilair
• Geactualiseerde stalen van materialen, xylotheek
• Wetenschappelijke boeken in verband met houttechnologie
• Voorbeelden van evaluatie-instrumenten
9.3 Kleedruimte met wasgelegenheid
• Handdoeken
• Kleerkasten
• Wastafels
• Zeep
56 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

9.4 Tekengerei en handgereedschappen
Gemeenschappelijk
• Afwetsteen
• Bankschroef
• Beitels
• Bitsenset
• Boren: houtboren, metaalboren, langgatboor, potscharnierboor, verzinkboor …
• Hamer
• Handkitpistool
• Houten hamer
• Houtrasp
• Inbussleutels
• Kader- of bandspanner
• Kapbeitel
• Lijmborstel
• Lijmkam, lijmrol
• Nageldrijver
• Passer
• Rugzaag
• Schaaf
• Schragen
• Schroevendraaiers
• Schuifmaat
• Sint-Jozefzaag
• Slis- en schuurpapier
• Spanschroeven en lijmknechten
• Steekbeitels
• Steekpasser
• Steekringsleutels
• Trektang
• Verlengsnoeren
• Verstekhaak
• Vijlborstel
• Vijlen: houtvijl, zaagvijl,
• Waterpas
• Winkelhaak
• Zwaaihaak
Houtbewerking 57
3 de graad bso D/2011/7841/044

Persoonlijk
• Gom
• Lat
• Potlood
• Schuurblokje
• Vouwmeter, rolmeter
• …
9.5 Houtvoorraadmagazijn met optimale stockering
9.6 Ingerichte werkplaats (met opslagmogelijkheid) en machinezaal
• Aanvoerapparaten
• Afkortzaag
• Breedbandschuurmachine
• CNC-gestuurde machine met CAM
• Freesmachine(s)
• Houtdraaibank
• Kantenlijmer
• Kolomboormachine(s)
• Langgatboormachine(s)
• Lintzaagmachine
• Onderhoudsmateriaal
• Paneelzaagmachine en/of opdeelzaag
• Penmachine(s)
• Persluchtvoorziening
• Schuurmachine(s)
• Slijpmolen(s)
• Transportmiddelen
• Vandikteschaafmachine(s)
• Vlakpers
• Vlakschaafmachine(s)
• Werkposten, werkbank
9.7 Stofafzuiginstallatie
58 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

9.8 Persluchtinstallatie
• Kabelhaspel, persluchtslang
• Aansluitingspunten, drukregelaar
• Compressor
9.9 Ingericht gereedschappenmagazijn
• Boren: potboren, rijboren, klokboren …
• Distometer
• Freesmallen
• Frezen: bossing-, groef-, sponning-, lijstfrezen, verstelbare hoekfrezen, verbindingsfrezen …
• Handboormachine
• Handbovenfreesmachine
• Handcirkelzaagmachine
• Handschaafmachine
• Handtril-, handband- of excentrische schuurmachines
• Kleine verplaatsbare compressor
• Lamellen freesmachine
• Lasermeetapparatuur
• Meet- en uitzetapparatuur
• Nagel- en nietpistool
• Opspandoornen en spanhulzen
• Plaatsingsapparatuur
• Profiel- en tegenprofielfrezen
• Profielfrezenset
• Ramenfrezenset
• Schroefmachine op accu
• Verstekzaagmachine
• Wipzaagmachine
• Zaagbladen voor diverse materialen
• …
9.10 Ingericht(e) lok(a)al(en) voor toegepaste elektriciteit, sanitair, mechanica
• Courant gebruikte gereedschappen van de elektricien: schroevendraaiers, diverse tangen …
• Didactische opstellingen open en gesloten stroomkring
• Soorten geleiders, aarding
• Soorten veiligheden
Houtbewerking 59
3 de graad bso D/2011/7841/044

• Verliesstroomschakelaar
• Voorbeeld van werfkast
• Voorbeeld van verdeelkast en huisinstallatie
• Digitale multimeter
• Gebruik maken van beschikbare machines en handgereedschappen. Bijvoorbeeld: lezen van identificatieplaatjes
• Beschermingsmiddelen
• Didactische borden met schakelaars, stopcontacten, verbruiker, transformator … voor basisschakelingen
• Soorten stekkers, stopcontacten, verlichting
• Eenvoudige elektrische plannen
• Elektrisch rolluik
• Voorbeeld van een BA4- en BA5-attest
• Courant gebruikte gereedschappen installateur van sanitaire installaties: schroevendraaiers, diverse sleutels,
tangen, ijzerzaag …
• Soorten sifons, buizen, koppelstukken, afvoerleiding … gebruikt bij een gootsteen of wastafel
• Tabellen met snijsnelheid en rotatiefrequentie
• Hefbomen
• Katrol
• Toegepaste mechanische, hydraulische en pneumatische systemen aan de beschikbare houtbewerkingsmachines
9.11 Explosie-, brand-, vorst- en lekvrije opslagruimte voor afwerkingproducten
• Stapelrekken
• Lijst van de producten
• Veiligheidsvoorschriften en steekkaarten
9.12 Afwerkingslokaal (spuitlokaal) met afzuiging
• Droog- en/of stapelrekken
• Draaibaar statief
• Reinigingsapparatuur met opvang vervuilde producten
• Spuitpistool
• Viscosoteitsmeter
60 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

10 Nuttige adressen
BIN (Belgisch Instituut voor Normalisatie)
Brabançonnelaan 29
1000 BRUSSEL
Tel. 02 738 01 13
Website: http://www.bin.be
E-mail: info@ibn.be
Cobosystems nv
Draaiboomstraat 6
2160 WOMMELGEM
Tel. 03 355 10 40
Fax 03 355 10 49
E-mail: abo@cobosystems.be
Website: www.cobosystems.be
KVIV (Koninklijke Vlaamse Ingenieurs Vereniging)
Desguinlei 214
2018 ANTWERPEN
Tel. 03 216 09 96
Fax 03 216 06 89
E-mail: critto@ti.kviv.be
Website: http://www.ti.kviv.be/critto
FVB (Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid)
Koningsstraat 45 bus 4
1000 BRUSSEL
Tel. 02 210 03 33
E-mail: info@fvbffc.be
Website: http://www.fvbffc.be/
NAVB (Nationaal Actiecomité voor Veiligheid en hygiëne in de bouwnijverheid)
Sint-Jansstraat 4
1000 BRUSSEL
Tel. 02 552 05 00
E-mail: navb@navb.be
Website: http://www.navb.be
Nationale federatie voor de houthandelaars
Centrum Galerij - blok 1 - 5de verdiep
Kleerkopersstraat 15/17
1000 Brussel
Tel. 02 229 3260
Fax 02 229 32 64
E-mail: info@nfh.be
Website: http://www.nfh.be (bevat linken naar nagenoeg alle relevante organisaties)
Houtbewerking 61
3 de graad bso D/2011/7841/044

Bouwunie
Spastraat 8
1000 BRUSSEL
Tel. 02 238 06 05
Fax 02 238 06 11
E-mail: info@bouwunie.be
Website: www.bouwunie.be
Opleidingscentrum Hout
Hof ter Vleest dreef 3
1070 Brussel
Tel. 02 558 15 51
E-mail: info@och-cfb.be
Website: www.och-cfb.be
HCTO
Deurnestraat 54
2640 Mortsel
E-mail: info@hcto.be
Website: http://www.hcto.be
Verbond van Kristelijke Werkgevers en Kaderleden
Tervurenlaan 463
1160 BRUSSEL
Tel. 02 773 16 80
E-mail: isabelle.verlinden@vkw.be
Website: www.vkw.be
VCB (Vlaamse Confederatie Bouw)
Tweestationstraat 80
1070 BRUSSEL
Tel. 02 545 56 00
Fax 02 545 59 00
Website: http://www.vcb.be
VLOR (Vlaamse Onderwijsraad)
Leuvenseplein 4
1000 BRUSSEL
Tel. 02 219 42 99
Fax 02 219 81 18
E-mail: vlaamse.onderwijsraad@vlor.be
Website: http://www.vlor.be
VMM (Vlaamse Milieumaatschappij)
A. Van De Maelestraat 96
9320 EREMBODEGEM
Tel. 053 72 64 45
Website: http://www.vmm.be/
62 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

VVKSO (Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs)
Guimardstraat 1
1040 BRUSSEL
Tel. 02 507 07 30
Fax 02 511 33 57
E-mail: info@vvkso.vsko.be
Website: http://www.vvkso.be
WTCB (Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf)
Maatschappelijke zetel
Violetstraat 21-23
1000 BRUSSEL
Tel. 02 502 66 90
E-mail: info@bbri.be
Website: http://www.bbri.be
Belgian Woodforum (vzw Hout)
Het Arsenaal, Gebouw Q
Vrijwilligerslaan 2
1040 Etterbeek
Tel. 02 219 28 32
Website: www.hout.be
Portaalsite voor de houtbewerker
E-mail: info@wood-it.be
Website: www.wood-it.be
Duurzaam wonen en bouw
Netwerken
• Transitiearena Duurzaam Wonen en Bouwen
• Bouwcampus (Bouwunie Limburg)
• Eco-bouwpools (VIBE)
• Vlaams netwerk van ondernemingen (VOKA)
• Educatieve (voorbeeld)projecten en NGO’s
• Ecohuis Antwerpen (EHA!)
• Kamp C; Website: http://www.provant.be/leefomgeving/duurzaam_bouwen
• Centrum voor Duurzaam Bouwen
• Provinciaal Instituut voor Milieu-Educatie (PIME)
• Milieuadvieswinkel (MAW)
• Vlaams Instituut voor Bio-ecologische bouwen en wonen (VIBE) Volgende infosessies kunnen aangevraagd
worden bij VIBE:
− Duurzaam zonder verduurzaming
−
−
−
−
−
−
Lage-energiewoningen en passiefgebouwen in bio-ecologische houtskeletbouw
Lage-energiewoningen en passiefgebouwen in strobalenbouw
Naar een gezond binnenmilieu
Inleiding in gezond en milieuverantwoord bouwen en wonen
Energie besparen met een investering van 0, 10, 100, 1.000 en 10.000 euro
Goed isoleren!
Houtbewerking 63
3 de graad bso D/2011/7841/044

− Natuurlijke ventilatie in bestaande gebouwen
− Hoe bouwmaterialen beoordelen op vlak van milieu en gezondheid
− Werken met natuurverven
− Groendaken
− Ecologische stedenbouw/Ecopolis
− Gemeentelijke mogelijkheden voor duurzaam bouwen
− Mogelijkheden van zonne-energie
− Hemelwater gebruiken
• Passiefhuisplatform
• Steunpunt Duurzaam Bouwen Limburg
• Organisatie voor Duurzame Energie (ODE)
• Dialoog
• Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (BBLv)
• Global Rivers Environmental Education Network (GREEN Belgium)
• Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling (VODO)
• Netwerk Bewust Verbruiken
• Argus
64 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

11 Bibliografie
Handboeken
Titel
Houtvademecum
Auteur S.I. Wiselius
Uitgever Kluwer
ISBN 90 901 2443 9
Titel
Houtherkennen
Auteur R.P. van der Zwam en A.L. van Oosten
Uitgever Kluwer
ISBN 90 201 2445 5
Titel
Auteur
Uitgever
ISBN
Thermisch en hygrisch gedrag van bouwconstructies
Ir. Architect B. Braeckman / N. De Cock / K. Drugmand
EBES
D/1987/2773/7
Titel
Houtskeletbouw voor de praktijk
Auteur Ir. P. de Graaf
Uitgever Kluwer
ISBN 90 557 60 242
Titel
Auteur
Uitgever
Titel
Auteur
Uitgever
Titel
Auteur
Uitgever
Handboek houtskeletbouw, ontwerp, techniek, uitvoering
Stichting bouwresearch, centrum hout (ir. Piet de Graaf)
www.centrum-hout.nl
Verspaningstechnologie
Rijsdijk
SDU
Verspaningstechnieken
A. Van de Velde
A. Van de Velde
Titel
OSB oriented strand board
Auteur Ir. J.A.M. Kickken
ISBN 90 7638 397 9
Titel
Zakboekje hout
Auteur Ir. J.A.M. Kickken
Uitgever SDU
ISBN 90 440 0083 7
Titel
Verfvademecum
Auteur Ir. M.F. Kooistra
Uitgever Kluwer
ISBN 90 557 6026 9
Houtbewerking 65
3 de graad bso D/2011/7841/044

Titel
Holzatlas
Auteur R. Wagenführ
Uitgever Fachbuchverlag - Leipzig
ISBN 3-343-00459-6
Titel
Het houtboek
Uitgever Zomer en Keuning Boeken B.V. Ede / Antwerpen
ISBN 90-210-01411
Titel
Technologie voor de werktuigbouwkunde - Gereedschappen en productietechnieken
Auteur P.Q.M. Sprinkhuizen – P. Boelens
Uitgever Nijgh & Van Ditmar educatief
ISBN 90 236 0403 2
Titel
Uitgever
Titel
Auteurs
Uitgever
Rapporteren
VVKSO / Licap
Evaluatie op de testbank. Over het ontwikkelen van alternatieve evaluatievormen.
Peter Van Peteghem, Jan Vanhoof
Wolters Plantyn
Titel
Anders evalueren. Assessment in de onderwijspraktijk
Auteurs Dochy F. & Schelfhout W. & Jannsens S.
Uitgever Lannoo 2003
Titel
Vademecum plaatmateriaal
Auteur Sjef Kickken
Uitgever SDU
ISBN 9012116996
Syllabussen
Titel
Uitgever
Spuittechnieken
Opleidingscentrum hout
Titel
Schaal voor attitudemeting
Auteurs VKW
Uitgever VKW / Antwerpen, juni 2005
Titel
Uitgever
Titel
Uitgever
Titel
Uitgever
Titel
Uitgever
Titel
Houtdocumentatie ( mappen)
Ter Hagen Stam
Cursus houthandel
VZW - Hout
Thermische en akoestische isolatie
Opleidingscentrum hout
Basisveiligheid
NAVB
Evaluatie, een genuanceerd verhaal
66 Houtbewerking
D/2011/7841/044
3 de graad bso

Auteur
Uitgever
Diocesane Pedagogische Begeleiding (Bisdom Gent)
DPB Gent
Titel
Uitgever
Een gemaakte technische specificaties
STS 31, Timmerwerk
STS 23, Houtbouw
STS 52, Houten buitenschrijnwerk
www.hout.be/nl/publicaties
Vaktijdschriften
Titel
Uitgever
Titel
Uitgever
Titel
Uitgever
Houtnieuws vzw Hout
vzw Hout
Schrijnwerk
www.swerk.be
BM Bau- und Möbelschreiner
Konradin Verlag 70765 LEINFELDEN Echterdingen
Houtbewerking 67
3 de graad bso D/2011/7841/044