2 - Nederlandse Vereniging van bioMedisch ...

nvml.nl

2 - Nederlandse Vereniging van bioMedisch ...

Maart 2009 • 64ste jaargang nr: 2

VAKBEURS SPECIAL

Over het inzetbaar houden van

medewerkers door een

actief mobiliteitsbeleid

Mobiliteit in de Zorgsector; Rust roest

High Resolution Melting Analysis:

een snelle en veelzijdige techniek

binnen het DNA-lab


In dit nummer

037

043

Over het inzetbaar houden van medewerkers door een

actief mobiliteitsbeleid

Mobiliteit in de Zorgsector; Rust roest

S. Slagter en C. Verwoerd

Veel zorginstellingen hebben het onderwerp mobiliteit inmiddels benoemd als aandachtsgebied.

Vele instellingen richten interne mobiliteitsbureaus op om de medewerkers te ondersteunen

in hun loopbaan. De mobiliteit in zorg is groter dan in de totale economie: de in- en uitstroom

op instellingsniveau is hoger, terwijl in verschillende zorgbranches ook de interne mobiliteit

aanzienlijk hoger is dan in de Nederlandse economie als geheel. De zorgsector slaagt er het best in

herintredende vrouwen aan te trekken: dit aandeel is in de zorg tweemaal zo hoog als in de totale

economie. De interne mobiliteit is het grootst in de geestelijke gezondheidszorg, ziekenhuizen en de

gehandicaptenzorg. In deze sectoren wisselden werknemers twee tot drie maal zo vaak van functie

als gemiddeld in de Nederlandse economie. Ook in de zorgsector is dus het duidelijk geworden dat

mobiliteit van strategisch belang is. Maar waarom

High Resolution Melting Analysis: een snelle en

veelzijdige techniek binnen het DNA-lab

R.H.A.M. Vossen en J.T. den Dunnen

High Resolution Melting Analysis (HRMA) is een techniek waarmee veranderingen in

smelttemperatuur en smeltgedrag, veroorzaakt door wijzigingen in de DNA-sequentie, aangetoond

kunnen worden. HRMA is een simpele, snelle, goedkope en zeer gevoelige techniek en bij uitstek

geschikt om grote aantallen DNA-monsters te analyseren. Mogelijke toepassingen zijn onder andere

SNP-typing of pre-screening voor de identificatie van fragmenten met mutaties die middels DNAsequentieanalyse

nader geanalyseerd dienen te worden. HMRA is een technologie die in geen enkel

moleculair genetisch laboratorium meer zou mogen ontbreken.

066

065

061

059

061

063

Vaste Rubrieken

Agenda

Opleidingen

• Life sciences, Hogeschool Utrecht

• Fontys Hogeschool

• HAN Biocentre

• Hogeschool Rotterdam

• Care Academy

Verenigingsnieuws

Van achter de bestuurstafel....

Nieuwe leden

Berichten

HAMLO

uitgave:

Nederlandse vereniging van

bioMedisch laboratoriummedewerkers

NVML–leden ontvangen Analyse gratis.

Voor vragen over contributie, adreswijzigingen

of andere administratieve zaken rond Analyse

kunt u contact opnemen met het bureau van

de NVML.

redactiecoördinatie en eindredactie:

Communicatiebureau Exact

dr. M.A. Kusters-van Someren

E-mail: info@exact-tekst.nl

Tel.: 030-2767522

redactie:

Mw. M. de Bie, Pathologie, St. Elisabeth Ziekenhuis, Tilburg

dhr. Heijnen, afd. Pathologie,

Reinier de Graafgroep, Delft

mw. I. Linde, Infectieziekten, GGD, Amsterdam

mw. A. Luidens, afd. Cytol./Klin.Pathologie,

St. Elisabeth ziekenhuis, Tilburg

mw. P.J.J. Melsen, afd. Medische Microbiologie,

AMC, Amsterdam

mw. F.C. de Ruijter-Heijstek, Ede

mw. dr. W.W.J. van de Sande, Medische Microbiologie en

Infectieziekten, Erasmus MC, Rotterdam

cover: illustratie: Celina Koekenbier | Insight design

vormgeving en opmaak:

Celina Koekenbier | www.insight-design.nl

druk: Verweij Communicasa Groep

advertentie-exploitatie:

mw. F. de Ruijter-Heijstek

telefoon: 0318 - 842 446 | fax: 0847 – 110541

e-mail: f.deruijter@chello.nl

Uitgave: Nederlandse Vereniging van bioMedisch Laboratoriummedewerkers

NVML-leden ontvangen Analyse gratis.

Copyright: Het overnemen van artikelen is alleen toegestaan

na toestemming van de redactiecoördinator.

De NVML aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de

gepubliceerde advertenties; evenmin houdt het opnemen

van advertenties en industriële informatie een aanbeveling

van de NVML in.

ISSN 0166-7688

oplage: 3250 exemplaren

Advertenties & kopij

Geldend advertentietarief: Tarievenlijst 2009

Sluitingsdatum advertenties:

Voor het 3e nr. (2009): woensdag 18 maart.

Inleverdata kopij

De redactie ziet korte berichten (bijvoorbeeld over

opleidingen) voor Analyse 3 graag uiterlijk op

maandag 16 maart 2009 tegemoet.

Analyse 3 verschijnt op 2 april en Analyse 4 op

donderdag 29 april.

Analyse maart 2009 3


36

Analyse maart 2009


Over het inzetbaar houden van medewerkers

door een actief mobiliteitsbeleid

Mobiliteit in de Zorgsector; Rust roest

S. Slagter 1 en C. Verwoerd 2

1 Care Academy

2 Verwoerd Jobcoaching

Veel zorginstellingen hebben het onderwerp mobiliteit inmiddels benoemd als aandachtsgebied. Vele

instellingen richten interne mobiliteitsbureaus op om de medewerkers te ondersteunen in hun loopbaan.

De mobiliteit in zorg is groter dan in de totale economie:

de in- en uitstroom op instellingsniveau is hoger, terwijl in verschillende zorgbranches ook de interne

mobiliteit aanzienlijk hoger is dan in de Nederlandse economie als geheel. De zorgsector slaagt er het

best in herintredende vrouwen aan te trekken: dit aandeel is in de zorg tweemaal zo hoog als in de totale

economie. De interne mobiliteit is het grootst in de geestelijke gezondheidszorg, ziekenhuizen en de

gehandicaptenzorg. In deze sectoren wisselden werknemers twee tot drie maal zo vaak van functie als

gemiddeld in de Nederlandse economie. Ook in de zorgsector is dus het duidelijk geworden dat mobiliteit

van strategisch belang is. Maar waarom

Een organisatie kan haar doelen alleen optimaal bereiken

als zij beschikt over de juiste mensen. Die mensen moeten

dan ook nog op het juiste moment op de juiste plek zijn.

Het is de taak van de leidinggevende, met HR-beleid in

zijn portefeuille om hiervoor te zorgen. Dit betekent dat

zij voortdurend moeten letten op veranderingen in de

organisatie en het veld. Op deze veranderingen moet

tijdig gereageerd worden, en dat betekent anticiperen

op mogelijk nieuwe ontwikkelingen. Het kost immers tijd

om de organisatie voor te bereiden op een verandering:

medewerkers moeten bijvoorbeeld bijgeschoold worden,

of er moeten nieuwe mensen worden aangenomen.

In een reeks artikelen wordt het spel van reageren en

anticiperen besproken. In HRM-termen hebben we het

dan over drie kernthema’s: loopbanen, mobiliteit en het

inzetbaar houden van medewerkers.

Krimp en groei: goed of slecht voor de zorg

Wie zich goed wil voorbereiden op de toekomst, doet er

goed aan om de demografische ontwikkelingen voor de

komende dertig tot veertig jaar in de gaten te houden. Dat is

niet alleen van belang voor het zorgaanbod voor uw regio en

dus uw afzetmarkt, maar met name ook voor het werven van

geschikt personeel.

De wereldbevolking neemt tot 2051 toe tot ruim negen

miljard mensen. Maar niet op alle continenten groeit de

bevolking. De ontwikkelingen in Europa lopen anders. Lage

vruchtbaarheid en lage sterfte zorgen voor vergrijzing. De

bevolkingsaanwas in veel Europese landen komt in de min.

Nederland is een van de weinige landen waar uiteindelijk

de bevolking niet groeit en ook niet krimpt. In 2050 ligt de

prognose op 16,8 miljoen inwoners.

Demografische verschuivingen van invloed op aanbod

zorg

Dit betekent niet dat de problematiek van de bevolkingskrimp

met een grote boog om Nederland heen gaat. Er gaan zich

forse verschuivingen in de spreiding van de bevolking zich

voordoen. Meer dan voorheen gaan steden en stedelijke

gebieden rond Utrecht, Arnhem/Nijmegen, Groningen,

Almere, Den Haag en bij Rotterdam in bevolkingsomvang

groeien. Daar komt een nog sterkere groei van het aantal

gezinnen bij. Daarentegen zal de bevolkingsomvang en het

aantal gezinnen in Oost-Groningen, Twente en Zuid-Limburg

teruglopen. In Zuid-Limburg is de bevolkingsafname tot 2020

bijna tien procent.

Niet alleen regionale verschuivingen zijn aan de orde, maar

ook veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Ouderen

blijven in of trekken naar de krimpgemeenten. Goed

opgeleide jongeren keren na hun opleiding niet meer terug

naar hun krimpende geboortegemeenten.

Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel

Planbureau, waagde zich op een congres in oktober 2008 aan

een eerste beschouwing van de mogelijke maatschappelijke

veranderingen.

Hij voorzag een bevolkingsconcentratie in de Randstad,

met uitlopers richting Alkmaar, de Brabantse steden tot

en met Eindhoven, de as naar Ede, Veenendaal en Arnhem

en tenslotte richting Zwolle tot aan Meppel toe. Via deze

uitlopers ontstaat een zuigwerking naar de Randstad.

De redeneerlijn van dr. Schnabel doortrekkend, ontvouwt zich

vervolgens een reeks veranderingen met grote gevolgen voor

mobiliteit (qua vervoer), onderwijs en zorg. Om dat laatste

bijvoorbeeld aan te stippen: in de krimpgebieden zal alles

op alles worden gezet om de bestaande zorginfrastructuur

in stand te houden. Waarbij uiteraard moet worden gekeken

naar het type zorgaanbod. Meer ouderen in de periferie

betekent een groeiende vraag naar meer typisch aan ouderen

gerelateerde zorg en laboratoriumonderzoek. Het betekent

ook een groeiende behoefte aan zorgpersoneel. Terwijl

juist deze veelal jonge arbeidskrachten naar de stedelijke

gebieden trekken.

Gevolgen voor de arbeidsmarkt

De arbeidsmarktproblematiek in verband met de vergrijzing

komt trouwens veel eerder op ons af. De top van de omvang

van de beroepsbevolking is al in 2011. Dat betekent dat vanaf

dan de beroepsbevolking zal afnemen. De verschuiving van

de bevolking naar de Randstad noodzaakt ook bezinning op

het zorgaanbod in de Randstad en de andere groeikernen:

meer gericht op jeugd en jong-volwassenen.

Daarnaast zullen de uitgaven in de gezondheidszorg in de

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 37


38

Analyse maart 2009


toekomst stijgen. Oorzaken zijn behalve de vergrijzing, ook

de veranderende eisen van cliënten en patiënten. De burger

van morgen wil niet van nieuwe behandelmethoden worden

uitgesloten, eist een goede kwaliteit van de zorg en wil meer

keuzevrijheid. Zoals bekend is een groot aantal ziekenhuizen

zich aan het voorbereiden op de vele veranderingen die

binnen de zorgsector op komst zijn. Dit leidt onder meer tot

een andere ingrijpende operatie waarmee ziekenhuizen te

maken krijgen: prijsvorming. Er is een proces gaande waarin

marktprijzen (stapsgewijs) worden ingevoerd. Allereerst

door de definitie en invoering van tienduizenden diagnose/

behandelingscombinaties (DBC’s) die de basis vormen van

het toekomstige prijssysteem. Een ander fenomeen is de

opkomst van de Zelfstandig Behandel Centra (ZBC’s). Deze

ZBC’s proberen een marktaandeel te verwerven door op hun

specifieke gebied goede zorg te bieden onder uitstekende,

soms hotelachtige, condities, tegen aantrekkelijke prijzen.

Al deze maatschappelijke ontwikkelingen dwingen

zorginstellingen kritisch te kijken naar de interne organisatie

en te zorgen voor personeel dat op de eisen van de

maatschappij kan inspelen; personeel dat excelleert, presteert

en zich onderscheidt. Maar hoe zorg je als zorginstelling

dat je personeel hebt dat aan deze vraag kan voldoen

Mobiliteit en een veel actievere loopbaanbegeleiding wordt

gezien als het middel om vraag en aanbod met elkaar in

evenwicht te brengen. Een middel dat er voor kan zorgen dat

de juiste persoon, op het juiste moment op de juiste plaats

toegevoegde waarde voor de instelling heeft.

De traditionele medewerker versus de toekomstige

medewerker

Mobiliteit is niet nieuw en bestaat al zolang er werkgelegenheid

is. Voorheen kwam het door het arbeidsethos van medewerkers

alleen veel minder voor. Zeker in de zorgsector. De interne

doorstroom van analisten binnen een laboratorium is niet

groot te noemen. En een verpleegkundige bijvoorbeeld bleef

haar hele leven bij dat ene ziekenhuis of bij de thuiszorg uit

hetzelfde dorp. Men dacht er nauwelijks aan om binnen of

buiten de instelling van baan te veranderen. Tegenwoordig

is dit anders. Het is al lang niet meer vreemd dat je na twee à

drie jaar iets anders wil gaan doen. Mobiliteit is geaccepteerd.

Sterker nog, organisaties die in staat zijn een intern

mobiliteitsprogramma te starten zijn beter in staat om zich

aan te passen aan de veranderende marktomstandigheden.

De ervaring leert dat de medewerkers meer vakvolwassen

worden en de organisatie slagvaardiger maken. Daarnaast

komt deskundig potentieel sterker boven drijven. Veel

vaardigheden van personeel zijn latent aanwezig maar

worden onvoldoende benut. Drempels zoals deze vroeger

werden ervaren door managers en directies, zoals het verlies

van ‘goudhaantje(s)’, tegenvallende afdelingsprestaties, extra

opleidingskosten, inwerktijd, enz. komen we steeds minder

vaak tegen. Tegenwoordig begrijpt elke manager dat dit

onderdeel is van inspirerend leiderschap. Kortom, drempels

die het voor de medewerker moeilijk maken om mobiliteit bij

de manager te verkopen zouden er niet meer moeten zijn.

Mobiliteit biedt nieuwe kansen

Voor het goed functioneren van een zorginstelling zagen we

dus dat het belangrijk is dat de juiste mensen op het juiste

moment beschikbaar zijn om werkzaamheden uit te voeren.

Er moet dus sprake zijn van een goede personeelsplanning.

In een statische organisatie is dat al een hele puzzel, maar

naarmate een organisatie sneller verandert en flexibel moet

werken wordt dat steeds ingewikkelder. Het landschap van

zorgsector en haar bedrijfsvoering verandert immers de

laatste jaren in toenemende mate snel en dus ook de eisen

die worden gesteld aan de mensen die deze taken uitvoeren.

Hierdoor verandert en verdwijnt werk en neemt de snelheid

van veranderingen toe. Om in deze tijd als instelling in de

zorg dus slagvaardig te blijven, is werken aan tevreden en

gemotiveerd personeel noodzakelijk. Mobiliteit is daarvoor

een van de oplossingsrichtingen. Door telkens naar de

juiste man op de juiste plaats te zoeken en talenten van

medewerkers te identificeren, te benutten en te ontplooien,

zijn medewerkers en organisaties beter in staat in te spelen

op veranderingen in de sector en maatschappij.

Met mobiliteits- en loopbaanbeleid doen medewerkers meer

kennis en ervaring op in verschillende functies, waardoor een

bredere inzetbaarheid en een grotere keuze mogelijkheid

ontstaat. Hij/zij kan zich blijven ontwikkelen, ontdekt zijn/

haar talenten, komt er achter welke omgeving het beste past

en is niet meer afhankelijk van die ene functie of organisatie.

Samen sterk

Meer dan ooit tevoren is het belangrijk dat zorginstellingen

en medewerkers samen op mobiliteit aan gaan sturen.

Als werkgevers hun medewerkers ondersteunen in hun

loopbaan komt de juiste man op het juiste moment op de

juiste plaats. En hoewel er misschien ook nadelen zijn, wordt

met de juiste inspanningen vaak duidelijk dat de kansen voor

alle partijen groter zijn als men maar gericht traint en coacht.

Als een instelling namelijk de talenten van haar medewerkers

optimaal benut en mobiliteit inzet als strategisch instrument,

zal de bestemming van de organisatie als geheel gerealiseerd

worden.

Siebe Slagter

Corné Verwoerd

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 39


Maximise

flexibility

Fully automated immunohaematology analyser

Magister is a fully automated blood bank system that will automate

all routine testing procedures. The system is designed to utilize

Cellbind cards in combination with reagents from

Sanquin. With one universal Cellbind card all types of

serology testing can be performed: blood group typing,

cross-matching, DAT, antibody screening and identification.

Magister and Cellbind:

the flexible combination

40

Analyse maart 2009

Sanquin Reagents, Plesmanlaan 125, 1066 CX Amsterdam, The Netherlands

T +31 (0)20 - 512 3599, F +31 (0)20 - 512 3570, www.sanquinreagents.com


Spotlight on Case Interne mobiliteit

Wat

Op een zorginstelling werkt bijna zestig procent van de medewerkers langer dan tien jaar in de organisatie. In veel gevallen

doen zij dat op dezelfde afdeling. Het risico is dat hun kennis te eenzijdig wordt. Dit project bevordert daarom de interne

mobiliteit van personeel in vaste dienst. Er wordt ingezet op een Jane®-teamtalententraining om het huidige potentieel

duidelijk in kaart te brengen en het personeel te versterken.

Toegevoegde waarde

“Teamwork makes the dream work”. Voor het behalen van resultaat in uw organisatie is teamwork een absolute vereiste.

Het was dan ook een uitdaging voor leidinggevende om een effectief team te vormen en de teamleden goed te laten

samenwerken. Het vormen van teams vraagt objectief inzicht in de talenten van teamleden. Goede communicatie is de

sleutel voor succesvol samenwerken. Veel communicatieproblemen hebben te maken met de verschillen tussen de

individuele talentencombinaties die in de teams en de organisatie met elkaar moeten samenwerken. Het thema van de

teamtalententraining was: “het leren managen van uw eigen talenten en die van anderen” Voorafgaand aan de training

onderging elk teamlid een Jane®-evaluatie.

Resultaten

De persoonlijke uitkomsten werden tijdens de training in teamverband toegelicht. De persoonlijke actieplannen werden in

een open atmosfeer met elkaar uitgewisseld. De teamleden zagen waar zij elkaar konden aanvullen met hun persoonlijke

talenten en competenties.

De teamleden kregen inzicht hoe zij hun:

• individuele inzet in het team konden verbeteren;

• bijdrage aan het team konden verhogen;

• persoonlijke stijl van leidinggeven verder konden ontwikkelen.

Voor het managementteam legden we bovendien een verband tussen de gezamenlijke talenten als team en de richting

waarin het team de zorgorganisatie leidt in de markt (marktpositie). Zo verkregen teamleden beter inzicht in het benutten en

‘managen’ van elkaars talenten. Zodat zij beter werden afgestemd op datgene dat klanten en anderen van hen als individueel

teamlid en als team (mochten) verwachten. Tevens werd inzicht verkregen in de bestaande problemen binnen het team.

Het team bleek gemakkelijk problemen op te lossen en conflicten en spanningen te voorkomen omdat het team elkaars

motieven en mogelijkheden beter begreep. In de vervolgsessies werd gewerkt aan de follow-up. Waar blonk het team in

uit en waar kon het team zich verder in ontwikkelen. Hoe kon het team effectiever samenwerken en beter communiceren.

Doordat de medewerkers kennis deelden en door uitwisseling van elkaar leerden, nam de arbeidsproductiviteit toe.

Medewerkers kregen nieuwe perspectieven op hun eigen beroepspraktijk. Daarnaast zagen we dat het niet betekende dat

iemands functie noodzakelijkerwijs hoeft te veranderen, maar dat de functie inhoud per medewerker kon verschillen door

verschuiving van een deel van de takenpakket. Teamleiders konden worden versterkt door het flexibeler inzetten van de

medewerkers ten behoeve van ondersteunende taken.

Literatuur

1 Sonja Bekker, Didier Fouarge, Marcel Kerkhofs, Amelia Román, Marian de Voogd-Hamelink, Ton Wilthagen en Charlotte de Wolff, Trendrapport

Vraag naar Arbeid 2002, augustus 2003, ISBN 906566 0623

2 Sonja Bekker, Marcel Kerkhofs, Amelia Román, Joop Schippers, Marian de Voogd-Hamelink en Ton Wilthagen Trendrapport Aanbod van arbeid

2007 Tilburg: OSA, augustus 2008. ISBN 978-90-6566-223-1.

3 Bert Kreemers en Anke Rijkschroeff-van der Meer, persbericht Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, NVD Jaarcongres 2008: Veranderd

demografisch tij. Oorzaken en gevolgen van bevolkingsdaling in Nederland en Europa.

4 S de Vries, E Wortel en A Nauta , red. Excelleren voor en door mensen, Theorie en praktijk voor optimaal Human, Resource Management. Kluwer

2003, ISBN 9013005756

5 Corne, plaats jij hier nog even je artkel en tijdschrift tekst neer. De tekst die ik bewerkt heb (ontvangen van Leon)

De auteurs

Ing. Siebe Slagter M.Sc. studeerde Chemische Technologie in Groningen. Daarnaast stuurde hij cum laude af aan de University of Lincolshire and

Humbersite en behaalde daar zijn Masters Degree in Bedrijfskunde. Met zijn dissertatie op het gebied van marketing verwierf hij de Johnson LTD

wetenschapsprijs. Ooit startte hij zijn carrière bij het RIVM als onder andere kwaliteitsadviseur en adviseur Facility management en Efficiency. Hij

ontwikkelde de eerste keurmerkinstelling voor de zorg CCKL en was daar tot 2008 directeur van. Hij heeft als directeur van CCKL veel laboratoria van

binnen gezien en is goed op de hoogte van actuele zaken die spelen. Vanuit zijn bureau S.Vision Mgt. Consultants ondersteunt hij zorginstellingen

en ondernemers bij bedrijfsvoering en leiderschap. Hiervoor is specifiek een verzameling talentenevaluatie-, training- en coachingsprodukten

ontwikkeld. In zijn werkervaring staan maatwerk, kwaliteit en ondernemerschap centraal. Kort geleden richtte hij samen met Area Consult de Care

Academy op, een trainingsbureau specifiek voor de laboratoriumwereld met trainingen op het gebied van communicatie en leidinggeven.

Corné Verwoerd is zelfstandig trainer/coach en HR Consultant. In de praktijk ondersteunt hij zijn klanten bij de realisatie van hun unieke waarde in

de markt. Hij heeft een achtergrond in Human Resources. Na het behalen van zijn HBO opleiding Personeel en arbeid, heeft hij zijn Masters Degree

Human Resource Management aan de Universiteit van the West of Bristol, UK behaald. In zijn tien jaar werkervaring heeft hij uitgebreide expertise

opgebouwd in HR advies, recruitment & selection, management development, organisatieadvies, loopbaanbegeleiding en coaching. Hij is actief

geweest in diverse branches waaronder de zakelijke dienstverlening, recruitment & selection, de gezondheidszorg en de techniek. In 2007 heeft

hij met succes zijn opleiding tot loopbaan- en mobiliteitscoach afgerond. Binnen de gezondheidszorg heeft hij o.a. gewerkt in de ouderenzorg en

ziekenhuiszorg. (www.verwoerdcc.nl)

Analyse maart 2009 41


...Energizing your

Cryopreservation


CryoPure – Looking for more reliability and convenience

in the long-term storage of living cells


Benefit from extensive testing to ensure that cell

materials and cellular components are not altered during cryopreservation.

Use the QuickSeal screw caps to ensure safe,

ergonomic opening and closing with an efficient single turn.

Optimize your colour-coding options of CryoPure

tubes by using five different cap and insert colours.

Improve your sample removal due to the

unique internal base contour.

Tubes, CryoRack 40,

storage boxes from durable polycarbonate in a variety of sizes and colours –



SARSTEDT B.V. Postbus 24 4870 AA Etten-Leur

Tel: 076-5017550 Fax: 076-5017626 info.nl@sarstedt.com www.sarstedt.com

SARSTEDT B.V.B.A./S.P.R.L. Postbus 74/Boîte Postale 74 2910 Essen

Tel: 03/541.76.92 Fax: 03/541.81.03 info.be@sarstedt.com www.sarstedt.com

Anz_CryoPure_167x124_NL_0209.indd 1

13.02.2009 14:19:01 Uhr

R-Biopharm AG

4 nieuwe sneltests van

R-Biopharm

RIDA®QUICK Norovirus

RIDA®QUICK Verotoxin /O157 Combi

RIDA®QUICK Cryptosporidium /

Giardia / Entamoeba Combi

RIDA®QUICK Entamoeba

Nieuw.

Uniek.

Snel.

R-Biopharm AG, Count Basiestraat 6, 1544 LK Zaandijk

Tel: 075 615 1046, Fax: 084 22 88 195, Mobiel: 06 203 403 14

www.rapid-diagnostics.info en www.r-biopharm.com

42

Analyse maart 2009


High Resolution Melting Analysis Een snelle en

veelzijdige techniek binnen het DNA-lab

R.H.A.M. Vossen en J.T. den Dunnen; Leiden Genome Technology Center (LGTC), Humane en Klinische Genetica, LUMC, Leiden

High Resolution Melting Analysis (HRMA) is een techniek die oorspronkelijk is ontwikkeld om veranderingen

in de DNA-sequentie op te sporen. De methode detecteert veranderingen in smelttemperatuur en

smeltgedrag die optreden wanneer de DNA-sequentie is gewijzigd, bijvoorbeeld in het geval van een

erfelijke verandering (mutatie). Door recente verbeteringen in de gebruikte apparatuur en fluorescente DNAkleurstoffen

heeft HRMA zich ontwikkeld tot een simpele, snelle, goedkope en zeer gevoelige techniek die

de vergelijking met andere technologieën gemakkelijk kan doorstaan. HRMA is bij uitstek geschikt om grote

aantallen DNA-monsters te analyseren, bijvoorbeeld voor SNP-typing of als kostenbesparende pre-screening

voor de identificatie van fragmenten met mutaties die middels DNA-sequentieanalyse nader geanalyseerd

dienen te worden. Daarnaast kan HRMA ingezet worden voor diverse andere doeleinden, bijvoorbeeld als

snel en goedkoop alternatief voor agarose of PAA gel-elektroforese, de karakterisatie van klonen verkregen

uit faag-display- of in-vitro-mutagenese-experimenten, voor de bestudering van methylatie, etc. Hiermee

is HRMA een technologie geworden die in geen enkel moleculair genetisch laboratorium meer zou mogen

ontbreken (11).

High Resolution Melting Analysis (HRMA) is een methode

die veranderingen in smelttemperatuur en smeltgedrag

detecteert bij DNA-fragmenten die met behulp van de

Polymerase Chain Reaction (PCR) zijn vermeerderd. Elk

DNA-fragment heeft een bepaalde smelttemperatuur (Tm)

die afhankelijk is van de basenvolgorde (sequentie) van het

fragment. De dubbele DNA-keten wordt in stand gehouden

door waterstofbruggen tussen tegenover elkaar liggende

basen waarbij adenine (A) twee waterstofbruggen vormt met

thymine (T), en cytosine (C) drie met guanine (G). De stabiliteit

van de DNA-keten is afhankelijk van de samenstelling van

de sequentie (GC-percentage); het kost meer energie om

drie waterstofbruggen te verbreken dan twee. Door DNAfragmenten

bloot te stellen aan een oplopende temperatuur

zullen op een gegeven moment de dubbele ketens van

elkaar loslaten waarbij dubbelstrengs-DNA (dsDNA) overgaat

in enkelstrengs-DNA (ssDNA). Dit proces wordt uitsmelten

(denaturatie) genoemd. De Tm is de temperatuur waarbij 50%

van al het dsDNA is overgegaan in ssDNA. Hoe hoger het GCpercentage,

hoe meer waterstofbruggen, hoe stabieler de

DNA-keten en dus hoe hoger de Tm. Door een verandering in

de sequentie verandert het GC% en daarmee de Tm en zal het

fragment een ander smeltgedrag vertonen dan voorheen.

Alvorens HRMA kan worden toegepast moet het fragment

van interesse met behulp van PCR worden vermeerderd.

Om bijvoorbeeld pathogene mutaties in een gen te kunnen

opsporen worden alle coderende regionen (exonen) met

behulp van PCR opgewerkt. Aan de PCR-reactie wordt een

kleurstof toegevoegd die alleen bindt aan dsDNA en dan

fluoresceert bij aanstraling door licht met een korte golflengte.

De kleurstof (dye) is een verzadigende kleurstof, dat wil

zeggen dat alle bindingsplaatsen in het DNA zullen worden

bezet. Bij het uitsmelten van DNA zullen de kleurstofgroepen

dissociëren en zal de fluorescentie langzaam afnemen. Op

deze manier wordt in real-time een smeltcurve van een stuk

DNA gegenereerd (figuur 1; 1).

Gevoeligheid

Heterozygote veranderingen

De detectie van heterozygote veranderingen, bijvoorbeeld in

genomisch DNA (mens, plant, dier) met een verschil tussen de

twee complementaire chromosomen, is het gemakkelijkste.

Tijdens de PCR worden beide allelen vermeerderd. Na

denaturatie zijn er in totaal vier verschillende enkele strengen

in oplossing aanwezig, welke bij snelle afkoeling willekeurig

zullen samensmelten (annealen) tot vier verschillende dubbele

ketens (duplexen): twee perfect complementaire fragmenten

(homoduplexen) en twee fragmenten met een mismatch

(heteroduplexen). Door de mismatch in de heteroduplex zal

de stabiliteit van deze dubbele keten aanzienlijk lager zijn

dan die van de homoduplex en dus een lagere Tm hebben.

Hierdoor daalt de fluorescentie tijdens het uitsmelten bij de

heteroduplexen eerder dan bij de homoduplexen. Behalve

een verandering in Tm treedt er bij de heteroduplexen

Figuur 1

Afname van de fluorescentie door dissociatie van de fluorescente kleurstof (LC-Green) uit de smeltende dubbele DNA-keten, resulterend in de karakteristieke

smeltcurve waarbij DNA overgaat van één dubbelstrengs in twee enkelstrengs moleculen.

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 43


TAKING TECHNOLOGY PERSONALLY

Goffin Meyvis is a leading supplier of high-tech analytical and medical systems for

laboratory, field and process applications in The Netherlands,Belgium and Luxembourg.

Goffin Meyvis always strives to satisfy customer needs beyond the product itself.

We work with our customers to ensure a successful implementation of every investment.

www.goffinmeyvis.com | info@goffinmeyvis.com | telefoon Nederland +31 (0)76 508 60 00 | telefoon België +32 (0)2 769 7474

Nederlandstalige

E-learning

beschikbaar

Professionele Data Management systemen voor

Point-of-Care testen van laboratoriumkwaliteit.

HemoCue Diagnostics BV, Gestelsestraat 16H, 5582 HH Waalre, Nederland

Telefoon: 040 228 59 80, Fax: 040 228 59 88, info@hemocue.nl, www.hemocue.nl

Analyse maart 2009

44 HC_AD167mmx124mmVakb_Fin.indd 1 12-02-2009 10:28:02


overall een ander smeltgedrag op; de curves hebben vaak

een andere vorm dan die van de homoduplexen. Deze

gecombineerde verschillen verhogen de gevoeligheid van

HRMA; heterozygote verandering worden opgepikt met een

gevoeligheid van nagenoeg 100%.

Onderscheid tussen de twee homoduplexen is niet altijd

mogelijk, bijvoorbeeld bij A>T of G>C veranderingen, waarbij

het aantal waterstofbruggen en dus de smelttemperatuur

niet of nauwelijks verandert.

Figuur 3

Systemen voor HRMA. 1) LightScanner , Idaho Technology 2)

LightCycler480 , Roche Applied Science, 3) HR-1, Idaho Technology en 4)

Rotor-Gene 6000, Corbett Life Science.

grotere doorvoer dan een systeem waarin PCR en HRMA

worden gecombineerd.

Figuur 2

Effect van heteroduplex-vorming op het smeltgedrag van DNA. Doordat

in een heterozygoot monster zowel heteroduplexen als homoduplexen

aanwezig zijn, is de uiteindelijke smeltcurve (rood gestippeld) altijd een

optelsom van beide.

Homozygote veranderingen

Ongeveer 30-40% van de homozygote variaties is bij een

eerste screening met HRMA op te pikken. Om homozygote

veranderingen op te kunnen pikken is het noodzakelijk om

bewust heteroduplexen te maken. Dit kan door wt-DNA aan

de reactie toe te voegen, door het PCR-product te mengen

met dat van een wt-DNA of door een ‘smelt-probe’ toe te

voegen (zie ‘Genotypering’).

Andere veranderingen

Naast mutaties en SNP’s waarbij slechts één enkele base

veranderd is HRMA tevens geschikt om andere veranderingen

op te sporen zoals deleties, duplicaties, inserties en inversies

van enkele basen. De gevoeligheid van HRMA betreffende

micro-deleties is niet 100%; doordat de vorming van

homoduplexen energetisch veel gunstiger is worden minder

heteroduplexen gevormd en wordt er geen significante

verandering in Tm zichtbaar (figuur 2).

HRMA in de praktijk

Het grote voordeel van HRMA vergeleken met een aantal

andere technieken is dat het een zogenaamde gesloten

reactie (‘closed tube assay’) is. Dit betekent dat de meting na

de PCR-reactie in de oplossing zelf plaatsvindt, zonder dat er

extra stappen nodig zijn om de monsters voor te bereiden.

De meting wordt direct op het PCR-product gedaan; HRMA is

een eindpuntsmeting.

Er zijn verschillende systemen waarmee HRMA kan worden

uitgevoerd. De in Nederland momenteel meest gebruikte

HRMA-apparaten zijn de LightScanner® van Idaho Technology

en de LightCycler480® van Roche Applied Science (figuur 3)

Beide systemen werken met 96- of 384 wells microtiterplaten

waarin zich de te analyseren monsters bevinden. In de

LightCycler480 kan zowel de PCR (real time) als de melting

curve analyse worden uitgevoerd. In de LightScanner wordt

alleen de HRMA uitgevoerd, het systeem heeft daardoor een

Bij gebruik van de LightScanner wordt de PCR in een apart

systeem uitgevoerd waarna de 96-of 384 well plaat in het

apparaat geplaatst wordt. Naast deze twee systemen wordt

nog wel de RotorGene (Corbett Life Science) gebruikt.

Idaho heeft recent de LightScanner-32 geintroduceerd, een

geïntegreerd PCR en HRMA systeem. Het meest gevoelige

systeem verkrijgbaar is de HR-1 (Idaho Tech.), een ééncapillair

systeem.

Software

Een bijkomend voordeel van de HRMA-technologie is dat

deze wordt ondersteund door krachtige software, die een

nagenoeg volledig geautomatiseerde data-analyse mogelijk

maakt. Dit bespaart in vergelijking met andere technologieën

waardevolle tijd en dat is sterk kostenbesparend. Bij het

zoeken naar onbekende veranderingen in een groot aantal

monsters is de data-analyse snel en eenvoudig. De meeste

monsters zullen naar verwachting normaal zijn en slechts

enkele zullen een variant (mutatie, SNP) bevatten.

PCR

De PCR voor HRMA is een nagenoeg normale PCR, met dit

verschil dat er een verzadigende DNA-kleurstof (LC-Green)

aan de reactie wordt toegevoegd. De aanwezigheid van de

kleurstof beïnvloedt de optimale annealingtemperatuur

van de PCR-primers; deze is vaak hoger vergeleken met die

in een gewone PCR. De optimale annealingtemperatuur kan

simpel bepaald worden door eerst een PCR-programma uit

te voeren met een temperatuurgradiënt waarna gekeken

wordt welke temperatuur een goede opbrengst geeft, én,

zeker zo belangrijk, een goede smeltcurve. Het is essentieel

dat de PCR een specifiek product oplevert zonder enige

bijproducten (zie ook ’Alternatief voor gel-elektroforese en

fragmentanalyse’).

Opbrengst

Voor een goede analyse is het belangrijk dat de opbrengst

(signaalsterkte / fluorescentie) van de PCR-producten tussen

monsters niet te veel verschilt. HRMA vergelijkt smeltcurves

van monsters met elkaar en dat gaat met de grootste

gevoeligheid wanneer de hoeveelheid eindproduct van

de PCR voor de verschillende monsters nagenoeg gelijk is.

Om dit te bereiken is het van belang dat alle monsters die

geamplificeerd worden zoveel mogelijk dezelfde DNAconcentratie

hebben.

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 45


Introducing UniCel

ClozCap

Powerful Safety

Technology

Under The Hood.

iclass.

What will you be driving on

the integration superhighway

The wraps are off. The newest

hybrid analyzers are powering

ahead, with unified clinical chemistry

and immunoassay testing in one

integrated solution.

Driving this advancement is our

unique ClozCap technology, which

puts closed-tube aliquotting and

closed-tube sampling under the

hood of every UniCel i class system.

Harness these next-generation

capabilities for your laboratory.

Then watch your productivity

accelerate smoothly with improved

safety and quality of results.

www.beckmancoulter.com/iclass

C h e m i s t r y Lab Automation Disease Management Centrifugation Molecular Diagnostics

H e m a t o l o g y I m m u nodiagnostics Hemostasis Information Systems Flow Cytometr y Primar y Care

QC ad 168 x 132:Layout 1 05.02.2009 8:25 Uhr Seite 1

Bio-Rad Laboratories

QUALITY CONTROL

Quality Control

The most comprehensive menu of quality

control products and services

• Over 300 innovative control products

• Unity QC Data Management Solutions

• The most widely used Interlaboratory Program

• Superior customer support

For more information, contact your local Bio-Rad office

Tel. 0318 - 495090

www.bio-rad.com/diagnostics

46

Analyse maart 2009


Kwaliteit

Daarnaast speelt natuurlijk de kwaliteit van de DNA-monsters

een belangrijke rol; naast de lengte van de DNA-moleculen

is ook de gebruikte isolatiemethode van belang en daardoor

mogelijk achtergebleven verontreinigingen. Men kan, net als

trouwens bij andere experimenten, problemen verwachten

als een HRMA wordt uitgevoerd op DNA-monsters verkregen

van verschillende bronnen (DNA-isolatiemethoden) en een

verschillende ouderdom.

Primers

Bij het ontwerpen van primers voor HRMA wordt

gebruikgemaakt van speciale software die automatisch

primers aan weerszijden van de exonen selecteert. Bij grotere

exonen worden overlappende fragmenten gegenereerd

zodat de fragmentlengtes binnen de bovenbenoemde

marges blijven. In principe kan elk primer-design-programma

worden gebruikt indien voor bepaalde toepassingen een

langer fragment wenselijk is. Bij toenemende lengte worden

echter de smeltprofielen en daarmee de analyse complexer

doordat meerdere smeltdomeinen kunnen optreden.

Fragmentlengte

Het succes van HRMA wordt naast een homogene PCR

verder bepaald door de lengte van het geamplificeerde

fragment. Hoe korter het fragment, des te groter de impact

van de sequentieverandering op de Tm en daarmee het

verschil tussen de homo- en heteroduplex. Het effect

van een nucleotideverandering op het smeltgedrag van

heteroduplexen verschilt per mutatie en sequentie. Sommige

mutaties laten een zeer groot verschil tussen WT en variant

zien en zullen in een fragment van 1000 bp nog detecteerbaar

zijn. Andere fragmenten geven slechts een subtiel verschil

en zijn alleen in kleine fragmenten detecteerbaar. Om een

optimale gevoeligheid te bereiken wordt aangeraden PCRfragmenten

te kiezen van 250-350 bp in lengte met niet meer

dan één of twee smeltdomeinen.

Beperking

HRMA is in principe bruikbaar om alle veranderingen in de

DNA-sequentie te detecteren. Elke verandering wordt in

principe bevestigd met een DNA-sequentieanalyse. HRMA

geeft geen betrouwbare informatie over de daadwerkelijke

verandering in de sequentie, dat wil zeggen het is gevaarlijk

om de vorm van de smeltcurve te gebruiken ter identificatie

van een mutatie (zie ‘Genotypering’).

Screening op mutaties

BRCA1 (Breast cancer 1, early onset) behoort tot de

zogenaamde tumor-suppressorgenen en mutaties in dit gen

leiden tot een verhoogde kans op borstkanker. Tot voor kort

werd voor alle patiënten ieder exon van BRCA1 geamplificeerd

en met behulp van DNA-sequencing geanalyseerd.

Aangezien sequencing vrij bewerkelijk en duur is bestond

de behoefte aan een snelle methode voor pre-screenen van

die fragmenten welke een variant bevatten. (2,3,10). HRMA

bleek een van de meest aantrekkelijke methoden hiervoor te

zijn. Binnen onze afdeling is de HRMA pre-screen opgezet en

4

2

3

1

Figuur 4

Smeltcurves van PCR-fragment in exon 11 van BRCA1, uitgevoerd op een aantal patiënten. Er zijn vier verschillende curves zichtbaar, waarbij 1 = alle wildtypes,

2 = c.3548A>G Hom, 3 = c.[3548A>G]+[3627A>G], 4 = c.3548A>G Het.

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 47


Your Power for Health

ELISA Technologie van Greiner Bio-One

Microplaten – betrouwbare resultaten – levering uit voorraad

Stringente kwaliteitscontrole op elke nieuwe batch

grondstof (zie schema “Raw Material Batch”)

Variatie coëfficiënt < 5% binnen een plaat

Zeer geringe lot-to-lot variatie

Rond- punt- en vlakbodem

Middel en hoge binding

Glashelder, wit en zwart

Voorzien van een vaste bodem of foliebodem (µclear)

Striplaten 8,12 en 16 well rond- en vlakbodem

8 well C-bodem stripplaat met afbreekbare strips

Buizen met en zonder kruis in bodem

Greiner Bio-One B.V.

www.gbo.com/bioscience

Greiner Bio-One NV/SA

A. Einsteinweg 16 Postbus 280 2400 AG Alphen a/d Rijn

Koning Albert I laan 50 50, Av. Roi Albert I B-1780 Wemmel

48

Tel: (0172) 42 09 00 Analyse Fax : (0172) maart 44 382009

01 e-mail: info@nl.gbo.com

Tel: (02) 461 09 10 Fax: (02) 461 09 05 e-mail: info@be.gbo.com

Germany (Main office): Greiner Bio-One GmbH · (+49) 7022 948-0 · info@de.gbo.com, France: Greiner Bio-One SAS · (+33) 169862550 · infos@fr.gbo.com, Japan:Greiner Bio-One Co. Ltd. ·

(+81) 335058875 · info@jp.gbo.com,UK: Greiner Bio-One Ltd. · (+44) 1453825255 · info@uk.gbo.com, USA: Greiner Bio-One North America Inc. · (+1) 7042617800 · info@us.gbo.com


wordt deze momenteel voor zowel diagnostische als research

doeleinden ingezet. Figuur 4 laat een voorbeeld zien van

enkele SNP’s en mutaties in exon 11 van BRCA1.

In het bovenste plaatje van figuur 4 zijn de smeltcurves te

zien nadat deze zijn genormaliseerd; eerst wordt de totale

aanvangsfluorescentie bij allemaal op 100% gesteld en

vervolgens worden alle curves met eenzelfde smeltgedrag

naast elkaar gelegd en gegroepeerd. Bij verschillende

mutaties zijn er dus meerdere groepen zichtbaar. Het onderste

plaatje laat een zogenaamde verschil-curve (difference plot)

zien waarbij de onderlinge verschillen tussen de smeltcurves

ten opzichte van een referentie worden weergegeven. In

de difference plot wordt één van de monsters, meestal een

normale controle, als een horizontale basislijn weergegeven

en alle andere monsters worden hiermee vergeleken.

Een mismatch zal een grote invloed hebben op de Tm van

zo’n korte sequentie en in deze situatie zal de probe eerder

uitsmelten. De smeltprobe is aan het 3’-uiteinde chemisch

gemodificeerd, zodat bij amplificatie geen verlenging kan

plaatsvinden en er geen ongewenste bijproducten ontstaan

die de analyse complexer maken. De 3’-modificatie bestaat

uit een fosfaatgroep of een amino-C6-groep. De fosfaatgroep

is de goedkoopste modificatie, echter de stabiliteit ervan is

minder dan amino-C6. Met de amino-C6-groep wordt tevens

meestal een aanzienlijk beter probe-signaal verkregen. Als

na de PCR uiteindelijk HRMA plaatsvindt is de smelt-probe

gebonden aan het DNA en zal deze bij geleidelijke toename

van de temperatuur het eerst loslaten en een afname in

fluorescentie laten zien. Pas veel later smelt het hele fragment

uit. Het eindresultaat is een dubbel smeltprofiel van zowel

Figuur 5

Smeltprofielen van drie varianten verkregen met een smelt-probe. De piek die uitsmelt tussen 66 en 76 ºC ontstaat door het uitsmelten van de probe, die rond

de 90 ºC door uitsmelten van het hele fragment.

Monsters zonder mutatie zullen groeperen rondom deze

basislijn terwijl monsters met mutaties hiervan zullen

afwijken. Voor de uiteindelijke bevestiging zal uit elke

groep 1-monster worden geanalyseerd door middel van

sequencing. Voordat HRMA van BRCA1 werd geïntroduceerd

bestond de analyse uit het sequencen van 34 fragmenten.

Hoewel het aantal fragmenten met HRMA groter is (40

fragmenten) bereikt de pre-screen een aanzienlijke tijd- en

geldbesparing. Sequencingreacties zijn ongeveer vijf keer zo

duur en bovendien gaat er meer tijd zitten in de data-analyse

(zie ‘Genotypering’).

Genotypering

HRMA is zeer geschikt om varianten in een populatie te

screenen (SNP-typing). Hierbij wordt vaak gebruikgemaakt

van een zogenaamde smelt-probe (4). Dit is een kort stukje

enkelstrengs DNA (oligo) van 25-35 nucleotiden in lengte dat

hecht aan het gedeelte in het DNA waar zich de SNP bevindt.

Vanwege de geringe lengte zal de smelt-probe een lage Tm

hebben en hierdoor zullen er twee groepen smeltcurves

ontstaan afkomstig van resp. de smeltprobe en het hele

fragment. De probe heeft de WT-sequentie en zowel bij

een heterozygoot als een homozygoot monster met de SNP

zal er een mismatch ontstaan wanneer deze hecht aan het

fragment.

probe als fragment (figuur 5). Het voordeel van het gebruik

van een smeltprobe is dat de variant twee keer zichtbaar

wordt gemaakt; eenmaal bij het uitsmelten van de probe

en nogmaals bij het uitsmelten van het gehele fragment.

Bovendien kunnen met de smeltprobe ook alle homozygote

varianten met zekerheid worden onderscheiden van de WTmonsters,

zonder dat daarvoor een controle DNA bijgemengd

dient te worden.

Met één probe is het mogelijk om meerdere SNP’s tegelijkertijd

te bepalen. Een voorbeeld van drie SNP’s die dicht bij elkaar

liggen en met één probe kunnen worden geanalyseerd is

te zien in figuur 6. Bij drie SNP’s zijn er tien verschillende

combinaties mogelijk en deze geven allemaal een uniek

smeltprofiel. Als men smeltprobes met verschillende Tm

combineert (bijvoorbeeld door de lengte te variëren) kunnen

meerdere SNP’s die verder uit elkaar liggen in één fragment

tegelijkertijd getypeerd worden (7).

Zonder smeltprobes

Genotyping zonder aparte smelt-probes is mogelijk met een

zogenaamde snapback primer. Bij deze techniek bevat één

van de PCR-primers een 5’-tail die deels complementair is aan

het PCR-product en overlapt met de te typeren variant (9). Het

extensieproduct kan na afkoeling met zichzelf annealen op

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 49


Experience the

Pathology Lab of Your Future

Fully Integrated Workflow,

Diagnostic, and Customer

Care Solutions

Experience

Ventana

Experience the dramatic improvement in

laboratory productivity and patient care

afforded by the seamless integration of

Ventana’s innovative and proven Workflow,

Diagnostic, and Customer Care Solutions.

Roche Diagnostics Nederland BV

Transistorstraat 41

1322 CK Almere

Telefoon: 036-539 49 11

Fax: 036-539 42 31

Leica_DM2000_eng_167x124_Neu:Leica_DM2000_eng_210x297_NEU 18.02.2009 18:22 Uhr Seite 1

This Microscope Is the Perfect Fit.

The new Leica DM series

Relaxed microscopy calls for an instrument that fits its user perfectly – but no two bodies are alike. That’s why Leica

Microsystems developed the new DM series: microscopes that quickly adapt to the physical requirements of any user.

And you’ll feel the difference – living up to the success of your projects.

www.leica-microsystems.com

50

Analyse maart 2009


Figuur 6

Smelt-probe-profielen waarbij met één probe tegelijkertijd drie SNP’s worden gedetecteerd.

de plek waar de sequentievariatie zit. Als vervolgens HRMA

wordt uitgevoerd zal, analoog aan een normale smeltprobe,

de snapback hairpin het eerst uitsmelten en daarna het

hele fragment. Een extra voordeel van het gebruik van een

snapback-primer is dat hier geen (dure) 3’-modificatie nodig

is om extensie te voorkomen.

Kwantificering

Familiaire adenomateuze polyposis (FAP) is een erfelijke

vorm van dikkedarmkanker die wordt veroorzaakt door

mutaties in het APC-gen (Adenomatous Polyposis Coli), een

tumorsuppressorgen. Door de mutatie ontstaan poliepen in

de dikke darm die vroeger of later zullen ontaarden in maligne

tumoren. Het aantonen van mutaties gebeurt dor middel van

PCR op DNA geïsoleerd uit bloed. Sequencing op deze PCRproducten

geeft een antwoord op de vraag om welke mutatie

het gaat. Soms is er sprake van mozaïcisme, dat wil zeggen

dat slechts een fractie van de cellen de mutatie draagt (5).

De fractie gemuteerde cellen is soms dermate laag dat zelfs

sequencing geen betrouwbare uitslag kan geven. Eén van

de methoden die gebruikt wordt voor het bepalen van het

percentage gemuteerde cellen is pyrosequencing. Dit is een

vrij bewerkelijke en dure techniek waarbij tijdens de reactie

de inbouw van nucleotiden kwantitatief wordt gemeten.

Met pyrosequencing kunnen fracties tot 5% betrouwbaar

worden aangetoond. HRMA is een aantrekkelijk alternatief

voor pyrosequencing. Met HRMA kunnen eveneens zonder

veel moeite fracties tot 5% worden aangetoond (figuur 7).

Een andere toepassing van kwantificering middels HRMA is

het bevestigen van duplicaties/deleties, met name die welke

zijn gevonden met SNP-arrays (8).

Andere toepassingen

Alternatief voor gel-elektroforese en fragmentanalyse

HRMA kan worden toegepast voor het karakteriseren van

PCR-producten, of om te bekijken of een nieuw opgezette

Figuur 7 Percentages mutatie in APC detecteerbaar met HRMA.

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 51


Laboratorium automatisering

Philips biedt ondersteuning voor uw laboratorium in de toekomst zonder concessies te hoeven

doen in het heden. Philips richt zich op eenvoud, functionaliteit en flexibiliteit. Integratie van

zowel intra- als extramurale gegevens zijn daarbij van wezenlijk belang. De producten LABOSYS

(klinische chemie en hematologie), MICROS (medische microbiologie), TEBIS (bloedbank),

TROMIS (trombosedienst), FAKSYS (financiële administratie) en PAS (patiënten-administratie),

maken deze belofte dagelijks in de praktijk waar. Zo eenvoudig is het...

Al meer dan 30 jaar bewezen oplossingen

voor het laboratorium

www.philips.nl/healthcare

PHN023-08 Adv NVML Analyse 167x124-v2.indd 1 17-02-2009 16:05:28

52

Analyse maart 2009


Figuur 8 Controle van verschillende fragmenten door post-PCR

toevoeging van LC-Green; duidelijk is te zien dat de individuele fragmenten

alle een duidelijk verschillende en zuivere smeltcurve geven. Figuur 9 HRMA van een dinucleotide-repeat (CA-repeat) op zes

verschillende DNA’s in duplo. Alle monsters in de figuur zijn heterozygoot

PCR een specifiek product geeft. Hiervoor kan de fluorescente

kleurstof post-PCR worden toegevoegd aan de PCR-reacties.

Daarvoor wordt 1 µl LC-Green gemengd met 10 µl PCRproduct

en enkele minuten bij 95 ºC in een PCR-apparaat

verhit om menging van LC-Green en denaturatie van het

DNA te bewerkstelligen. Na snel afkoelen wordt het DNA

uitgesmolten; de totale fluorescentie is een maat voor de

hoeveelheid DNA (opbrengst van de PCR), de smeltcurve en

zijn vorm laten zien of er een specifiek product is gevormd

(een zuiver product moet een enkele piek geven). Bij slechte

amplificatie is er een lage opbrengst en kunnen tevens

zogenaamde primer-dimeren ontstaan waarbij de primers

met elkaar annealen en er een zeer kort fragment wordt

gevormd met een zeer lage Tm. HRMA is hiermee een snel en

goedkoop alternatief voor gel-elektroforese. In tegenstelling

tot gel-elektroforese geeft HRMA geen informatie over de

grootte van het geamplificeerde fragment, anderzijds zegt

de lengte weinig over de sequentie van het fragment (dit

in tegenstelling tot de smeltcurve). Een ander belangrijk

voordeel van HRMA is dat het een niet-destructieve

methode is; toevoeging van de fluorescente kleurstof is geen

belemmering voor vervolgexperimenten, bijvoorbeeld gelelektroforese

of sequencing van het product. HRMA kan ook

meerdere keren worden uitgevoerd en een PCR-product

kan dus als controle voor een volgend experiment gebruikt

worden. Ook de analyse van zogenaamde Short Tandem

Repeats (STR’s) is tot op zekere hoogte mogelijk met HRMA in

die gevallen waar het aantal verschillende allelen niet te groot

is. STR’s zijn korte sequenties van 2-6 nucleotiden die een

aantal keer achter elkaar voorkomen (tandem gerepeteerd).

Al naar gelang de lengte van de repeterende eenheden

worden ze di/tri/tetra - etc. nucleotide-repeats genoemd.

Het aantal repeterende sequenties verschilt van persoon

tot persoon en daardoor kunnen STR’s gebruikt worden als

hoog-informatieve polymorfe markers om overerving te

volgen. Analyse van STR’s gebeurt nu meestal d.m.v. capillaire

electroforese van de amplificatie producten.

De verschillen in fragmentlengte bij STR’s zullen meestal ook

verschillen in Tm tot gevolg hebben (figuur 9). Men zal echter

van te voren moeten vaststellen of HRMA geschikt is voor een

bepaalde STR.

voor het aantal keer dat de repeat voorkomt: 1 = 18/21, 2 = 17/21, 3 = 14/17,

4 = 14/18, 5 = 15/21, 6 = 14/21.

Methylatiestatus

Ook het bekijken van de methylatiestatus in het DNA

is een mogelijke toepassing van HRMA. Veelal in de

promotergebieden van genen bevinden zich dinucleotiderijke

gebieden genaamd CpG-eilanden. Aan de C-nucleotiden

kan een methylgroep zijn gekoppeld (methylatie). Methylatie

speelt een rol bij de genregulatie en de mate van methylatie

in CpG-eilanden zegt iets over de activiteit van genen. Bij

bepaalde vormen van kanker zullen CpG-eilanden zodanig

gemethyleerd zijn dat die genen niet meer actief zijn: ze staan

als het ware ‘uit’. Aan de andere kant kunnen de genen juist

niet-gemethyleerd zijn en staan dan ‘aan’. Methylatie van het

DNA wordt aangetoond met behulp van de bisulfiet-reactie.

Hierbij wordt het DNA met bisulfiet behandeld, waardoor

alle ongemethyleerde C’s in het DNA worden omgezet in

de base Uracil (U). Vervolgens wordt een PCR gedaan op het

behandelde DNA en zullen de fragmenten T’s bevatten op die

plaatsen waar de C’s ongemethyleerd waren (gemethyleerde

C’s blijven C’s). Zowel de Tm van het fragment als de vorm van

de smeltcurve zullen hierdoor drastisch veranderen en dat is

meetbaar met HRMA (6). HRMA geeft alleen een grove indruk

omtrent het percentage methylatie in een fragment, het geeft

geen informatie over welke CpG’s wel of niet gemethyleerd

zijn tenzij daarvoor een smeltprobe wordt gebruikt.

Kloon-selectie bij faagdisplay

HRMA is uitermate geschikt voor een snelle karakterisatie

van groepen klonen, bijvoorbeeld na faagdisplay-selectieexperimenten.

Bij faagdisplay worden bacteriofagen

gebruikt waarin verschillende DNA-inserties in een bekend

kapseleiwit zijn gezet waardoor zogenaamde fusie-eiwitten

ontstaan. Het ingevoegde stuk eiwit heeft eigenschappen

gelijk aan die van een antilichaam en komt tot expressie aan

de buitenkant van de faag (‘displayed’). Enorme aantallen

verschillende fagen worden vervolgens in contact gebracht

met een eiwit van interesse, een epitoop. Sommige fagen

zullen sterk aan dit eiwit binden en na diverse stappen van

incubatie en wassen kunnen deze verrijkt worden. Met een

andere techniek, bijvoorbeeld ELISA (Enzyme Linked Immuno

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 53


International Master of

Molecular Life Sciences

For HLO Bachelors or Ingenieurs

1 year full-time / 2 years part-time

UMC UTRECHT

WERKNIEUWS

Vandaag op werkenbijUMCUtrecht.nl

Wetenschappers in bedrijf - Een wetenschappelijke

ontdekking doen is fantastisch, maar wat doe je ermee

Wetenschapper Martijn startte een bedrijf, ondersteund

met bedrijfsmatige knowhow vanuit het UMC Utrecht.

Choco-onderzoeker smult van researchcultuur - Onderzoeker

Paul over researchcultuur, interdisciplinaire

samenwerking én zijn opmerkelijke onderzoek naar het

verzadigingseffect van chocolade.

The HAN Professional Master degree is an internationally

recognized university-awarded degree:

- Interdisciplinary programme (Modules Infectious

diseases, Carcinogenesis and Biotechnology)

- Special training for the development of

research skills

- Focus on applied research

- Combination of study with research projects for

industry clients at the HAN BioCentre

Actuele vacature m/v:

Leidinggevende Speciële Klinische Chemie

U geeft leiding en vakinhoudelijke ondersteuning aan de negen

medewerkers van de sectie Speciële Klinische Chemie.

Daarnaast begeleidt u de ontwikkeling en implementatie van

nieuwe bepalingen, technieken en apparatuur, en onderhoudt

u uiteenlopende contacten. Uw achtergrond: HBO met

klinisch-chemische en managementervaring. Vacaturenummer

2009/0067.

Geïnteresseerd Voor de complete vacaturetekst én informatie

over onze vernieuwende werkomgeving bezoekt u internet. Voor

overige informatie: bel gratis 0800 – 25 000 25. Solliciteren kan

online op werkenbijUMCUtrecht.nl.

For more information

T (024) 353 19 78

E info@hanbiocentre.nl

Wij proberen

altijd beter te worden

HAN

www.hanbiocentre.nl

Bruker Daltonics

Ever seen a

bacterium‘s

fingerprint

MALDI Biotyper

Species-specific identifications in minutes

Easy to use: one simple workflow

Expandable reference library, ready to use

Contact us for more details and a system demonstration! www.bdal.com/MALDIbiotyper

The novel MALDI Biotyper TM system offers microbiologists a unique and dependable approach for

the protein profiling of microorganisms: Identification of microbes in minutes with one simple uniform

step. A substantial, ready-to-use reference library enabling accurate ID from MALDI-TOF profiles of

unknown strains in an automated workflow. Identify and classify microbes by their characteristic

molecular profile – the individual fingerprint for reliable differentiation of bacterial strains, yeasts or fungi.

think forward

MALDI-TOF MS

54

biotyper-167x124.indd 1

Analyse maart 2009

11.02.2009 14:42:29 Uhr


Sorbent Assay), wordt vervolgens bevestigd welke klonen

sterke bindingseigenschappen bezitten. Een onderdeel van

de procedure is om te bekijken of het dan gaat om allemaal

dezelfde of allemaal verschillende klonen. Hiervoor wordt de

kloon-specifieke insert van de bacteriofaag geamplificeerd

en een fingerprint van de PCR-producten gemaakt,

meestal door middel van digestie met een vaak-knippend

restrictie-enzym en gel-elektroforese; klonen met eenzelfde

bandenpatroon zijn dan waarschijnlijk hetzelfde. De analyse

met restrictie-enzymen is een tamelijk bewerkelijke en

langzame methode. Na de PCR kan ook simpelweg een

HRMA-kleurstof worden toegevoegd en een smeltcurve

worden bepaald om in één keer tot 384 klonen te bekijken. Bij

een grote diversiteit aan klonen ontstaan veel verschillende

smeltcurves, maar met de beschikbare software kunnen er

vrij gemakkelijk gelijke profielen (= gelijke klonen) worden

opgespoord. In onze handen is gebleken dat de gevoeligheid

van HRMA groter is dan die van digestieanalyse; klonen met

een gelijk digestiepatroon hebben regelmatig een andere

insertsequentie. Eveneens bleek er een goede correlatie te

bestaan tussen de ELISA- en de HRMA-resultaten. Klonen

die een sterke binding lieten zien gaven met HRMA dezelfde

smeltcurves. Een grotere groep HRMA-gelijke maar ELISAnegatieve

klonen kan soms wijzen op echt positieve klonen

die slecht groeien (en dus een laag/geen ELISA-signaal

geven). HRMA is bij faagdisplay uitermate geschikt om

snel en eenvoudig een overall beeld van het succes van de

selectieprocedure te krijgen. Bij een succesvolle selectie

verwacht men enkele frequent geselecteerde goede binders.

Bij een minder succesvol experiment zijn óf alle klonen

verschillend, óf allemaal hetzelfde.

Overig

Naast faagdisplay is HRMA natuurlijk bruikbaar bij

alle experimenten waarbij grotere groepen klonen

gekarakteriseerd dienen te worden. Voorbeelden zijn in

vitro mutagenese ter identificatie van werkelijk gemuteerde

klonen, het bepalen van allelische expressieverschillen

middels cDNA-synthese en klonering alsmede de

bestudering van genomische methylatie na klonering. Naast

een snelle karakterisatie van de klonen levert de HRMA ook

een significante bezuiniging op bij de sequentieanalyse;

uiteindelijk zullen alleen met HRMA verschillende klonen

worden gesequenced.

Conclusie

HRMA is een vrij nieuwe methode voor de detectie van

bekende en onbekende variaties (mutaties en SNP’s) in

DNA, die op dit moment snel aan populariteit wint. Het is

een snelle en relatief eenvoudige methode die voor diverse

toepassingen kan worden ingezet. HRMA kan veel extra werk

uit handen nemen en de techniek is zeer gevoelig. Er zijn

ook andere methoden voor het screenen op (onbekende)

veranderingen zoals CSCE (Conformation Sensitive Capillary

Electrophoresis), dHPLC (denaturing High Performance Liquid

Chromatography) en de oudere gel-elektroforesetechnieken

zoals DGGE (Denaturing Gradient Gel Electrophoresis) en

SSCA (Single Strand Conformation polymorphism Analysis).

Geen van deze technieken is een closed tube assay, er zijn

na de PCR allerlei stappen nodig ter voorbereiding van de

elektroforetische of chromatografische analyse.

Behalve het feit dat bovengenoemde methoden bewerkelijker

zijn, nemen ze ook meer tijd in beslag dan HRMA. Bovendien

blijkt HRMA de meest gevoelige methode te zijn, zonder

tegelijkertijd tot veel vals-positieven te leiden.

Door de snelheid en zijn veelzijdigheid is HRMA een techniek

die op een DNA-laboratorium eigenlijk niet zou mogen

ontbreken.

Figuur 10 Groepering van verschillende clones bij faagdisplayselectie.

vervolg op volgende pagina >

Analyse maart 2009 55


Vertrouwen in Diagnostiek

Automatisering voor het laboratorium

DSX, DS2, Afinion, Western Blot

ELISA bepalingen Infectieserologie,

Immunologie, Antigeen

Sneldiagnostiek eenvoudig en

accuraat Parasitologie, Virologie,

Bacteriologie

Point of Care bij de huisarts

CRP, HbA1c, CardioDetect

Voor meer info bel 033-4325610, fax 033-4325609, e-mail info@clindia.nl , website www.clindia.nl

56

Analyse maart 2009


Literatuur

1 Reed, GH e.a.: High-resolution DNA melting analysis for simple and efficient diagnostics, Pharmacogenomics 2007, 8, 597-608.

2 De Leeneer, K e.a.: Rapid and Sensitive Detection of BRCA1/2Mutations in a Diagnostic Setting: Comparison of Two High-Resolution Melting

Platforms, Clinical Chemistry 2008, 54, 982–989.

3 Vossen, R e.a.: Transfering PCRs to HRM-assays on the LightCycler480® System-examples for BRCA1, Biochemica 2007, No. 4.

4 Zhou, L e.a.: Closed-Tube Genotyping with Unlabeled Oligonucleotide Probes and a Saturating DNA Dye, Clinical Chemistry 2004, 50, 1328–1335.

5 Hes, FJ e.a.: Somatic APC mosaicism: an underestimated cause of polyposis coli, Gut 2008, 57, 71-76.

6 Wojdacz TK, Dobrovic A: Methylation-sensitive high resolution melting (MS-HRM): a new aproach for Sensitive and high-throughput assessment of

methylation, Nucleic Acids Research 2007, 35 e41.

7 Maria, E e.a:High resolution melting applications for clinical laboratory medicine, Experimental and Molecular Pathology 2008, 85, 50-58.

8 Bruder CE e.a.: Phenotypically Concordant and Discordant Monozygotic Twins Display Different Copy-Number-Variation Profiles, American Journal

of Human Genetics 2008, 82, 763-771.

9 Zhou, L e.a.: Snapback Primer Genotyping with Saturating DNA Dye and Melting Analysis, Clinical Chemistry 2008, 54, 1648-1656.

10 van der Stoep, N e.a: Diagnostic guidelines for High Resolution Melting Curve Analysis: An interlaboratory validation of BRCA1 mutation scanning

using the 96-well LightScanner (IT), Human Mutation, 2009, in press.

11 Vossen, RHAM e.a: High Resolution Melting Analysis (HRMA) reviewed – more then sequence variant screening only, Human Mutation 2009, in

press.

Dankwoord

Onze dank gaat uit naar Elsa Bik (Klinische Genetica-LDGA) voor de levering van FAP-DNA-monsters, Anneliese Grimbergen (Klinische Genetica-LDGA)

voor informatie over de HRMA van BRCA1, Anja Roos (Nefrologie en Klinische Chemie, CKCL) voor de MBL2-DNA-monsters en Barry Pepers (Humane

Genetica) voor de faagdisplay clones.

De auteurs

Rolf Vossen volgde het HLO, met als richting medische microbiologie. Hij werkt nu als analist, techniek-ontwikkeling binnen het Leiden Genome

Technology Center (LGTC), afdeling Humane Genetica, van het LUMC.

Johan den Dunnen studeerde biologie in Nijmegen, alwaar hij ook promoveerde. Na zijn promotie kwam hij naar Leiden waar hij het Leiden Genome

Technology Center initieerde, opgezet als faciliteit ten behoeve van het onderzoek naar en de diagnose van genetische ziekten. Sinds januari 2009 is

den Dunnen hoogleraar Medische Genoomtechnologie aan het LUMC.

•• • •

• •





“ Slim werken werkt beter”

Op de afdeling Inkoop hebben we veel correspondentie. Van alle documenten maken we een scan.

Deze slaan we vervolgens op in digitale mappen. Zo kan iedereen erbij… wel zo slim. Bovendien

digitaliseren we alle afspraken, taken en notities. We werken dus zoveel mogelijk papierloos.

Dat is effectief, want je overziet je werk. Wat je normaal gesproken moet onthouden, zit nu in de

computer. Dat geeft mentale rust. En rust houdt je gezond.

Guus van den Tweel, Clusterhoofd Inkoop & Logistiek

TIP

#

52

Vind jij het vanzelfsprekend dat je voor elkaar zorgt En wil je werken in een ziekenhuis waar je écht betrokken kunt zijn

Waar je je kunt inzetten voor de mensen in de regio en een plezierige zorgomgeving Dan ben jij zeker op je plek bij Ziekenhuis

St Jansdal in Harderwijk.


U zorgt ervoor dat alle processen binnen het klinisch-chemisch

laboratorium verlopen volgens de gestelde normen en u houdt

de ontwikkelingen rondom deze normen bij. U adviseert over

nieuwe ontwikkelingen en verbeterpunten. Om de kwaliteit te

bewaken speelt u een centrale rol in de initiëring en uitvoering van

interne audits. U beheert en onderhoudt het kwaliteitssysteem

in de breedte. Verder bent u verantwoordelijk voor de interne

en externe kwaliteitsbewaking en adviseert u over te ondernemen

acties. U heeft er geen moeite mee om collega’s op afspraken

en verantwoordelijkheden te wijzen. U heeft een relevante

hbo-opleiding en een kwaliteitszorgopleiding afgerond.

U kent het laboratorium uit de praktijk. U heeft affiniteit

met kwaliteitszaken en een analytisch denkvermogen, en

beschikt over goede sociale en communicatieve vaardigheden.

Vacaturenummer 2008.291.

Interesse Kijk dan op www.stjansdal.nl/vacatures voor

meer informatie over de vacature en onze organisatie. Of bel

onze afdeling Personeel & Organisatie, 0341 - 46 38 84.

ACQUISITIE N.A.V. DEZE ADVERTENTIE WORDT NIET OP PRIJS GESTELD.

JE ZORGT VOOR ELKAAR

Analyse maart 2009 57


GeneXpert

Real-time PCR

- MRSA

- GBS

- Entero-Virus

- C-diff

- VRE

- BCR-ABL

Controles

- Klinische chemie

- Immunologie

- special chemistry

- tumormarkers

- infectie serologie

- moleculair

- drugs of abuse

Mago:

Elisa systeem

- Autoimmuun

- Allergie

- Infectie serologie

Testen voor:

- Endocrinologie

- Parasitologie

- Virologie

- Microbiologie

Lucron Bioproducts B.V. – Postbus 57 – 6590 AB GENNEP- Telefoon 0485 511675 – Fax 0485 512052

e-mail: lucron@lucron.nl - www.lucronbioproducts.com

Wilt u graag uw ROUTINE

testen verder automatiseren

PRODUCTS

MEDICAL PERFORMANCE PRODUCTS

Volledig

automatisch

Alles gebarcodeerd

Compleet CE

Vraag meer informatie: T. 033-4611303

E-mail: info@mpproducts.nl | www.mpproducts.com

58

Analyse maart 2009


Verenigingsnieuws

Van achter de bestuurstafel….

Computertijdperk

Je merkt pas hoe afhankelijk je bent van computers als ze het niet

meer doen! Tegenwoordig gaat bijna alles via de computer:

internetten, e-mailen, bankieren en nog veel meer. Sinds de eerste

week van februari is onze e-mailprovider er plotseling mee gestopt.

De e-mails die gestuurd werden naar nvml@nvml.nl konden we

tijdelijk niet inzien.

Toch is dit e-mailverkeer voor de NVML van groot belang! Bijna alle

kantoorwerkzaamheden lopen via de digitale snelweg. Gelukkig

blijft de website www.nvml.nl wel ‘gewoon’ in de lucht! We hopen

binnenkort een contract af te sluiten met een nieuwe stabiele e-

mailprovider. Houd Analyse en onze website voor info goed in de

gaten.

Vakbeurs Techniek & Diagnostiek

De NVML organiseert 24 maart een Vakbeurs (2de editie) in de

Jaarbeurs te Utrecht en deze speciaal gericht op de medische

diagnostiek. De gehele dag wordt een breed scala aan lezingen

gegeven. U kunt de gehele dag een keuze maken op welke

momenten u een lezing wilt bijwonen en wanneer u de standhouders

op de beursvloer bezoekt. In vier zalen lopen de gehele dag

programma’s. Voor meer actuele informatie betreffende de lezingen

en standhouders kunt u terecht op onze vertrouwde website.

Tot ziens bij de Vakbeurs!

Roel de Nooijer, bestuurslid

Nieuwe leden

Dohmen H.T.

Herkenbosch

Gent, M.C. van St. Franciscusgasthuis Rotterdam

Hees van - van Oudheusden I.A.M.I. RLM Dordrecht

Kartaram S.S. Leidse Hogeschool Leiden

Makaya Y.A.R. Haga Ziekenhuis Den Haag

Mooij, M.J.G.W. de Hogeschool Zuyd Rotterdam

Schaik, A.J. van Tergooi Ziekenhuizen Blaricum

Velden van de B.R. St. Lucas Andreas Ziekenhuis Amsterdam

Vos L. Hogeschool Alkmaar Alkmaar

NVML

Wilhelminapark 52, 3581 NM Utrecht. Telefoon: 030-2523792.

Telefonisch bereikbaar: maandag tot en met donderdag

van 9:00 tot 14:00. Fax: 030-2541814. E-mail: nvml@nvml.nl.

Website: http://www.nvml.nl

Bereikbaarheid bureaumedewerkers

Ria Blom

(organisatie nascholing): maandag, dinsdag en

donderdag.

Marja Pospiech

(beroepsinhoudelijke belangenbehartiging en

algemene zaken): maandag tot en met donderdag.

Alice Gosselt-Imming

(organisatie nascholing): maandag, dinsdag en

donderdag.

Jenny Schoemaker

(voorlichting en sociale belangenbehartiging):

dinsdag t/m donderdag.

Lidmaatschap

Voor informatie en ledenadministratie kunt u contact

opnemen met het bureau van de NVML.

Contributie

Lees het aanmeldingsformulier op de website: www.

nvml.nl.

Opzegging

Schriftelijk voor 1 november 2009 per post, fax of

e-mail. Omdat niet al het communicatieverkeer

probleemloos verloopt, adviseren wij u om altijd naar

een ontvangstbevestiging te vragen. Bij geen respons

weet u dat uw bericht niet bij de NVML is aangekomen.

Bestuur

Voorzitter:

• mw. M. Schoorl, Laboratorium voor Klinische

Chemie,

Hematologie & Immunologie, Medisch Centrum

Alkmaar

Secretaris:

• mw. P.J.J. Melsen, Afd. Medische Microbiologie,

Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Leden:

• dhr. R. de Nooijer, Middelbaar

LaboratoriumOnderwijs, Locatie Hogeschool Leiden

• Mw. M.A.M. Verdaasdonk, afdeling Pathologie,

UMC Utrecht

Adviseurs

• mw. dr. S.M. van Ham, Amsterdam.

Celluliar immunoloog

• dr. J.A. Kaan, Utrecht.

medisch microbioloog

• dr. E.C.M. Ooms, Den Haag.

patholoog

• prof. dr. C.G.J. Sweep, Nijmegen

klinisch chemicus

NVML-Commissies en werkgroepen

Werkgroep HAMLO

Contactpersoon: mw. Dicky Kasper. De werkgroep is

bereikbaar via het bureau van de NVML op maandag

t/m donderdag tussen 9.00 en 14.00 uur. E-mail: nvml@

nvml.nl.

Commissie Internationale Contacten

Contactpersoon: Marja Pospiech, bureau NVML.

Commissie Kwaliteit

Contactpersoon: Marianne Schoorl.

Commissie Nascholing

Contactpersoon: Alice Gosselt-Imming en Ria Blom,

bureau NVML.

Commissie Onderwijs

Contactpersoon: Marja Pospiech, bureau NVML.

Redactiecommissie

Contactpersoon: Margo Kusters-van Someren,

Communicatiebureau Exact.

Werkgroep Registratie

Contactpersoon: Marja Pospiech, bureau NVML

Commissie Sociale Belangen

Contactpersonen: Marja Pospiech en Jenny Schoemaker,

bureau NVML.

Werkgroep Hoofdanalisten Medische

Microbiologie (WHAMM)

Contactpersoon: Marja Pospiech, bureau NVML


Toonaangevend in diagnostiek

Zenit

IFA-automaat met een

volledig autoimmuun-pakket

aan IFA en ELISA reagentia.

sedi Max

vol-automatisch sedimentlezer

met ingebouwde

barcode reader.

Aution Max

volautomatische urinestriplezer

met ingebouwde

barcodereader (PMI) en

refractometer.

Bezoek onze website www.menarinidiagnostics.nl

ADAMS HA8160

Diabetes Monitoring Mode:

HbA1c, HbA1, HbF en

Hb variant detectie

Diabetes Monitoring &

Thalassemie sreening Mode:

HbA1c, HbA1, HbF, HbA2 en

Hb variant detectie

GEAVANCEERDE TECHNOLOGIE EN ERGONOMIE

Ves-Matic Cube 200

snelle bezinkingsautomaat

die de buizen gesloten laat.

A.Menarini Diagnostics ontwikkelt en levert producten op gebied van de humane en veterinairediagnostiek. Naast een

pakket voor diabeteszorg heeft Menarini een zeer gevarieerd scala aan apparatuur en reagentia voor urine-diagnostiek.

Centraal staan geavanceerde technologie energonomie voor een doelmatige en efficiënte patiëntenzorg.

Diagnostiek.02-09.167x124

A.Menarini Diagnostics Benelux N.V.

Werken in een laboratoriumfunctie in Meander

Iedere dag kiezen honderden patiënten Meander voor uitstekende zorg. Die vakkundige en vertrouwde zorg

leveren we met zo’n 200 medisch specialisten, ruim 3200 professionele medewerkers en talloze vrijwilligers op

locaties in Amersfoort, Baarn en Soest. Meander heeft onlangs de status van topklinisch opleidingsziekenhuis

verkregen. De voorbereidingen om in 2012 de deuren van ons nieuwe ziekenhuis in Amersfoort te openen zijn

in volle gang.

Momenteel hebben wij de volgende vacatures in onze laboratoria:



Ben jij de betrokken professional die wij zoeken Solliciteer dan snel!



Analyse maart 2009

www.werkeninmeander.nl

60 24565-MEA-Adv-LabPersoneel 1 17-02-2009 10:07:06


Berichten

Prebachelor stoomt mbo’er klaar voor

hoger laboratoriumonderwijs

In 2009 start aan de Hogeschool Utrecht een prebachelor. Dit is het eerste traject om studenten makkelijker te laten doorstromen

van middelbaar naar hoger laboratoriumonderwijs. Studenten volgen gedurende een half jaar één dag per week extra vakken als

scheikunde en natuurkunde aan de hogeschool, verzorgd door docenten van ROC Midden Nederland en Hogeschool Utrecht. Op deze

manier maakt de mbo-student alvast kennis met de ‘hogeschoolmanier’ van lesgeven.

Alwin Kamermans en Michelle Himschoot, beiden mbo’ers van ROC Midden Nederland, willen doorstromen naar het hbo. Michelle: “Mijn

vooropleiding sloot niet goed aan op laboratoriumonderwijs. Nu heb ik toch bijna mijn mbo-diploma en wil ik meer leren op het hbo. Ik

denk niet dat de prebachelor al te zwaar wordt, het is maar een dag per week. Volgens mij wordt er op het hbo wel meer zelfdiscipline en

zelfstandigheid van studenten verwacht.” Alwin: “Mijn vooropleiding sloot wel goed aan op het mbo. Toch kan het prebachelor traject best wel

eens pittig worden. Ook door de combinatie met je stage, waar je al druk mee bent. Ik heb er wel zin in, het is toch weer een stap richting het hbo

en het verhoogt je slagingskans!”

Slagingspercentage

Op dit moment stroomt ongeveer de helft van alle vierdejaars mbo’ers door naar het hoger laboratoriumonderwijs, met een

slagingspercentage van iets minder dan 70%. Voorheen was dit echter 80%. Oorzaak hiervan is onder andere gelegen in het huidige

niveau van de instroom van vmbo-leerlingen in het mbo en in het feit dat de gerichte voorbereiding (bijvoorbeeld door extra lessen

in wiskunde) van mbo-leerlingen die willen doorstromen naar het hbo de laatste jaren ontbreekt. Het prebachelor traject brengt de

mbo-student toch op het vereiste niveau om succesvol door te stromen naar het hbo.

Bron: persbericht Hogeschool Utrecht

•• • •

• •





Waarom zou ik nog verder zoeken

nu er een diagnostica leverancier is

die alles heeft wat ik nodig heb

Siemens Healthcare Diagnostics. De verplichting om uw unieke situatie te

begrijpen. De oplossingen en service die uw verwachtingen overtreffen.

Uw hoogste prioriteit is het leveren van de best mogelijke patiëntenzorg, en voor ons is dat om u te helpen deze doelstelling

te bereiken. Daarom heeft Siemens zo’n indrukwekkend portfolio van prestatie gerichte systemen, een ongeëvenaard menu

en innovatieve IT oplossingen. Dus wanneer ons team van experts naar u luistert, vinden we gezamenlijk de beste passende

oplossing. Kijk voor nadere informatie op: www.siemens.com/customers-first

Answers for life.

© 2008 Siemens Healthcare Diagnostics B.V. Alle rechten voorbehouden.

Analyse maart 2009 61


Veel keuze

en vele

mogelijkheden

functionele verpakkingsoplossingen uit voorraad of

speciaal voor u ontwikkeld

Bezoek onze

nieuwe

website

www.minigrip.nl

U vraagt

en wij draaien. Op speciaal verzoek. U kunt het

zo gek niet

bedenken. enke

n. Wat u verzint maken wij. Uw

droom wordt werkelijkheid. Geen idee e is te vreemd. Wat

wij

niet kunnen maken kan niemand maken. ‘On-


MINIGRIP NEDERLAND BV

mogelijk’ staat niet in ons woordenboek. orde

oek Voor ons is geen brug te ver. Wat u verzint maken KAMERLINGH wij. ONNESLAAN Uw droom 6

wordt

Afgebeelde producten zijn een greep uit ons assortiment medische verpakkingen:

transportblister, safetybag en de minimailbox. Ze zijn in verschillende maten en

uitvoeringen verkrijgbaar. Zie onze website voor het totale assortiment.


8218 MA LELYSTAD

Telefoon: +31 (0)320 - 277900

Fax: +31 (0)320 - 277940

E-mail: info@minigrip.nl

>> BEZOEK ONZE NIEUWE WEBSITE WWW.MINIGRIP.NL

Maak kennis met Liquidator 96

‘s Werelds eerste handmatige pipetteersysteem

96 wells tegelijk

Zooooo gemakkelijk...

Met de Liquidator 96 is het handmatig pipetteren van 96- en 384-wells-platen slechts

een kwestie van seconden. 96 wells kunnen zonder problemen worden gevuld in minder

dan 20 seconden en het vullen van 25 platen is mogelijk binnen 10 minuten.

Snel en eenvoudig. Zonder programmering. Vertrouwd en flexibel.

www.mt.com/liquidator of bel nu 0344 63 81 96.

www.mt.com/rainin

62

Analyse maart 2009


HAMLO

Hulp aan Albanië

Het Vertop-gebied geldt als een van de armste delen van Albanië. Wegen zijn er bijna niet, waardoor

een groot deel van het vervoer per paard en wagen moet gebeuren. Dorpen zijn vaak slecht

bereikbaar. De mensen die in de dorpen wonen zijn meestal op leeftijd. Veel jongeren in dit gebied

vertrekken naar de grote stad, omdat daar meer mogelijkheden zijn qua werk, woongelegenheid,

medische zorg en vermaak. De mogelijkheden voor medische hulp in de dorpen zijn gering en

vaak slecht te noemen, daarom is hulp voor deze mensen noodzakelijk. Gelukkig is de situatie

aan het veranderen. In het Vertop gebied in Albanië zijn vijf kleine klinieken geopend om de

zorg te verbeteren. Ter ondersteuning van die klinieken is een laboratorium nodig om onderzoek

te kunnen doen naar veel voorkomende ziekten zoals hart- en vaatziekten, urineweginfecties,

vaginale infecties en aandoeningen aan de luchtwegen. Er is wel personeel beschikbaar, maar

een laboratorium zelf ontbreekt nog. Zonder een laboratorium kunnen bepaalde ziekten niet

goed gediagnosticeerd, behandeld en vervolgd worden.

In juli 2008 kreeg HAMLO een verzoek van een Nederlands stel om hulp te bieden aan de mensen in Albanië. De aanvraag zelf kwam

van een arts die in deze klinieken werkt. In samenspraak met deze mensen heeft HAMLO meteen de schouders eronder gezet. In

augustus zijn meerdere dozen met apparatuur zoals microscopen, fotometers en waterbaden, maar ook glaswerk, documentatie

en informatiefolders naar Albanië gestuurd. Hiermee is het mogelijk om een laboratorium op te zetten. De spullen werden dan ook

dankbaar in ontvangst genomen. Met deze zending heeft HAMLO een behoorlijke bijdrage kunnen leveren aan het verbeteren

van de medische zorg in dit gebied. HAMLO kan deze hulp kosteloos aan deze mensen aanbieden dankzij mensen en instanties in

Nederland die HAMLO steunen door middel van het doneren van materialen, apparatuur en giften. We hopen dat deze steun dan ook

blijft bestaan, zodat HAMLO ook in de toekomst hulpbehoevende mensen kunnen blijven helpen. Dus heeft u op het laboratorium

overbodige, maar nog wel bruikbare materialen en apparatuur Neem dan alstublieft via de NVML contact op met HAMLO, zodat de

dingen die voor u niet meer van toepassing zijn, een tweede leven kunnen beginnen daar waar ze zo nodig zijn. Zo kunnen we samen

de mensen in arme landen helpen.

HAMLO

Analyse maart 2009 63


HOW TO MANAGE YOUR FUTURE DEMANDS IN BACTERIOLOGY

Do you have challenges such as:

• Increasing workloads

• Decreasing budgets

• Pressure to save money

• Increasing traceability requirements

Then KIESTRA Lab Automation can be your thinking partner! We are

a Dutch company and specialist in automation/mechanization of

clinical bacteriology laboratories. KIESTRA has an unique knowledge

in laboratory logistics and designs automation solutions to meet each

individual laboratories’ needs and future demands with confi dence.

KIESTRA will also be present at the NVML Vakbeurs Techniek

& Diagnostiek on 24 March 2009 at Jaarbeurs Utrecht.

On our website you can learn more about KIESTRA Lab Automation

and our solutions: www.kiestra.nl

Marconilaan 6

9207 JC Drachten

The Netherlands

Tel +31 (0)512 510 710

Fax +31 (0)512 524 585

info@kiestra.nl

www.kiestra.nl

BREAKTHROUGH IN BACTERIOLOGY

HIGH THROUGHPUT INOCULATION AND SPREADING

The InoculA®, a High Throughput Inoculation and

Spreading system, creates the following advantages

for bacteriologists:

1. > 500 inoculations per hour

2. highest certainty discrete colonies

3. plates and slides and tubes

4. any sample type

5. any brand ready-to-use plate

6. prevents overtime costs

Manual: less colonies

With KIESTRA:

most discrete colonies

KIESTRA launches 1st Full Automatic Version of InoculA® during

ECCMID from 16th - 19th of May 2009 in Helsinki. You will find

us at booth no. 411. Please contact our Sales Department now

to make your own appointment for a live-demonstration of this

unique system! E-mail: sales@kiestra.nl

Fast and Accurate Detection of Legionella

The new Oxoid Xpect Legionella Test is a rapid

immunochromatographic test for the direct detection of

Legionella pneumophila antigen in human urine samples.

Designed to detect both serogroups 1 and 6, the test is easy

to use, can be stored at room temperature and demonstrates

excellent sensitivity and specificity.

Positive

Negative

DEDICATED TO MICROBIOLOGY

Voor meer informatie neem

contact op met:

Oxoid B.V.- Prins Mauritslaan 25 - 27

1171 LP Badhoevedorp

Tel: 020 - 410 65 00

E-mail: oxoid@tiscali.nl

www.oxoid.com

64

Analyse maart 2009


Opleidingen

Wil je bijblijven in je vakgebied Kijk dan of een

van de volgende opleidingen iets voor jou is.

Centrum voor Natuur & Techniek, Life

Sciences & Chemistry, Hogeschool Utrecht

Cursus Introductie tot Real Time PCR

Startdatum 30 maart 2009

Omvang 3 bijeenkomsten

Kosten € 1.295,-

Cursus Management I: voor leidinggevende analisten

Startdatum 7 april 2009

Omvang 6 bijeenkomsten

Kosten € 1.040,-

Cursus Analyse van DNA-sequenties: introductie

Bio-informatica

Startdatum 14 april 2009

Omvang 5 bijeenkomsten

Kosten € 1.125,-

Vraag uitgebreide cursusinformatie en een inschrijfformulier aan bij het secretariaat

van Centrum voor Natuur & Techniek, (030) 238 88 88 of info@cvnt.nl

Fontys Hogeschool

Toegepaste Natuurwetenschappen Eindhoven

Titel Korte praktijkcursus differentiëren van een perifeer

bloeduitstrijkje

Datum juni 2009

Omvang 3 lesavonden

Kosten € 400,-

Titel Chemische pathologie

Datum maart 2009

Omvang 12 lesavonden

Kosten € 895,-

Titel Veilig microbiologische technieken

Datum april 2009

Omvang 3 dagdelen

Kosten € 495,-

Titel Moleculaire Diagnostiek

Datum maart 2009

Omvang 3 dagen

Kosten € 1400,-

Titel Immunologie

Datum september 2009

Omvang 12 lesavonden

Kosten € 895,-

Titel Hematologie

Datum september 2009

Omvang 12 lesavonden

Kosten € 895,-

U kunt zich digitaal aanmelden via de website www.fontys.nl/extens. U kiest dan

voor ‘cursussen’, vervolgens ‘Techniek & Natuurwetenschappen’, dan ‘Biotechnologie

& Microbiologie’ en dan voor de cursus waarvoor u zich in wilt schrijven. Ga

dan naar ‘specifieke cursusinfo’ en kies voor ‘Inschrijven’.

HAN BioCentre, Hogeschool van Arnhem en

Nijmegen, locatie Nijmegen

Titel Master of Molecular Life Sciences (MMLS)

Startdatum 28 september 2009

Omvang Fulltime 12 maanden, Parttime 24 maanden

Kosten € 8.660,- (FT) / € 10.080,- (PT)

Titel Laboratoriumdiagnostiek van malariaparasieten

(LAMA)

Startdatum 15 juni 2009

Omvang 3 dagen (15, 17 en 19 juni)

Kosten € 970,00

Titel

Workshop Morfologie van het urinesediment

(WUMF)

Datum juni 2009 (exacte datum nog niet bekend,

zie www.hanbiocentre.nl)

Kosten € 318,00

Titel Workshop Malariaparasieten (WEMA)

Datum 24 juni 2009

Kosten € 318,00

Voor aanmelding en aanvullende informatie over onze opleidingen (tevens

E-learning MBO, Post-HBO cursussen en ‘cursussen op maat’) kunt u terecht op

onze website www.hanbiocentre.nl of mailen naar info@hanbiocentre.nl.

Transfergroep Rotterdam

Titel Bloed- en beenmergcytomorfologie

(1-dagscursus)

Datum 17 april 2009 (12 UEC)

Tijd

9.30 – 17.30 uur

Locatie Hogeschool Rotterdam

Kosten €225,-

Aanmelding Vóór 3 april 2009

Titel Cursus Bloed- en beenmergcytomorfologie

Datum 8 avonden vanaf 30 september 2009 (48 UEC)

Tijd

18.40 - 22.00 uur

Locatie Hogeschool Rotterdam

Kosten €830,- excl. lesboek

Aanmelding Vóór 16 september 2009

Inlichtingen: Otto Middelkoop; Transfergroep Rotterdam, tel. 010-241 4989,

e-mail: o.p.middelkoop@hro.nl. Via de Homepage van onze website www.

transfergroep.nl kunt u doorklikken naar verdere informatie en naar een aanmeldingsformulier.

Care Academy

De Kunst van Persoonlijke vaardigheden

Elke trainingsdag is afzonderlijk te volgen.

Volgt u ze alle 5 dan mag u aan 1 gratis deelnemen!

Titel

Cursus 1. De kunst van het presenteren

Datum 8 april

Locatie Utrecht

Kosten € 295,-

Titel

Cursus 2. De kunst van de resultaatgerichte

gespreksvoering

Datum 18 juni

Locatie Utrecht

Kosten € 295,-

Titel

Cursus 3. De kunst van het aan- en bijsturen

Datum 24 september

Locatie Utrecht

Kosten € 295,-

Titel

Cursus 4. De kunst van het beoordelen en

beoordeeld worden

Datum 9 oktober

Locatie Utrecht

Kosten € 295,-

Titel

Cursus 5. De kunst van het vergaderen en

besluiten in groepen

Datum 19 november

Locatie Utrecht

Kosten € 295,-

Titel

Leergang effectief leidinggeven voor teamleiders

en hoofdanalisten

Startdatum 4 juni 2009

Omvang Blok 1: 4 en 5 juni en Blok 2: 24 en 25 juni

Locatie Utrecht

Kosten €1.395,-

Titel

Leergang Leidinggeven voor Laboratoriumspecialisten

i.o.

Startdatum 10 september

Omvang Blok 1: 10 september, Blok 2: 30 september, Blok 3:

13 en 14 oktober, Blok 4: 4 november, Blok 5: 24 en

25 november en Blok 6: 17 december

Locatie Utrecht

Kosten € 2.995,-

Zie ook: www.careacademy.info. Vraag uitgebreide informatie en inschrijfformulier

aan bij drs. I. van Kruining (076 - 888 00 50) of Ing. S. Slagter M.Sc.

(0577- 407600).


Agenda 2009

3, 10, 17 maart NVML-cursus “Stagebegeleiding”, cursus B. In: Utrecht.


5 maart NVML-nascholing “Hemoglobinopathieën”. In: Hengelo.

11 maart NVML-cursus “Gedachten en gedrag”, voor analisten. In: Utrecht.

• 12 maart NVML-nascholing “Hemoglobinopathieën”. In: Breda.

18 maart NVML-cursus “WHO-classificatie AML met focus op de beenmergcytologie”. In: Utrecht.

24 maart 2e NVML-Vakbeurs Techniek en Diagnostiek. In: Beatrixgebouw van de Jaarbeurs te Utrecht.


25 maart NVML-cursus “WHO-classificatie AML met focus op de beenmergcytologie”. In: Utrecht.

31 maart Bijeenkomst Werkgroep Hoofdanalisten Medische Microbiologie. In: Utrecht.

• 9 april NVML-nascholing “Bloedgassen”. In: Roosendaal.

15 april 2e NVKC-symposium voor leidinggevende analisten: “Van Beleid naar Praktijk”. Meer informatie: www.nvkc.nl.

16 april NVML-nascholing “Bloedgassen”. In: Amersfoort.


21 april NVML-cursus “Notuleren”. In: Utrecht.

12, 19 mei NVML-cursus “Meewerkend leidinggevende”. In: Utrecht.

14 mei NVML-cursus “Gedachten en gedrag”, voor leidinggevenden. In: Utrecht.

11, 18 juni NVML-cursus “Meewerkend leidinggevende”. In: Utrecht.


15 okt NVML-congres ‘Auto-immuniteit: diagnostiek gaat niet vanzelf’. In: Amersfoort.

De teksten met stip zijn evenementen die de NVML organiseert.

Voor meer informatie over de NVML-nascholingen kunt u terecht bij het bureau van de NVML,

tel: 030-2523792; fax: 030-2541814; e-mail: nvml@nvml.nl.

•• • •

• •





www.brahms.de

www.procalcitonin.com

www.kryptor.net

66

Analyse maart 2009


Leuke vooruitzichten voor een

KWALITEITSFUNCTIONARIS (m/v)

32-36 uur per week

Er zijn vergevorderde plannen voor samenwerking tussen het laboratorium van

Ziekenhuis Amstelland en het Artsenlaboratorium voor Amstelland. Deze samenwerking

leidt tot één gezamenlijk productielab. De nieuwe stichting met ongeveer

45 medewerkers wordt gehuisvest in het ziekenhuis. Binnen het Klinisch Chemisch

Laboratorium wordt klinisch-chemische, hematologische en immunologische

diagnostiek verricht. Het lab van het ziekenhuis is CCKL-geaccrediteerd, de

accreditatie van het Artsenlab is in voorbereiding.

FUNCTIE & VARIATIE

Als nieuw aan te stellen functionaris vervult u een belangrijke rol bij de verdere

vormgeving, de ontwikkeling en het beheer van het geïntegreerd KAM-systeem

voor het gezamenlijk productielab. U adviseert en ondersteunt de leiding van het

laboratorium op het vlak van de inhoud en systematiek van kwaliteitszorg, arbo en

milieu. Tevens adviseert en ondersteunt u bij het in kaart brengen en beschrijven

van werkprocessen en het vaststellen en uitvoeren van verbeterplannen. In uw rol

bent u ook betrokken bij andere laboratoriumprojecten.

Inge en Dennis,

al acht jaar collega’s in

Ziekenhuis Amstelland

OPLEIDING & WERKERVARING

Behalve een afgeronde Hoger Laboratorium Onderwijs-opleiding is minimaal vijf jaar

ervaring op een medisch lab vereist. U heeft aantoonbare ervaring met het CCKLkwaliteitssysteem

en in het sturen van processen. Kennis en ervaring met Manual

Master strekt tot aanbeveling. U coacht medewerkers op inspirerende wijze en weet

een visie neer te zetten en uit te dragen. Behalve een zeer goede schriftelijke en

mondelinge uitdrukkingsvaardigheid beschikt u over analytisch vermogen, over gevoel

voor systematiek en over een grote mate van zelfstandigheid. De Engelse taal beheerst

u goed.

WERKTIJDEN & ARBEIDSVOORWAARDEN

Het betreft een fulltime functie, parttime werken is bespreekbaar. De werktijden

worden in overleg vastgesteld. Binnen het laboratorium werken we dagelijks tussen

8.00 en 16.30 uur. De arbeidsvoorwaarden zijn conform de CAO Ziekenhuizen. Voor

deze uitdagende functie bieden wij een uitstekend salaris, afhankelijk van opleiding

en werkervaring. Er gelden aantrekkelijke secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals het

meerkeuzesysteem arbeidsvoorwaarden en gratis parkeergelegenheid.

INFORMATIE & SOLLICITATIE

Stuur uw schriftelijke sollicitatie uiterlijk voor 1 april naar Ziekenhuis Amstelland,

afdeling P&O, t.a.v. Ingrid Amelsbeek, postbus 328, 1180 AH Amstelveen of per

e-mail: gewoonleukwerk@zha.nl. Eerst meer weten Bel met dr. H. Hensgens,

hoofd Klinisch Chemisch Lab Ziekenhuis Amstelland, tel. 020 – 347 41 50, of met

dhr. Z. Szabó, directeur van het Artsenlab voor Amstelland, tel. 020 – 641 76 55.

www.gewoonleukwerk.nl

Acquisitie naar aanleiding van deze advertentie wordt niet op prijs gesteld.

Doorplaatsing/overname van de wervingsteksten is niet toegestaan.


Cursussen voor analisten:

om bij te blijven en door te kunnen groeien in uw loopbaan.

Antibiotica en resistentie

Analyse van DNA-sequenties:

Gedragsfarmacologie introductie bio-informatica

Klinische chemie én Hematologie

DNA-diagnostiek, theorie en

Medisch parasitologische diagnostiek praktische toepassingen

Morfologie van bloedcellen

Introductie tot Real time PCR

Moleculaire biologie (theorie)

Kwaliteitszorg voor laboratoriummedewerkers

Management I: voor leidinggevende analisten

Management II: succesvol leidinggeven in de praktijk

Microbiologie in de GMP-omgeving

Praktische statistiek met Excel

Schriftelijk rapporteren: (g)een probleem

GMP, GLP en GMR

Op post-hbo-niveau bieden wij cursussen op het gebied van kwaliteits-, project- en verandermanagement.

Naast bovenstaande cursussen bieden wij hbo-, post-hbo- en masteropleidingen en open onderwijsmodules.

Het gehele aanbod kan ook in-company verzorgd worden. Bel voor meer informatie (030) 238 88 88, mail naar

info@cvnt.nl of kijk op www.cvnt.nl

ER VALT NOG GENOEG TE LEREN

More magazines by this user
Similar magazines