Limburgs Milieu nr. 4 2005 - Milieufederatie Limburg

LIMBURGS MILIEU
4
Een uitgave van Stichting Milieufederatie Limburg - jaargang 19 - december 2005
KLIMAATVERANDERING,
GAAT NEDERLAND KOPJE ONDER
STICHTING
MILIEUFEDERATIE
LIMBURG
Afscheid van onze directeur
Top 10 voor platteland Noord- en Midden-Limburg
Slim verlichten voor gemeenten

C O L O F O N
VOORWOORD
LimburgsMilieu iseen uitgave van de
Stichting Milieufederatie Limburg
Jaargang 19
Nummer 04| december 205
Redactieadres
Stichting Milieufederatie Limburg
Gevestigd in Het GroenHuis
Godsweerderstraat 2
6041 GH ROERMOND
T 0475-38 64 10
F 0475-38 64 59
www.milieufederatielimburg.nl
sml@milieufederatielimburg.nl
Aan dit nummer werkten mee:
Sandra Akkermans, Chris Bartels,
Annemiek Canjels, Bart Cobben,
Gert-Jan van Elk, Romé Fasol,
Willem-Jan van Grondelle, Henk Heijligers,
Hans Heijnen, Annemiek Huijts,
Wim Kuipers, Paul Levels, Anke Lodder,
Angela Mohnen, Torben Mulder,
Bert Senden, Leo Spoormakers,
Janine Verstegen, Henk Vijverberg,
Silke Weich & Lambert Zwiers.
Abonnement
Een abonnement op Limburgs Milieu
kost € 12,50 per jaar, voor aangesloten
organisaties is het gratis.
Beste lezer,
onze directeur Henk Vijverberg gaat begin 2006 met de VUT. Hij is ruim 30 jaar
directeur geweest van de Milieufederatie Limburg. Wij kunnen en willen dit niet
ongemerkt voorbij laten gaan, daarom is een gedeelte van dit blad gewijd aan het
afscheid van Henk. We hebben een aantal personen, die nauw met hem hebben
samengewerkt, hun gedachten op papier laten zetten. Het resultaat is een boekwerkje
met herkenbare verhalen, dat u in het midden van dit blad aantreft.
In 2006 gaan de 12 Milieufederaties en stichting Natuur en Milieu campagne voeren
voor het klimaat. Samen met 44 andere organisaties, zoals Greenpeace, het Wereld
Natuur Fonds en het Rode Kruis, willen zij op diverse manieren aandacht vragen
voor het klimaat en klimaatverandering. In dit tijdschrift alvast een voorproefje met
artikelen over klimaatverandering en wat u hier zelf, als consument, aan kunt doen.
Namens alle medewerkers van de Milieufederatie een heel gelukkig 2006 gewenst!
Annemiek Huijts
Milieufederatie Limburg
De Nationale Postcodeloterij is medefinancier van
diverse projecten van de Milieufederatie Limburg.
Het uitgeven van Limburgs Milieu wordt mede
mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage
van de Provincie Limburg.
Vormgeving &druk
SHD Grafimedia
Swalmen
Limburgs Milieu is gedrukt op 100%
kringlooppapier
NIEUWSBRIEF
De Limburgse Milieufederatie heeft ook een digitale nieuwsbrief. Deze nieuwsbrief
bevat het laatste nieuws over natuur en milieu in Limburg en wordt gemiddeld eenmaal
per twee weken verstuurd. U kunt zich voor deze nieuwsbrief opgeven via:
W.MILIEUFEDERATIELIMBURG.NL
2 LIMBURGS MILIEU

Inhoud
4
5
6
8
10
11
12
13
21
23
25
27
27
28
29
31
Kort nieuws
Limburg verliest een bevlogen milieubeschermer
Klimaatverandering, gaat Nederland kopje onder
Consuminderen en compenseren
Aarhus at risk, stand van zaken
Column Wim Kuipers
Rechtshulp nodig
Afscheid Henk Vijverberg
(extra bijlage in het hart)
Top 10 voor platteland Noord- en Midden-Limburg
Slim verlichten voor gemeenten
GroenHuis: IKL-praktijkcursus landschapsbeheer
Ontdek de zin van werken in natuur en landschap
GroenHuis: Nationale Postcode Loterij steunt
Limburgs buitengebied
GroenHuis: Grensoverschrijdend op weg
GroenHuis: Ontdek de geheimen van het
drielandenpark met de drielandengidsen
GroenHuis: Natuuronderzoek in Limburg
Edelhert, Donker Pimpernelblauwtje en
Zuidelijke Glazenmaker
Milieufederatie bedankt
Stichting Milieufederatie Limburg 3

Kort nieuws
LIMBURGSE NACHT VAN DE NACHT SUCCES
De eerste Limburgse Nacht van de Nacht is met ruim 300 bezoekers
een groot succes geworden. Verspreid over de hele provincie
stonden diverse activiteiten op het programma, die in het teken
stonden van het genieten van de duisternis. Zoals in Helden, waar
het IVN wandelaars meenam naar de Kesselse Bergen voor een
nachtelijke picknick. Ook in Bunde en Ulestraten ging men op zoek
naar het donker. De wandelaars kwamen er echter al snel achter dat
echte duisternis moeilijk te vinden is, zelfs ’s avonds. De gidsen van
IVN Land van Swentibold vertrokken met de deelnemers naar de
Koeweide. Hier werden met behulp van een batdetector vleermuizen
opgespeurd. Ook in Vaals en Cadier en Keer werd er in het donker
gelopen, waarbij er aandacht was voor lichtvervuiling en de
sterrenhemel. Bezoekers van eXplorion sciencecenter bekeken het
verschil tussen een echt donkere sterrenhemel en een lichtvervuilde
sterrenhemel en in Industrion gingen de bezoekers zelf aan de slag
met licht tijdens de expositie Flitz.
De Nacht van de Nacht is het hoogtepunt van de campagne ‘Laat
het donker donker’ van de 12 Milieufederaties en stichting Natuur
en Milieu. Met deze campagne willen zij burgers bewust maken van
het feit dat een teveel aan licht schadelijk kan zijn voor mens en dier.
WINDMOLEN GEEN GEHAKTMOLEN
Overtuigd dat die moderne windturbines met hun tientallen meters
lange wieken een slachting onder vogels aanrichten Dan vergist u
zich. De windmolens halen wel eens een vogel neer, maar niet meer
dan oudere, kleinere windmolens. Dat blijkt uit veldonderzoek in
opdracht van energiebedrijf Nuon en Vogelbescherming Nederland.
Bij drie moderne windparken van NUON in Almere en Wieringermeer
zijn gesneuvelde vogels geteld. Het onderzoek toont aan dat
grote moderne windmolens met een vermogen van meer dan
anderhalf megawatt maar iets meer slachtoffers maken dan de veel
kleinere windmolens van driehonderd kilowatt. Maar die grote
turbines produceren wel vijf tot tien keer zoveel electriciteit als de
kleine. Voor het aantal vogelslachtoffers in relatie tot de hoeveelheid
opgewekte duurzame energie kun je dus beter één grote
turbine dan vijf kleinere gebruiken.
ONDERZOEK NAAR GIF IN DODE OEHOE’S
Uit recent gepubliceerd onderzoek van het Wageningse onderzoeksbureau
Alterra blijkt dat twee dode Oehoe’s uit Zuid-Limburg
alarmerend hoge concentraties PCB’s in het lichaam hadden. Waar
de vervuiling vandaan komt, is onduidelijk. Daarom verzoekt de
Milieufederatie gedeputeerde Driessen, de regiodirecteur van LNV
Zuid en de regionaal inspecteur van de VROM-Inspectie Zuid, nader
onderzoek te bewerkstelligen.
De twee Oeohoe’s zijn afkomstig uit de ENCI-groeve (dood gevonden)
en Cadier en Keer (gestorven in vogelopvangcentrum).
De twee in 2003 gestorven Oehoe’s zijn destijds onderzocht door
Alterra met als doel de doodsoorzaak vast te stellen. Nu heeft
Alterra naar buiten gebracht dat beide Oehoe’s extreem hoge
concentraties PCB in hun lichaam hadden.
PCB’s, polychloorbifenylen, zijn giftige stoffen die zeer moeilijk
afbreekbaar zijn. Daardoor vormen ze een gevaar voor het milieu en
de gezondheid van mens en dier. Juist omdat ze zo moeilijk
afbreekbaar zijn, hopen ze zich op in het vetweefsel van dieren.
Schadelijke effecten treden daardoor vaak op bij roofdieren aan het
einde van de voedselketen, zoals bij de Oehoe. De mens wordt
blootgesteld aan PCB’s door het vet in zijn voeding. In Nederland
geldt een verbod op de productie en gebruik van PCB’s. In de bodem
ligt echter nog een erfenis: PCB’s zijn ruim 50 jaar toegepast in
industrie en techniek.
Gezien de schadelijkheid van PCB’s voor mens en dier en de hoge
concentraties die aangetroffen zijn in de twee Oehoe’s is verder
onderzoek noodzakelijk. Ergens in de voedselketen van de in Zuid-
Limburg fouragerende Oehoe’s komen immers hoge concentraties
PCB’s voor.
PROVINCIE LIMBURG PAKT MILIEUOVERTREDINGEN IN
BUITENGEBIED AAN
Op initiatief van de Provincie Limburg zijn in september 2005 een
viertal pilots ‘Handhaving buitengebied’ gestart. Samen met een
aantal andere partners in Limburg (o.a. politie, waterschappen,
gemeenten, Rijkswaterstaat en AID) worden milieuovertredingen in
het buitengebied aangepakt. De pilots vinden plaats in de gebieden
Maasplassen, Meinweg, Sittard-Geleen en het Heuvelland. Bewoners
in deze gebieden worden opgeroepen om via de Milieuklachtentelefoon
te melden als zij ergens hinder van ondervinden in het
buitengebied. De Milieuklachtentelefoon is te bereiken via 043 361
70 70 of www.milieuklachtenlimburg.nl
BETREK BURGERS BIJ NATUUR EN MILIEU
Gedeputeerde Driessen van Natuur en Landbouw gaat onderzoeken
hoe vrijwilligers van natuurorganisaties meer betrokken kunnen
worden bij de natuurontwikkeling in Limburg. Hij doet deze
toezegging naar aanleiding van een voorstel van de CDA en PvdA,
die vinden dat de Limburgse burgers te weinig bezig zijn met
natuurbeleid: “de ontwikkeling van natuur en landschap wordt
steeds meer een zaak van uitsluitend professionals. Techneuten
bepalen wat het beste is en de burgers kijken toe hoe hun belastinggeld
wordt ingezet zonder de achtergronden te kennen van de
doorgevoerde veranderingen.”
De Milieufederatie steunt het voorstel van de CDA en de PvdA van
harte. Door het betrekken van burgers bij natuurbeleid, wordt het
draagvlak voor de uitvoer van natuurprojecten groter.
4 LIMBURGS MILIEU

HANSHEIJNEN PER 1JANUARI DIRECTEUR
MIL IE U FEDERATIE
Henk Vijverberg verlaat per januari de Milieufederatie Limburg. Hij
draagt zijn directeursstokje over aan Hans Heijnen, voorheen beleidsmedewerker
landbouw en water bij de Milieufederatie.
Op 26 januari kunt u afscheid nemen van Henk Vijverberg tijdens het
symposium “In Brussel gebeurt het” of tijdens de borrel, die aansluitend
in het provinciehuis plaatsvindt.
Limburg verliest
een bevlogen
milieubeschermer
Op 3oktober 205is Piet Groot op 73-jarige
leeftijd overleden. Limburg verliest met
hem een bevlogen milieubeschermer die
in belangrijke mate heeft bijgedragen aan
het ontwaken van het milieubewustzijn in
Limburg.
Op 6 oktober 1973 trok een stoet van 40.000
mensen door het centrum van Maastricht om te
protesteren tegen de komst van een olieraffinaderij
naar Ternaaien. De protestoptocht was niet alleen
de grootste uit de geschiedenis van Limburg, ze was
ook één van de eerste massale protesten op
milieugebied in Nederland. Uniek door de massaliteit,
maar zeker net zo uniek vanwege de brede
samenstelling. Dat autoriteiten zich achter een
spandoek opstelden, was nog niet vaak vertoond in
het brave Limburg. Piet Groot, was samen met Teun
Roozenburg één van de drijvende krachten achter
die demonstratie. Samen hadden zij het Actiecomité
Schone Maasvallei opgericht om zich te verzetten
tegen de komst van een olieraffinaderij in Ternaaien.
De omvang van de demonstratieve tocht gaf
aan dat er langzamerhand een mentaliteitsverandering
aan het optreden was in Limburg en dat het
telkens opnieuw roepen dat de komst van een
raffinaderij pal tegenover Eijsden tot grote rampen
voor het milieu zou leiden, begon aan te slaan.
Piet Groot was ook een van de drijvende krachten
achter het ontstaan van de huidige Milieufederatie
Limburg. Meer dan 15 jaar heeft hij deel uitgemaakt
van het bestuur. Vanaf 1975 tot 1987 als voorzitter.
Onder zijn inspirerende leiding heeft de Milieufederatie
zich in de begin periode verder ontwikkeld en
heeft zij kunnen uitgroeien tot de organisatie die
het momenteel is, slagvaardig, deskundig en midden
in de Limburgse samenleving.
Henk Vijverberg
Milieufederatie Limburg
Stichting Milieufederatie Limburg 5

Klimaatverandering,
GAAT NEDERLAND KOPJE ONDER
Zoals we inmiddels allemaal weten is de aarde langzaam aan het opwarmen.
De mens veroorzaakt broeikasgassen die er de oorzaak van zijn dat het
broeikaseffect versterkt wordt: de aarde wordt nog warmer dan ze normaal
zou zijn geworden. Zo’n opwarming van de aarde moet natuurlijk gevolgen
hebben. Hebben ijsberen straks nog wel ijsschotsen Kunnen we nog skiën
in de winter Krijgen we nog meer last van verdroging
Wat is er al
veranderd
• De vorige eeuw is de temperatuur
gestegen met circa 0,7°C wereldwijd
en in Nederland met circa 1°C;
• De zeespiegel aan de Nederlandse
kust kent al een autonome stijging
van circa 20 cm per eeuw door
klimaatveranderingen (smelten van
landijs en gletsjers en uitzetten van
zeewater door temperatuurverhoging)
en bodemdaling;
• De rivierafvoeren veranderen:
hogere winterafvoeren en lagere
afvoeren in droge perioden; de invloed
van klimaatverandering hierin
is aannemelijk;
• De jaargemiddelde neerslag in
Nederland neemt toe en er is een
tendens in de richting van meer
regendagen en ook vaker extreme
neerslag.
Het Milieu en Natuurplanbureau (MNP)
heeft in opdracht van de staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer onderzoek gedaan naar
de effecten van klimaatverandering voor
Nederland. Hiervoor heeft zij onderzoeken
van verschillende wetenschappelijke
instituten naast elkaar gelegd en deze met
een team van wetenschappers en experts
beoordeeld.
WAT KUNNEN WE VERWACHTEN
Op dit moment zijn de effecten van
klimaatverandering nog beperkt. Maar het
MNP verwacht dat de effecten van klimaatverandering
in de komende decennia
sneller toe zullen nemen.
NATUUR
De natuur heeft nu al veel last van zaken
als verdroging, vermesting, verlies en
versnippering van het leefgebied. De
klimaatverandering komt daar nog eens
bovenop en legt dus nog meer druk op de
natuur. De stijging van de temperatuur
gaat behoorlijk snel; zo snel dat het voor
veel planten en dieren niet bij te houden is.
Zij kunnen zich niet zo snel aanpassen of
verhuizen. De kans dat gevoelige soorten
uitsterven, wordt steeds groter. Waarschijnlijk
zullen we dus een afnemende
soortenrijkdom in Nederland hebben.
LANDBOUW
Voor de landbouw kan de klimaatverandering
zowel negatieve als positieve
effecten hebben. De negatieve effecten
komen vooral voort uit veranderingen
in ons weerbeeld. Extreme weers- en
klimaatomstandigheden, zoals wateroverlast
en droogte, zullen vaker voorkomen of
langer aanhouden. Positieve effecten zijn
ook mogelijk. De landbouw in het zuiden
van Europa krijgt het steeds moeilijker,
wat nieuwe kansen biedt voor de Neder-
6 LIMBURGS MILIEU

landse landbouw. Ook zal in Nederland het
groeiseizoen verlengd worden en zal er een
hogere CO2-concentratie en temperatuur
zijn, die groeibevorderend werken.
WATERGEBRUIKERS
Door de klimaatverandering zullen er veel
vaker droge perioden voorkomen, met lage
rivierafvoeren. Lage waterstanden in de
rivier geven beperkingen voor de scheepvaart,
maar ook voor bedrijven die het
rivierwater als koelwater gebruiken. Voor
de natuur en de landbouw betekent de
droogte ook dat er meer zout zal indringen
in die droge perioden, bijvoorbeeld in het
irrigatiewater. Maar ook het oppervlaktewater
zal bij inlaatpunten zouter zijn en
het water warmer. De drinkwaterproducenten
zullen daar waarschijnlijk last van
krijgen.
GEZONDHEID
De klimaatverandering kan een negatieve
invloed op de gezondheid hebben. Volgens
het MNP zijn ten eerste de hevigere stormen
en overstromingen nadelig voor de
gezondheid. Daarnaast zijn er volgens het
MNP temperatuurgerelateerde gezondheidseffecten.
Een voorbeeld hiervan is hittestress.
Het laagste sterftecijfer vinden we
bij een gemiddelde temperatuur van 16,5°
C. Bij hogere of lagere temperaturen sterven
meer mensen en is er een toename aan
zieken. De sterfte zal in de warmere zomers
toenemen, maar omdat onze winters door
de klimaatverandering ook warmer worden,
zal het sterftecijfer in de winter lager
komen te liggen. Het MNP veronderstelt
dan ook dat de toegenomen sterfte in de
zomers gecompenseerd zal worden door de
afgenomen sterfte in winters.
Risicogroepen in de bevolking (ouderen,
kinderen of mensen met astma) kunnen
over het algemeen mogelijk sterkere effecten
ondervinden, zij zullen vaker ziek
zijn. Het MNP vindt dat oplettendheid
geboden is.
TOERISME/RECREATIE
De temperatuurstijging zal in Nederland
vermoedelijk tot een beter en langer zomerseizoen
leiden. Dat betekent dat wijzelf
meer naar buiten zullen gaan en vaker vakantie
zullen vieren in ons eigen land. Maar
Nederland wordt ook aantrekkelijker voor
toeristen. De zuidelijke landen van Europa
zullen zo heet worden dat het minder
aantrekkelijk is om daarheen af te reizen.
Deze toename van toerisme en recreatie zal
de vraag naar recreatie- en natuurgebieden
verder doen stijgen. Daartegenover staat
dat het zwemwater er in kwaliteit op achteruit
gaat als er geen beheersmaatregelen
worden genomen. Een voorbeeld hiervan is
de blauwalg. De gezondheid van zwemmers
kan hierdoor in gevaar komen.
EEN VOORUITBLIK
Het MNP schat in dat in de komende
decennia de negatieve gevolgen van
klimaatverandering nog wel opgevangen
kunnen worden. De positieve kanten van
klimaatverandering bieden zelfs enige
mogelijkheden voor Nederland, vooral voor
de landbouw en de recreatiebranche. Wat
de komende jaren heel belangrijk wordt, is
hoe het watersysteem gaat reageren op de
komende klimaatveranderingen. Eigenlijk
is die reactie bepalend voor vele andere
mogelijke gevolgen.
Als we nog verder vooruit kijken in de tijd,
naar de tweede helft van deze eeuw en
verder, zullen de klimaatveranderingen
waarschijnlijk nog doorgaan. De veranderingen
die nu al optreden, werken ook nog
eeuwen door, vooral in de zeespiegelstijging.
Dit kan er tot leiden dat de zeespiegel
gaat stijgen met wel één tot vele meters.
Of het dan met de huidige technieken nog
lukt om laag-Nederland te beschermen
tegen het water, is de vraag. De druk wordt
nog groter doordat de rivieren nog hogere
piekafvoeren zullen krijgen en de bodem
verder zal dalen.
LIMBURG
Wat houdt de klimaatverandering nu in
voor Limburg In de zomer wonen wij
in het “zonnige zuiden” en het is dus te
verwachten dat we die voorsprong altijd
zullen houden. Dat zonnige zal dus verder
toenemen. De gemiddelde temperaturen
zullen verder stijgen en Limburg zal voor
toeristen nog aantrekkelijker worden.
Zwemmen in de Maasplassen, varen over
de rivieren, vakantie vieren in ons Heuvelland;
toerisme en recreatie zullen in ieder
geval profiteren van de temperatuurstijging.
Maar die toeristen willen waarschijnlijk ook
graag van de natuur genieten, waardoor
de druk op de natuurgebieden verder toe
zal nemen. En die neemt al toe door de
stijgende temperaturen. Planten en dieren
zullen moeite hebben om de veranderingen
te kunnen volgen.
Op verschillende plaatsen in Limburg wordt
gewerkt of gaat gewerkt worden aan
vernatting van het landschap. Er wordt getracht
de Peel en een aantal peelrestanten
weer natter te maken, zodat de originele
natuur meer kansen krijgt. We zullen met
onze maatregelen in moeten spelen op
meer extremen in het weer. Er zal meer
regen tegelijk vallen en dan zal het weer
langer droog zijn. Natuurlijk is dat op te
vangen, ook in de natuur.
Waar dat wel gevaarlijk kan zijn, is natuurlijk
rond de Maas. Er zullen grotere
verschillen op gaan treden in het peil van
de Maas. In de zomer wordt de afvoer
waarschijnlijk lager dan nu, terwijl er ook
meer regen in één keer zal gaan vallen. In
de winter zal het peil waarschijnlijk hoger
zijn dan nu. Dat betekent dus ook hogere
piekafvoeren dan nu en daar zullen we op
voorbereid moeten zijn. Beleidslijnen als
“Ruimte voor de Rivier” streven daar naar.
Maar we zullen er goed op moeten letten
dat die ruimte ook werkelijk gegeven
wordt. Er wordt weer gesproken over bouwen
in de rivierbedding, met compensatie
van ruimte voor de rivier op een andere
plek in de bedding. Daar zullen we zeer
kritisch naar moeten kijken.
Anke Lodder
Milieufederatie Limburg
Stichting Milieufederatie Limburg 7

Consuminderen en compenseren
WAT ÚKUNT DOEN VOOR HET KLIMAAT…
De temperatuur op aarde stijgt en het klimaat is aan het veranderen. Een belangrijke oorzaak is de toename van
broeikasgassen in de atmosfeer. Deze toename moet een halt toe worden geroepen. Dat kan door te consuminderen,
maar de uitstoot van broeikasgassen kan ook gecompenseerd worden. Klimaatneutraal consumeren, wat is dat en
hoe doe je dat
Het klimaat is aan het veranderen en de
effecten hiervan zijn zeer ingrijpend voor
mens, natuur en milieu. De zeespiegel is
aan het stijgen, koraalriffen sterven af en
extreme weersituaties, zoals orkanen en
hevige regenval komen steeds vaker voor.
De effecten van klimaatverandering zijn
op dit moment nog relatief beperkt; de
komende decennia verandert het klimaat
alleen nog maar sterker.
Een grote groep wetenschappers is het erover
eens dat de uitstoot van zogenaamde
broeikasgassen een belangrijke bijdrage
levert aan het broeikasprobleem. Koolstofdioxide
(CO 2 ) is het bekendste broeikasgas.
Bij bijna alles wat we doen en wat we produceren
komt CO 2 vrij. Dat bij autorijden
en vliegen CO 2 vrijkomt is duidelijk, omdat
dan fossiele brandstoffen worden verbrand.
Maar dat bijvoorbeeld het drinken van een
biertje ook gepaard gaat met CO 2 -uitstoot
realiseren we ons vaak niet. Maar voor het
brouwen van bier is energie nodig, zoals
bijvoorbeeld gas. En bij het verstoken van
gas (brouwketels) komt ook weer CO 2 vrij.
KLIMAATNEUTRAAL
Klimaatneutrale producten worden
energiezuinig geproduceerd, met zoveel
mogelijk duurzaam opgewekte energie.
Alle overige uitstoot van broeikasgassen
wordt gecompenseerd, o.a. middels boomaanplant.
Bomen nemen immers CO 2 op en
zetten die om in zuurstof (O 2 ). Bekend is
dat vijftig bomen gemiddeld een jaar nodig
hebben om een ton CO 2 op te nemen.
KLIMAATCOMPENSATIE IS ‘HOT’!
Er zijn veel verschillende manieren waarop
we de klimaatgevolgen van ons consumptiegedrag
kunnen compenseren. Maar vòòr
compenseren komt natuurlijk consuminderen,
want hoe minder we consumeren, hoe
minder CO 2 er wordt uitgestoten en hoe
minder we hoeven te compenseren. Maar
in deze tijd van materialisme, wegwerpprodukten
en ‘meer, meer, meer’ moeten
we daar niet teveel van verwachten.
Zoals gezegd, kan klimaatcompensatie op
verschillende manieren plaatsvinden. Zo
zijn er diverse klimaatscompensatieprogramma’s
die de schadelijke uitstoot van
bijvoorbeeld vliegreizen compenseren door
de aanplant van bossen.
‘KOEL VLIEGEN’
COOL Flying is een compensatieprogramma
dat investeert in het werk van stichting
Face. Face staat voor ‘Forest Absorbing
Carbondioxide Emission’, oftewel ‘bossen
die de uitstoot van kooldioxide opnemen’.
Face investeert in bosprojecten. Dat doet
ze door de aanplant, het management en
het beschermen van bossen in onder andere
Oeganda, Maleisië, Equador, Tsjechië
en Nederland. COOL Flying berekent heel
eenvoudig de hoeveelheid bomen die nodig
is om de uitgestoten broeikasgassen van
een vliegreis te compenseren.
Naast COOL Flying biedt COOL Driving
automobilisten de mogelijkheid de schadelijke
uitstoot van afgelegde kilometers te
compenseren door aanplant en bescherming
van bossen.
Verschillende reisorganisaties, waaronder
SNP (natuurreizen) en Robinsonclub ondersteunen
de ‘koele’ projecten van Stichting
Face. Wanneer u een reis boekt bij deze
organisaties, ontvangt u een certificaat en
wordt uw vlieg- of autoreis gecompenseerd.
‘GROENE CREDITCARD’
De GreenCard compenseert de milieubelasting
van alle aankopen, die met deze kaart
worden gedaan. De bomen die GreenCard
Visa aanplant om CO 2 te compenseren,
worden wereldwijd aangeplant in de
duurzame bossen, die voldoen aan strenge
regels zoals die van het internationale FSC.
Maar de Greencard doet meer dan alleen
maar compenseren. Door een gebrek aan
ruimte en het feit dat CO 2 slechts tijdelijk
in bomen wordt vastgehouden, is klimaatcompensatie
via bosaanplant geen eindoplossing.
Het is een aanvullende maatregel
op de middellange termijn. Daarom is energiebesparing
en het gebruik van zo schoon
mogelijke energiebronnen onontbeerlijk.
De GreenCard compenseert de milieubelasting
van alle aankopen en investeert in
duurzame energie, zoals windmolens en
zonnepanelen.
Om te berekenen hoeveel broeikasgassen
een bepaalde aankoop tot gevolg heeft,
wordt een internationaal erkende rekenmethode
toegepast. Via het internationale
betalingssysteem van VISA wordt vastgesteld
hoeveel euro aan welk product is
besteed. GreenCard zorgt voor één op één
compensatie van de betreffende aankoop.
8 LIMBURGS MILIEU

De klant ontvangt zelf iedere maand een
afschrift. Daarop staat een overzicht van
hoeveel euro hij waaraan heeft besteed en
hoeveel CO 2 -uitstoot dit tot gevolg heeft.
Per kwartaal krijgt de klant een overzicht
van het aantal bomen die voor hem zijn
gereserveerd en waar deze staan.
GreenCard Visa financiert het CO 2 -compensatie
programma uit haar eigen marge.
Deze marge bestaat uit onder meer de éénmalige
kaartbijdrage (€ 75) en transactieprovisies
(te betalen door de acceptant van
de GreenCard Visa, zoals een tankstation,
winkelier of luchtvaartmaatschappij). Het
kost de houder van de GreenCard Visa dus
niets extra’s.
Een groot aantal organisaties controleren
het hele proces: het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), CE
(onafhankelijk onderzoeks- en adviesorganisatie
gespecialiseerd in het ontwikkelen
van innovatieve oplossingen van milieuvraagstukken),
TNO (de Nederlandse Organisatie
voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek), FSC (Forest Stewardship
Council (Raad voor Goed Bosbeheer)), SGS
(verificatie, testing en certificatie), Triodosbank
en Pricewaterhouse Coopers. De kaart
is nu nog alleen in Nederland verkrijgbaar,
maar is wel internationaal bruikbaar.
EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID
Als consument kunnen we dus zelf ook iets
aan het mondiale broeikasprobleem doen.
Op de eerste plaats kan een beetje consuminderen
vaak echt geen kwaad (en maakt
misschien ook nog gelukkiger!). Daarnaast
kunnen we proberen zoveel mogelijk
klimaatneutraal te reizen en producten te
kopen.
Sandra Akkermans
Milieufederatie Limburg
Stichting Milieufederatie Limburg 9

AARHUS AT RISK
Stand van zaken
In het vorige nummer van Limburgs Milieu heb ik u meer verteld over het
Verdrag van Aarhus en het project Aarhus at Risk. Het Verdrag bepaalt
dat overheden milieu-informatie actief moeten aanbieden aan de burgers.
Het Verdrag geldt al sinds 14 februari 2005, maar veel gemeenten
en andere overheden hebben nog erg weinig maatregelen genomen om te
voldoen aan de richtlijnen. We kunnen bijvoorbeeld nu (nog) niet via internet
bepalen of die luidruchtige buurman zich wel aan de regels houdt
en of zijn bedrijfje wel de bepalingen in de milieuvergunning volgt.
Veel mensen maken
zich zorgen over
milieuthema’s
dat internet niet op zichzelf kan staan.
Daarnaast moeten altijd andere informatiemiddelen
gebruikt worden, omdat nu
eenmaal niet iedereen internet heeft. En
wie wél internet heeft, heeft niet altijd de
juiste aansluiting of de deskundigheid om
het internet af te speuren naar informatie
over milieuonderwerpen.
Een bekende valkuil bij het aanbieden
van informatie aan burgers is het gebruik
van jargon en moeilijke woorden. Wanneer
overheden elkaar tegenspreken in
de verstrekte informatie leidt dit tot veel
onduidelijkheid. Verder moeten overheden
niet denken dat ze er zin met het benutten
van één informatiemiddel en een “toets 1
voor…, toets 2 voor…-systeem” wanneer
een burger een informatievraag of klacht
heeft.
Inmiddels zijn de burgerplatforms, die
een belangrijk onderdeel van het project
vormen, voor het eerst bij elkaar gekomen.
Op vier plaatsen in Nederland (Geleen,
Rotterdam - Schiebroek/Kleiwegkwartier,
Utrecht - Lunetten en Zwolle - Kamperpoort)
is met burgers gesproken over de
milieuthema’s die spelen in deze plaatsen,
de risico’s die men daarvan verwacht en de
informatie die de overheid verstrekt.
VRAGEN OVER MILIEUTHEMA’S
Het blijkt dat luchtkwaliteit (natuurlijk)
een heel belangrijk thema is in veel plaatsen,
gevolgd door geluidshinder en de effecten
van ruimtelijke ingrepen. Dat klinkt
nogal vaag. Het kan bijvoorbeeld de aanleg
van een nieuwe randweg zijn en de effecten
die dat heeft op de omwonenden en de
omgeving. In Geleen kwamen ook thema’s
als vliegverkeer, asbest en Chemelot (geur,
decomps en veiligheid) boven.
Veel mensen hebben vragen over deze
milieuthema’s en maken zich zorgen over
de risico’s: “Chemelot is hier de buurman,
maar is daarvan terug te vinden welke
vergunningen er gelden en welke vergunningen
specifiek van toepassing zijn op
die decomps of de geur” “We zouden ook
graag willen weten hoe de handhaving
verloopt. En wat er gebeurt als er overtredingen
geconstateerd worden.” “Of als ik
een klacht achterlaat. Wie gaat daarmee
aan de slag Hij blijft toch niet ergens
in de la liggen” “Ook zouden we van de
overheden informatie willen ontvangen
over de veiligheid, vooral natuurlijk wat
betreft Chemelot.”
Manier van informatieverstrekking
De vorm waarin we informatie willen
krijgen van overheden, verschilt nogal
tussen de platforms. Zo vindt het ene
platform dat alles via internet kan gaan.
Het platform in Geleen oordeelde echter
En verder…
In het vervolg van het project gaan we
overheden toetsen op hun informatieverstrekking:
als we die vraag over onze
buurman bij de gemeente leggen, wat
krijgen we dan als antwoord En als we
op de gemeentelijke website zoeken naar
bijvoorbeeld luchtkwaliteitsgegevens, zijn
die dan te vinden De deelnemers aan de
platforms gaan met dit soort vragen aan
de slag.
Half december komen alle platforms weer
bij elkaar en worden de resultaten van de
toets besproken. We zullen vaststellen of
er nog verbeteringen te behalen zijn in de
informatieverstrekking van overheden. Op
basis hiervan wordt er een advies opgesteld
over hoe overheden de informatievoorziening
het best vorm kunnen geven..
In het volgende nummer van Limburgs Milieu
leest u alles over de uitkomsten van de
eerste test van de gemeenten. Dan zullen
we weten of we de vergunning van onze
buurman zo via internet in kunnen zien en
of we überhaupt milieu-informatie krijgen
van onze overheden.
Anke Lodder
Milieufederatie Limburg
10 LIMBURGS MILIEU

Column Wim Kuipers
De melkboer terug – maar geen SUV-man
Laat thuis. L1 laat een verslaggever zien
die in een grote asobak door het centrum
van Roermond rijdt. Een VVD-raadslid wil
namelijk via een motie de hele wereld kond
doen dat grote terreinwagens of SUV’s
(Sports Utility Verhicles, daarom ook suffe
karren genoemd) in Roermond WEL welkom
zijn. En waarom Mensen met zulke auto’s
besteden (misschien) meer, motiveerde het
geachte raadslid. En staat de bisschopsstad
niet in de top-tien van de armoe
Spot en kritiek waren zijn deel. Want de
Tucsons van Hyundai, de Sportages en
Sorento’s van Kia en die nog veel grotere
Amerikaanse bakken blazen nogal wat
rommel uit, zijn gevaarlijk en nemen extra
parkeerruimte in beslag. Kortom: andere
steden proberen die auto’s juist te weren.
Ik heb daar alle begrip voor. Ik zou ze
zelfs verbieden, want het nut ervan weegt
niet op tegen de nadelen. Of mag ik soms
met twee tijgers door het centrum van
Roermond paraderen De mannen met die
auto’s zullen het niet met me eens zijn. Milieumensen
immers roepen in koor: de vervuiler
betaalt. Welnu: deze bakkers betalen
zich blauw aan wegenbelasting, weeldebelasting,
BTW, noem maar op. Bovendien
zuipen die dingen als een ketellapper, dus
alleen al van hun gedokte kwartjes van Kok
kun je een bos planten. Als de overheid de
bakken geld van de aso-bakkers niet voor
een schoner milieu wil bestemmen, dat is
hun zaak niet. Toch
Wat moet ik daar tegenin brengen Na drie
weken piekeren heb ik nog geen weerwoord.
Ik raak steeds verder verstrikt in
de afvalproblematiek. Om dat een beetje
duidelijk te maken, moet ik even terugschakelen.
In het vorige nummer van dit
blad probeerde wethouder Wim Hazeu van
Maastricht mij in de afvalbak te stoppen
vanwege mijn column Afvallen van
GroenLinks. Hij legde uit hoe het wel zat.
Zijn opiniestuk waar ik op reageerde, had
als kop: ‘Laat de vervuiler nu ook betalen’,
en daar liet ik mijn gedachten over gaan
– meer niet. Hazeu vindt producenten
potentiële vervuilers, en daarom moeten
ze betalen, bijvoorbeeld voor het opruimen
van HUN spullen die WIJ op straat gooien.
Ik vroeg me af wie hier de vervuiler is, maar
laat maar zitten. Producenten gaan deze
kosten uiteraard tot de laatste cent doorberekenen
– en terecht vindt Hazeu. Dus
als een pakje hupsakee drie cent meer gaat
kosten, moeten we dat zien als een soort
verwijderingsbijdrage.
Ik kan deze redenering best volgen. Het zal
wel moeten, aangezien het ministerie van
VROM ongeveer hetzelfde van plan is. Maar
ik mag er wel de nodige kanttekeningen bij
plaatsen. Eerst echter een rechtzetting. Ik
had de edele bedoelingen van Hazeu niet
helemaal begrepen. Hij en ook het ministerie
van VROM willen een strikte scheiding
tussen ‘burger’ en consument. Iemand die
verpakte melk koopt is consument, en heeft
door dat kopen al bijgedragen aan het opruimen
van het pak. Wie zijn lege melkfles
wegwerpt, is het statiegeld kwijt. Of hij
daarmee bijgedragen heeft aan het verwijderen
van de fles of restanten ervan, ik
weet het niet. Lactovegetariërs of mensen
die allergisch zijn voor melk, zijn kennelijk
gewone burgers en hoeven niets te betalen.
Ik drink wel wat melk en eis daarom de
melkboer terug. Met paard en kar – geen
vervuilende auto. Ik heb de tijd om ‘s
morgens om half elf of om twee uur met
een kan naar de kar te gaan, dan hoor ik
ook nog de laatste nieuwtjes uit de buurt.
Helaas: ik vermoed dat die melk nooit aan
de huidige voorschriften zou voldoen, maar
dat is een ander verhaal.
Terug naar het oorspronkelijke verhaal.
Nogmaals: ik blijf het moeilijk vinden
dat de problematiek van ons afval naar
de producenten van nuttige producten
verschoven wordt. Niet dat die niet hoeven
te zorgen voor verantwoord vervaardigen
en verpakken. Ik heb geen medeleven
met het grote bedrijfsleven, ik heb geen
aandelen, noch produceer ik goederen die
ik te verkopen heb. Misschien ben ik te veel
dominee, want de kern van mijn betoog
was en is: door deze maatregelen geef je
een verkeerde boodschap af. Kweek je in
elk geval geen verantwoordelijkheid bij de
burger, pardon: consument.
Waar gaat het nu om
Ik had en heb het over de rommel die op
straat en in de natuur gedeponeerd wordt.
Ik had mijn bedenkingen tegen de actie
van de Stichting Nederland Schoon, omdat
ik bij elke bushalte en op stations bekende
Nederlanders zag, die mij fatsoen bij
moesten brengen. Kosten: meer dan vijftig
miljoen euro. Resultaten Vielen tegen, zei
de burgemeester van de schoonste stad
van Nederland, Nijmegen. Want na de
actie beweerden meer mensen dat zij afval
op straat gooien. Zou dat na de nieuwe
regeling niet nog erger worden Gaat de
calculerende boze burger niet redeneren:
wat menen die lui in Den Haag zich wel, ik
heb al betaald voor het opruimen van mijn
leeg blikje, pakje sigaretten, kartonnetje
zus, bakje zo, dus weg ermee. Zie hoe de
SUV-man redeneert.
Die redeneert nog, ik zeur – hoor ik een
stem in mijn hoofd. Voorgestelde maatregelen
zijn niet goed, boodschap komt niet
aan, wat wil ik dan wel Iedereen moet
zich netjes gedragen, maar …… hoe bereik
je dat Misschien door het probleem beter
te analyseren dan: de producent is verantwoordelijk.
Dan beland je in ambtelijk
gedoe waar de consument weinig mee te
maken heeft, vrees ik. Een paar citaten.
Eigenlijk “worden gemeenten ingehuurd
door het bedrijfsleven om voor datzelfde
bedrijfsleven het verpakkingsafval in te
zamelen”, lees ik op site van de club van
gemeenten. Daar staat ook de toespraak
van staatssecretaris Pieter van Geel over
deze problematiek. Hij stelde de vraag (en
denk daar eens even over na): wordt de
producent automatisch eigenaar van het
ingezamelde materiaal Antwoord: “Neen,
niet automatisch, maar pas op het moment
dat u daarvoor een prijs met hem hebt
afgesproken. Dus als u daar niet uitkomt,
krijgt hij het materiaal niet.”
Ik heb voorlopig alleen nog maar vragen …
Wim Kuipers
Stichting Milieufederatie Limburg 11

Rechtshulp nodig
Zoals sommige lezers wellicht weten wordt bij Bureau Rechtshulp Venlo niet alleen rechtsbijstand verleend bij ontslag,
problemen met uitkeringen, huurgeschillen en dergelijke. Er wordt ook rechtshulp verleend op het gebied van
het omgevingsrecht. Omdat dit wellicht niet bij alle groepen bekend is en vanwege het feit dat er een paar recente
wijzigingen zijn, treft u in dit artikel uitleg over onze werkwijze aan.
Eventuele bijkomende kosten, zoals griffiegeld,
kosten voor kopieën e.d. worden
wel in rekening gebracht.
Met ingang van 1 oktober 2005 is de naam
van ons kantoor gewijzigd. Voortaan heten
wij niet meer Bureau Rechtshulp, maar
Rechtshulp Zuid Advocaten. Bij ons Bureau
zijn vier milieujuristen werkzaam, bij wie
u terecht kunt met vragen over milieu en
ruimtelijke ordening. De rechtshulp is bedoeld
voor zowel natuur- en milieugroepen
als particulieren.
NATUUR- EN MILIEUGROEPEN
Wij milieujuristen behandelen zaken op het
gebied van milieu, ruimtelijke ordening,
natuurwetgeving en dergelijke voor de
regio Noord-Brabant en Limburg. De
milieurechtshulp die wij kunnen bieden is
bedoeld voor natuur- en milieugroepen,
bewonersorganisaties, buurtcomités en andere
groepen. De rechtshulpverlening moet
in het belang van het milieu of de natuur
zijn. Het moet gaan om een probleem
waarbij de bescherming van het milieu
(in ruime zin) een belangrijke rol speelt. U
kunt hierbij denken aan:
- geluidsoverlast (b.v. van een koelinstallatie,
een motorcrossterrein of een
spoorbaan)
- stank- en rookoverlast (b.v. door een
chemisch bedrijf of de opslag van
mest)
- aantasting van natuur (b.v. door zandof
grindwinning, aanleg van een weg
of bedrijventerrein in een landschappelijk
waardevol gebied)
- bouwen en wonen (b.v. uitbreidingsplannen
van een bedrijf, wijziging van
een bestemmingsplan, de aanleg van
een haven of recreatiegebied)
- kapvergunning voor waardevolle bomen
- milieuvergunning
- overlast door verkeer in een woonwijk
De rechtshulp die wordt verstrekt, bestaat
uit het geven van advies of het voeren
van procedures en is in beginsel gratis. De
overheid heeft hier namelijk in een speciaal
project geld voor beschikbaar gesteld.
PARTICULIEREN
Daarnaast, en dat is nieuw, verlenen wij
ook rechtshulp op het terrein van het omgevingsrecht
aan particulieren. Deze vorm
van rechtshulp gaat niet ten koste van het
project voor de groepen. Ook doen wij niet
alle zaken voor particulieren. U kunt denken
aan een bouwvergunning, vrijstelling
van het bestemmingsplan, kapvergunning,
verzoek om openbaar maken van stukken
(WOB verzoeken) en dergelijke. Met andere
woorden: de wat minder complexe zaken.
Deze rechtshulp is niet gratis. Particulieren
die zich tot ons wenden, zullen geïnformeerd
worden over de kosten.
Indien u een probleem heeft, aarzel dan
niet om contact met ons op te nemen.
Ons kantoor ligt aan de Deken van
Oppensingel 13 te Venlo. Het postadres is
Postbus 1215, 5900 BE Venlo.
Ons telefoonnummer is 077-3209191.
De namen van de advocaten tot wie u zich
kunt wenden, zijn:
Angela Mohnen, Sien Smeets,
Hanneke Pasman en Wilmar Bos
Angela Mohnen
Rechtshulp Zuid Advocaten
12 LIMBURGS MILIEU

Afscheid van onze directeur
Henk Vijverberg gaat na ruim 30 jaar directeur te zijn geweest van de Milieufederatie Limburg, begin 2006 met de VUT.
Een korte terugblik op de man, die in al die jaren is uitgegroeid tot het milieugezicht van Limburg.
BOURGONDIËR
Geboren in 1946 te Hoorn in Noord-Holland, verhuisd naar
Gelderland, daarna weer terug naar Noord-Holland (Haarlem),
om vervolgens te gaan studeren in Wageningen. Tussendoor nog
verkering met een Brabantse om uiteindelijk af te zakken naar
Zuid-Limburg. Een echte globetrotter dus.
Als niet-Limburger heeft Henk de Limburgse geneugten des levens
snel weten te waarderen. Verbaasde hij zich aanvankelijk nog over
alle pracht en praal, die in zijn begintijd nog bij het rijke roomse
leven hoorde, daarna maakte hij zich de Bourgondische mentaliteit
snel eigen. Een stevige wandeling in de mooie Limburgse natuur,
daarna een lekker Belgisch biertje en een copieuze maaltijd op een
zonnig terras, daar kan hij intens van genieten. Dat dit al snel ten
koste ging van zijn conditie, het zij zo. Toen de Milieufederatie
nog in de molen in Margraten kantoor hield, kwam hij nog wel
eens op de fiets van zijn woonplaats Stein naar het werk. De klim
naar het plateau van Margraten – volgens Henk een col van eerste
categorie – viel hem vervolgens zo zwaar dat hij daar maar snel de
brui aan gegeven heeft.
CARRIÈRE
Als kersverse landbouwingenieur zakte Henk begin jaren zeventig
af naar het zuiden van het land. Na kort in dienst te zijn geweest
van de Milieuraad Limburg, de voorloper van de Milieufederatie,
startte hij in 1973 als stafmedewerker bij de Milieufederatie, om
daar vervolgens niet meer weg te gaan. Zo bezien was zijn carrière
al afgelopen op het moment dat die begon. Na een korte start in
de kapel van het Natuurhistorisch Museum in Maastricht, ging
hij al snel ondergronds naar een kelderruimte van een flat op het
Oranjeplein in Maastricht. Niet bepaald een plek met de uitstraling
van een hoge politieke prioriteit voor de Limburgse natuuren
milieubelangen. Een eenmanspost met beperkte ondersteuning
van een secretaresse, dat wilde politiek Limburg – na het verschijnen
van het Rapport van de Club van Rome en de daaropvolgende
geboorte van enkele tientallen milieugroepen in Limburg – nog
net subsidiëren.
In 1982 verhuisde het kantoor naar de van Tienhovenmolen op
het plateau van Margraten. De molen werd gekozen om het verzet
tegen de afgraving van het plateau van Margraten door ENCI te
symboliseren. Het werd een taai gevecht, maar uiteindelijk kwam
er geen gat van meer dan 400 hectare. Het is niet in de laatste
plaats aan Henk te danken dat massaal verzet op gang kwam; van
boeren, bewoners, natuurliefhebbers en landelijke organisaties
zoals de ANWB, de Stichting Natuur en Milieu en duizenden
demonstranten.
Alle grote milieudossiers heeft hij in zijn lange arbeidzame leven
vervolgens de revue zien passeren: van de voorgenomen uitbreiding
van het vliegveld Beek met een Oost-Westbaan, Rijksweg
73-Zuid, Graetheide, grindwinning in Zuid- en Midden-Limburg,
ontzanding van de Bergerheide, verzuring van de Peelgebieden en
afgraving van ’t Rooth. Een deel hiervan is inmiddels uitgediscussiëerd,
een aantal zaken loopt nog steeds (’t Rooth, Graetheide).
Deze grote variatie in onderwerpen in een zo gevarieerde provincie
als Limburg – met ook nog eens een aanzienlijke grensoverschrijdende
component – is voor Henk reden geweest om de Milieufederatie
trouw te blijven en zijn heil niet elders te zoeken.
CREATIEF
Onder leiding van Henk veranderde de Milieufederatie langzaam
van een ‘actievoerende’ naar een ‘meedenkende’ organisatie. Dat
paste ook in het tijdsbeeld. In de begintijd moesten veel milieuonderwerpen
nog op de agenda gezet worden, ze speelden nauwelijks
een rol in de besluiten van de overheid. Zo had de Belgische
regering begin jaren zeventig plannen om net ten zuiden van de
Limburgse grens bij Eijsden een olieraffinaderij en petrochemische
industrie op te richten. Het speciaal daarvoor opgerichte actiecomité
Schone Maasvallei en de Milieufederatie kregen 40.000
kwade Limburgers op de been, die massaal tegen dit voornemen
protesteerden. Uiteindelijk viel zelfs het Belgische kabinet over de
kwestie.
Pas aanzienlijk later, ergens in de loop van de jaren tachtig, toen de
ergste pijn van de mijnsluitingen en de daarmee samenhangende
werkeloosheid begon te slijten, kwam er veel meer oog voor de
belangen van natuur, milieu en landschap, en werd de Milieufederatie
in de persoon van Henk steeds meer een geaccepteerde
en gewaardeerde gesprekspartner bij het opstellen en uitwerken
van plannen van provincie, gemeenten en bedrijven. Henk zag
zichzelf daarbij vooral als bruggenbouwer; altijd bereid om mee te
denken bij het oplossen van knelpunten en het bij elkaar brengen
van tegengestelde belangen. Creatieve oplossingen waren hem ook
niet vreemd. Zo ontstond onder het genot van een Belgisch biertje
zijn idee om de zgn. Mergellandcorporatie op te richten: een
samenwerkingsverband van boeren en natuurbeschermers in Zuid-
Limburg die samen moesten werken aan een milieu- en natuurvriendelijke
landbouw. En ook het idee voor de oprichting van het
grensoverschrijdende landschap Stramprooierbroek – inmiddels
Kempen~Broek geheten – kwam uit zijn koker.
Stichting Milieufederatie Limburg 13
Medewerkers van de Milieufederatie

Meedoen aan het zogenaamde polderen betekende echter niet dat
Henk zich liet inpalmen door de machthebbers. Als de belangen
van natuur en milieu niet die aandacht kregen die ze verdienden,
kon hij zich hard opstellen. Zo kon en kan hij zich nog steeds mateloos
opwinden over de dreigende ontgronding bij ’t Rooth. En
ook zijn inspanningen om de Grensmaasplannen in een natuurvriendelijke
richting om te buigen, verdienen hier vermelding. Fair
waar mogelijk, hard waar nodig, zo valt zijn inzet te karakteriseren.
KOFFERTJE
In het reguliere overlegcircuit was Henk alles behalve een ‘grijze
muis’. In de eerste plaats viel hij al op door zijn woeste (vanaf zijn
45e) grijze haardos en markante snor. En daarnaast ook door zijn
kleding. Was in het vergadercircuit een kostuum met stropdas de
dresscode, daar had Henk lak aan. Op het dragen van een stropdas
hebben wij hem nooit kunnen betrappen. Zelfs niet bij een bezoek
van prins Willem Alexander aan Limburg of de Commissaris van
de Koningin aan kantoor! Een nette broek met hemd en colbertje
vond hij voldoende. Aan uiterlijk vertoon heeft hij een broertje
dood.
Maar het meest opvallende aan Henk was wel zijn rode koffertje.
In de kringen, waarin hij vertoefde, waren chique diplomatenkoffers
of aktetassen de normaalste zaak van de wereld. Henk
bewaarde zijn vergaderstukken echter in een zeer opvallend rood
ijzeren koffertje, dat gaandeweg de jaren steeds aftandser en gammeler
werd, maar dat hij weigerde weg te doen. Als je binnen
het provinciehuis de typering ‘man met het rode koffertje’ laat
vallen, weet bijna iedereen wie daarmee bedoeld wordt. Daaraan
ontleende Henk voor een belangrijk deel zijn image.
BAAS
Viel hij door zijn kleding al niet op als directeur, ook als directe
baas gedroeg hij zich gewoon als één van de collega’s. Hij was voor
alle problemen aanspreekbaar, liet veel verantwoordelijkheid over
aan zijn medewerkers en toonde ook oprechte belangstelling voor
de privé-situatie van zijn mensen. Typerend was zijn inzet voor een
zo prettig mogelijke werkplek en zo goed mogelijke arbeidsvoorwaarden
voor zijn personeel. Bij delicate kwesties nam hij ruim de
tijd voor een beslissing:
“We zullen wel zien”, was zijn motto. Ook voelde hij zich niet te
min voor klusjes, die je normaal gesproken niet van een directeur
verwacht. Stickeren van enveloppen, afwassen, onkruid wieden,
draaien van corveedienst, als dat nodig was dan deed hij gewoon
mee. Kortom een ‘toffe’ baas met hart voor zijn zaak en personeel.
VUT
Henk kan nu van zijn verdiende rust gaan genieten. Nu ook zijn
vrouw Corine tegelijkertijd stopt met werken, moet even afgewacht
worden hoe dat zal uitpakken. Ze zullen wat regelmatiger in
hun huis in Zuid-Frankrijk vertoeven. En met een zoon in Londen
en een dochter, die op de meest exotische plekken stage loopt, zullen
de koffers wat vaker gepakt worden.
Limburg verliest een bevlogen en deskundige milieubeschermer en
de medewerkers van de Milieufederatie een aimabele en menselijke
baas. Henk, het ga je goed!
Bart Cobben
Milieufederatie Limburg
Massaal protest tegen geplande olieraffi naderij en
petrochemische industrie in Eijsden
Samen in actie
voor natuur en milieu in Limburg
HENK, EEN GEDREVEN NATUURBESCHERMER!
Mijn vroegste herinneringen aan Henk stammen uit de jaren
zeventig. Zand- en grindwinning vraten jaarlijks grote stukken
natuur en landschap. Stichting Natuur en Milieu en de provinciale
milieufederaties wilden de acties bundelen. We richtten een werkgroep
Ontgrondingen op, en daar hoorde Henk vanzelfsprekend
bij. Grindwinning in Midden-Limburg, zilverzandwinning op de
Brunssummer Heide, industriezand uit de Bergerheide en mergel
uit Zuid-Limburg, Henk had er zijn handen vol aan en was blij
met onze landelijke samenwerking. In de werkgroep Ontgrondingen
leerde ik Henk kennen als een gedreven en bedachtzame natuurbeschermer.
We gingen eerst al die schitterende terreinen eens
goed bekijken en ons oriënteren op wat er echt speelde. Niet over
een nacht ijs een standpunt innemen, maar weten waar je het over
hebt en met wie je te maken hebt. En dan er stevig en doelgericht
op af. En intussen ook gezellig op excursie!
HENK, EEN SLIMME ONDERHANDELAAR!
Datzelfde patroon zag ik bij Henk enkele jaren later bij onze gezamenlijke
acties tegen de afgraving van het Plateau van Margraten
voor de mergelwinning. Het doel was helder: geen mergel uit Margraten.
De campagne werd zorgvuldig opgezet. Henk organiseerde
zijn achterban, informeerde zijn bestuur en vond mensen uit het
bedrijfsleven die ons hielpen om de bedrijfspolitiek van ENCI in
te schatten. We onderzochten alle aspecten en toetsten elk argument
en elk effect, van waterhuishouding tot werkgelegenheid.
14 LIMBURGS MILIEU

Tegelijkertijd besteedde Henk veel energie aan goede relaties - ook
over dit controversiële onderwerp - met het provinciaal bestuur.
Typisch Henk, een echte joviale onderhandelaar met veel gevoel
voor verhoudingen.
De Van Tienhovenmolen op het Plateau van Margraten
Henk hechtte veel belang aan draagvlak in de streek. Als symbool
en centrum van verzet verhuisde hij zijn kantoor zelfs naar de
Van Tienhovenmolen, midden op het Plateau. De boodschap
was duidelijk: wij wijken niet! En de demonstratieve optocht
en het feest op de molen, inclusief de schutterij met vendels,
waren helemaal Limburgs. Het betrok veel mensen bij onze actie.
HENK, EEN ECHTE COLLEGA!
Maar Henk is ook gewoon een gezellige vent die graag wat voor je
doet. Ooit stonden mijn vrouw Els en ik verloren op een overvol
voorplein van station Sittard. Lekker dagje gewandeld in Zuid-
Limburg en op de terugweg strandt de trein in Sittard. Terwijl
een eenzame buschauffeur wordt bestormd door een woedende
menigte - “NS heeft bussen besteld” - hoor ik mijn naam roepen.
Daar staat Henk. Hij heeft iemand naar de trein gebracht en is op
weg naar zijn huis in Stein. Kan ik jullie een lift geven naar Roermond
Geweldig! Onder duizend jaloerse blikken liepen we samen
naar zijn auto. Hij reed er graag een flink eind voor om! Ook dat
is Henk, een goede collega!
Henk, reuze bedankt!
Willem-Jan van Grondelle
Stichting Natuur en Milieu
En nog steeds geen ontgronding
De eerste indirecte contacten met Henk dateren van eind 70-er jaren, toen de Milieufederatie nog gehuisvest was in de markante
molen nabij `t Rooth. Met een zestal planologie-studenten deden wij een onderzoek naar de problematiek in het Mergelland.
Henk was toen een fervente strijder tegen de oprukkende ontgronding van het plateau van Margraten. Een kwart eeuw
later, tijdens de laatste vergadering van de Provinciale Commissie Omgevingsvraagstukken Limburg (PCOL), bleek dat Henk
nog steeds strijdvaardig en consistent bij zijn standpunt is gebleven: “Geen uitbreiding van de ontgronding `t Rooth”.
Henk was vooral binnen de PCOL de hoeder over het Provinciaal
Omgevingsplan Limburg en dan in het bijzonder het natuurbelang.
Ik heb de indruk dat Henk aan het begrip ‘ontwikkelingsplanologie’
flink heeft moeten wennen. Hij heeft het wel eens als
‘onderhandelingsplanologie’ betiteld.
In praktijk bleef Henk duidelijk voor zijn zaak staan, maar dan wel
op een creatieve wijze. Hij pakte problemen op onorthodoxe wijze
aan en schuwde niet om ook met de agrarische sector compromissen
of een gelegenheidscoalitie te sluiten als dat voor alle partijen
winst opleverde.
Het is prettig om met Henk samen te werken, hij neemt duidelijk
standpunten in en communiceert daar direct en helder over maar
kan daarnaast ook begrip opbrengen voor andere opvattingen.
Het rode koffertje van je zal voortaan niet meer de blikvanger zijn
tijdens de vergaderingen van de PCOL.
Henk, het ga je goed.
Bert Senden
Limburgse Land- en Tuinbouwbond
Henk en collega’s bij de Van Tiendhovenmolen
Stichting Milieufederatie Limburg 15

Beter een goede buur…
In november kreeg ik te horen dat Henk Vijverberg over
enkele maanden de Milieufederatie Limburg zal gaan verlaten
in verband met vervroegde pensionering. Mijn eerste
gedachte was: dat kan toch niet waar zijn, want zo oud is
Henk Vijverberg niet. Bovendien zijn Henk Vijverberg en
de Milieufederatie zo onlosmakelijk met elkaar verbonden
dat die twee nooit uit elkaar zullen gaan. Vervolgens komt
natuurlijk toch de realiteitszin en heb ik met genoegen mijn
indrukken over Henk opgeschreven.
WEDERZIJDS RESPECT
Ik moet bekennen dat ik Henk pas goed heb leren kennen en leren
waarderen sinds onze beide organisaties buren zijn geworden.
Daarvoor hadden we ook wel contact maar toch niet zo frequent
als in de laatste jaren. Achteraf vind ik het heel erg jammer dat we
elkaar niet veel eerder zijn gaan opzoeken. Ik ben ervan overtuigd
dat als we dat wel hadden gedaan, de belangen van natuur en milieu
en economie minder vaak en minder scherp tegenover elkaar
hadden gestaan, dan is gebeurd. Een paar bekende dossiers zouden
dan sneller zijn afgehandeld en met meer positief effect voor zowel
economie als natuur en milieu. Als je elkaar vaker ontmoet, krijg
je niet alleen meer inzicht op de belangen waarvoor ieder staat,
maar ontwikkel je ook respect voor elkaars drijfveren en verantwoordelijkheden.
OVERLEG IN PLAATS VAN STRIJD
Tijdens de contacten met Henk zijn mij een aantal zaken opgevallen.
In de eerste plaats is dat zijn rustige, ik zou bijna zeggen aimabele,
karakter. Dit stelt hem in staat om de belangen van natuur
en milieu altijd op een evenwichtige en waardige wijze voor het
voetlicht te brengen. Men zal Henk niet snel met overslaande stem
en met veel emotie zijn punten naar voren zien brengen, maar juist
daardoor blijft hangen wat hij heeft gezegd.
Een tweede eigenschap die bijblijft is zijn werkelijke interesse in
de beweegredenen en verantwoordelijkheden van zijn gesprekspartners.
Henk heeft de kwaliteit om goed te luisteren en hij zoekt
voortdurend naar raakvlakken tussen verschillende opvattingen. Je
ervaart Henk daarom als een constructieve gesprekpartner waarmee
je graag iets tot stand wilt brengen.
Een derde opvallende eigenschap is zijn positieve instelling. Hoewel
hij in de loop der jaren ongetwijfeld tegenslagen heeft moeten
incasseren, omdat uiteindelijk de belangen van natuur en milieu
te kort werden gedaan, heeft dat nooit geleid tot een negatieve
of wellicht cynische houding. Integendeel, Henk is steeds meer
gaan investeren in het overlegmodel, vanuit de overtuiging dat via
overleg uiteindelijk meer kan worden bereikt dan via strijd.
Als directeur van de Milieufederatie Limburg heeft Henk
Vijverberg samen met Huub Bemelmans gezicht gegeven aan de
lobby in Limburg voor natuur en milieu. Hij heeft dat op een
geheel eigen wijze gedaan en heeft met die eigen benadering veel
bereikt. Dat hij veel voor natuur en milieu in Limburg heeft
betekend, is ook in het belang van het bedrijfsleven. Want een
aantrekkelijk woon- en leefmilieu is één van de allerbelangrijkste
randvoorwaarden voor economisch succes.
Henk, heel veel dank voor jouw inzet voor natuurlijk Limburg
en voor de zeer plezierige en constructieve samenwerking in de
afgelopen jaren. Dankzij de investering die jij hebt gedaan zal de
samenwerking tussen onze beide organisaties in de toekomst alleen
maar krachtiger worden. Het ga je goed en geniet van je nieuwe
levensfase.
Lambert Zwiers
Limburgse Werkgeversvereniging
(foto: Thomas Slijper)
Altijd een luisterend oor
Het moet ruim 28 jaar geleden zijn dat ik Henk Vijverberg leerde kennen. Als ik mijn oude agenda’s doorblader kom ik de
naam van Henk vele malen tegen. Eerst in de periode dat ik voorzitter was van de Milieu- en Heemkundevereniging Swalmen
(MHVS), later als adviseur van een Limburgs landschapsbureau, daarna als waterschapsbestuurder en ten slotte als collega en
beoogd opvolger. In al deze hoedanigheden kwam ik een joviaal, beschouwend en behulpzaam mens tegen die, hoe kan het ook
anders, soms eigenwijs kon zijn.
EEN OPVALLENDE VERSCHIJNING
De vele vergaderingen die ik als voorzitter van de MHVS met hem
in de regio Midden-Limburg meemaakte stonden jarenlang in het
teken van de R73 en de ontgrindingen. Wat mij is bijgebleven is
het klokje dat hij voor zich op tafel plaatste, zodat hij de tijd in de
gaten kon houden. Dit was voor hem natuurlijk van groot belang
omdat hij vaak met de trein terug moest.
Zijn voorkomen met weelderige haardos en duidelijke snor is in
wezen nooit veranderd. Mijn dochter Loes was hier als peuter kennelijk
zo van onder de indruk dat zij Henk onderzoekend aan zijn
snor trok. Toch is dit voorval voor Henk geen reden geweest om
de barbier met een extra bezoek te vereren. In deze tijd hadden wij
zeer frequent contact en ik herinner mij dat Henk mij vroeg of ik
voorzitter van de Milieufederatie wilde worden. Ik weet nog dat ik
16 LIMBURGS MILIEU

het een hele eer vond dat Henk mij daarvoor vroeg, maar heb toen
toch vanwege tijdgebrek “nee” gezegd.
TEGENSTANDER ÉN OPDRACHTGEVER
Als medewerker van Taken Landschapsplanning kwam ik Henk
zowel als tegenstander als opdrachtgever tegen. Wij zijn een keer
samen met de trein naar Den Haag gereisd. Bij de Raad van State
speelde toen de kwestie Bergerheide. Ik moest voor de ontzander
de plannen toelichten terwijl Henk namens de Milieubeweging
aanwezig was. Ondanks zakelijke meningsverschillen heeft de
onderlinge verstandhouding er in het geheel niet onder geleden.
Eind jaren negentig mocht ik voor de Milieufederatie een visie
opstellen voor de Ecologische Hoofdstructuur op de oostelijke
Maasoever. Na de planpresentatie op het gemeentehuis in Venlo
hebben we nog genoten van een goed glas bier. Want dat is ook
Henk.
STRATEEG
Als waterschapsbestuurder heb ik Henk meegemaakt als voorzitter
van het Limburgs Groene Waterberaad. Ik kan mij nog goed herinneren
dat bij de discussie over het nieuwe waterschapsbestel de
meningen zeer verdeeld waren. Er waren uitgesproken voorstanders
voor één waterschap en uitgesproken voorstanders voor twee
waterschappen. Door behoedzaam te manoeuvreren en dus geen
duidelijke voorkeur vanuit de milieubeweging uit te spreken, wist
hij de gelederen te sluiten.
EEN GEWAARDEERDE COLLEGA
De laatste jaren als medewerker van de Milieufederatie heb ik
Henk natuurlijk het beste leren kennen. Lezen doet hij altijd met
klassieke muziek, onder meer Vivaldi, op de achtergrond.
Wat ik altijd als zeer prettig heb ervaren is dat je altijd bij Henk
kunt binnen lopen en dat je om een probleem scherp te krijgen
altijd tegen hem kunt aanpraten. Dat koste hem natuurlijk veel
tijd, die hij vaak in de avonduren goed heeft moeten maken.
Henk deed altijd veel uit zijn hoofd. Hij had en heeft een zeer goede
dossierkennis en niet direct behoefte aan een projectendossier.
Hij was dan ook in het geheel niet rouwig om dat ik als beoogd
opvolger de door de subsidiegevers gevraagde werkplanningen,
projectmatig werken en bestuursrapportages heb ingevoerd.
DE TOEKOMST
Hoe Henk het werk van de Milieufederatie nu en ook in de
toekomst ziet, blijkt overduidelijk uit een nog recent opgetekende
uitspraak: “Wij moeten ongerustheid onder bevolking over milieuproblemen
omvormen in een nuchtere afweging van zakelijke
argumenten. Alleen op deze manier kunnen wij in het belang van
deze burger bij de politiek of de rechter succes behalen”. Hiermee
met ik het hartgrondig eens. Als jouw opvolger zal ik deze lijn
voortzetten.
Henk je gaat met de VUT. Ik wens je toe dat je nog lang en in
goede gezondheid van je vrije tijd kunt genieten. Ik hoop van
harte dat ik, als het nodig is, nog tegen je aan kan praten.
Hans Heijnen
Milieufederatie Limburg
De directeur en zijn opvolger
Wat zit er toch in dat rode koffertje
Vroeger had je een Provinciale Planologische Commissie die zich bezighield met de Wet Ruimtelijke Ordening. Dan was er nog
de Provinciale Commissie Milieu en Water en de Provinciale Commissie Waterhuishouding. Daaraan werd in Limburg alles
getoetst wat los en vast zat. Toen had iemand opeens een helder idee. En er ontstond een brede blik op de provinciale planologie.
Op 19 december 2000 stelden Gedeputeerde Staten een nieuwe commissie in: de Provinciale Commissie Omgevingsvraagstukken
Limburg (PCOL). Iedereen kreeg een dik boek, het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL), waarin we konden
lezen dat de wereld verbeterd kon worden vanuit een driehoek.
Dit sprak de katholieken onder ons zeer aan. Immers onze voorvaderen
bewaarden hun vroomheid al in de wetenschap dat God U
Zag vanuit een driehoek. Nu was onze driehoek toch wat anders.
De planologie van stad en ommelanden, het waterbeheer en de
hoofdstructuren moest worden getoetst aan een Driehoeksdenken:
een geïntegreerde benadering van het omgevingsbeleid vanuit het
economische, het sociaal en cultureel en het natuur en milieu kapitaal.
Geen mooi Nederlands, zult u zeggen. Maar er is wel meer
niet mooi in dit land.
HET EERSTE ADVIES
Ik mocht aantreden als nieuwe voorzitter en toog op pad met
rijksheren en gewone provinciale mensen. Van iedere soort vijf
stuks. In het nieuwe commissieteam, moest al ras het woord
rijksheren vervangen worden door rijkspersonen. Want, hoe
volhardend Therèse Gasser ook kon zijn, zij was geen rijksheer.
Samen stelden we onze antennes af op een inspirerende vergadercultuur
en het vertrouwen groeide. Het deerde ons niet dat het op
de wandelgangen echode: “dit is drie keer niks”. Want ons eerste
advies over het POL “stond”.
Stichting Milieufederatie Limburg 17

De eerste bouwsteen werd daarvoor gelegd in het kantoorverblijf
van Henk Vijverberg in Roermond. Zoekend naar ieders eigen betekenis
als participant binnen het PCOL, vonden we elkaar in de
“meerwaarde” die in onze advisering doorklonk. We werkten met
topmemo’s en de ambtelijke staf werd betrokken in de adviseringslijn.
Ook daar ontstond het vertrouwen dat met de in het geding
zijnde meerwaarde de planologische ontwikkeling aan betekenis
won. De commissie bracht werkbezoeken op cruciale locaties. De
presentie in de commissie scoorde hoog. Met gedeputeerden Jean
Bronckers en Ger Driessen ontwikkelde zich een open sparringcultuur,
een van de kroonjuwelen van de PCOL.
MEERWAARDE ALS RODE DRAAD
We hebben in de commissie een aantal grijze eminenties gehad. Jur
Teders van VWS had dat sterk. Moest er onder de rijkspersonen
enig saamhorigheidsgevoel gestimuleerd worden, dan stemden ze
dat onder leiding van Jur af. Openlijk hoor, en zichtbaar. Ze zaten
dan te vrijmetselen achter de loge van de receptie in het provinciehuis.
En de meerwaarde werd ook dan ras gevonden. Eigenlijk,
u kunt het in deze bijdrage nalezen, loopt als een rode draad door
het succes van de PCOL het woord “meerwaarde”. In dat eerste
overleg op het kantoor van Henk, dook dat begrip het eerst op.
Het was een woord dat de eigen identiteit ongeschonden liet, maar
ons opriep om het daarbij niet te laten.
GEEN GRIJZE MUIS
Is Henk nu ook een grijze eminentie Zeker weten! Zijn haren
kleuren al wat bij. Aan de slapen wordt het peperkleurig. Zijn
bijdragen echter waren nimmer grijs. Maar steeds origineel.
Niet denken vanuit een theoretisch kader, maar meer vanuit de
gedachte hoe de dingen werken in de praktijk. Zijn inbreng werd
daardoor vaak een katalysator om de meerwaarde voor het advies
aan GS te vinden.
Waardering voor Henk is er altijd geweest. Bij alle leden. En die
mag op een dag als vandaag nog eens luid worden uitgesproken.
De enige vraag die niet beantwoord wordt, neemt hij mee in zijn
emeritaat. Wij allen vroegen het ons bij tijd en wijle af: “wat zit
er toch in dat rode koffertje” Ongetwijfeld een bibliofiele uitgave
van het POL!
Henk, het ga je goed. En dank voor je spirit en je collegialiteit.
Romé Fasol
Voorzitter PCOL
De directeur en de voorzitter
Als voorzitter van de stichting Milieufederatie Limburg mocht ik Henk in 1998 toespreken bij zijn zilveren directeursjubileum.
Veel van mijn speech over de actievoerder van het eerste uur heb ik toen moeten lenen van anderen die hem uit die tijd
kenden. Er kwam een beeld naar voren van Henk als een jonge, langharige activist. Zo heb ik hem niet gekend. Voor mij is het
de directeur die zegt: “We moeten maar even aanzien hoe de zaak zich ontwikkelt”. Maar vergis je niet, daarachter gaat een
stugge volhouder schuil, die moeilijk van zijn idealen en principes is af te brengen.
HET GROENHUIS: SAMEN STERKER
VOOR NATUUR EN MILEU
Het GroenHuis is een voorbeeld. Halverwege de jaren negentig
had het idee van een Groen Huis al eens schipbreuk geleden
doordat de beoogde partners, het provinciale IVN (Instituut voor
Natuureducatie) en de stichting IKL(Instandhouding Kleine
Landschapselementen) teveel watervrees hadden om hun bestaande
locaties te op te geven. Voor de Milieufederatie lag dat anders:
in Sittard hadden wij een huurcontract voor nog maar beperkte
tijd. Maar ondanks die praktische tijdsdruk, hield Henk vast aan
het ideaal van een gemeenschappelijke huisvesting. Vanuit een
GroenHuis zouden wij immers samen sterker kunnen opkomen
voor landschap, natuur en milieu.
Het zou me niet verbazen dat Henk er – via zijn onvolprezen
ambtelijke contacten - de hand in heeft gehad dat er in de Provinciale
Nota Natuur- en Landschapsbeheer (1998) gepleit werd
voor een GroenHuis. De volgende stap (zomer 1999) was dat de
Milieufederatie – en daar was ik toevallig wèl bij – ging buurten
bij wethouder Bloemers van Roermond om te polsen welke mogelijkheden
deze stad wilde bieden voor een gemeenschappelijke
huisvesting. Roermond afficheerde zich immers als de ‘Vergadertafel’
van Midden-Limburg. Vanaf dat moment ging het echt rollen.
Toch heeft Henk nog een jaar nodig gehad om de directeuren van
de toekomstige partners om te turnen. Pas in de zomer van 2000
vond hij het opportuun dat er ook een bestuurlijke goedkeuring
kwam. Henk schrijft letterlijk: “Het is wenselijk dat er een bijeen-
18 LIMBURGS MILIEU

komst komt van (delegaties) van besturen van de GroenHuisorganisaties
om over de samenwerking van gedachten te wisselen.”
In de kerstvakantie van 2000 verhuisde de Milieufederatie als
eerste naar de gerestaureerde Ambachtsschool in Roermond. Het
NatuurHistorisch Genootschap, het IKL, het IVN en de stichting
Ons Waardevol Cultuurlandschap volgden. Henk bleef, ook in de
jaren erna, knokken om méér uit het GroenHuis te halen dan een
doorsnee bedrijfsverzamelgebouw.
Henk’s torentje in het GroenHuis
EEN BIJZONDERE SAMENWERKING
Inmiddels kan ik zelf terug kijken op tien jaar samenwerking tussen
de directeur en een voorzitter. Ik verkeerde in de bijzondere
omstandigheid dat ik een weektaak aan natuur en milieu kon
besteden. Zodoende kreeg ik een dubbelrol: ik was formeel de
‘baas’ van Henk, maar ik werd ook zijn beleidsmedewerker voor
landbouw. Een verstandig mens zou zeggen: “dat is vragen om
moeilijkheden”. Toch hebben Henk en ik het tien jaar met plezier
en succes volgehouden. Ons recept was: onderling vertrouwen,
elkaar de ruimte geven en elkaar nooit vliegen afvangen. Henk
beschouwde mij als een maatje, tegen wie hij aan kon praten als
hij met bestuurlijke of budgettaire problemen worstelde. Samen
filosofeerden wij ook over milieuvraagstukken, maar daarvoor had
Henk natuurlijk ook voortreffelijke gesprekspartners onder zijn
eigen medewerkers op kantoor.
Chris Bartels
Oud-voorzitter Milieufederatie Limburg
Chris Bartels
aan het woord
(foto: Thomas Slijper)
Vanuit het provinciehuis…
Het nieuws over het naderende afscheid van Henk Vijverberg is de afgelopen maanden ook doorgedrongen in het provinciehuis.
Leo Spoormakers legde zijn oor te luister en verzamelde de reacties.
Henk Vijverberg leerde ik omstreeks 1990 kennen in 1e instantie
bij het overleg tussen een aantal natuurorganisaties over het formeel
indienen van aanvragen voor herinrichting van het gebied de
Maasplassen en het gebied Oostelijk Zuid-Limburg. Toen al bleek
dat Henk een vrij voorzichtig operend persoon is, die heel precies
de voor- en nadelen wilde afwegen en goed in de gaten hield of
hij niet te ver voor de muziek uitliep. Dat wil zeggen: hij was er
zeer voor beducht zijn achterban - met name de vele IVN-leden in
Limburg, maar ook plaatselijke milieu- en heemkundeverenigingen
met een vrij conservatieve inslag - van zich te vervreemden. Het
heeft ons dan ook veel moeite gekost om Henk ervan te overtuigen
dat het combineren van natuurontwikkeling en ontgrindingen in
het Grensmaas-project als een grote kans voor natuur en milieu
door de Milieufederatie zou moeten worden omarmd.
Ik kwam hem ook tegen als lid van de Landinrichtingscommissie
Centraal Plateau waarvoor wij in 1990 een streekplanuitwerking
schreven. Henk was uiterst kritisch over het provinciale idee om
voor de plateaugebieden in dit landinrichtingsproject vooral de
laagstamfruitteelt te bevorderen. Hij vreesde - niet geheel onterecht
- dat dit zou leiden tot een hogere belasting van het grondwater
met allerlei bestrijdingsmiddelen. In het kader van die landinrichting
was hij tevens betrokken bij het concreet begrenzen van de
nieuwe natuurgebieden en de beheersgebieden. Daarvoor hebben
we heel wat mooie wandelingen gemaakt op de hellingen en plateaus
tussen Maastricht en Heerlen waarbij telkens bleek dat Henk
zeer genuanceerde standpunten innam en zeker niet voetstoots de
claims van de natuurorganisaties klakkeloos overnam. Ook voor
de belangen van de landbouw had hij - wellicht mede door zijn
opleiding als cultuurtechnicus - veel aandacht.
Ook in het regelmatige overleg van de afdeling Groen met de natuur-
en milieuorganisaties heb ik veel met Henk te maken gehad.
Onder meer in zijn rol van voorzitter van het periodieke Natuurbeschermingsoverleg
en in het overleg over de totstandkoming en
instandhouding van het GroenHuis, waar hij - die rol kwam hem
bijna vanzelf toe - voorzitter was van het stichtingsbestuur.
Stichting Milieufederatie Limburg 19

In al die contacten is de onderlinge waardering voortdurend
gegroeid. Henk bleek steeds meer een kritische meedenker maar
vooral ook ondersteuner te zijn van het provinciale natuurbeleid.
Zelfs bij de recente herziening van het Provinciaal Omgevingsplan
ten aanzien van de provinciale ecologische structuur. Een herziening
die door de Milieufederatie ook louter negatief opgepakt had
kunnen worden alsof het om een afbraak van de PES zou gaan.
Henk had prima in de gaten dat de herziening ook belangrijke
nieuwe kansen biedt en daarom kritisch-positief benaderd moest
worden.
Het genuanceerde en redelijk voorzichtige karakter van Henk
heeft denk ik een goed tegenwicht geboden tegen de vele bevlogen
en minder voorzichtige leden van zijn achterban, de natuur- en
milieubeweging in Limburg. Hij is er daarmee in geslaagd de
natuur- en milieubeweging in Limburg 32 jaar lang als een eenheid
bij elkaar te houden en tegelijkertijd een zeer gewaardeerde
gesprekspartner en kritische luis in de pels te blijven van de soms
wat makkelijk met natuur en milieu omspringende overheden in
Limburg. Zijn grootste succes is waarschijnlijk het voorkomen
van de afgraving van het Plateau van Margraten. Maar ook het
bereiken van een akkoord met de landbouw en de Limburgse
overheden over de aanpak voor het terugdringen van de ammoniakbelasting
van natuurgebieden vind ik een grote prestatie. Maar
zoals gezegd: het bijeenhouden van de natuur- en milieubeweging
in Limburg en het steeds verder uitbouwen en erkend krijgen van
de Milieufederatie is waarschijnlijk zijn allergrootste prestatie. Hij
kan met recht op zijn lauwer(krans)en gaan rusten. En vanuit zijn
woonplaats tussen de DSM/Sabic-fabrieken en de Grensmaas gaan
genieten van het schoner worden van de een het steeds mooier
worden van het ander. Het is hem van harte gegund.”
Torben Mulder
Bij deze een spontane gedachte. Henk Vijverberg. Hij was één
van de drie heren die destijds moest beoordelen of ik een beetje
geschikt zou zijn om het project “ROM Mergelland” weer in het
spoor te krijgen. Ik mocht komen, voor mij het begin van een
langdurige verbondenheid met het platteland, dat wil zeggen,
werkshalve: de persoonlijke verbondenheid was er al. En nu gaat
Henk in de VUT. Henk en VUT, dat klinkt nergens naar. Henk zal
node gemist worden. Bij hem kun je eerlijk zijn, duidelijk, to the
point. Want dat geeft Henk ook terug. Integer, met oprecht hart
voor de zaak. En opvallend genuanceerd. Bij Henk geen geitenwollen
sokken gepiep. Henk weet verdraaid goed waar hij het over
heeft en hij kan de belangen van onze leefomgeving messcherp
neerzetten; zakelijk en deskundig. Henk hoeft niet te “winnen”,
hij vertrouwt op de kracht van de feiten. En daarom verliest hij
nooit.... Kortom, Henk en zijn missie zijn onlosmakelijk verbonden.
Daarom is hij meer dan een zakenrelatie, hij is een belangrijke
medemens. En daarom gaan we hem missen, maar niet heus. Want
Henk gaan we blijven tegenkomen. Ik wens hem schitterende
uitdagingen.
Annemiek Canjels
Wij kennen Henk uiteraard al heel lang, sinds de Provincie
Limburg in 1991 het eerste milieubeleidsplan heeft opgesteld.
In de lange periode daarna hebben wij Henk leren waarderen als
een inhoudelijk goede gesprekspartner, die voor zijn zaak stond,
maar niet polariserend optrad. Henk, als verpersoonlijking van de
Milieufederatie, was voor de milieusector het “externe geweten”
en voor andere sectoren de “luis in de pels”. Vanuit zijn positie en
rol (ook als lid van de PCMW en later de PCOL) heeft hij bij ons
(ambtelijk en bestuurlijk) voortdurend het belang van het natuur
en milieukapitaal aangekaart en op de agenda proberen te houden.
Henk deed dit altijd op een volhardende wijze, waarbij hij zich ons
inziens altijd redelijk opstelde. Dit komt mede omdat Henk de
ontwikkelingen op een integrale manier benaderde, en dus ook oog
had voor andere ontwikkelingen. Dat hij hierbij opkwam voor de
belangen van natuur en milieu en dat die soms moeilijk verenigbaar
leken met andere belangen is evident. Wij zullen Henk, en de
wijze waarop hij de zaken benaderde en het milieu- en natuurbelang
verdedigde, erg missen. Wij wensen hem veel goeds voor de
toekomst en verwachten eigenlijk op gezette tijden nog van hem
te horen.
Paul Levels,
namens de afdeling Milieu- en waterbeleid
Henk Vijverberg is voor mij een toonbeeld van iemand die actief
uitstraalt dat milieu niet alleen een zaak is voor milieumensen.
Zo heb ik jaren geleden een heel prettige samenwerking met hem
ervaren, bij de organisatie van de Vrijwilligersconferentie Limburg.
Vanuit de welzijnssector opgestart, maar provinciebreed uitgewerkt.
Jaren later troffen wij elkaar bij de Stimuleringsprijs Duurzaam
Ondernemen, een initiatief van de Milieufederatie samen
met provincie Limburg en Kamer van Koophandel Zuid-Limburg.
Ook daarbij bracht Henk de milieubelangen in, met oog voor het
bredere maatschappelijke verband. Henk: mijn hartelijke dank nog
voor alle goede samenwerkingmomenten.
Janine Verstegen
Henk bij de uitreiking van de Duurzaam Ondernemen
Prijs Limburg (foto: Buro Jan Paul Kuit)
20 LIMBURGS MILIEU

Top 10 voor platteland
NOORD- EN MIDDEN-LIMBURG
In het vorige Limburgs Milieu stond een artikel over het platteland van Zuid-Limburg. Deze keer aandacht voor het
platteland van Noord- en Midden- Limburg. De Provincie Limburg denkt op dit moment na over doelen voor het platteland
van Noord- en Midden-Limburg. Aanleiding hiervoor is nieuwe landelijke wetgeving (de zgn. WILG). De doelen
zijn niet nieuw, ze worden op dit moment alleen opnieuw beoordeeld en geordend. De Provincie heeft de Milieufederatie
gevraagd om aan te geven waar volgens haar de accenten gelegd moeten worden. In dit artikel presenteren we
een top 10 voor het platteland van Noord- en Midden-Limburg.
Net als het platteland van Zuid-Limburg
staat het platteland van Noord- en Midden-Limburg
voortdurend onder druk. De
natuur wordt bedreigd door de ammoniakuitstoot,
afkomstig van agrarische
bedrijven, en veel gebieden zijn aan het
verdrogen. In het zogenaamde reconstructieplan
heeft de Provincie Limburg 57
doelen opgesteld die de kwaliteit van het
platteland van Noord- en Midden-Limburg
in de komende jaren moeten verbeteren.
De Milieufederatie Limburg heeft deze
doelen onlangs beoordeeld aan de hand
van twee criteria:
• belang voor natuur, landschap en
milieu
• grootte van het gebied waarop een
doelstelling betrekking heeft.
Ook andere ‘groene’ organisaties, zoals
Staatsbosbeheer, Limburgs Landschap, Natuurmonumenten,
IKL en IVN, hebben hun
mening gegeven over de lijst met doelen.
Op basis hiervan heeft de Milieufederatie
een top 10 samengesteld van maatregelen
die volgens haar de meeste aandacht zouden
moeten krijgen de komende jaren.
NATUURONTWIKKELING
De ‘groene’ organisaties vinden het erg belangrijk
dat de Ecologische Hoofdstructuur
in Noord- en Midden-Limburg wordt gerealiseerd.
In gebieden die tot de Ecologische
Hoofdstructuur behoren staat natuur
voorop; ze zijn als het ware ‘gereserveerd’
voor natuur. Deze gebieden moeten worden
ontwikkeld of behouden blijven, ook in het
noorden van onze provincie
GROENE VERBINDINGSZONE
Er zou een robuuste ecologische verbindingszone
moeten worden aangelegd tussen
Schinveld en Mook. Deze verbindingszone
koppelt natuurgebieden aan elkaar.
Zo ontstaat er een strook van natuur die
van het zuiden naar het noorden van
Limburg loopt.
MINDER AMMONIAK
Voor de natuur is het heel belangrijk dat de
uitstoot en neerslag van ammoniak wordt
verminderd. Uit onderzoek van Alterra en
TNO blijkt dat de ammoniakdepositie in
alle habitatrichtlijngebieden wordt overschreden.
We zijn daarom van mening dat
deze doelen aangescherpt moeten worden.
MINDER BROEIKASGASSEN
Broeikasgassen leiden tot een verandering
van het klimaat. Om dit tegen te gaan,
moet de uitstoot van broeikasgassen
worden teruggedrongen. In 2006 gaan de
12 Milieufederaties en stichting Natuur en
Milieu campagne voeren voor het klimaat.
Samen met 44 andere organisaties, zoals
Greenpeace, het Wereld Natuur Fonds en
het Rode Kruis, willen zij op diverse manieren
aandacht vragen voor het klimaat en
klimaatverandering.
BESCHERMING VAN BEDREIGDE
DIEREN EN PLANTEN
Diverse planten en dieren worden bedreigd,
ook in Noord- en Midden-Limburg. Een
voorbeeld hiervan is de weidevogel Grutto.
Extra bescherming van de meest bedreigde
dier- en plantensoorten scoort bij de
Milieufederatie zeer hoog. >
Stichting Milieufederatie Limburg 21

Alleen door deze doelstelling serieus te
nemen kan de biodiversiteit op peil blijven.
NIEUWE BOSSEN
Natuur vergroot de kwaliteit van de leefomgeving
voor de meeste mensen. Daarom
vindt de Milieufederatie het belangrijk
dat er nieuw bos wordt gerealiseerd in
het noorden van de provincie. Ook zou
er mensgerichte natuur moeten worden
ontwikkeld.
AANTREKKELIJKE LANDSCHAPPEN
Een aantrekkelijk landschap is van grote
betekenis voor de mens. Daarom moet de
ontwikkeling van een veelheid aan aantrekkelijke
landschappen voorrang krijgen.
Er zou moeten worden geprobeerd om
plaatselijke inwoners, bedrijven, scholen,
belangengroepen en andere organisaties te
betrekken bij de zorg voor het landschap.
Zo kunnen er nieuwe projecten en activiteiten
worden georganiseerd, die gericht
zijn op het betrekken van lokale inwoners
en organisaties bij de zorg voor natuur en
landschap. Het streven zou moeten zijn om
in elke gemeente minstens één activiteit te
laten plaatsvinden.
Er kunnen nieuwe voorlichtings - en
educatieprojecten worden ontwikkeld,
die gericht zijn op het vergroten van het
draagvlak voor natuur en landschap. Ook
hierbij zou in elke gemeente minstens één
project moeten plaatsvinden.
Verder zijn cultuurhistorische elementen
van het landschap zeer belangrijk.
Er zouden daarom een honderdtal kleine
cultuurhistorische waardevolle en karakteristieke
landschapselementen in Noord- en
Midden-Limburg moeten worden hersteld
en behouden.
AANPAKKEN VAN VERDROGING
In Noord- en Midden-Limburg zijn een
groot aantal gebieden verdroogd. Dit
komt hoofdzakelijk door de landbouw.
Verdroging heeft nadelige invloeden op
de bestaande natuur in die gebieden.
Daarom zouden 39 belangrijke verdroogde
gebieden in het noorden van de provincie
voortvarend aangepakt moeten worden.
BEEKHERSTEL
De komende jaren zouden een groot aantal
beken weer hersteld moeten worden. Dit
is niet alleen belangrijk voor de natuur,
maar er wordt ook een bijdrage geleverd
om aan de Europese Kaderrichtlijn Water te
voldoen. De Kaderrichtlijn Water stelt namelijk
dat water van een goede chemische
en ecologische toestand moet zijn.
SLUITEN VAN MINERALEN-
KRINGLOOP
Op dit moment wordt er meer mest uitgereden
over het land dan door planten kan
worden opgenomen. Hierdoor komt veel
stikstof en fosfor in het grondwater terecht.
De mineralenkringloop moet daarom
worden gesloten.
Ook dit is belangrijk voor de Kaderrichtlijn
Water. De kwaliteit van bodem, water en
lucht zal hierdoor aanzienlijk toenemen.
De Milieufederatie Limburg en de andere
‘groene’ organisaties denken dat bovenstaande
10 doelen de kwaliteit van het
platteland in Limburg zullen verhogen. Ze
hopen dan ook dat de Provincie rekening
zal houden met deze bouwstenen in de
plattelandsontwikkeling van Noord- en
Midden-Limburg
Hans Heijnen
Milieufederatie Limburg
22 LIMBURGS MILIEU

Slim verlichten voor gemeenten
Op maandagavond 28 november vond in Industrion in Kerkrade de workshop Slim verlichten voor gemeenten plaats.
De Milieufederatie Limburg organiseerde deze bijeenkomst om aandacht te vragen voor het belang en de kansen van
slimme openbare verlichting. Er kwam een gevarieerd gezelschap op deze bijeenkomst af: medewerkers van diverse
Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg, Philips, Essent en het DuBo centrum. Na een warme kop soep en
broodjes, startte de licht-donker voorstelling in het theater van het museum.
SLIM VERLICHTEN IS DE JUISTE
BALANS VINDEN
“We kunnen licht niet ontberen”. Wethouder
Ellie Franssen van Voerendaal en
protefeuillehouder milieu voor Parkstad-
Limburg, is blij met verlichting. Verlichting
is belangrijk voor de verkeersveiligheid
en de sociale veiligheid. Maar de balans is
volgens haar tegenwoordig vaak zoek. En
daar gaat het bij slim verlichten nu net om:
de juiste balans vinden tussen licht en donker.
Licht staat voor haasten en actie. In
het donker kan men zich onthaasten en is
er rust: “De meest briljante ideeën worden
vaak ’s nachts opgedaan”.
Satellietbeelden hebben aangetoond dat
Voerendaal de lichtste gemeente van
heel Limburg is. De medewerkers van de
gemeente hebben zich dat aangetrokken
en vragen zich af waar al dat licht toch
vandaan komt. Helaas blijft de reden hiervoor
nog onduidelijk. “Maar”, zo denkt de
wethouder, “de inwoners van Voerendaal
zullen wel zo veel positieve energie uitstralen,
dat de satelliet van de Amerikaanse
luchtmacht dit oppikt.”
LAAT HET DONKER DONKER
Henk Vijverberg, directeur van Milieufederatie
Limburg, laat aan de hand van
satellietbeelden zien dat Limburg een lichte
provincie is. Vooral het zuidelijke, verstedelijkte
gebied van Limburg licht duidelijk
op. Een groot probleem van een teveel aan
licht is de energie- en dus ook geld- verspilling.
Om klimaatverandering een halt
toe te roepen, moet de uitstoot van CO2
worden teruggedrongen en gemeenten
hebben ook verplichtingen op dit gebied.
Slim verlichten kan dan een manier zijn om
de doelstellingen te bereiken.
40,6% van de Limburgers geeft aan wel
eens last te hebben van verlichting. Vooral
het verkeer blijkt de grote boosdoener
te zijn. Ook dieren kunnen last hebben
van overmatige verlichting. Foto’s van
de sterrenhemel, gemaakt tijdens een
stroomuitval in Canada, laten een duidelijk
verschil zien tussen de verlichte en donkere
situatie. Volgens Henk Vijverberg beschouwen
we de lichte situatie tegenwoordig als
de normale situatie, “en dan hebben we
dus echt een probleem”. De Milieufederatie
zou graag zien dat gemeenten aan de slag
gaan met het onderwerp ‘lichthinder’ en
het meenemen in ruimtelijke plannen en
vergunningen.
WEGMARKERING LEIDT TOT GOEDE
RESULTATEN
Paul Rutte van de Provincie Noord-Holland
laat de aanwezigen de vele voordelen van
actieve wegmarkering zien ten opzichte
van normale openbare wegverlichting.
Ruim zes jaar geleden is de provincie
Noord-Holland een pilot met actieve wegmarkering
door middel van LED’s gestart.
De resultaten zijn erg goed. Op de wegen
waar actieve wegmarkering is aangebracht,
is in de afgelopen jaren nog slechts één
ernstig ongeluk voorgekomen. Volgens Paul
veroorzaakt door opstandige jeugd met
een slok te veel op: “En daar helpt ook deze
verlichting niet tegen”. Actieve wegmarkering
levert een energiebesparing van
95%-99% op ten opzichte van conventionele
openbare verlichting en de lichthinder
wordt door actieve wegmarkering
Links de bekende verlichte sterrenhemel.
Rechts de natuurlijke sterrenhemel.
Wat is normaal
zeer sterk verminderd. Daarom streeft de
Provincie Noord-Holland ernaar om geen
conventionele openbare verlichting meer
te plaatsen in beschermde natuurgebieden.
De ervaringen van de Provincie Noord-Holland
zijn verwerkt in een richtlijn van de
Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde
(NSVV).
RICHTLIJNEN VOOR LICHT
Lichtarchitect Ans van der Broek van
Philips werkt voor de Nederlandse Stichting
Voor Verlichtingskunde (NSVV). Zij
gaat nog wat dieper in op de fenomenen
‘lichthinder’ en ‘lichtvervuiling’. Lichthinder
is licht dat mensen of dieren stoort;
stoorlicht dus. Lichtvervuiling is licht dat
niet of verkeerd wordt gebruikt; zogenaamd
strooilicht. Maar verlichting is wel
erg belangrijk voor sociale veiligheid en
verkeersveiligheid. Daarom moet er worden
nagedacht over slimme manieren van
verlichten, waarbij geen hinder ontstaat.
Er zijn al veel richtlijnen om lichthinder te
beperken. De richtlijnen zijn door de Nederlandse
Stichting voor Verlichtingskunde
Stichting Milieufederatie Limburg 23

Melbourne by night.
Het licht biedt
tegen elkaar op
(NSVV) opgesteld en gemeenten kunnen ze
gebruiken als leidraad bij het opstellen van
een lichtplan. Het probleem is echter dat
de richtlijnen vrijblijvend zijn. Volgens Ans
van der Broek zou het verstandig zijn om
de richtlijnen een meer dwingend karakter
te geven.
VERLICHTINGSTECHNIEKEN
“Een goed verlichtingsplan zoekt een
balans tussen de behoefte aan duisternis
en een juist afgepaste hoeveelheid kunstlicht
afgestemd op de omstandigheden”.
Volgens Henk Tamboer van Dynamicom
kan lichthinder goed worden aangepakt
door middel van praktische oplossingen,
zonder dat daarbij de verkeersveiligheid
en sociale veiligheid in het gedrang komt.
Zo kunnen er armaturen gebruikt worden,
waarbij het licht alleen terecht komt op
de gewenste plek. Een lager wattage lamp
kan een gunstig effect hebben, evenals een
goede verdeling en plaatsing van lichtmasten.
Het onderwerp ‘dimbare verlichting’
loopt als een rode draad door de
presentatie. Het is beter om alle lichtmasten
in een straat te dimmen, dan om ze
om-en-om uit te schakelen. Henk Tamboer:
“Dit noemen wij in verlichtingstermen het
zebra-effect”. Over de kosten van deze
vorm van verlichten is men bij Dynamicom
eerlijk: “deze liggen 10%-20% hoger dan
bij normale verlichting”.
ZÉLFAAN DE SLAG
Na de pauze gaan de deelnemers zélf aan
de slag. In twee deelsessies worden zij
uitgedaagd om vragen te stellen en ervaringen
uit te wisselen. De eerste deelsessie
heeft als thema ‘veiligheid’. Onder leiding
van Ans van den Broek discussiëren de
deelnemers met elkaar over de gevolgen
van het terugdringen van lichthinder voor
de veiligheid, want burgers vragen om
veiligheidsredenen vaak juist om méér
verlichting. Er wordt geconstateerd dat het
maatschappelijk leven zich steeds meer in
de avond en nacht gaat afspelen, vooral bij
de jeugd. Dat vraagt om een aangepaste
verlichting om de gewenste sociale veiligheid
te realiseren. Daarnaast blijft sociale
controle belangrijk.
De aanwezigen missen de noodzakelijke
aandacht van bestuurders; er zouden bestuurlijke
keuzes moeten worden gemaakt.
Men heeft behoefte aan een beleidsplan
openbare verlichting. De openbare verlichting
is nu nog vaak aan het wegbeheer
gekoppeld. Er zou ook aandacht moeten
zijn voor energiebesparing en de vermindering
van overbodige verlichting.
Onno Jobse van Rijkswaterstaat leidt
deelsessie twee in met een verhaal over
mogelijkheden tot energiebesparing bij
openbare verlichting. De deelnemers geven
vervolgens hun mening over de volgende
stellingen: ‘als sociale veiligheid niet aan
de orde is kan de openbare verlichting
grotendeels uit’, ‘in mijn organisatie doen
we al het mogelijke aan energiebesparing
en het vermijden van lichthinder’ en ‘voor
alternatieve wegverlichting zoals dimbare
verlichting en actieve wegmarkering heb
ik (extra) geld over’. Het blijkt dat de vertegenwoordigers
van de diverse organisaties
en gemeenten nogal verschillend denken
over deze stellingen. Zo wordt in sommige
gemeenten al veel gedaan aan het vermijden
van lichthinder, terwijl hier in andere
organisaties nog nauwelijks aandacht voor
is. Als de energiebesparing van slimme
openbare verlichting in geld uitgedrukt zou
worden, zou dit het voor de deelnemers
een stuk tastbaarder maken. Want geld,
daar draait alles ten slotte om. Over de
eerste stelling zijn de deelnemers het in elk
geval wel eens: de verlichting kan niet uit!
EEN BLIK IN DE TOEKOMST
Tijdens de workshop Slim verlichten voor
gemeenten wordt één ding heel duidelijk:
veel medewerkers van overheden hebben
behoefte aan informatie en kennisuitwisseling
over het thema ‘licht’. De Milieufederaties
en stichting Natuur en Milieu gaan in
2006 verder met hun campagne “Laat het
donker donker” en zullen dit soort bijeenkomsten
blijven organiseren.
Annemiek Huijts
Milieufederatie Limburg
24 LIMBURGS MILIEU

Het GroenHuis
IKL-PRAKTIJKCURSUS LANDSCHAPSBEHEER
Ontdek de zin van werken
in natuur en landschap
Werken aan het groen in de eigen omgeving. Veel kinderen doen niets liever. Niet alleen in eigen tuin, maar ook in
de eigen buurt, dorpsrand of buitengebied. Bomen knotten. Een kikkerpoel of ven uitbaggeren. Zagen in een houtwal
of het maaien met de zeis. Leuk om te doen. Goed voor de gezondheid, maar ook voor de gezelligheid en sociale
contacten. Bovendien profiteren plant en dier van dit beheer.
Daar waar nodig ondersteunt IKL de cursisten
en groepen verder bij de uitvoering van
het werk.
Voor mensen die op zoek zijn naar een
actieve hobby in het groen in de directe
omgeving organiseert de stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen in
Limburg (IKL) vanaf 11 januari weer de
Praktijkcursus landschapsbeheer. Tijdens
tien bijeenkomsten leren deelnemers hoe
ze in hun eigen omgeving met anderen aan
de slag kunnen met het beheer van natuur
en landschap. Kennis van groen is niet
noodzakelijk.
De cursus is niet alleen voor leden van
natuurverenigingen, maar nadrukkelijk
ook voor het kader van jeugdorganisaties,
buurt- en wijkraden. Kortom, voor mensen
die het leuk vinden om werk te maken van
het groen in de eigen omgeving.
Uit onderzoek blijkt steeds weer het
belang van groen voor de leefbaarheid,
de gezondheid van mensen, de economie
en de natuur. Groen biedt een omgeving
voor sociale contacten, recreatie, sport en
spelen. Maar hier kan men ook herstellen
van stress. Steeds meer Limburgers ontdekken
dat zij door de handen uit de mouwen
te steken een zinvolle bijdrage kunnen
leveren aan het herstel van het groen in
hun eigen buurt.
In de cursus komen diverse onderhoudswerken
aan bod. Na afloop van de cursus
kan een deelnemer naar keuze aan de
slag met het onderhoud van kikkerpoelen,
knotbomen, bosjes of hooilanden. Naast de
theorie is er veel aandacht voor de praktijk.
Cursisten gaan ook daadwerkelijk met
gereedschap aan de slag. Ze leren hoe ze
een groep aan het werk moeten zetten en
begeleiden. Hierbij hoort ook het zoeken
naar een geschikt object en het leggen van
contact met de eigenaar.
Aan het einde van de cursus kunnen de
deelnemers hun eigen project voorbereiden
en uitvoeren.
KORTE CURSUS, VEEL PRAKTIJK
De theorieavonden vinden plaats op
de woensdagavond in het GroenHuis
te Roermond. De praktijklessen zijn op
zaterdagochtend (9.00 tot 13.00 uur).
De kosten voor deze cursus (incl. cursusmap)
bedragen € 30,-. Aanmelding door
overmaken cursusbedrag op gironummer
52.41.531, t.n.v. stichting IKL Roermond,
onder vermelding van praktijkcursus
landschapsbeheer. Het maximum aantal
deelnemers is 25. Voor informatie kunt u
contact opnemen met het IKL via 0475-
386430 of ikl@ikl-limburg.nl.
PROGRAMMA
11 januari 2006 Introductie landschapsbeheer
18 januari 2006 Grasland
28 januari 2006 Grasland praktijk
1 februari 2006 Poelen
11 februari 2006 Poelen praktijk
15 februari 2006 Houtachtige opstanden
11 maart 2006 Hout praktijk
15 maart 2006 Werving en publiciteit
29 maart 2006 Natuurbeheer, regelgeving
en subsidies
8 april 2006 Excursie (evalueren en
inventariseren)
Gert-Jan van Elk
Stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen
Meer informatie: www.ikl-limburg.nl
Stichting Milieufederatie Limburg 25

Het GroenHuis
Nationale Postcode Loterij steunt
Limburgs buitengebied
In Limburg konden dit jaar maar liefst 38 groene landschapselementen opgeknapt worden met steun van de Nationale
Postcode Loterij. In totaal ging het om een investering van circa 150.000,- door de stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen. Ruim een ton is afkomstig uit de inleg van de loterij. Jaarlijks stelt de Postcode Loterij
200 miljoen euro beschikbaar aan meer dan veertig organisaties.
De stichting Instandhouding Kleine
Landschapselementen, een van de goede
doelen van de loterij liet de financiële
steun geheel ten goede komen aan het
herstel van een kleine veertig landschappelijk
waardevolle gebieden, verspreid over
de buitengebieden van 19 gemeenten in
Limburg.
Het merendeel van de middelen is geinvesteerd
in het plaatselijk herstel van
natuurlijke afwisseling in een dertiental
kleinere bossen. Met name op de Noorden
Midden-Limburgse zandgebieden waar
deze boselementen op grotere schaal
voorkomen, voerde IKL werkzaamheden
uit. Deze bosgebieden zijn medebepalend
voor het landschappelijk beeld in de regio.
Overigens geschiedde dit beheer niet uitsluitend
in het noorden van de provincie,
maar ook in het zuiden, van Gennep tot
Voerendaal.
In Zuid-Limburg ging een substantieel deel
van de geldelijke steun naar het noodzakelijk
herstel van twee markante holle wegen
en dertien karakteristieke graften. Deze
landschapselementen op de hellingen zijn
als begroeide steilranden te herkennen.
Verwijdering of verwaarlozing van graften
kan leiden tot erosie. Tenslotte besteedde
IKL ook een deel van de middelen aan
het beheer en herstel van graslanden met
zeldzame en bedreigde planten en aan het
onderhoud van oude knotbomen.
Mede door de steun van de Nationale
Postcode Loterij kan de stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen in
Limburg borg blijven staan voor het herstel
van dit voor Limburg zo belangrijk groene
erfgoed. Bij de bevordering van het behoud
van natuur en landschap kan IKL rekenen
op de steun van duizenden vrijwilligers,
grondeigenaren, gemeenten, Rijk en
Provincie.
Gert-Jan van Elk
Stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen
26 LIMBURGS MILIEU

GroenHuis grensoverschrijdend op weg
Acht collega’s en vrienden uit het GroenHuis vonden op 29 oktober de weg naar Hotel Cox tussen Roermond en Elmpt
om op de grens met één wiel in Duitsland en één wiel in Nederland een gezamenlijke grensoverschrijdende Groen-
Huis-fietstocht te starten.
De tocht voerde ons als eerste door het
Duitse natuurgebied Lüsekamp, langs het
Melicker Ven, door het Boschbeekdal de
heuvels omhoog naar Elmpt.
Het Duitse natuurgebied de Lüsekamp,
wordt gekarakteriseerd door de overgang
van het hoger gelegen hoogterras met zijn
drogere beuken- en dennenbossen naar de
kwelgebieden onder langs de terrasrand.
Hier kwamen we tot onze verassing al
meteen een zeldzame wintergast tegen:
de klapekster. Naast berkenbroekbossen en
gagelmoerassen bevinden zich hier onder
langs de terrasrand heischrale graslanden
en vochtige heiden. Deze open vegetaties
worden door de kudde heideveenschapen
en door runderen kort gehouden. Ook
bekeken we de natuurontwikkeling in het
Veen ten oosten van Asenray en bezochten
we de locaties waar nog poelen aangelegd
worden, binnen de grensoverschrijdende
vochtige ecologische structuur.
Het Melicker Ven is een van de vennen
binnen het Nationaal Park De Meinweg. In
tegenstelling tot het drooggelegde Herkenboscher
Ven was de kwel hier zo groot dat
het ven altijd met water gevuld bleef. Ook
in het Boschbeekdal is de overgang van
hoger en droger naar lager en nat typerend.
Met het nog voortdurend meanderen
van de Boschbeek verandert ook de grens
tussen Nederland en Duitsland nog steeds;
de grens loopt precies in het midden van
de Boschbeek. Het tweede gedeelte van
de tocht voerde via vele dennenbossen
door het dorpje Elmpt naar de buurtschap
Venekoten. Tegenover de oude romantieke
dorpskapel op de dorpsbrink bezochten we
een romantisch café.
Uitgerust en verzadigd van de Kaffee en
Kuchen namen we een kijkje bij de locaties
van het beekherstel in het natuurgebied
Dilborner Benden in het Duitse beekdal
van de Swalm. Hier kwamen we overal
de sporen van de hier aanwezige bever
tegen. Via het Swalmdal met zijn zand
en grindgatenmeanders bereikten we het
natuurgebied Brachter Wald. Tot het
midden van de negentiger jaren was dit ca.
1250 ha grote gebied in militair gebruik,
voor de opslag van munitie. Dit grootste
munitiedepot van West-Europa werd, nadat
de militairen vertrokken waren, in 1997
aangewezen als beschermd natuurgebied.
Als gevolg van het militair gebruik bestaat
nog een kwart van het gebied uit open
heidevegetaties en heischrale graslanden.
De rest bestaat uit bossen, voornamelijk
van de grove den. Binnen het natuurgebied
bevinden zich nog een aantal vindplaatsen
van de rode dopheide. Deze soort komt in
geheel Duitsland uitsluitend in de Kreis
Viersen voor. Verder is het gebied van
Europees belang door de unieke populaties
van boomleeuwerik en nachtzwaluw.
Binnen het omheinde gebied bevinden zich
naast een populatie damwild ook schotse
hooglanders.
De terugweg bracht ons via de grensweg
in het buitengebied van Swalmen naar het
Groenewoud en het natuurgebied Blankwater.
Het Groenewoud is een oud bosgebied
in het Swalmdal, waar de Swalm nog
zijn natuurlijke slingerende verloop kent.
Het natuurgebied Blankwater was tot voor
enkele jaren in gebruik als landbouwgebied.
Het oorspronkelijke moeras met vennen
en heischrale grasland werd hier weer
hersteld door de het afgraven en afvoeren
van de voedselrijke grond.
Door de bossen langs de grens fietsten we
dan met zware benen, maar voldaan, terug
naar het uitgangspunt. Een goede dag voor
de informele interne samenwerking. Op
grond van de goede ervaringen gaan we
ervan uit dat bij de volgende GroenHuisfietstocht
nog meer enthousiaste fietsers
mee zullen gaan.
Silke Weich
Grenspark Maas-Swalm-Nette
Natuurgebied Blankwater nabij Swalmen
Stichting Milieufederatie Limburg 27

Het GroenHuis
Ontdek de geheimen van het
drielandenpark met de drielandengidsen
(foto: Hans Webeling)
De open ruimte tussen en rondom de grote
steden Maastricht – Hasselt – Aken – Luik
(MHAL-regio) wordt wel gezien als drielandenpark.
In deze euregio zijn een groot
aantal natuur- en milieueducatieve centra
en bezoekerscentra te vinden.
In 2003 is een internationaal project
gestart in het kader van een Noord-West
Europees programma ‘Sustainable Open
Space’. Het project ‘Crossborder co-operation
on education of the Environment’
verbindt de natuur-, milieu- en bezoekerscentra
uit Duitsland, Nederland en België
tot een netwerk, ter behoud en versterking
van educatieve en voorlichtende activiteiten.
Voor iedereen die geïnteresseerd is
in dit landschap zijn deze centra de ideale
uitvalsbasis. Op de website www.MHALedunature.net
treft u een handige overzichtskaart
aan met deze centra en kunt u lezen
waarvoor u bij deze centra terecht kunt.
Ook kennissen over de grens kunt u hiernaar
verwijzen want de website is 4-talig.
DRIELANDENPARKGIDS
Speciaal voor dit unieke drielandenpark
zijn in de zomer van 2005 25 vrijwilligers
opgeleid tot drielandenparkgids. Deze
Nederlands, Duits en Franstalige gidsen
begeleiden u graag op excursie door alle
deelgebieden van de MHAL-regio. Zij laten
u de natuur- en cultuurhistorie van de
streek ervaren. Maar ook maakt u zo direct
kennis met de noodzaak om het groen
tussen de grote steden te behouden en
verbeteren.
28 LIMBURGS MILIEU

BIJZONDERE REGIO
De MHAL-regio omvat geografisch
gezien een gebied dat geleidelijk oprijst
van het noordoosten naar het zuidwesten.
Heel wat rivieren doorsnijden
dit gebied, zoals de Jeker, Geul, Berwijn
en Demer. Het Drielandenpark wordt
omsloten door een sterk verstedelijkte
gordel, maar het tussenliggende landschap
heeft haar oorspronkelijke landelijke
karakter weten te behouden. Daar
vindt u dan ook een uitgesproken reliëf,
talrijke bronnen, beken en rivieren, valleien,
bossen, holle wegen en graften.
Al deze elementen in het landschap
wijzen op een natuurrijk gebied. Ook de
agrarische aspecten van het landschap
zijn goed bewaard gebleven met nog
relatief veel hoogstamboomgaarden en
extensieve weilanden.
Cultuurhistorisch wordt het landschap
gekenmerkt door talrijke kerkdorpen
en vierkantshoeven. Typerend zijn
de vakwerkbouw en het gebruik van
mergel en andere lokale natuursteen als
bouwsteen. Doordat van oudsher zoveel
natuursteen gebruikt wordt, zijn hier
veel mergelgrotten te vinden. Ook is in
deze regio veel bijzondere en karakteristieke
flora en fauna te vinden. De
bodems zijn allemaal heel verschillend,
met bijvoorbeeld kalkrijke gebieden
(kalkgraslanden), hele zure bodems
(hoogveen), natte valleien en de zeer
droge graslanden en bossen. De flora en
fauna die bij die bodems horen behoren
tot de meest speciale van Noordwest-
Europa.
ZELF OP STAP
Zou u eens op stap willen in de MHALregio
met een van de drielandengidsen
Neemt u dan contact op met de contactpersoon
bij het IVN, Sylvia Spierts-
Brouwer. Dat kan via telefoonnummer
0475 386460.
NATUURONDERZOEK IN LIMBURG
Edelhert, Bever, Donker
pimpernelblauwtje en
Zuidelijke glazenmaker
Op zaterdag 4 maart 2006 organiseert het Natuurhistorisch Genootschap in
Limburg de jaarlijkse Genootschapsdag. Deze bijeenkomst is niet alleen bedoeld
als ontmoetingsdag voor leden met andere groene organisaties. Het
is juist ook bedoeld om een breed publiek kennis te laten maken het veldonderzoek
in Limburg en speciaal met het Natuurhistorisch Genootschap.
De Genootschapsdag is daarom voor iedereen gratis toegankelijk en vindt
vanaf 10.00 uur plaats in het Bisschoppelijk College Broekhin te Roermond.
Het Natuurhistorisch Genootschap in
Limburg is een circa 1400 leden tellende
provinciale vereniging voor mensen die
zich bezighouden met veldstudie van
de natuur in brede zin. De organisatie
kent 15 studiegroepen voor afzonderlijke
soortgroepen als vlinders, vissen, vogels,
planten, amfibieën en reptielen. Daarnaast
zijn er vijf regionale kringen die maandelijks
lezingen en excursies organiseren.
Onderzoeksresultaten worden onder andere
gepresenteerd in het huisblad van het
Genootschap: het Natuurhistorisch Maandblad.
DIA-PRESENTATIES
Het ochtendprogramma bestaat uit een
serie voordrachten over uiteenlopende onderwerpen
die veelal verzorgd worden door
de studiegroepen. De libellenstudiegroep
verzorgt een bijdrage over de Zuidelijke
glazenmaker in de Doort, de Mollusken
studiegroep zal inzoomen op de huisjesslakken
van de Hoge en Lage Fronten. Maar
ook de fotostudiegroep levert een bijdrage
in de vorm van een digitale dia-overvloei
over de natuur in Limburg. Daarnaast staan
op het programma onderwerpen over
Terworm, Donker pimpernelblauwtje, vissen
in de Geul en de Grote groene sabelsprinkhaan.
De uitzetting van het Edelhert in het
terrein van de Weerter Bossen door Stichting
het Limburgs Landschap komt tevens
in het ochtendprogramma aan de orde.
Tijdens het middagprogramma zijn presentaties
gepland over de uitzettingen
van de Bever in Limburg en komt het
kerkuilenproject aan de orde. De Stichting
Instandhouding Kleine Landschapselementen
zal acte de presence geven in het
kader van hun 25-jarig bestaan. Er wordt
een film van Niek Frigge vertoond over de
zoogdieren en reptielen van de Meinweg.
Al met al een dag waar een breed scala
aan Limburgse natuuronderwerpen aan de
orde komt. Het meest actuele programma
over deze dag is te vinden op de website
van het Natuurhistorisch Genootschap:
http://www.nhgl.nl/project/genootschapsdag/index.asp
GROENE MARKT EN BOEKENMARKT
In de middagpauze zijn een groot aantal
organisaties met een stand aanwezig op
een groene markt. Het gaat om instellingen
op het gebied van natuuronderzoek en
natuurbeheer, die actief zijn in Limburg en
het aangrenzende buitenland. Een kleine
greep: Staatsbosbeheer, Vereniging Natuurmonumenten,
de stichting Instandhouding
Kleine Landschapselementen, de Limburgse
waterschappen Peel en Maasvallei en Roer
en Overmaas, de Limburgse Koepel voor
Natuurstudie uit België, het Biologisch
Station Krickenbecker Seen uit Duitsland,
de stichting Ark, Biebrza reizen Polen en
Stichting Milieufederatie Limburg 29

Het GroenHuis
Vogelwacht Limburg, Aminal afdeling
Natuur en de Provincie Limburg (België).
Foto Rooijmans uit Budel, de verrrekijkerspecialist
van zuidelijk Nederland, zal met
een stand vertegenwoordigd zijn.
Uiteraard ontbreekt het IVN niet en is
Meijs natuurboeken met een stand aanwezig,
waar fraaie natuurgidsen en specialistische
determinatiewerken te koop zijn.
Het publicatiebureau van het Genootschap
is aanwezig en zal alle publicaties tegen
ledenprijs aanbieden. Ook wordt er een
grote tweedehands natuurboekenmarkt
georganiseerd, waarbij vele jaargangen van
het Natuurhistorisch Maandblad worden
aangeboden.
LOCATIE
De Genootschapsdag vindt plaats op zaterdag
4 maart 2006 in het Bisschoppelijk
College Broekhin, Bob Boumanstraat 30/32
te Roermond. Deze locatie ligt in Maasniel
aan de doorgaande weg richting Venlo. Het
programma begint om 10.00 uur en eindigt
om 16.00 uur.
Henk Heijligers
Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
Het Edelhert is onlangs geherintroduceerd
in de Weerter Bossen
(foto: Natuurhistorisch Genootschap,
H. Heijligers).
30 LIMBURGS MILIEU

Milieufederatie bedankt!
Op de zonnige dinsdag 13 september 2005, ruim een jaar na mijn afscheid
als voorzitter van de Milieufederatie Limburg hebben mijn vrouw Hens en ik
genoten van het afscheidscadeau: een adembenemende ballonvaart over de
Limburgse en Brabantse Peel.
de lucht te houden. Er was weinig wind en
het leek of we boven de Helenavaart op
de grens van Limburg naar Brabant bleven
hangen. Ton Leenders wist er wel raad
op: stijgen tot maar liefst 900 meter om
luchtlagen op te zoeken waar wel enige
beweging inzat. Ondertussen genoten we
natuurlijk van een uitzicht van Venlo tot
Weert. Toen we weer daalden kwam er inderdaad
de vaart in en we voeren Brabant
binnen. We kenden de kaarten en ook het
gebied van de Mariapeel en de Deurnese
Peel, maar een kijkje van boven voegt
toch weer een dimensie toe. Als over een
paar jaar de landinrichting Peelvenen een
beetje gevorderd is, dan gaan we misschien
nog wel eens een kijkje vanuit een ballon
nemen om te zien hoe door de geplande
natuurontwikkeling en door de vernatting
de Deurnese Peel aan de Mariapeel is
vastgegroeid.
Zoals jullie op de foto kunnen zien hebben
we zelf ook de handen uit de mouwen
moeten steken, maar toen we na een halfuurtje
eenmaal in de lucht waren ging alles
vanzelf. We zweefden over een verstilde
wereld, behalve dan op de momenten dat
Ton Leenders van de European Balloon
Company de brander openzette om ons in
Milieufederatie, hartelijk dank voor tien
fantastische jaren en voor het inspirerende
afscheidscadeau.
Chris Bartels
Oud-voorzitter Milieufederatie Limburg
Stichting Milieufederatie Limburg 31

Hoeveel ijsbergen
hebt u al gered
Met Groene Stroom ® van Essent levert u een belangrijke bijdrage aan de natuur en helpt u klimaatverandering
tegen te gaan. Want met meer dan 800.000 klanten is Essent de grootste leverancier van duurzame energie in
Aanbevolen
door
Nederland. En door de eigen productielocaties ook de grootste producent. Bovendien blijft Groene
Stroom van Essent net zo duur als gewone stroom. Dus wacht niet tot de ijsbergen zijn gesmolten.
Help de natuur. En kies voor Groene Stroom van Essent, de uitvinders van Groene Stroom. Meer
informatie Bel 0800 03 30 of ga naar www.essent.nl