Untitled

Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsomstandigheden in de
bouwnijverheid te verbeteren. In het bestuur van Arbouw zijn vertegenwoordigd Bouwend Nederland,
Federatie van Ondernemersorganisaties in de Afbouw (FOA), FOSAG, NOA, FNV Bouw en CNV
Vakmensen.
© Stichting Arbouw 2011. Alle rechten voorbehouden.
De producten, informatie, tekst, afbeeldingen, foto’s, illustraties, lay-out, grafische vormgeving,
technische voorzieningen en overige werken van Stichting Arbouw (“de werken”), waarin substantieel is
geïnvesteerd, zijn beschermd onder de Auteurswet, de Benelux Merkenwet, de Databankenwet en andere
toepasselijke wet- en regelgeving. Behoudens wettelijke uitzonderingen mag niets daarvan worden
verveelvoudigd, aan derden ter beschikking gesteld of openbaar gemaakt, zonder voorafgaande
toestemming van Stichting Arbouw. Het bekijken van de werken en het maken van kopieën voor eigen
individueel gebruik is toegestaan voorzover binnen de toepasselijke wet- en regelgeving aangegeven
grenzen.
De woord- en beeldmerken op de werken zijn van Stichting Arbouw en/of haar licentiegever(s).
Het is niet toegestaan één of meerdere van deze merken en logo’s te gebruiken zonder voorafgaande
toestemming van Stichting Arbouw of betrokken licentiegever(s).
Stichting Arbouw is niet aansprakelijk voor (de inhoud van) haar (informatie) producten, software
daaronder mede begrepen, noch voor het (her) gebruik daarvan door derden.

DE TOEPASBAARHEID VAN OTOAKOESTISCHE EMISSIES ALS
SCREENINGS- EN MONITORINGSINSTRUMENT VOOR
LAWAAISCHADE IN DE BOUWNIJVERHEID
Auteurs:
drs. M.C.J. Leensen, Klinische & Experimentele Audiologie, AMC Amsterdam
ir. H.W. Helleman, Klinische & Experimentele Audiologie, AMC Amsterdam
drs. E.J.M. Jansen, Klinische & Experimentele Audiologie, AMC Amsterdam
prof. dr. ir. W.A. Dreschler, Klinische & Experimentele Audiologie, AMC Amsterdam
Bestelcode: 11-151
ISBN: 9789490943141
Harderwijk, juli 2011

INHOUDSOPGAVE
SAMENVATTING ....................................................................................................... 5
1 INLEIDING .................................................................................................... 6
1.1 Doel en vraagstellingen .................................................................................... 7
2 METHODE ..................................................................................................... 9
2.1 Onderzoekspopulatie ........................................................................................ 9
2.2 Testen.............................................................................................................. 10
2.3 Procedure ........................................................................................................ 11
2.4 Dosisbadges & Geluidsdagboek ..................................................................... 12
2.5 Analyse ........................................................................................................... 13
3 RESULTATEN DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE ................... 15
3.1 Effect van belasting ........................................................................................ 15
3.2 Leeftijdseffect ................................................................................................. 18
3.3 Gehoorbescherming ........................................................................................ 19
4 DISCUSSIE DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE ......................... 21
5 CONCLUSIE DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE ....................... 25
6 RESULTATEN DEEL II: KORTE TERMIJN EFFECTEN .................. 26
6.1 Dosimetrie ...................................................................................................... 26
6.2 Meetmomenten ............................................................................................... 27
6.3 Individuele effecten ........................................................................................ 28
6.4 Gevoelige parameters ..................................................................................... 33
6.5 Groepseffecten ................................................................................................ 33
7 DISCUSSIE DEEL II: KORTE TERMIJN STUDIE ............................... 35
7.1 Meetmomenten ............................................................................................... 35
7.2 Kwaliteitscriterium ......................................................................................... 37
7.3 Algemene methodolische aspecten................................................................. 38
8 CONCLUSIE DEEL II: KORTE TERMIJN EFFECTEN ...................... 39
9 ALGEMENE DISCUSSIE ........................................................................... 40
9.1 Consequenties voor lange termijn studie ........................................................ 41
10 CONCLUSIE & AANBEVELINGEN ........................................................ 42
11 REFERENTIES ............................................................................................ 44
3

SAMENVATTING
Otoakoestische emissies (OAE’s) worden de laatste jaren in de
bedrijfsgezondheidszorg steeds meer toegepast naast of als vervanging van de
reguliere toonaudiometrie. De vraag is echter of OAE-metingen in een sector zoals de
bouwnijverheid ingevoerd kunnen worden als regulier screeningsinstrument om
gehoorschade te meten en te volgen.
Deze studie onderzoekt de toepasbaarheid van OAE’s in een lawaai belaste populatie.
Bijkomende vraag is of de arbodiensten over moeten gaan tot de aanschaf van OAEapparatuur
en het opleiden van het personeel.
Om die vraag te beantwoorden is er bij werknemers van bouwbedrijven onderzocht in
hoeverre OAE’s van lawaai belaste werknemers en kantoorpersoneel verschillen. Ook
moeten OAE’s voldoende sterk boven de achtergrondruis uit komen om van een
betrouwbare meting te kunnen spreken.
Uit de analyses lijken er verschillen tussen de lawaaibelaste werknemers en het
kantoorpersoneel te zijn. Deze verschillen zijn echter, m.u.v. het toonaudiogram bij 3
en 4 kHz, niet significant. Het blootstellingsverleden van een deel van het
kantoorpersoneel kan de verklaring zijn waarom de verschillen niet significant zijn.
Een deel van het kantoorpersoneel heeft in verleden namelijk een functie gehad
waarbij ze aan lawaai blootgesteld zijn geweest.
Door eisen te stellen aan de kwaliteit van de OAE-meting vallen er veel metingen uit.
Veel personen hebben in het hoge tonen gebied emissies die niet boven het ruisniveau
uitkomen. Dit hoge tonen gebied is het gebied waar de lawaaischade wordt verwacht.
Het percentage uitvallers betreft 30-60% van de metingen in het gebied vanaf 4 kHz.
Bij een subpopulatie van de onderzoeksgroep zijn er op meerdere tijdstippen
gedurende een werkdag OAE-metingen gedaan. Hierbij is ook de individuele
lawaaiblootstelling door middel van dosimetrie in kaart gebracht. Deze herhaalde
OAE-metingen laten geen effecten van lawaaiblootstelling zien. Verstorende
variabelen zoals lawaaiblootstelling voorafgaand aan de meting en het al dan niet
dragen van gehoorbescherming tijdens de werkdag kunnen hiervoor een verklaring
zijn.
Op grond van deze bevindingen kan geconcludeerd worden dat OAE’s voor de gehele
bouwpopulatie niet bruikbaar zijn als universeel screeningsinstrument voor
gehoorschade door lawaai.
5

1 INLEIDING
In de bouwnijverheid zijn, door het veelvuldig gebruik van handgereedschappen en
bouwmaterieel, veel beroepsgroepen blootgesteld aan geluidsniveaus boven 80 dBA.
Dit heeft als gevolg dat lawaaislechthorendheid een van de meest voorkomende
beroepsziekten is in deze sector.
Er is wet- en regelgeving opgesteld om het ontstaan van lawaaislechthorendheid te
voorkomen. Deze arbowetgeving stelt onder meer dat werknemers in geluidniveaus
boven 80 dBA periodiek hun gehoor kunnen laten controleren door middel van
audiometrisch onderzoek.
Het toonaudiogram is in de huidige bedrijfsgezondheidszorg de gouden standaard voor
de diagnostiek van lawaaischade en wordt standaard tijdens de periodieke
arbeidsgeneeskundige onderzoeken (PAGO’s) bij bouwpersoneel afgenomen. Omdat
aantoonbare schade in het toonaudiogram ook vaak irreversibele schade aan het
gehoor betekent, wordt er momenteel gezocht naar alternatieve methoden om
gehoorverlies vast te stellen, en waar mogelijk eerder op te sporen. Een methode die
momenteel veel aandacht krijgt is het meten van otoakoestische emissies (OAE’s). In
tegenstelling tot het meten van audiogramdrempels, is dit een objectieve meting.
De buitenste haarcellen in de cochlea hebben een actief versterkingsmechanisme en
zijn verantwoordelijk voor frequentieselectiviteit en versterking van het menselijke
oor. Otoakoestische emissies zijn akoestische bijproducten van de werking van deze
buitenste haarcellen. Het is in diverse studies aangetoond dat de werking van de
buitenste haarcellen, en daarmee de OAE’s, gevoelig zijn voor lawaai [zie
bijvoorbeeld Lucertini e.a., 2002, Furst e.a., 1992, Norton e.a., 1989].
In een aantal studies is op groepsniveau gekeken naar verschillen tussen lawaaibelaste
groepen en groepen van mensen die niet regelmatig blootgesteld zijn aan lawaai. Voor
het merendeel van deze studies gold een inclusiecriterium voor de audiogramdrempels
van 20 of 25 dB (HL) gehoorverlies of minder. Binnen deze grens waren er verschillen
tussen de OAE-drempels van de belaste en niet belaste groep [o.a. Kowalska en
Sulkowsky, 1997, Attias e.a., 1995, 2001; LePage e.a., 1998, Desai e.a.,1999;
Balatsouras, 2004; Hamdan e.a.,2008]. Deze groepseffecten worden door sommige
van bovengenoemde auteurs aangegrepen als aanwijzing voor het vermogen van
OAE’s om zogenoemde subklinische schade aan te kunnen tonen. Echter, de
audiogramdrempels binnen deze criteria sluiten niet uit dat er ook verschillen in
audiogram zouden kunnen zijn tussen de groepen. Een recente discussie hierover is te
vinden in het artikel van Helleman e.a. [2010].
6

Echter, vooralsnog blijft de praktische toepasbaarheid van OAE’s voor het aantonen
van vroege schade moeilijk doordat de individuele variabiliteit en de test-retest
fluctuatie erg hoog zijn [Harris e.a.,1991; Marshal en Heller, 1996; Hall en Lutman,
1999]. Toch blijft het een feit dat er een correlatie is tussen blootstelling aan lawaai en
(een aantal) OAE parameters.
Binnen de bedrijfsgezondheidszorg leeft de vraag of er geïnvesteerd moet worden in
de aanschaf van OAE-apparatuur en in de opleiding van personeel met als doel het
inzetten van OAE’s als screeningsinstrument voor gehoorschade. Voordat deze vraag
beantwoord kan worden, moet worden vastgesteld in hoeverre het meten van OAE’s
een aanvullende dan wel vervangende methode is voor het meten van lawaaischade in
de bouwnijverheid.
De afdeling Klinische en Experimentele Audiologie van het audiologisch centrum van
het AMC heeft in opdracht van Arbouw een verkennende studie uitgevoerd, om
inzicht te krijgen in de mogelijke toepassing van OAE’s als universeel
screeningsinstrument in de arbeidsgeneeskundige praktijk van de bouwnijverheid.
Deze studie is bedoeld als een eerste aanzet, waarin op verschillende manieren de
werking van het oor onder invloed van blootstelling aan lawaai wordt getest. Deze
pilotstudie heeft als doel meer inzicht te krijgen in de directe (tijdelijke) invloed van
lawaai op het gehoor. De focus van deze studie ligt op de toepasbaarheid van de OAEmethode
in deze populatie en op het monitoren van tijdelijke drempelverschuiving
(temporary threshold shift, TTS) t.g.v. belasting door lawaai.
Hiertoe zijn OAE’s en audiometrische gegevens verzameld van lawaaibelaste en
onbelaste medewerkers uit de bouwsector. Deze gegevens zijn gekoppeld aan een
uitgebreide vragenlijst, waarna de resultaten van verschillende subgroepen met elkaar
zijn vergeleken. Daarnaast zijn bij een deel van de onderzoekspopulatie gedurende één
werkdag otoakoestische emissies herhaald gemeten. De resultaten zijn gekoppeld aan
een schatting van de individuele dagelijkse geluidsdosis, waarbij het accent lag op het
patroon van blootstelling en schade in de OAE’s.
1.1 Doel en vraagstellingen
Deze verkennende studie is opgezet om de mogelijke toepassing van OAE’s als
universeel screeningsinstrument te bepalen. Daarin wordt zowel de waarde van
TEOAE- als DPOAE-metingen bepaald, door antwoord te geven op de vragen:
- Zijn er verschillen in TEOAE en DPOAE responses en het toonaudiogram
tussen belaste en onbelaste werknemers in de bouw
- Zijn er verschillen in OAE-resultaten en toonaudiogram die toe te schrijven zijn
aan de leeftijd van de werknemers
- Is er sprake van een interactie tussen belasting en leeftijd in de OAE-resultaten
7

Daarnaast is een subgroep van de onderzoekspopulatie op meerdere momenten
gemeten om inzicht te krijgen in de mogelijke toepassing van OAE’s in een
longitudinale studie met als doel:
- Inzicht te krijgen in relatie van (tijdelijke) schade en dosis.
- Inzicht te krijgen in korte termijn patronen.
- OAE-parameters te toetsen voor toepasbaarheid in een longitudinale studie.
De volgende vraag stond daarbij centraal:
Zijn er met OAE-metingen effecten meetbaar van blootstelling tijdens de werkdag in
de blootgestelde groep uitvoerend bouwpersoneel vergeleken met de controlegroep
van kantoorpersoneel in de bouw en zijn deze effecten te koppelen aan de individuele
blootstelling
8

2 METHODEN
De studie bestaat uit twee delen. Het eerste deel betreft een cross-sectionele studie van
een populatie werknemers in de bouwnijverheid, waarin audiometrische gegevens,
OAE-data en vragenlijstgegevens zijn verzameld. Deze metingen dienen als
uitgangsmeting, ofwel ‘baseline’ en zijn gebruikt om de toepasbaarheid van OAEmetingen
in deze populatie te onderzoeken.
In het tweede deel zijn de OAE-metingen in een subpopulatie op locatie herhaald
gedurende een werkdag. Dit deel van de studie moet meer inzicht geven in korte
termijn effecten van blootstelling op OAE-resultaten. De metingen worden gekoppeld
aan de individuele dosis zoals bepaald met dosimetrie.
De metingen in het kader van deze studie hebben plaatsgevonden bij twee
bouwbedrijven; Hein Schilderbouw (HSB) in Volendam, met een grote timmerwerf en
kantoor, en BAM Wonen met een kantoor in Alkmaar en verschillende bouwprojecten
verdeeld over locaties in Noord Holland.
De baseline metingen vonden plaats in aansluiting op de geplande PAGO’s bij deze
bedrijven. De herhaalde metingen hebben op een later tijdstip op locatie
plaatsgevonden tijdens een representatieve werkdag.
2.1 Onderzoekspopulatie
De deelnemers aan deze studie zijn werknemers van bovengenoemde bouwbedrijven.
In totaal namen 103 mannelijke werknemers van deze bedrijven deel aan deze studie.
Zowel bij HSB als bij BAM werden de werknemers onderverdeeld in twee
belastingsgroepen: belast en onbelast. De belaste groep bestaat uit werknemers die
daadwerkelijk in de bouw werken (timmermannen, metselaars, heiers, spuiters, etc.).
De onbelaste groep bestaat uit de mensen die op kantoor werkzaam zijn
(administratieve medewerkers, werkvoorbereiders, personeelsmanagers, planners,
etc.).
Bij drie werknemers was het helaas niet mogelijk om OAE’s te meten, wat resulteert
in een cross-sectionele database van 100 oren. Deze database is gebruikt voor de
analyses van deelstudie I.
De onderzoekspopulatie bestaat uit een onbelaste groep van 28 kantoormedewerkers,
en een belaste groep van 72 werknemers, werkzaam op de bouwplaats. In totaal
hebben 45 werknemers van HSB en 55 werknemers van BAM deelgenomen aan deze
studie (tabel 1).
Van deze groep zijn 54 werknemers herhaald gemeten op locatie, tijdens hun werkdag
(deel II).
9

Tabel 1. Verdeling van de belaste en onbelaste werknemers van beide bouwbedrijven.
De cursieve cijfers geven het aantal personen dat herhaald gemeten is in elke groep
weer.
HSB BAM Totaal
Onbelast 8
5
20
15
28
20
Belast 39
10
36
24
75
34
Totaal 47
15
56
39
103
54
2.2 Testen
De metingen bestaan uit een toonaudiogram, verschillende metingen van de OAE
respons en een vragenlijst. Bij de herhaalde metingen is de individuele blootstelling in
kaart gebracht door middel van dosimetrie.
2.2.1 Audiogram
Het toonaudiogram is volgens een standaardprocedure afgenomen tijdens het PAGO.
Luchtgeleidingsdrempels zijn bepaald voor zowel het linker- als het rechteroor, op de
frequenties 0.5, 1, 2, 3, 4, 6 en 8 kHz. De drempels worden vastgesteld met stappen
van 5 dB volgens een (automatische) Hughson-Westlake procedure, met een
maximum waarde van de audiometer van 90 dB.
Bij BAM Wonen is het audiogram afgenomen in een geluidsdichte cabine, in een
mobiele unit. Bij HSB is het audiogram afgenomen in een stille spreekkamer.
2.2.2 Vragenlijst
Voordat de OAE-metingen gedaan zijn, hebben de werknemers een vragenlijst
ingevuld. Deze bevat vragen met betrekking tot het werkverleden, otologische
geschiedenis, gehoorklachten, blootstelling aan lawaai tijdens en buiten het werk, het
gebruik van gehoorbescherming etc.
De vragenlijst is weergegeven in bijlage I.
10

2.2.3 Otoakoestische emissies
Zowel DPOAE als TEOAE-metingen worden afgenomen met Otodynamics ILO 292
apparatuur. De probe wordt iedere testdag opnieuw gekalibreerd, alvorens aan de
metingen te beginnen. Alle metingen zijn per persoon aan hetzelfde willekeurig
gekozen oor verricht.
Voor de TEOAE’s wordt de response op een klikstimulus gemeten in
frequentiebanden rond 1, 1.5, 2, 3 and 4 kHz. DPAOEs worden opgewekt door twee
stimuli in de vorm van een zuivere toon. Hierdoor ontstaat in de cochlea een derde
toon (het zogenaamde distortie-product) wat gemeten wordt. Dit is de feitelijke
emissie. Door variatie van de aangeboden zuivere tonen in frequentie wordt het gebied
van 815 tot 8000 Hz (4 punten per octaaf) onderzocht.
Voor beide vormen van emissiemetingen wordt ook een schatting gemaakt van het
aanwezige ruisniveau tijdens de meting.
2.3 Procedure
In aansluiting op het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek, waarvan het
audiogram deel uitmaakt, zijn de werknemers gevraagd of zij ook deel willen nemen
aan een aanvullende meting van het gehoor, namelijk het meten van otoakoestische
emissies. Na toestemming is de werknemers gevraagd hun audiogram beschikbaar te
stellen en hebben zij de vragenlijst ingevuld, waarna de OAE-metingen plaatsvonden.
Deze metingen gelden als baseline. De bedoeling hierbij was dat de deelnemer acht
uur of langer niet blootgesteld was geweest aan lawaai, tijdens het werk of in de vrije
tijd. In praktijk blijkt de geluidsnuchtere periode in veel gevallen korter te zijn
geweest. Bij de meeste deelnemers is de nulmeting in aansluiting van het PAGO
gedaan en was men minimaal 1.5 tot 2 uur vrij van blootstelling.
Bij 12 deelnemers kon de nulmeting niet in aansluiting van het PAGO plaatsvinden en
bij hen is de nulmeting vóór aanvang van de werkdag verricht. Dit betekent dat deze
personen wel een ‘geluidsnuchtere’ periode van minimaal 8 uur voor hun meting
hebben gehad.
2.3.1 Herhaalde metingen
Naast de nulmeting zijn bij een aantal werknemers op een later tijdstip nog twee
metingen verricht tijdens een werkdag. Deze personen zijn geselecteerd uit de groep
die een baseline meting hebben gehad, rekening houdend met de verdeling over de
twee belastingsgroepen en gelijkmatige vertegenwoordiging van leeftijd. Ook zijn
alleen herhaalde metingen uitgevoerd bij mannen die tijdens baseline reproduceerbare
OAE-resultaten hadden.
11

De plaats waar de mannen werkzaam waren heeft om praktische redenen meegespeeld
in de selectie van proefpersonen voor de herhaalde meting. Deze mannen zijn
gedurende een typische werkdag op de bouwlocatie of op kantoor gemeten, met exact
dezelfde OAE-methode als hierboven beschreven is.
De eerste herhaalmeting op tijdstip t 1 vond ongeveer 2 à 3 uur na aanvang van het
werk plaats en de tweede herhaalmeting, tijdstip t 2 , ongeveer 4 uur na de vorige.
Voorafgaand aan deze metingen werd steeds een beknopte vragenlijst afgenomen
waarin gevraagd werd naar het soort werk, het gebruik van gehoorbescherming,
aanvang van de dienst en lawaaibelasting, etc.
2.4 Dosisbadges & Geluidsdagboek
Tijdens de metingen gedurende de werkdag droegen de deelnemers ook een kleine
geluidsmeter (dosisbadge). De meter wordt bevestigd aan de kraag van de deelnemer,
aan de zijde van het gemeten oor.
De dosimeter registreert het geluidsniveau rondom de meter. De meter hanteert een
ondergrens van 75 dBA en een exchange rate van 3 dB. Deze dosebadge heeft
gedurende 16 uur aangestaan om de gehele werkdag van 8 uur te kunnen bevatten. De
badge meet het equivalente geluidsniveau door middel van 120 monsters van ieder 8
minuten. Deze dosis wordt omgerekend naar een A-gewogen equivalente dagdosis
over een achturige werkdag (L Aeq, 8hr ), de meest gehanteerde maat voor geluid in de
arbeidsgeneeskunde.
Na uitlezen van de gegevens kan voor de periode dat de dosisbadge is gedragen (T)
een gemiddelde dagdosis (L Aeq , dag ) bepaald worden door middel van de volgende
formules:
L
ex,8min
L
eq
10 * log (8/T)
L
Aeq, 8 uur
10 * log (10
L
ex 1
/10
10
L
ex 2
/10
... 10
L
ex n
/10
)
De deelnemers zijn tijdens de meetdag ook gevraagd een geluidsdagboek bij te houden
(bijlage II). Dit houdt in dat ze steeds aan hebben gegeven op welk moment ze met
welke machine of handgereedschap gewerkt hebben en wat voor een
achtergrondgeluid daarbij aanwezig was (machine gebruik door anderen,
afzuiginstallatie, etc.). Op deze manier kunnen de resultaten van de dosisbadge worden
gekoppeld aan de activiteiten, en kan achterhaald worden hoelang de badge gedragen
is. Ook is dan bekend of en wanneer men gehoorbescherming heeft gedragen. Het doel
is om op individueel niveau de geluidsdosis te koppelen aan het patroon van de
otoakoestische emissies.
12

2.5 Analyse
Voordat alle data geanalyseerd is, is er een aantal aannames gedaan. Allereerst is
aangenomen dat de werknemers van deze twee bedrijven samengenomen kunnen
worden. Dit is getoetst door de resultaten van beide bedrijven met elkaar te
vergelijken. Wat betreft de belaste groep is er geen sprake van significante verschillen
in de resultaten tussen de bedrijven. Wel wordt er voor de controlegroep van BAM
gemiddeld een beter toonaudiogram gevonden dan voor de controlegroep van HSB.
Eventuele verklaringen daarvoor kunnen zijn dat het kantoorpersoneel van BAM
enigszins jonger is dan dat van HSB, en dat bij BAM het audiogram afgenomen werd
in een geluidsdichte cabine en bij HSB in een stille spreekkamer. Echter, het
belangrijkste verschil tussen deze twee populaties is dat het kantoorpersoneel van
BAM ook daadwerkelijk opgeleid is voor een kantoorfunctie en dat het
kantoorpersoneel van het HSB vooral vanuit de bouwfunctie is doorgestroomd naar
een leidinggevende functie. Dit betekent dat zij in het verleden wel blootgesteld zijn
geweest aan lawaai in het werk en dat dit verantwoordelijk zou kunnen zijn voor de
verschillen in het uitgangsgehoor. In de OAE-resultaten zijn geen verschillen
gevonden tussen werknemers van beide bedrijven, noch voor de belaste, noch voor de
onbelaste groep.
Een tweede aanname die gedaan is bij de analyse van de data is dat huidige
blootstelling gebruikt wordt als dichotome classificatie voor belasting (ja/nee). Er zijn
dus twee groepen: een belaste groep en een onbelaste groep. Voor de baseline meting
zou het echter van belang kunnen zijn om de populatie op basis van belasting in drie
groepen splitsen; een belaste groep, een nooit belaste groep, en een ‘ooit’ belaste
groep. Zowel de ooit als nooit belaste groep bestaat uit kantoorpersoneel dat ten tijde
van de meting dus niet meer blootgesteld wordt aan lawaai in het werk. Voor de ‘ooit’
belaste groep geldt echter dat er in het verleden wel lawaaiblootstelling kan zijn
geweest. Hierdoor zou het gehoor ten tijde van de uitgangsmeting wel reeds
beschadigd kunnen zijn.
Bij de herhaalde metingen op één werkdag kan er slechts onderscheid gemaakt wordt
in een groep die tijdens de werkdag blootgesteld is aan lawaai (belast) en een groep die
dat niet is (onbelast). Om deze reden wordt ervoor gekozen om de cross-sectionele
dataset ook in twee belastingsgroepen te verdelen. Op deze manier blijven beide
groepsgroottes ook voldoende voor de analyses.
Tenslotte zijn de twee leeftijdsgroepen (‘jong’ en ‘oud’) bepaald door een splithalf
afkappunt te kiezen. Dat is 40 jaar, dus de ‘jonge’ groep bevat werknemers van 40 jaar
en jonger en de werknemers ouder dan 40 jaar vallen in de ‘oude’ groep. Er is geen
verschil in de gemiddelde leeftijd van het kantoorpersoneel en het
bouwplaatspersoneel.
13

2.5.1 Statistiek
Er zijn variantieanalyses met herhaalde metingen (repeated-measures ANOVAs)
uitgevoerd met de gemeten OAE-frequenties als factor, en met belastinggroep en
leeftijdsgroep als between-subjects factors. Dezelfde analyses zijn uitgevoerd voor de
herhaalde metingen, maar dan met tijdstip als extra within-subjects factor.
Om te zien op welke frequenties er eventuele groepsverschillen zijn, zijn gepaarde (bij
herhaalde metingen) en ongepaarde (tussen de groepen) t-toetsen uitgevoerd met
Bonferroni correctie voor meerdere vergelijkingen.
Het significantieniveau dat voor alle analyses is gebruikt is gesteld op 0.05.
14

Hearing threshold (dB HL)
50 40 30 20 10 0 -10
3 RESULTATEN DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE
De resultaten van de cross-sectionele data van de belaste en onbelaste werknemers en
van de jonge en oude werknemers zijn vergeleken. Daarnaast is het effect van het
gebruik van gehoorbescherming bekeken.
3.1 Effect van belasting
Allereerst zijn de resultaten van de drie meetmethoden vergeleken tussen de belaste
groep van bouwplaatswerknemers en de onbelaste groep van kantoorpersoneel.
3.1.1 Toonaudiogram
Van 97 van de oorspronkelijke 103 werknemers zijn audiogramgegevens verkregen
waardoor deze analyses gebaseerd zijn op 97 oren. Een repeated-measures ANOVA
laat een significant effect van belasting zien (F=4.38, p=0.039). In figuur 1 is te zien
dat de belaste groep over de hele linie, maar voornamelijk vanaf 2 kHz en hoger,
slechtere gehoordrempels heeft dan de onbelaste groep. Een post-hoc t-test met
Bonferroni correctie laat zien dat dit verschil alleen significant is op 3 en 4 kHz.
Office0
Constr0
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Figuur 1. Gemiddelde gehoordrempels van de onbelaste groep (blauwe
doorgetrokken lijn) en de belaste groep (zwarte onderbroken lijn). De stippellijnen
geven de bijbehorende 95% betrouwbaarheidsintervallen weer.
15

TE-amplitude (dB SPL)
-5 0 5 10
3.1.2 TEOAE resultaten
De resultaten van de TEOAE metingen laten hetzelfde beeld zien als de resultaten
verkregen met het toonaudiogram. Ook hier is de trend zichtbaar dat de emissies in de
belaste groep lager zijn dan in de onbelaste groep (ANOVA: F=4.013, p=0.048). De
gemiddelde emissie van de onbelaste groep is hoger, vooral op 1.5 en 2 kHz, dan het
gemiddelde van de belaste groep, (figuur 2). Echter, in dit figuur blijken de
betrouwbaarheidsintervallen rond beide gemiddelden elkaar te overlappen, en na
toetsen (met Bonferroni correctie) blijken deze verschillen niet significant. De maat
TE-overall, het gemiddelde van de emissies op de 5 gemeten frequenties geeft, na een
t-toets, wel een significant verschil tussen belaste en onbelaste groep (p= 0.027).
In figuur 2 is ook het gemiddelde niveau van de achtergrondruis weergegeven voor
beide groepen. Deze verschillen niet significant van elkaar. Uit de figuur blijkt dat de
gemiddelde signaal-ruis (signal-to-noise ratio: SNR) verhouding op groepsniveau
groter is dan 0 dB voor beide groepen.
Office0
Constr0
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Figuur 2. Gemiddelde TEOAE-emissies van de onbelaste groep (blauwe
doorgetrokken lijn) en de belaste groep (zwarte onderbroken lijn). De onderliggende
dunne lijnen zijn de gemiddelde ruisvloer tijdens de metingen voor beide groepen.
De stippellijnen geven de bijbehorende 95% betrouwbaarheidsintervallen weer.
16

DP-amplitude (dB SPL)
-15 -10 -5 0 5 10 15
3.1.3 DPOAE-resultaten
In de resultaten van de DPOAE-metingen is wederom dezelfde trend zichtbaar. De
belaste groep laat over het hele gemeten frequentiegebied lagere emissies zien dan de
onbelaste groep, maar dit effect is niet significant (F=2.78, p=0.099). Het grootste
verschil bevindt zich rond 4 kHz, en een wat kleiner verschil is zichtbaar rond 2 kHz
(figuur 3). Ook hier overlappen de betrouwbaarheidsintervallen en wordt er na
toetsing, met Bonferonni, op geen enkele frequentie een significant verschil tussen de
twee belastingsgroepen gevonden.
Net als bij de TEOAE-metingen geldt ook hier dat de gemiddelde ruisvloer bij beide
groepen vergelijkbaar is en dat de gemiddelde signaal-ruisverhouding op groepsniveau
groter is dan 0 dB.
Office0
Constr0
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Figuur 3. Gemiddelde DPOAE-emissies van de onbelaste groep (blauwe
doorgetrokken lijn) en de belaste groep (zwarte onderbroken lijn). De onderliggende
dunne lijnen zijn de gemiddelde ruisvloer tijdens de metingen voor beide groepen.
De stippellijnen geven de bijbehorende 95% betrouwbaarheidsintervallen weer.
17

3.2 Leeftijdseffect
De resultaten van de verschillende metingen zijn op een vergelijkbare wijze
vergeleken tussen de jonge (≤ 40 jaar) en de oude groep werknemers (40 +). Zoals
verwacht zou kunnen worden blijkt er dan een verschil te zijn in het toonaudiogram;
de jonge groep heeft betere toondrempels dan de oude groep (F=31.60, p

3.3 Gehoorbescherming
Er is gekeken naar de invloed van het dragen van gehoorbescherming op de gemeten
OAE-resultaten. Van de belaste werknemers geeft 56% aan geen gehoorbescherming
te hebben gedragen voorafgaand aan de meting. Deze deelnemers geven bijna allemaal
aan dat de voornaamste reden hiervoor was dat dat niet nodig was, omdat er geen
sprake was van lawaai. Op basis van deze antwoorden kan de populatie verdeeld
worden werknemers die gehoorbescherming hebben gedragen (dragers) en nietdragers.
In het toonaudiogram zijn er geen verschillen tussen dragers en niet-dragers
(F=1.17, p=0,283). Wanneer de OAE-resultaten van deze groepen vergeleken worden
blijkt dat de niet-dragers iets hogere (en dus betere) emissies hebben. De verschillen
tussen beide groepen zijn echter statistisch niet significant (TEOAE: F=0.41, p=0.52;
DPOAE: F=0.08, p=0.78).Uit de antwoorden op de vragenlijst kan extra informatie
verkregen worden met betrekking tot gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen
(PBM). Het gebruik van PBM bleek bij 39% van de werknemers niet consistent te zijn.
Dit percentage is afgeleid uit het combineren van diverse vragen uit de vragenlijst.
Gemakzucht wordt hiervoor als voornaamste reden gerapporteerd (21%). Daarnaast
vindt 15% het zelf niet nodig en 14% ondervindt hinder van hun bescherming in de
communicatie. Een kleine groep (8%) geeft aan het oncomfortabel te vinden. Echter
het grootste deel van de werknemers geeft een ander antwoord (overig) op deze vraag,
waarbij de meest gehoorde reden is dat ze hun bescherming vergeten zijn mee te
nemen. Een andere veelgenoemde reden is dat het lawaai niet door henzelf maar door
collega’s veroorzaakt wordt, waardoor ze daar niet op voorbereid zijn.
De meeste werknemers gebruiken kappen (39.4%) of otoplastieken (20.6%) of een
combinatie van beide (8.3%) als persoonlijke beschermingsmiddelen.
10
15
10
TE amplitude (dB SPL)
5
0
DP amplitude (dB SPL)
5
0
-5
-5
HPD consistent
HPD inconsistent
-10
-15
HPD consistent
HPD inconsistent
500 1000 2000 4000 8000
frequency (Hz)
500 1000 2000 4000 8000
frequency (Hz)
Figuur 5. Gemiddelde TEOAE-emissies (links) en gemiddelde DPOAE-emissies
(rechts) van de consistente PBM gebruikers (blauwe doorgetrokken lijn) en de groep
inconsistente gebruikers (zwarte onderbroken lijn). De stippellijnen geven de
bijbehorende 95% betrouwbaarheidsintervallen weer.
19

Op basis van de antwoorden op de vragenlijst wordt de populatie belaste werknemers
gesplitst in groep die consistent bescherming gebruikt en een groep die inconsistent is
in het gebruik van gehoorbescherming. De gemiddelde toonaudiogrammen van beide
groepen verschillen niet van elkaar (F=0.19, p=0.66). Vergelijking van de OAEresultaten
van deze twee groepen laat zien dat de consistente gebruikers over de hele
linie iets betere emissies hebben, voornamelijk in de TEOAE-data (figuur 5). De
overlappende betrouwbaarheidsintervallen en analyses laten echter zien dat dit effect
niet significant is (F=0.50, p=0.48). Voor de DPOAE’s wordt ook geen significant
verschil gevonden (F=0.13, p=0.72).
20

4 DISCUSSIE DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE
Een eerste, voorlopige, conclusie op basis van de resultaten van het cross-sectionele
deel van dit onderzoek is dat de uitgangsmeting tussen de verschillende groepen geen
duidelijke verschillen aantoont. Er is wel een consistente trend bij alle methoden
aanwezig welke laat zien dat de belaste groep slechtere toondrempels of lagere
emissies heeft dan de onbelaste groep. Het enige significante verschil na Bonferroni
correctie voor meerdere vergelijkingen wordt gevonden in het toonaudiogram op 3 en
4 kHz. Ook de TE overall is significant lager voor de belaste groep.
Een meer in oog springend verschil in de OAE-metingen is dat de emissies van de
oude groep lager zijn dan van de jonge groep, vooral in de hoge frequenties. Dit effect
is significant vanaf 2 kHz en is hetzelfde in beide belastingsgroepen.
Bij het interpreteren van deze resultaten moet echter rekening gehouden worden met
een tweetal discussiepunten. Allereerst kunnen de effecten mogelijk verstoord zijn
door een aantal factoren. De classificatie van belast en onbelast, zonder specifiek
rekening te houden met het kantoorpersoneel dat ooit belast is geweest kan de
verschillen tussen de belaste groep en onbelaste groep verkleinen.
Ten tweede zijn de bovenstaande resultaten gebaseerd op de ruwe meetdata, zonder
rekening te houden met de kwaliteit van de metingen. De kwaliteit van OAE metingen
wordt bepaald door de signaal-ruisverhouding; het verschil tussen de gemeten
emissiesterkte en de achtergrondruis die aanwezig is tijdens de metingen. In figuur 2
en 3 staat de gemeten ruisvloer getekend. Te zien is dat deze vrij constant is over het
frequentiebereik. In figuur 2 is te zien dat de emissies in de lage tonen (1 - 2 kHz) een
groter verschil vertonen ten opzichte van de ruisvloer, en dus een grotere signaalruisverhouding
hebben dan in de hoge tonen (rond 4 kHz). Dit betekent dat de
emissies in de hoge tonen minder sterk zijn en eerder kans hebben om onder de
ruisvloer te vallen. In dat geval kan er geen betrouwbare uitspraak gedaan worden over
het al dan niet aanwezig zijn van emissies, omdat ze opgaan in de ruisvloer.
Voorstel is dan ook om – analoog aan een ander onderzoek in onze groep – een
kwaliteitscriterium voor de OAE-resultaten in te stellen, en alleen die metingen mee te
nemen die een meetbare en daarmee betrouwbare signaal-ruisverhouding (SNR ≥ 0)
hebben.
Per frequentie is de gemiddelde emissiesterkte bepaald op basis van oren die voldoen
aan de kwaliteitseis van SNR ≥ 0. Figuur 6 laat zien hoeveel metingen er per
frequentie geëxcludeerd zijn.
21

% Removed data (=# ears)
0 10 20 30 40 50 60
% Removed data (=# ears)
0 10 20 30 40 50 60
DP_Office0
DP_Constr0
TE_Office0
TE_Constr0
DP_Office0
DP_Constr0
TE_Office0
TE_Constr0
500 1000 2000 3000 4000 6000 8000
500 1000 2000 3000 4000 6000 8000
Frequency (Hz)
Frequency (Hz)
Figuur 6. Percentage van de data dat op basis van een kwaliteitscriterium uitvalt,
bepaald per frequentie. Links voor het criterium SNR ≥ 0 dB, rechts voor het
criterium SNR ≥ 6 dB.
De dunne lijn geeft de uitvallers weer van de TEOAE metingen, de dikke lijn van de
DPOAE metingen, zowel in de onbelaste groep (blauwe lijnen) als in de belaste groep
(zwarte lijnen)
Nu blijkt er een groot verschil te zijn tussen de belaste en de onbelaste oren als het
gaat om het aantal betrouwbaar te meten emissies. Voor beide groepen geldt dat
resultaten in de hoge tonen meer uitvallers vertonen dan in de lage tonen. Voor de
belaste groep loopt het percentage uitvallers van de TEOAE’s op van minimaal 15%
op 1 kHz tot 40% op 4 kHz. Bij de onbelaste groep is het percentage maximaal 15%
bij 4 kHz.
Bij de DPOAE metingen is er een vergelijkbaar patroon zichtbaar en zitten de
uitvallers ook vooral in het hoge frequentiegebied, hier rond 8 kHz. De onbelaste
groep kent daar een uitvalpercentage van ongeveer 25%, in de lage frequenties blijft
het uitvalspercentage in deze groep zeer beperkt. Van de belaste groep valt minimaal
10% uit in de lage frequenties wat toeneemt tot 55% in de hoge tonen.
22

TE-amplitude (dB SPL)
-5 0 5 10
DP-amplitude (dB SPL)
-15 -10 -5 0 5 10 15
Er zijn echter ook argumenten om een hogere signaal-ruisverhouding dan 0 dB te eisen
als kwaliteitsmaat voor individuele monitoring. Een hogere emissiewaarde bij een
uitgangsmeting laat ruimte om op een later tijdstip een achteruitgang in het gehoor te
kunnen meten. Wanneer een emissie van zodanig lage waarde is dat de kans groot is
dat het op een volgende meting onder de ruisvloer duikt is er geen uitspraak meer
mogelijk over de emissiesterkte en dus ook niet over de mate van achteruitgang. Dus,
de meetbare emissie moet ruimte bieden voor verslechtering om een individu te
kunnen volgen met behulp van OAE’s. Eerder intern onderzoek [Helleman e.a., 2010]
heeft aangetoond dat een verschil in emissiesterkte van minimaal 6 dB tussen twee
opeenvolgende OAE-metingen duidt op een significante verandering. Wanneer een
signaal-ruisverhouding van meer dan 6 dB als kwaliteitseis gesteld zou worden, neemt
het aantal uitvallers echter drastisch toe (figuur 6). Dit geldt zowel voor de belaste
werknemers als voor de onbelaste groep. In de belaste groep valt 30% van de TEOAE
metingen uit en van DPOAE metingen varieert het percentage uitvallers, afhankelijk
van de frequentie, tussen 20% en 60%.
Wanneer de gemiddelde emissie berekend wordt op basis van oren die op een bepaalde
frequentie een emissiesterkte vertonen groter dan of gelijk aan de ruisvloer (dus
SNR ≥ 0), ontstaat een ander beeld (figuur 7) dan werd getoond op basis van alle ruwe
data (figuur 2 en 3). Het niveau van de achtergrondruis blijft echter hetzelfde.
Office0
Constr0
500 1000 2000 4000 8000
Office0
Constr0
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Frequency (Hz)
Figuur 7. Gemiddelde TEOAE-emissies (links) en gemiddelde DPOAE-emissies
(rechts) van de onbelaste groep (blauwe doorgetrokken lijn) en de belaste groep
(zwarte onderbroken lijn). Alleen de emissies met signaal-ruisverhouding ≥ 0 op de
betreffende frequentie zijn meegenomen. De stippellijnen geven de bijbehorende 95%
betrouwbaarheidsintervallen weer.
23

Na toepassing van het kwaliteitscriterium is de gemiddelde emissiesterkte van de
betrouwbare metingen voor zowel de TEOAE als de DPOAE metingen hoger dan in
het gemiddelde van de ruwe data, zoals weergegeven in figuur 2 en 3. De emissies die
onder het ruisniveau lagen zijn geëxcludeerd waarmee automatisch een verschuiving
naar boven optreedt. Daar er meer uitvallers in de hoge tonen zijn, is deze
verschuiving daar het grootst. Dit betekent dat in vergelijkbare ruiscondities de
resultaten van de betere oren zijn overgebleven voor analyse.
Daarnaast valt vooral op dat de eerder aanwezige verschillen tussen de belaste groep
en de onbelaste groep kleiner zijn geworden en dat de betrouwbaarheidsintervallen
elkaar geheel overlappen. De eerder gevonden significante verschillen in TE-overall
zijn ook verdwenen. In feite zorgt de kwaliteitseis aan de signaal-ruisverhouding voor
een inclusiebias naar de betere oren.
24

5 CONCLUSIE DEEL I: CROSS-SECTIONELE STUDIE
Met de gevonden resultaten en deze discussiepunten in het achterhoofd kunnen op
basis van de cross-sectionele data de volgende voorlopige conclusies geformuleerd
worden;
In de ruwe data lijken er op het oog verschillen te zijn tussen kantoorpersoneel en
belast personeel in de bouw. Slechts een paar van deze verschillen is daadwerkelijk
significant. Echter, alle meetmethoden vertonen een trend dat belaste werknemers
slechtere drempels en emissies hebben dan onbelaste werknemers. Ook blijkt dat de
oude werknemers significant lagere emissies hebben dan jonge werknemers, vooral in
de hogere frequenties.
Wanneer er echter eisen gesteld worden aan de kwaliteit van de emissies neemt het
aantal meetbare emissies die bruikbaar zijn voor analyses en individuele monitoring
drastisch af. Juist de slechtere oren in de belaste groep blijken niet meer betrouwbaar
meetbaar te zijn en bieden geen ruimte om eventuele verslechtering aan te tonen. Door
dit inclusiecriterium verdwijnen de verschillen tussen de belastingsgroepen die eerder
werden gevonden.
In feite betekent dit dat OAE’s voor een dergelijke populatie niet als universeel
screeningsinstrument ingezet kunnen worden.
25

6 RESULTATEN DEEL II: KORTE TERMIJN EFFECTEN
Het tweede deel van dit onderzoek bestaat uit een kortdurende longitudinale studie,
bedoeld om te kijken of er met behulp van OAE-metingen effecten van
lawaaiblootstelling op het gehoor tijdens de werkdag te meten zijn. De vraag daarbij is
of werknemers die gedurende hun werkdag blootgesteld worden aan lawaai een
verschil in gehoor laten zien vergeleken met een controlegroep van onbelast
kantoorpersoneel. De resultaten van de OAE-metingen zullen worden gekoppeld aan
de geluidsblootstelling op dezelfde dag, gemeten d.m.v. individuele dosimetrie.
Een tweede doelstelling van deze studie is om te kijken welke parameters gevoelig zijn
voor het meten van de ontwikkeling van gehoorschade, om deze eventueel toe te
passen in een longitudinale studie over een lange termijn.
Een kanttekening hierbij is dat het mechanisme van tijdelijke gehoorschade (temporary
threshold shift, TTS) mogelijk anders is dan blijvende gehoorschade (permanent
threshold shift, PTS). Op dit moment wordt er echter vanuit gegaan dat een korte
termijn studie inzicht kan geven in die parameters die relevant zouden kunnen zijn in
een longitudinale studie.
6.1 Dosimetrie
Alle personen, 34 belaste werknemers en 20 kantoormedewerkers, die deelnamen aan
het tweede deel van dit onderzoek kregen een dosebadge opgespeld, die de
geluidsblootstelling tussen de twee metingen in kaart bracht. Alle kantoormedewerkers
bleken een dagdosis te hebben van minder dan 80 dBA en voldoen hiermee inderdaad
aan de definitie van onbelast. Alle belaste proefpersonen hadden een dagdosis van
meer dan 80 dBA. Figuur 8 toont een histogram van deze L Aeq, 8hr waarden van de
belaste personen.
Opvallend is dat het merendeel van de deelnemers is blootgesteld aan een dosis ≥ 85
dBA, de grens waarbij de werkgever niet alleen verplicht is gehoorbescherming aan te
bieden, maar ook toe moet zien dat deze gehoorbeschermers ook daadwerkelijk
gedragen worden.
De waarden die hier gevonden worden zijn verkregen door middel van metingen op
schouderniveau, daar waar de dosisbadge gedragen is. Ze komen daardoor niet direct
overeen met het geluidsniveau in de gehoorgang. Het geluidsniveau in de gehoorgang
is het daadwerkelijke niveau dat het oor bereikt en schade toe kan brengen. Toch
vormen deze metingen op schouderhoogte wel een bruikbare schatting voor de
blootstelling tussen twee opeenvolgende meetmomenten.
26

6
5
4
aantal
3
2
1
0
80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100
LAeq (dBA)
Figuur 8. Verdeling van de gemeten geluidsblootstelling voor 34 belaste werknemers,
omgerekend naar een equivalente dosis voor een 8-urige werkdag.
6.2 Meetmomenten
Een belangrijke onderzoeksvraag in dit tweede deel van de studie was of dat effecten
van blootstelling op de korte termijn inzichtelijk gemaakt kunnen worden met behulp
van OAE-metingen. Hiervoor zijn 54 werknemers tijdens een zelfde werkdag
tenminste twee keer gemeten; één keer in de ochtend (t 1 ), zo vroeg mogelijk na het
begin van de werkdag, en één keer in de middag (t 2 ), aan het einde van de werkdag.
Bij al deze werknemers is ook een baseline meting afgenomen (t 0 ), welke voor het
grootste deel plaatsvond op een andere dag (aansluitend aan het PAGO). Voor een
klein deel van de groep (n=12) vond de baseline meting op dezelfde dag plaats als de
herhaalmetingen (t 1 en t 2 ), waarbij t 0 gepland was vóór aanvang van de
werkzaamheden, dus bij ‘geluidsnuchtere’ oren.
27

6.3 Individuele effecten
De blootstellingsgegevens die op deze manier verkregen zijn, kunnen per individu aan
de OAE-data gekoppeld worden. Ter illustratie volgt hieronder een beschrijving van
bloostelling en OAE-resultaten van drie blootgestelde werknemers bij wie alle
metingen op één dag hebben plaatsgevonden. Voor elke werknemer worden 3 figuren
weergegeven;
A. Verloop van de dagdosis; de hoogte van het geluidsniveau als functie van het
tijdstip waarop gemeten is. De gemiddelde dagdosis wordt weergegeven door een
horizontale (blauwe) lijn, en de drie meetmomenten worden weergegeven voor
verticale lijnen.
B. Verloop van de TEOAE resultaten over de drie meetmomenten; weergegeven met
drie lijnen (baseline, een meting halverwege de dag, eindmeting) die de
emissiesterkte per frequentie tonen
C. Verloop van de DPOAE resultaten over de meetmomenten; ook hier wordt de
emissiesterkte per frequentie weergegeven d.m.v. drie aparte lijnen voor elk
meetmoment.
28

6.3.1 Werknemer 1
Werknemer 1 is een timmerman (figuur 9). Gedurende enkele piekmomenten komt
zijn geluidsblootstelling in de buurt van 100 dBA. Het tweede deel van de dag is de
blootstelling wat lager dan het eerste deel wat resulteert in een dagdosis van 90,6 dBA.
Hij heeft gedurende de dag gehoorbescherming gedragen. Wat betreft TEOAEresultaten
is er voor deze persoon opvallend genoeg geen sprake van een verschil
tussen de baselinemeting en de eindmeting na een werkdag. Er is wel een verschil
zichtbaar tussen baseline en de meting op t 1 . Ook voor de DPOAE wordt het grootste
verschil gezien tussen baseline en t 1 of tussen de eindmeting en t 1 .
Erkmen 90.6
15
110
Erkmen
TEOAE sterkte
10
5
0
-5
t0
t1
t2
ruis
105
-10
Leq
100
95
90
-15
-20
1 1,5 2 3 4
frequentie Erkmen 90.6 (kHz)
B
85
15
80
10
75
70
0:00 1:00 2:00 3:00 4:00 5:00 6:00 7:00
tijd
A
DPOAE sterkte
5
0
-5
-10
-15
-20
t0
t1
t2
ruis
-25
-30
-35
1 2 4 8
frequentie (kHz)
C
Figuur 9. Individuele dagdosis (A) en bijbehorend OAE-patroon (B: TE, C: DP) van
werknemer 1 met het emissiepatroon per frequentie voor de drie meetmomenten.
29

Het lijkt er dus op dat deze persoon de meeste gehoorschade heeft opgelopen tussen
het moment van binnenkomst en halverwege de werkdag. Men kan eventueel ook
zeggen dat zijn gehoor zich halverwege de dag weer herstelt naar baseline. Wat hierbij
echter nog ontbreekt, is de individuele koppeling met de ruisvloer ten tijde van de
meting. Aannemend dat er een gemiddelde ruisvloer van -5 dB SPL aanwezig is, dan
is voor deze persoon de TEOAE-meting bij 1500 en 4000 Hz niet betrouwbaar. Voor
de DPOAE’s is het hele hoogste frequentiegebied niet betrouwbaar te meten. Er kan
dus feitelijk geen harde uitspraak over de gemeten verschillen gedaan worden.
Vroling 91.2
15
110
105
Vroling
TEOAE sterkte
10
5
0
-5
t0
t1
t2
ruis
100
-10
Leq
95
90
85
-15
-20
Vroling 91.2
1 1,5 2 3 4
B
80
15
frequentie (kHz)
75
10
70
0:00 1:00 2:00 3:00 4:00 5:00 6:00 7:00
tijd
A
DPOAE sterkte
5
0
-5
-10
-15
-20
t0
t1
t2
ruis
-25
-30
C
-35
1 2 4 8
frequentie (kHz)
Figuur 10. Individuele dagdosis (A) en bijbehorend OAE-patroon (B: TE, C: DP) van
werknemer 2 met het emissiepatroon per frequentie voor de drie meetmomenten.
30

6.3.2 Werknemer 2
Werknemer 2 (figuur 10) is een voorman timmerman, blootgesteld aan een dagdosis
van 91,2 dBA, waarbij hij gehoorbescherming heeft gedragen. Ook voor deze persoon
blijkt dat de blootstelling gedurende het eerste deel van de dag hoger is dan gedurende
de tweede helft.
De TEOAE resultaten laten een verschil zien tussen de baselinemeting en beide
metingen gedurende de werkdag, voornamelijk in de lage frequenties. Echter ook voor
de OAE-resultaten van deze persoon geldt dat bij een gemiddelde achtergrondruis van
-5 dB SPL alleen betrouwbare emissies gemeten zijn tijdens de baselinemeting. Op de
volgende meetmomenten zijn de emissies onder de ruisvloer gezakt waardoor er
eigenlijk geen exacte uitspraak over eventuele achteruitgang mogelijk is. Wel kan er
worden geconstateerd dat het verschil groter is dan het verschil tussen de
oorspronkelijke meting en de ruisvloer bij meting t 1 en t 2 . Voor de DPOAE-resultaten
geldt dat deze op alle meetmomenten niet betrouwbaar is te meten, aangezien alle
meetpunten zeer waarschijnlijk onder de ruisvloer liggen waardoor er in dit geval geen
uitspraak gedaan kan worden over individuele verandering.
31

Dekker 88.2
15
110
105
Dekker
TEOAE sterkte
10
5
0
-5
t0
t1
t2
ruis
100
-10
Leq
95
90
85
80
-15
-20
15
Dekker 88.2
1 1,5 2 3 4
frequentie (kHz)
B
75
10
70
0:00 1:00 2:00 3:00 4:00 5:00 6:00 7:00
tijd
A
DPOAE sterkte
5
0
-5
-10
-15
t0
t1
t2
ruis
-20
-25
-30
C
-35
1 2 4 8
frequentie (kHz)
Figuur 11. Individuele dagdosis (A) en bijbehorend OAE-patroon (B: TE, C: DP) van
werknemer 3 met het emissiepatroon per frequentie voor de drie meetmomenten.
6.3.3 Werknemer 3
Werknemer 3 (figuur 11) is een stelleur, met een dagdosis van 88.2 dBA. Tijdens het
eerste deel van de dag heeft deze man geen gehoorbescherming gedragen, in de
middag wel. Aan het verloop van de dosimetrie is te zien dat de blootstelling tijdens
het tweede deel van de dag ook wat hoger is.
De TEOAE resultaten laten geen verschil zien tussen de baselinemeting en beide
metingen gedurende de werkdag, behalve op 3 kHz, waar de eindmeting iets afwijkt
van de resultaten van beide eerdere metingen.
In de DPOAE resultaten zijn iets grotere verschillen te zien. Op drie punten, verspreid
in de lagere frequenties lijken de emissies van de eindmeting iets hoger dan bij de
eerdere metingen. In de hogere frequenties zijn duidelijkere verschillen te zien,
waarbij de emissies van de baseline meting het hoogst zijn. Gedurende de dag nemen
de emissies af in sterkte.
32

Echter ook voor deze persoon geldt dat bij een gemiddelde achtergrondruis van -5 dB
SPL geen betrouwbare emissies in de hoge frequenties gemeten zijn bij de laatste
meting. Daar zijn de emissies onder de ruisvloer gezakt waardoor een uitspraak over
de mate van achteruitgang lastiger wordt, behalve dan dat het verschil groter is dan het
verschil tussen de meting op t 1 en op t 2 .
6.4 Gevoelige parameters
Een van de doelstellingen van deze studie was om te onderzoeken welke parameters
gevoelig zijn voor het meten van ontwikkeling van gehoorschade, om deze eventueel
toe te passen in een longitudinale studie over een lange termijn. Op groepsniveau zijn
er geen significante verschillen gevonden. De individuele resultaten laten geen
eenduidig beeld zien. Hierdoor kan er op basis van deze studie geen uitspraak gedaan
worden of parameters uit OAE-metingen dan wel parameters uit het toonaudiogram de
meest relevante parameters zijn om gehoorschade op individueel niveau te volgen.
6.5 Groepseffecten
De gemiddelde emissiesterkte, en de gemiddelde ruisvloer, gemeten op de
verschillende meetmomenten is voor de beide belastingsgroepen weergegeven in
figuur 12. Hierin vallen een aantal aspecten op. Allereerst geldt ook voor deze
subpopulatie dat de onbelaste werknemers betere emissies lijken te hebben dan de
belaste werknemers.
Ten tweede blijkt uit deze data dat de ruisvloer op locatie niet verschilt van de ruis
gemeten tijdens het PAGO. Dus de meetomstandigheden ten tijde van de verschillende
meetmomenten zijn vergelijkbaar.
Maar het belangrijkste aspect is dat er slechts een klein verschil waarneembaar is in de
gemiddelde emissies op de verschillende meetmomenten. Dit verschil is echter niet
voor beide metingen en beide groepen consistent en dus is er geen sprake van een
trend in emissieverandering gedurende een werkdag.
Dit blijkt ook uit de repeated-measures ANOVA; voor zowel TE-overall als DPOAE-
6000 geldt dat er geen effect van meetmoment is (respectievelijk p=0.64 en p=0.57).
Bovendien wordt er met een gepaarde t-toets geen effect tussen de verschillende
tijdstippen gevonden (t 0 vs. t 1 , t 1 vs. t 2 en t 0 vs. t 2 ). Ook tussen beide belastingsgroepen
is er geen sprake van een significant verschillend verloop in de tijd (TEOAE p=0.44,
DPOAE p=0.67).
Er zijn dus geen significante dageffecten van blootstelling op de OAE’s meetbaar in
deze populatie.
33

TE-amplitude (dB SPL)
-5 0 5 10 15
DP-amplitude (dB SPL)
-15 -10 -5 0 5 10 15
Office0
Office1
Office2
Constr0
Constr1
Constr2
500 1000 2000 4000 8000
Office0
Office1
Office2
Constr0
Constr1
Constr2
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Frequency (Hz)
Figuur 12. Gemiddelde TEOAE-emissies (links) en gemiddelde DPOAE-emissies
(rechts) en ruisvloeren van de onbelaste groep (blauwe lijnen) en de belaste groep
(zwarte lijnen), gemeten tijdens de baselinemeting (doorgetrokken lijn), meting aan
het begin van de werkdag (t 1 , onderbroken lijn) en eindmeting (t 2 , stippellijn). De
ruwe data is weergegeven, zonder toepassen kwaliteitseis aan SNR.
Bij bovenstaande analyses naar het effect van blootstelling op OAE-responses, dient
echter rekening gehouden te worden met de gedragen gehoorbescherming. De grootste
effecten van blootstelling worden immers verwacht in de groep die aangeeft geen
bescherming te hebben gedragen. Deze vergelijken zijn daarom vooral interessant in
de subgroep van niet PBM-gebruikers.
In deze populatie waren er slechts twee werknemers die in de vragenlijst en het
blootstellingsdagboek aangaven tussen de metingen door geen bescherming te hebben
gebruikt. Deze groep is te klein om op een betrouwbare manier analyses voor een
subgroep niet PBM-gebruikers te herhalen.
34

7 DISCUSSIE DEEL II: KORTE TERMIJN STUDIE
De methodiek van dit deel van de studie brengt ook een aantal discussiepunten met
zich mee, aangezien de onderzoeksopzet en methode grotendeels werden bepaald door
de mogelijkheden in de praktijksituatie.
Een belangrijk aspect van de metingen in deel 2 van deze studie is het feit dat er
herhaald gemeten is. Daarbij is eerst een baseline meting afgenomen, in de meeste
gevallen aansluitend aan het PAGO. Het tijdstip van deze meting was afhankelijk van
het tijdstip waarop de werknemers door de arbodienst zijn uitgenodigd voor het
PAGO, wat varieert over de dag. Dus het is mogelijk dat een aantal werknemers pas na
een aantal uur werken, en dus ook een aantal uur geluidsblootstelling, een PAGO heeft
ondergaan. Er wordt geschat dat de werknemers voor het toonaudiogram tijdens het
PAGO ongeveer 1,5 tot 2 uur vrij van blootstelling zijn geweest, maar toch is TTS niet
in alle gevallen uit te sluiten.
Hetzelfde geldt voor de ochtendmeting (t 1 ), waarvan het tijdtip zo vroeg mogelijk
tijdens een werkdag is gekozen. Echter de werknemers zijn tijdens één meetdag op
volgorde gemeten, waardoor de één rond 8 uur ’s ochtends is gemeten en de andere
rond 11 uur ’s ochtends. In de belaste groep kan er in sommige gevallen dus ook
voorafgaand aan meting t 1 al sprake van lawaaibelasting, en TTS, zijn geweest.
Door middel van een korte vragenlijst is nagegaan of men lawaaibelast is geweest
voorafgaand aan de meting en of dat men toen gehoorbescherming heeft gedragen.
Dus er is enige retrospectieve controle op de meetgegevens toe te passen maar dat is
op basis van wat de werknemers zelf hebben gerapporteerd. Vooral bij de vragen naar
gehoorbescherming mag er niet zonder meer van uitgegaan worden dat de antwoorden
niet zijn gekleurd door wat sociaal wenselijk is. Het is dus de vraag in hoeverre
gehoorbescherming daadwerkelijk gedragen is.
7.1 Meetmomenten
Bij een twaalftal werknemers zijn alle metingen op dezelfde dag afgenomen, waarbij
aangenomen kan worden dat de baseline meting ‘schoon’ was, en dat de periode tussen
de daaropvolgende metingen steeds vergelijkbaar was (ongeveer 4 uur).
Van de overige 22 werknemers is het tijdstip van de metingen niet precies bekend
evenals de eventueel daaraan voorafgaande lawaaiblootstelling. Hierdoor kunnen de
baselinemeting en meting 1 enigszins vervuild zijn in termen van lawaaibelasting.
Het vergelijken van de verschillende baselinemetingen en verschillende tijdstippen
waarop t 1 is afgenomen laat geen significante verschillen zien in de resultaten. Dus het
analyseren van de totale groep data was gerechtvaardigd.
35

Echter op het moment dat de baselinemeting niet schoon is, kan er al vermindering in
emissiesterkte (t.o.v. een schone baseline) hebben plaatsgevonden. Een verschil tussen
baseline en t 1 is dan kleiner of zelfs niet meer aanwezig. Dit zou dus voor
onderschatting van het daadwerkelijke effect kunnen zorgen.
Daarom worden bovenstaande analyses van de OAE-responses op verschillende
tijdstippen gesplitst voor de werknemers met een schone baselinemeting en de overige
werknemers (figuur 13).
10
10
15
15
TE amplitude (dB SPL)
5
0
DP amplitude (dB SPL)
TE amplitude (dB SPL)
10
55
0
-50
-10
T0
T1
T2
DP amplitude (dB SPL)
10
5
0
-5
-10
-5
-15-5
-15
500 1000 2000 4000 8000
frequency (Hz)
500 1000 2000 4000 4000 8000 8000
frequency (Hz) (Hz)
500 1
15 10
15
10
10
DP amplitude (dB SPL)
TE amplitude (dB SPL)
5
0
-50
-10
T0
T1
T2
DP amplitude (dB SPL)
5
0
-5
-10
T0
T1
T2
-15 -5
-15
000 8000
500 1000 2000 4000 8000
frequency (Hz)
500 1000 2000 4000 8000
frequency (Hz)
Figuur 13. Gemiddelde TEOAE-emissies (links) en gemiddelde DPOAE-emissies
(rechts) van de belaste werknemers met een schone baselinemeting (boven) en de
overige belaste werknemers (onder), gemeten tijdens de baselinemeting
(doorgetrokken lijn), meting aan het begin van de werkdag (t 1 , onderbroken lijn) en
eindmeting (t 2 , stippellijn).
36

% Removed data
0 10 20 30 40 50 60
DP-amplitude (dB SPL)
-15 -10 -5 0 5 10 15
In de gemiddelde TEOAE-resultaten van de werknemers met een schone
baselinemeting is een trend van verslechtering te zien tussen de baselinemeting en de
opeenvolgende metingen. Deze verschillen zijn in deze kleine groep echter niet
significant.
In de DPOAE-resultaten is deze trend minder duidelijk aanwezig en zijn er slechts
vergelijkbare verschillen in het gebied rond de 4000 Hz.
Bij de overige werknemers waar een schone uitgangsmeting niet gegarandeerd is zijn
deze effecten minder duidelijk.
Het bespreken van diverse cases laat zien dat er in individuele gevallen wel verschillen
zijn tussen de verschillende meetmomenten, maar de nadere uitwerking hiervan valt
buiten het bestek van deze rapportage.
7.2 Kwaliteitscriterium
De bovenstaande analyses hebben betrekking op de ruwe data. Ook voor deze dataset
geldt dat er een kwaliteitseis van een voldoende signaal-ruisverhouding gehanteerd
zou moeten worden. Wanneer er weer gekozen wordt voor inclusie van resultaten met
SNR ≥ 0 dB wordt het aantal bruikbare metingen drastisch verkleind. Het percentage
metingen dat uitvalt, is vergelijkbaar voor de drie meetmomenten (figuur 14). Ook hier
is het hoogste percentage uitvallers te zien in de belaste groep en in de hoge
frequenties. Voor deze groep is slechts in de helft van de gevallen sprake van een
betrouwbare meting.
500 1000 2000 3000 4000 6000 8000
500 1000 2000 4000 8000
Frequency (Hz)
Frequency (Hz)
Figuur 14. Links: percentage van de DPOAE-data dat op basis van een
kwaliteitscriterium SNR ≥ 0 dB uitvalt, bepaald per frequentie. De drie lijnen geven
de uitvallers op de drie meetmomenten weer. Rechts: de gemiddelde DPOAE data
voor de twee groepen op de drie verschillende meetmomenten na exclusie van de oren
die niet voldoen aan de kwaliteitseis.
37

Omdat het een vergelijkende studie betreft over drie meetmomenten is het belangrijk
dat er bij alle drie de metingen betrouwbare resultaten gevonden worden. Dat was
slechts het geval in 14 van de 54 herhaald gemeten werknemers, wat betekent dat de
uitgevoerde OAE-metingen in 40 oren geen betrouwbaar resultaat heeft opgeleverd.
Door deze oren uit de analyse te laten, nemen de verschillen tussen de
belastingsgroepen af en verdwijnen de verschillen tussen de meetmomenten
(figuur 14).
Er is een mogelijkheid om deze oren toch mee te nemen in de resultaten en de dataanalyse.
Omdat de emissie lager is dan de ruisvloer, en daarin verdwijnt, kan er geen
betrouwbare uitspraak gedaan worden over de sterkte van de emissie. Wat echter wel
bekend is, is dat de emissiesterkte kleiner of gelijk is aan de ruisvloer. De
emissiesterkte zou dus vervangen kunnen worden door het niveau van de ruisvloer;
deze methode wordt ‘noisefloor substitutie’ genoemd. Dit kan alleen mits de ruisvloer
voldoende laag is, wat een probleem zou kunnen worden bij het meten op locatie.
Echter uit deze studie blijkt dat er geen significante verschillen zijn tussen de ruisvloer
gemeten in een stille ruimte tijdens de baseline metingen en de ruisvloer gemeten op
locatie.
Door noisefloor substitutie toe te passen zouden er meer metingen meegenomen
kunnen worden in de analyse, echter het leidt wel tot een onderschatting van het
werkelijke effect. Deze nadere analyse is bij deze kleine groepen deelnemers niet
uitgevoerd.
7.3 Algemene methodologische aspecten
Naast de bovengenoemde invloed van de verschillende tijdstippen van meten zijn er
nog een aantal factoren dat invloed kunnen hebben gehad op de gepresenteerde
resultaten.
Het gebruik van de gehoorbescherming kan als een confounder in de relatie tussen
blootstelling en gehoor optreden. Het consistent dragen van persoonlijke
beschermingsmiddelen laat op groepsniveau enige trend zien; diegene die consistent
PBM gebruiken hebben betere emissie. Dit effect was echter niet significant. Op
groepsniveau is er dus geen sprake van een duidelijke invloed van gehoorbescherming.
Tijdens de dosimetrie is de dosis op schouderhoogte gemeten, dus geeft het niet exact
de lawaaiblootstelling in de gehoorgang weer. De demping van de al dan niet gedragen
gehoorbescherming is bij de bepaling van de blootstelling niet meegenomen, maar dat
heeft natuurlijk wel invloed op de resultaten zoals die met OAE’s in het oor gemeten
wordt. Daarom is hier over de relatie tussen de individuele dosimetrie en de
individuele OAE-resultaten geen uitspraak gedaan.
38

8 CONCLUSIE DEEL II: KORTE TERMIJN EFFECTEN
De gemeten OAE-responses laten op groepsniveau geen meetbare effecten zien van
geluidsblootstelling tijdens een reguliere werkdag. Op individueel niveau zijn er in
sommige gevallen wel verschillen tussen de meetmomenten te zien. Echter voor
koppeling aan individuele blootstelingsgegevens en een harde conclusie op dit gebied
zijn meer analyses nodig.
Voor dit deel van de studie geldt dat kwaliteitseisen aan de emissiesterkte het aantal
bruikbare metingen drastisch verkleinen, zoals wij dat ook in andere studies hebben
moeten vaststellen. Hierdoor blijven dus de betere oren over en worden de verschillen
tussen de groepen kleiner. Als er geen betrouwbare emissies zijn, zijn ze ook niet te
gebruiken om gehoorschade gedurende een werkdag te volgen. Voor een groot deel
van deze populatie bleek dat het geval. OAE’s lijken daarmee niet toepasbaar als
monitoring instrument gedurende een werkdag voor de gehele populatie van
lawaaibelaste werknemers in de bouw.
39

9 ALGEMENE DISCUSSIE
De opzet en uitvoering van deze studie was, omdat deze tijdens de dagelijkse praktijk
van de bouwnijverheid werd uitgevoerd, afhankelijk van een aantal praktische
randvoorwaarden. Er zijn daarom een aantal methodologische aspecten die het
betrouwbaar meten van otoakoestische emissies en de juiste analyse van de verkregen
resultaten beïnvloed hebben. Een aantal van deze aspecten is eerder uitgebreid aan bod
gekomen, en zal hier daarom slechts kort genoemd worden.
Allereerst het feit dat er werknemers van twee verschillende bedrijven gemeten zijn.
Veel bedrijven in de bouw zijn klein van omvang, en werknemers van grote bedrijven
zijn vaak werkzaam op verschillende locaties, verdeeld over kleine groepen. Om
voldoende personen in het onderzoek mee te nemen zijn de metingen uitgevoerd bij
twee bouwbedrijven; BAM Wonen Alkmaar en Hein Schilderbouw (HSB) Volendam.
De analyses zijn gebaseerd op de hele dataset waarbij de resultaten van werknemers
van beide bedrijven samen zijn genomen, uitgaande van twee vergelijkbare populaties.
Er blijkt echter een verschil te zijn tussen de werknemers BAM en HSB in de
uitgangsmeting van het gehoor. Het audiogram van de onbelaste werknemers van HSB
was slechter dan dat van de werknemers van BAM. Zoals eerder gezegd kan dit
verschil verklaard worden door verschil in leeftijd, verschil in testcondities en een
verschil in werkverleden.
Daarnaast is er het aspect van de gekozen controlegroep. Het is erg moeilijk om in de
bouwnijverheid een controlegroep te vinden die nooit is blootgesteld aan lawaai.
Omdat een groot deel van het kantoorpersoneel vanuit een bouwfunctie is
doorgestroomd zou er eigenlijk een driedeling gemaakt moeten worden, in een belaste
groep, een nooit belaste groep (en dus schoon), en in een ooit belaste groep.
Bovendien is het nog maar de vraag in hoeverre de oren van de huidige kantoorgroep
in het heden belast zijn of niet. Vaak betreft het uitvoerders of leidinggevenden die
over de timmerwerf of de bouwplaats heen lopen. In die zin zijn hun hedendaagse
werkzaamheden ook niet totaal onbelast, hoewel de resultaten van de dosimetrie in
deze studie uitwijzen dat het kantoorpersoneel tijdens de meetdag inderdaad voldeed
aan de definitie van onbelast.
Verder speelt het effect van het tijdstip waarop de verschillende herhaalde metingen
zijn uitgevoerd een rol. De baselinemeting was niet in alle gevallen schoon. Hoewel
dit op het oog geen invloed op de resultaten heeft gehad, kan het eventuele effecten
van het verloop van emissies in de tijd tussen baseline en de eerste meting (dus
emissiesterkte als functie van blootstellingstijd) wel verkleinen of vertroebelen.
Tenslotte kan het gebruik van gehoorbescherming als een confounder in de relatie
tussen blootstelling en gehoor optreden.
40

Al met al zijn er veel factoren die een ruis introduceren in de gegevens. Deze factoren
kunnen verstorend zijn bij het meten van kleine verschillen tussen belastingsgroepen
en verschillende meetmomenten. Daarnaast zijn de onderzoeksgroepen vrij klein
– 34 bouwvakkers van verschillende leeftijden en met verschillende blootsteling en 20
kantoormensen. Met inachtneming van de genoemde verstorende variabelen zijn deze
groepen te klein om ook echt een effect van kortdurende geluidsblootstelling aan te
kunnen tonen.
9.1 Consequenties voor lange termijn studie
Naast het beantwoorden van eerder genoemde onderzoeksvragen, was het doel van
deze studie ook om als pilot te fungeren voor een eventuele grote longitudinale studie
die het AMC in samenwerking met Arbouw uit zou willen voeren, waarbij OAE
metingen over een langere periode van lawaaiblootstelling in de bouwnijverheid
uitgevoerd zouden worden.
De resultaten van deze studie hebben grote consequenties voor de uitvoer van deze
longitudinale studie. Deze zijn grotendeels afhankelijk van de vraagstelling die met die
longitudinale studie beantwoord zou moeten worden.
Een uitspraak over de bruikbaarheid van OAE-metingen in de arbeidsgeneeskundige
praktijk van de bouwnijverheid kunnen op basis van onderhavig onderzoek reeds
gedaan worden.
Het longitudinale onderzoek zou zich kunnen richten op het langdurig volgen van een
populatie die blootgesteld wordt aan lawaai teneinde de individuele ontwikkeling van
gehoorschade in kaart te brengen. Door een tal van factoren, zoals de kwaliteit van de
OAE-metingen bij een bestaand gehoorverlies, het consistente gebruik van PBM,
logistieke randvoorwaarden, is het moeilijk om een voldoende homogene
onderzoekspopulatie te krijgen. Andere populaties lijken voor een dergelijk onderzoek
beter toegankelijk en controleerbaar.
Gezien het aantal oren dat uitvalt wanneer er een kwaliteitseis aan de
(betrouwbaarheid van de) OAE-resultaten gesteld wordt, lijkt het volgen van
individuele gehoorschade alleen zinvol bij onbeschadigde jonge oren.
Het idee voor de longitudinale studie was dan ook om een jonge populatie
bouwvakkers vanaf het begin van hun opleiding en daarna ook op hun werkplek te
volgen. In de praktijk blijkt echter dat er in deze groep veel sprake is van uitval omdat
deze jongeren als ze eenmaal werkzaam zijn zich door het hele land verspreiden en de
kans op volgen klein is. Dus een dergelijke studie is lastig in de praktijk te brengen.
41

10 CONCLUSIE & AANBEVELINGEN
Conclusies
Algemene conclusie naar aanleiding van deze korte termijn studie, uitgevoerd bij twee
bouwbedrijven in opdracht van Arbouw, is dat het meten van otoakoestische emissies
niet universeel toepasbaar is tijdens de PAGO’s in de bouwnijverheid.
Er zijn teveel werknemers bij wie de OAE’s ofwel niet gemeten kunnen worden ofwel
niet voldoende sterk zijn om er betrouwbare uitspraken over te doen. Bovendien blijkt
dat er in veel gevallen weinig ruimte in de emissiesterkte is om de ontwikkeling van
individuele gehoorschade met behulp van OAE’s te volgen. Hiermee is de
onderzoeksvraag van Arbouw beantwoord.
Aanbevelingen
De resultaten van deze korte termijn studie laten zien dat een longitudinale studie naar
OAE’s in de bouwpopulatie niet haalbaar is en dat er in samenspraak met Arbouw naar
alternatieven gezocht zal worden om de problematiek van lawaaislechthorendheid in
deze populatie beter in kaart te kunnen brengen.
Allereerst zou Arbouw beter zicht moeten krijgen op de ontwikkeling van
gehoorschade bij jongeren. Daarvoor zijn extra audiogramdata nodig van jongeren in
de bouw. In de eerder uitgevoerde retrospectieve studie [Leensen e.a. 2007] bleek dat
jongeren in de bouw sneller lawaaischade ontwikkelden dan door de ISO-modellen
voorspeld wordt. Met ongeveer 20.000 audiogrammen van bouwmedewerkers jonger
dan 25 jaar, kan meer inzicht verkregen worden in de ontwikkeling van gehoorschade
tijdens de eerste jaren van blootstelling.
Ook is van belang dat Arbouw zich richt op een goede individuele monitoring van
geluidsblootstelling. De blootstellingschattingen waar Arbouw nu gebruik van maakt
zijn enigszins gedateerd en voornamelijk gebaseerd op groepsdata. Voor een deel zijn
zij ook geschat op basis van de audiometrische effecten zodat een niet transparante
wederzijdse afhankelijkheid is ontstaan tussen oorzaak en gevolg. Het individueel
bepalen van een dagdosis kan meer inzicht geven in het geluid dat werknemers –
letterlijk - om de oren krijgen en de variatie van deze niveaus. Het is bekend dat er in
de bouwnijverheid veel variatie is in lawaaiblootstelling, afhankelijk van de taak en de
locatie waar men werkt, de hoeveelheid collega’s en andere achtergrondgeluiden en de
mate waarin men gehoorbescherming draagt. In het kader hiervan kan gedacht worden
aan meer geavanceerde dosimetrie waarbij bijvoorbeeld ook piekgeluiden gemeten
kunnen worden of waarbij de demping van gehoorbescherming meegenomen wordt
door in de gehoorgang te meten.
42

Ten derde kan de toepasbaarheid van spraak-in-ruistesten in deze populatie onderzocht
worden. Door het AMC is een reeds bestaande online zelf-test (www.oorcheck.nl)
aangepast zodat deze specifiek gevoelig is voor lawaaislechthorendheid [Leensen &
Dreschler, 2009]. Dit zou een goed screeningsinstrument kunnen zijn om op afstand en
frequent het gehoor van werknemers in de bouw te volgen. De bruikbaarheid van een
dergelijke test zou in een vervolgstudie onderzocht kunnen worden.
43

REFERENTIES
Attias, J., Furst, M., Furman, V., Reshef, I., & Bresloff, I. (1995). Noiseinduced
otoacoustic emission loss with or without hearing loss. Ear and Hearing, 16,
612-618.
Attias, J., Horovitz, G., El-Hatib, N., & Nageris, B. (2001), Detection and
Clinical Diagnosis of Noise-Induced Hearing Loss by Otoacoustic Emissions, Noise
Health, 3, 12, 19-31.
Balatsouras, D. G. (2004), The evaluation of noise-induced hearing loss
with distortion product otoacoustic emissions, Med Sci Monit, 10, 5, p. CR218-CR222.
Brown, M. & Nuttall, A. (1984). Efferent control of cochlear of inner hair
cell responses in the guinea pig. Journal of physiology, 354, 625-646.
Collet, L., Moulin A, Gartner, M., & Morgon, A. (1990). Age-related
changes in evoked otoacoustic emissions. Annual Otology Rhinology and
Laryngology, 99, 993-997.
Desai, A., Reed, D., Cheyne, A., Richards, S., & Prasher, D. (1999),
Absence of otoacoustic emissions in subjects with normal audiometric thresholds
implies exposure to noise, Noise Health, 1, 2, 58-65.
Fex, J. (1967). Efferent inhibition in the cochlea related to hair cell
deactivitiy;study of postsynaptic activity if the crossed olivocochlear fibers in the cat.
Journal of the acoustical society of America, 45, 666-6675.
Fex, J. (2008). Augmentation of cochlear microphonic by stimulation of
efferent fibers in the cochlea. Acta otolaryngology (Stockh.), 50, 540.
Furst, M., Reshef, I., & Attias, J. (1992). Manifestation of intense noise
stimulation on spontateous otoacoustic emission and threshold microstructure;
Experimental and model. Journal of the acoustical society of America, 91, 1003-1014.
Galambos, R. (1956). Suppression of auditory activity by stimulation of
efferent fibers to cochlea. Journal of neurophysiology, 19, 424-437.
Gifford, M. & Guinan, J. (1987). Effects of electrical stimulation of medial
olivocochlear neurons on ipsilateral and contralateral cochlear responses. Hearing
research, 29, 179-194.
44

Hall, A. & Lutman, M. (1999). Methods for early identification of noiseinduced
hearing loss. Audiology, 38, 277-280.
Hamdan, A. L., Abouchacra, K. S., Zeki Al Hazzouri, A. G., & Zaytoun, G.
(2008), Transient-evoked otoacoustic emissions in a group of professional singers who
have normal pure-tone hearing thresholds, Ear Hear, 29, 3, 360-377.
Helleman HW, Jansen EJ, Dreschler WA. (2010), Otoacoustic emissions in
a hearing conservation program: general applicability in longitudinal monitoring and
the relation to changes in pure-tone thresholds, Int J Audiol, 43, 6, 307-322.
Harris, F., Probst, R., & Wenger, R. (1991). Repeatability of transient
evoked otoacoustic emissions in normally hearing humans. Audiology, 30, 135-141.
Liberman, M. C. (1989). Rapid assessment of sound-evoked olivocochlear
feedback;suppression of compound action potential by contralateral sound. Hear Res,
38, 47-56.
Leensen, M. C.J., Helleman, H.W., Dreschler, W.A., (2007),
Lawaaislechthorendheid in de bouwnijverheid, Stichting Arbouw, ISBN
9789077286975
Leensen, M. C. J. & Dreschler, W. A., (2009), Oorcheck en
lawaaislechthorendheid. AMC-CEA-117, Amsterdam.
LePage, E. L. & Murray, N. M. (1998), Latent cochlear damage in personal
stereo users: a study based on click-evoked otoacoustic emissions, Med J Aust, 169,
11-12, 588-592.
Lucertini, M., Moleti, A., & Sisto, R. (2002). On the detection of early
cochlear damage by otoacoustic emission analysis. J Acoust Soc Am, 111, 972-978.
Marshall, L. & Heller, L. M. (1996). Reliability of transient evoked
otoacoustic emssions. Ear Hear, 17, 237-254.
Prasher, D. (1998). Protection against noise-concerted action. 3rd European
conference (Stockholm).
Sliwinska-Kowalska, M. & Kotylo, P. (2002). Occupational exposure to
noise decreases otoacoustic emission efferent suppresion. Int J Audiol, 41, 113-119.
45

Sliwinska-Kowalska, M. & Sulkowski, W. (1997). Measurements of clickevoked
otoacoustic emissions in industrial workers with noise-induced hearing loss.
Int J Med Environ Health, 10, 441-459.
Warr, W. & Guinan, J. J. (1979). Efferent innervation of the organ of Corti:
two separate systems. Brain Res, 173, 152-155.
46

BIJLAGE I – VRAGENLIJST UITGANGSMETING
personeelsnummer:
Datum onderzoek: - - 200 Tijd onderzoek:
Locatie:
BAM
(Alkmaar)
A. Persoonlijke gegevens
Naam:
Geboortedatum: - -
Functie - -
Hoeveel jaar werkt u in de bouw
Hoeveel jaar werkt u in deze functie
Hoeveel jaar bent u blootgesteld geweest aan lawaai in
uw werk
Indien u nu een kantoorfunctie heeft, heeft u vroeger wel JA NEE
in de bouw gewerkt
Zo ja, hoeveel jaar
In welke functie
Zou u de hele lijst willen invullen ook vindt u niet alle vragen op u van toepassing De
onderdelen C t/m F kunt u van tevoren beantwoorden. Bij voorbaat dank voor uw
medewerking!
B. Huidige situatie (graag direct voor aanvang van het onderzoek invullen)
Hoeveel uur geleden was uw laatste dienst
8 of meer uren
4-8 uren
2-4 uren
1-2 uren
minder dan 1 uur
Heeft u toen gehoorbescherming gedragen JA NEE
Zo nee, waarom niet
Heeft u op dit moment last van oorsuizen JA NEE
Bent u momenteel verkouden JA NEE
Heeft u aspirine gebruikt de afgelopen 24u JA NEE
Bent u in de laatste 24u aan ander hard geluid
blootgesteld
(motorrijden, popconcert, disco, doe-het-zelf-apparatuur,
etc)
JA NEE
47

C. Informatie omtrent het gehoor (graag van tevoren invullen)
Vindt u dat u slechthorend bent JA NEE
Zo ja, wat is de oorzaak
Is uw gehoor achteruit gegaan het afgelopen jaar JA NEE
Draagt u een hoortoestel JA NEE
Komt slechthorendheid voor in uw familie JA NEE
Heeft u vaak/soms/zelden last van: vaak soms zelden/nooit
1. last van een verminderd gehoor 1 2 3
2. last van oorsuizen 1 2 3
3. problemen met verstaan in rumoer
1 2 3
(vergadering, verjaardag of receptie etc)
4. problemen met verstaan in stilte
1 2 3
(televisie, in stille kamer, telefoneren in stilte etc)
5. problemen met het horen van signalen
(waarschuwingssignaal, toeter, alarmbel, sirene
etc)
1 2 3
6. problemen met het onderscheiden van geluiden 1 2 3
(stemmen of tonen in muziek herkennen etc)
7. moeite met horen waar een geluid vandaan komt 1 2 3
(stem, auto, waarschuwingssignaal etc)
8. last van te harde/ vervelende geluiden
1 2 3
(die voor anderen wel acceptabel klinken)
9. andere klachten over uw gehoor JA NEE
Zo ja, welke
D. Medische gegevens (graag van tevoren invullen)
Gebruikt u momenteel medicijnen JA NEE
Zo ja, welk medicijn
Heeft u in het verleden een chemokuur ondergaan JA NEE
Rookt u of heeft u gerookt JA NEE
Zo ja, hoeveel jaar rookt u of heeft u gerookt
Zo ja, hoeveel sigaretten (ongeveer) per dag
48

E. Blootstelling aan lawaai in werksituatie (graag van tevoren invullen)
Wilt u hieronder het antwoord dat het meest van toepassing is aankruisen:
1. Hoeveel uur per dag werkt u in lawaai 8 of meer uren
4-8 uren
2-4 uren
1-2 uren
minder dan 1 uur
2. Hoeveel uur per dag draagt u gehoorbescherming 8 of meer uren
4-8 uren
2-4 uren
1-2 uren
minder dan 1 uur
3. Hoe vaak denkt u dat het voorkomt dat u geen
gehoorbescherming draagt, terwijl het eigenlijk wel
zou moeten
4. Wat is de reden dat u (soms) geen gehoorbescherming
draagt
vaak
regelmatig
soms
zelden
nooit
zit niet lekker
te veel moeite
moeilijk te
communiceren met
collega’s
u vindt het niet nodig
anders, nl:
5. Om wat voor een soort gehoorbescherming gaat het
(meerdere antwoorden mogelijk indien meerdere
soorten tegelijk worden gebruikt)
6. Het achtergrondgeluid tijdens mijn werk is (in de
meest voorkomende situatie) zonder
gehoorbescherming zodanig dat het mogelijk is een
collega, op ca. 1 meter afstand te horen (verstaan hoeft
niet) als deze:
geen
oordoppen/pluggen
kappen
otoplastieken
fluistert
op normaal niveau
praat
hard praat
schreeuwt
in het oor praat
het is zo luid dat ik
mijn collega's helemaal
49

niet kan horen
7. Kruis aan als van toepassing is:
het geluidsniveau is zonder gehoorbescherming onaangenaam
het geluidsniveau is zonder gehoorbescherming pijnlijk
F. Blootstelling aan lawaai in privé-situatie (graag van tevoren invullen)
In mijn vrije tijd doe/deed ik aan:
motorrijden: uren/week:........ (gemiddeld)
bespelen muziekinstrument. instrument: .................. uren/week:........
schieten: uren/week:........
doe-het-zelven met elektrisch gereedschap: uren/week:........
beluisteren harde muziek (b.v. in de auto, met hoofdtelefoon): uren/week:........
uitgaan naar gelegenheden met luide muziek: uren/week:........
anders waarbij lawaai aan te pas komt, namelijk: .................. uren/week:........
50

BIJLAGE II – DAGBOEK DOSIMETRIE
Geluidsdagboek bij dosimeternr (nulmeting):
Locatie meting/Bedrijf:
Datum:
Naam:
Nummer:
Tijd aan:
Tijd uit:
Wilt u op dit formulier duidelijk aangeven:
• Werkzaamheden met begin- en eindtijden
• Soort machines gebruikt tijdens werkzaamheden
• Pauzes (locatie)
• Alles wat van invloed is op de geluidsbelasting
• Gehoorbescherming gedragen ja of nee
Voorbeeld:
1
Nr
Tijd
7:15-7:30
Locatie/activiteit
Werkzaamheden
Zagen hardhout
Soort machine
Cirkelzaag
Andere
geluidsbron
Afzuiginstallatie
Afkortzaag
Gehoorbeschermin
g
Ja
2
7:30-7:50
Frezen hardhout Kettingfrees Ja
3
11:15-11:30
Zie 1
Nee
51

Nr
Tijd
Locatie/activiteit
Werkzaamheden
Soort machine
Andere geluidsbron
Gehoorbescherming
52