11.01.2015 Views

Suriname - "Ik geloof in jou" - VVOB

Suriname - "Ik geloof in jou" - VVOB

Suriname - "Ik geloof in jou" - VVOB

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

l lang was er een wens om te werken aan een verzamel<strong>in</strong>g van ideeën rondom leerl<strong>in</strong>ggericht<br />

en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. De verschillende spelers <strong>in</strong> de sector,<br />

het M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g, de verschillende NGO’s, UNICEF, <strong>VVOB</strong>,<br />

de Nederlandse Ambassade en IDB benadrukten allen het belang van een duidelijke richt<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />

het onderwijs, waarbij de leerl<strong>in</strong>g en het leerproces uitgangspunt zijn. De zoektocht naar concretiser<strong>in</strong>g<br />

van de onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gsplannen leidde tot het onderwijsproject: ’<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong><br />

jou! ‘<br />

In juli 2007 startte een uniek samenwerk<strong>in</strong>gsproject tussen MINOV, <strong>VVOB</strong> en UNICEF. Al<br />

snel was ‘de droom’ duidelijk. Een proces op gang brengen door middel van een brede dialoog<br />

<strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g: alle betrokkenen ruimte geven ervar<strong>in</strong>gen en ideeën uit te wisselen over<br />

kwaliteitsvol onderwijs. Dit boek is het resultaat van dit omvangrijke proces met als doel een<br />

positieve bijdrage te leveren aan de realiser<strong>in</strong>g van leerl<strong>in</strong>ggericht en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs <strong>in</strong><br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Op de bijbehorende dvd wordt het onvangrijke ontstaansproces gedetailleerd <strong>in</strong> beeld<br />

gebracht <strong>in</strong> de documentaire ‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’<br />

Het boek is veelzijdig. Kleurrijk, door de <strong>in</strong>breng van talentvolle jonge kunstenaars. Inspirerend,<br />

door vijftien <strong>in</strong>terviews met bekende <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>rs. Spraakmakend, door de motiverende verhalen<br />

van burgers uit het gehele land over hun positieve leerervar<strong>in</strong>gen en wensen voor het onderwijs.<br />

Leerrijk, door de presentatie van verdiepende kennis en <strong>in</strong>formatie over vernieuw<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het<br />

onderwijs.<br />

De <strong>in</strong>houd geeft <strong>in</strong> de verschillende hoofdstukken het hele onderwijsveld weer aan de hand van<br />

een bloem als symbool voor groei en vernieuw<strong>in</strong>g. Het hart van de bloem, het leren en de<br />

leerl<strong>in</strong>g, staat telkens centraal. Van hieruit wordt naar buiten toe gewerkt naar de leerkracht<br />

en de klas, de school, de ouders en de gemeenschap, het krachtenveld dat de onderwijssector<br />

be<strong>in</strong>vloedt en ideeen rondom vernieuw<strong>in</strong>g. Dit kader kan richt<strong>in</strong>g geven voor de toekomst.<br />

Het geeft ideeen over wat leerl<strong>in</strong>ggericht en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs <strong>in</strong>houdt en waarom het<br />

zo belangrijk is voor de ontwikkel<strong>in</strong>g van ons menselijk kapitaal. Het benadrukt ook dat onderwijs<br />

een zaak van iedereen is en dat samenwerken essentieel is voor het verder vormgeven van<br />

kwaliteitsvol onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>.<br />

Het boek is bedoeld om een impuls te geven aan <strong>in</strong>dividuele leerkachten, scholen, pedagogische<br />

<strong>in</strong>stituten, lerarenopleid<strong>in</strong>gen, aan de structurele professionaliser<strong>in</strong>g van leerkrachten,<br />

aan beleidsmedewerkers en afdel<strong>in</strong>gen van het M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g.<br />

De wens is dat de ideeën <strong>in</strong> dit boek bij zullen dragen aan de bundel<strong>in</strong>g van de vele positieve<br />

<strong>in</strong>itiatieven b<strong>in</strong>nen het onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Het e<strong>in</strong>dresultaat van dit project is gerealiseerd,<br />

maar het proces van groei en vernieuw<strong>in</strong>g gaat zeker door. Het zal zich uitbreiden en verdiepen,<br />

dat is onze droom.<br />

‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’ is echt dromen en durven, denken, doen én vooral ook doorzetten. Dus niet<br />

alleen mooie woorden, maar ook krachtige daden. Wanneer er gezamenlijk voortdurend vanuit<br />

deze <strong>in</strong>tentie gewerkt wordt en iedereen 100% verantwoordelijkheid neemt, kunnen de leerl<strong>in</strong>gen<br />

zich optimaal ontplooien. Of we nu leerl<strong>in</strong>g, leerkracht, schoolhoofd, ouder of m<strong>in</strong>ister zijn,<br />

het ontstaansproces van dit boek heeft laten zien dat vanuit positieve betrokkenheid ALLES<br />

mogelijk is.


dromen en durven, denken, doen


Colofon<br />

Dit boekwerk is het resultaat van een samenwerk<strong>in</strong>gsproject van MINOV, <strong>VVOB</strong> en UNICEF <strong>in</strong> de periode 2007-2009<br />

Dit product is f<strong>in</strong>ancieel mogelijk gemaakt door DGOS België en UNICEF <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g (MINOV)<br />

Kafiluddistraat 117 - 123<br />

Paramaribo, <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

De Vlaamse Verenig<strong>in</strong>g voor Ontwikkel<strong>in</strong>gssamenwerk<strong>in</strong>g en technische Bijstand (<strong>VVOB</strong>)<br />

PROGRamma Effectievere Scholen <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> (PROGRESS)<br />

Handelsstraat 31 Commewijnestraat 41<br />

B-1000 Brussel, België Paramaribo, <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

Het K<strong>in</strong>derfonds van de Verenigde Naties (UNICEF)<br />

Heerenstraat 17<br />

Paramaribo, <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

Coörd<strong>in</strong>atie en e<strong>in</strong>dredactie:<br />

Samenstellers:<br />

Vormgev<strong>in</strong>g, layout en druk:<br />

Tekstadviseurs:<br />

Film dvd:<br />

Fotograaf:<br />

Illustraties:<br />

Henry Ori, Liesbeth Roolv<strong>in</strong>k, Loek Schoenmakers<br />

Het boek kwam tot stand dankzij een grote betrokkenheid<br />

vanuit de Sur<strong>in</strong>aamse samenlev<strong>in</strong>g,<br />

zie het dankwoord waar<strong>in</strong> alle medewerkers genoemd worden<br />

Graphoset i.s.m. Quick O Pr<strong>in</strong>t, Paramaribo<br />

Jan Bongers, Effendi N. Ketwaru, Els Moor,<br />

Ismene Krishnadath, Rappa, Maryl<strong>in</strong> Simons (schrijvers)<br />

Norman Deekman (Sranan Video), Henna Draaibaar (The Backlot: Diepgaand Leren)<br />

Loes Trustfull (afdel<strong>in</strong>g Schoolradio MINOV: <strong>in</strong>terviews en documentaire)<br />

Lucien H. Ch<strong>in</strong> A Foeng<br />

Steve Ammers<strong>in</strong>gh, Pierre Bong A Jan, Daniel Djojoatmo, Sri Irodikromo, Kurt Nahar,<br />

Monique Nouh-Chaia (Adviseur Readytex), Marcel P<strong>in</strong>as, Sunil Puljhun,<br />

George Struikelblok, Jhunry Udenhout, Michael Wong Loi S<strong>in</strong>g<br />

ISBN: 9789078083566<br />

©<br />

2009 MINOV/<strong>VVOB</strong>/UNICEF 1e druk mei 2009<br />

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen <strong>in</strong> een geautomatiseerd<br />

gegevensbestand of openbaar gemaakt <strong>in</strong> enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen<br />

of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemm<strong>in</strong>g van MINOV. Voor zover toestemm<strong>in</strong>g wordt verleend<br />

tot gebruik van de gehele of delen van deze uitgave voor niet commerciële doelen dient uitdrukkelijk de bron te worden vermeld<br />

All rights reserved. No part of this publication may be produced, stored <strong>in</strong> a retrieval system or transmitted <strong>in</strong> any form or by any<br />

means, electronic or mechanical, <strong>in</strong>clud<strong>in</strong>g photocopy<strong>in</strong>g, record<strong>in</strong>g or otherwise, without the prior permission of MINOV. In case<br />

permission is granted for the use of the whole or part of the publication for commercial use, the source should be properly<br />

acknowledged


Voorwoord<br />

Inleid<strong>in</strong>g<br />

IK GELOOF IN JOU!<br />

Het gaat om leer-kracht!<br />

Leren...het kan ook anders<br />

Het leren volgen of leerl<strong>in</strong>gen achtervolgen<br />

Leren...waar gaat het om<br />

IN DE KLAS: DÁÁR GEBEURT HET<br />

De leraar en zijn leer-kracht<br />

Gevoel voor leerl<strong>in</strong>gen<br />

De krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />

Organiseer de klas<br />

De juiste aanpak<br />

Balans tussen hoofd, hart en handen<br />

5<br />

7<br />

11<br />

18<br />

22<br />

25<br />

26<br />

31<br />

38<br />

40<br />

42<br />

45<br />

47<br />

50<br />

OOK EEN SCHOOL LEERT<br />

De schoolleider maakt het verschil<br />

Gelijke kansen voor iedereen<br />

Permanent verbeteren doe je samen<br />

Kwaliteit, een zorg voor allen<br />

55<br />

64<br />

68<br />

70<br />

72<br />

SAMEN STERK<br />

Je thuis laat je leren<br />

Ouders actief <strong>in</strong> de school<br />

Betrek de buurt<br />

77<br />

84<br />

86<br />

88<br />

HET KRACHTENVELD: GROEIEN IS KANSEN BIEDEN<br />

Het krachtenveld: vormgeven aan onderwijs<br />

91<br />

98<br />

VERNIEUWEN IS: DROMEN ÉN DURVEN, DENKEN, DOEN ÉN...DOORZETTEN<br />

Dromen én durven<br />

Denken<br />

Doen<br />

Doorzetten: jij bent belangrijk<br />

Nawoord<br />

Dankwoord<br />

Geraadpleegde literatuur<br />

105<br />

110<br />

112<br />

113<br />

115<br />

117<br />

118<br />

122


4<br />

Missie<br />

Het Sur<strong>in</strong>aams onderwijssysteem draagt bij tot het voorbereiden op en het versterken van het<br />

optimaal functioneren van alle burgers <strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g.<br />

Zo wordt een bijdrage geleverd aan:<br />

- de persoonlijke ontwikkel<strong>in</strong>g (onder andere sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g) met aandacht<br />

voor elementaire levensvaardigheden (basic life skills)<br />

- de toekomstige beroepsuitoefen<strong>in</strong>g en de eigen economische onafhankelijkheid<br />

- een optimale maatschappelijke verantwoordelijkheid, actieve deelname aan en <strong>in</strong>spraak <strong>in</strong><br />

de samenlev<strong>in</strong>g<br />

om een realistische, <strong>geloof</strong>waardige en positieve toekomst te ontwikkelen voor elke <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>r.<br />

Visie<br />

Het Sur<strong>in</strong>aams onderwijssysteem is gericht op:<br />

• het bevorderen van de kwaliteit van ‘leren’ door het leerproces en de leerl<strong>in</strong>g telkens centraal<br />

te stellen. Dit kan optimaal plaatsv<strong>in</strong>den vanuit een leerl<strong>in</strong>ggerichte en k<strong>in</strong>dvriendelijke<br />

benader<strong>in</strong>g. Het uitgangspunt is telkens het stimuleren van ‘het leren’ van elk k<strong>in</strong>d, jongere<br />

of jongvolwassene, uitgaande van hun eigen, unieke talenten en mogelijkheden<br />

• het vormen van creatieve, zelfbewuste en kritische burgers, die onafhankelijk kunnen zijn<br />

<strong>in</strong> hun denken en handelen. Zij worden voldoende voorbereid op een actieve en positiefkritische<br />

deelname aan het maatschappelijke leven en kunnen een maatschappelijke zelfstandigheid<br />

verwerven<br />

• het realiseren van een optimale harmonieuze ontwikkel<strong>in</strong>g van haar leerl<strong>in</strong>gen en studenten<br />

door het verbeteren van de basisvaardigheden, de leerprestaties, en het versterken van de<br />

sociale competenties. Er is een evenwichtige aandacht voor de verschillende vak- en vorm<strong>in</strong>gsgebieden<br />

<strong>in</strong> het onderwijsprogramma<br />

• het reken<strong>in</strong>g houden met verschillen tussen leerl<strong>in</strong>gen en studenten, met bijzondere aandacht<br />

voor k<strong>in</strong>deren en jongeren met specifieke leer- en ontwikkel<strong>in</strong>gsbehoeften<br />

• de karakterontwikkel<strong>in</strong>g met aandacht voor belangrijke waarden als eerlijkheid, oprechtheid,<br />

rechtvaardigheid, trouw, hulpvaardigheid, geduld, vriendelijkheid, openheid, respect<br />

• het vormen van respect en bewustzijn voor eigen en andere culturen (diversiteit)<br />

• levenslang leren<br />

• het bijbrengen van kennis over de objectieve geschiedenis van het land, de staats<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g,<br />

burgerschapskunde en het <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> vaderlandse liefde<br />

• het vormen van leerkrachten en docenten vanuit een positief-pedagogisch optimisme<br />

• het vormen van verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid naar de gemeenschap toe,<br />

die bijdragen aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

• aansluit<strong>in</strong>g bij de moderne nationale en <strong>in</strong>ternationale eisen, afspraken en trends.<br />

(Afgeleid uit: Sur<strong>in</strong>aams Educatief Plan Onderwijs. MINOV 2004c)


Voorwoord<br />

5<br />

<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jullie! Leerl<strong>in</strong>g en leerkracht. Zonder jullie is er geen onderwijs<br />

mogelijk. Het verheugt me na een periode van <strong>in</strong>tensief experimenteren<br />

en consulteren dit boek te mogen <strong>in</strong>troduceren.<br />

Onderwijs, we hebben er allemaal mee te maken. Jong of oud. In school<br />

en buiten school. Onze leerl<strong>in</strong>gen en ook leerkrachten roepen om vernieuw<strong>in</strong>g.<br />

Hoe kunnen we het onderwijs uitdagender en beter passend<br />

bij de leerl<strong>in</strong>g maken De afgelopen jaren zijn er verschillende <strong>in</strong>itiatieven<br />

opgezet vanuit het M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g<br />

(MINOV) om te komen tot nieuwe stimulerende werkwijzen <strong>in</strong> de<br />

school.<br />

Er worden terecht nieuwe eisen aan onderwijs en de kwaliteit van het<br />

leren gesteld. Onze leerl<strong>in</strong>gen hebben immers een stevige basis nodig<br />

om te kunnen functioneren <strong>in</strong> onze huidige en toekomstige maatschappij.<br />

Er is de laatste tijd veel aandacht voor het ‘Nieuwe Leren’ <strong>in</strong> de media.<br />

Jammer genoeg wordt niet altijd begrepen wat het ‘Nieuwe Leren’<br />

<strong>in</strong>houdt. Is het vrijer Mag de leerl<strong>in</strong>g doen waar hij z<strong>in</strong> <strong>in</strong> heeft Wordt<br />

er niet meer geleerd Gaat het alleen uit van de leerl<strong>in</strong>g<br />

Het realiseren van dit ‘Nieuwe Leren’ en dus k<strong>in</strong>dvriendelijker onderwijs<br />

is een grote uitdag<strong>in</strong>g. Het biedt kansen voor leuker, uitdagender en<br />

vooral leerl<strong>in</strong>ggerichter onderwijs.<br />

Men stelt b<strong>in</strong>nen het ‘Nieuwe Leren’ een aantal belangrijke vragen: WAT<br />

is leren HOE kunnen we het best leren en kennis overdragen aan leerl<strong>in</strong>gen,<br />

zodat alle leerl<strong>in</strong>gen aangesproken worden op hun ontwikkel<strong>in</strong>gsmogelijkheden<br />

Hoe kunnen we zorgen voor meer diepgaand leren Hoe<br />

kunnen we leerl<strong>in</strong>gen zelf actiever maken En wat betekent dit dan voor<br />

de leerkracht Wat voor competenties zijn hiervoor nodig<br />

<strong>Ik</strong> zou het ‘Nieuwe Leren’ graag ‘het Vernieuwende Leren’ noemen. In<br />

dit ‘Vernieuwende Leren’ zijn de leerl<strong>in</strong>g en het leren steeds het uitgangspunt.<br />

<strong>Ik</strong> pleit ervoor om <strong>in</strong> ons onderwijssysteem zorgvuldig díe<br />

elementen te kiezen, die passen b<strong>in</strong>nen onze Sur<strong>in</strong>aamse cultuur. Ook<br />

<strong>in</strong> ons huidige traditionele onderwijs gebeuren goede d<strong>in</strong>gen, laat ons die<br />

behouden en nieuwe zaken toevoegen. Zo vernieuwen we het leren. Uit<br />

de laatste ontwikkel<strong>in</strong>gen en uit recent evidence based onderwijsonderzoek<br />

kunnen veel ideeën aan ons huidige onderwijs worden toegevoegd.<br />

Zo kunnen we het leren niet alleen leuker maar ook actiever en effectiever<br />

voor alle k<strong>in</strong>deren maken.<br />

<strong>Ik</strong> zie het ‘Vernieuwende Leren’ voor het Sur<strong>in</strong>aams onderwijs vanuit een<br />

drietal <strong>in</strong>valshoeken.<br />

Allereerst biedt het ons veel waardevolle <strong>in</strong>zichten, die helpen om de<br />

leerl<strong>in</strong>g en het leren centraler te stellen.<br />

Ten tweede zie ik graag een vertal<strong>in</strong>g van deze nieuwe <strong>in</strong>zichten naar ons<br />

onderwijssysteem. Dit kan met aangepaste methoden voor leerl<strong>in</strong>gen,<br />

handleid<strong>in</strong>gen en tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen voor leerkrachten, achtergrond<strong>in</strong>formatie, de<br />

didactische werkwijzen die op de pedagogische <strong>in</strong>stituten worden onderwezen,<br />

beleidsvisies voor het MINOV, et cetera.<br />

Als derde zie ik ten<br />

slotte de effecten die<br />

deze nieuwe benader<strong>in</strong>g<br />

kan hebben op het leren.<br />

Door deze effecten<br />

nauwgezet te volgen en<br />

daar waar nodig zaken<br />

aan te passen, kunnen<br />

we ons onderwijs nog<br />

beter afstemmen om<br />

optimaal leren mogelijk<br />

te maken. Met deze<br />

drie <strong>in</strong>valshoeken kunnen<br />

we een optimale<br />

opbrengst garanderen.<br />

<strong>Ik</strong> kan het onderwijsveld dit boek warm aanbevelen. De <strong>in</strong>houd is mede<br />

tot stand gekomen door het meedenken van een grote groep mensen uit<br />

ons gehele land, die begaan zijn met het onderwijs. Daarnaast is de <strong>in</strong>houd<br />

ook gebaseerd op waardevolle pilots, literatuur en evidence based<br />

onderzoek.<br />

De comb<strong>in</strong>atie van kunst met <strong>in</strong>zichten van <strong>in</strong>spirerende <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>rs,<br />

en de verhalen uit de verschillende districten, maken het geheel tot een<br />

bijzonder product.<br />

Graag een woord van dank aan de vele betrokkenen bij dit project, onder<br />

hen de <strong>in</strong>itiatiefnemers van <strong>VVOB</strong>, UNICEF en MINOV. De gezamenlijke<br />

<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen hebben geresulteerd <strong>in</strong> dit prachtige boek en bijbehorende<br />

dvd met de vele <strong>in</strong>spirerende boodschappen aan mij als onderwijsm<strong>in</strong>ister,<br />

de reger<strong>in</strong>g, de maatschappij, de onderwijsbetrokkenen, de ouders<br />

en medeburgers.<br />

<strong>Ik</strong> spreek de wens uit dat de onderwijspraktijk goed gebruik zal maken<br />

van dit boek. Laat dit boek een leidraad en <strong>in</strong>spiratiebron zijn voor de<br />

vele onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen die nu en <strong>in</strong> de toekomst worden gestart,<br />

voor de na- en bijschol<strong>in</strong>g van leerkrachten en voor de medewerkers van<br />

het MINOV, die bestaand en nieuw onderwijsbeleid verder moeten gaan<br />

ontwikkelen.<br />

Tot slot hoop ik dat dit boek voor de <strong>in</strong>dividuele leerkrachten een positieve<br />

stimulans zal zijn om hun <strong>in</strong>houdelijke werk verder te professionaliseren<br />

<strong>in</strong> het voordeel van onze k<strong>in</strong>deren. <strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jullie!<br />

Drs. Edw<strong>in</strong> T. Wolf<br />

m<strong>in</strong>ister van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g


6<br />

Het krachtenveld<br />

Schoolhoofd<br />

Overheid en ondersteun<strong>in</strong>g<br />

Leerkracht<br />

Leer-kracht<br />

Leerl<strong>in</strong>g<br />

Team<br />

Krachtige<br />

leeromgev<strong>in</strong>g<br />

Ouders<br />

Vernieuw<strong>in</strong>g<br />

en<br />

verander<strong>in</strong>g<br />

Voed<strong>in</strong>gsbodem<br />

Als leidraad voor de <strong>in</strong>houd is de bloem als symbool gekozen. Die staat voor groei en ontwikkel<strong>in</strong>g. We vertalen de groeikracht en<br />

ontwikkelkracht telkens naar de leer-kracht van het k<strong>in</strong>d.<br />

Elke mens heeft vanaf de geboorte een hoeveelheid ontwikkel<strong>in</strong>gsmogelijkheden (talenten) ter beschikk<strong>in</strong>g. Bij iedereen is dit anders<br />

en dat maakt ons mensen zo uniek. Het is daarom belangrijk het onderwijs zodanig <strong>in</strong> te richten dat het plezierig en betekenisvol leren<br />

voor alle leerl<strong>in</strong>gen mogelijk maakt. De <strong>in</strong>del<strong>in</strong>g op pag<strong>in</strong>a 9 maakt duidelijk wat er <strong>in</strong> elk hoofdstuk centraal staat.<br />

Op pag<strong>in</strong>a 124 treft u een uitgebreide toelicht<strong>in</strong>g van het bloem-symbool aan.


Inleid<strong>in</strong>g<br />

7<br />

Is onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g wenselijk, iets om na te streven Stel<br />

je eens een samenlev<strong>in</strong>g voor die niet verandert of zich niet vernieuwt<br />

met onderwijs dat te we<strong>in</strong>ig ruimte heeft om zich te<br />

ontwikkelen. Hoe ziet dat eruit<br />

Ontwikkel<strong>in</strong>g betekent beweg<strong>in</strong>g, aanpass<strong>in</strong>g en verander<strong>in</strong>g.<br />

Rapporten over het onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> wijzen allemaal <strong>in</strong><br />

dezelfde richt<strong>in</strong>g: de kwaliteit van ons onderwijs kan beter.<br />

Maar durven wij te dromen over ander, beter onderwijs<br />

Het leven is een en al verander<strong>in</strong>g. Mensen ontdekken<br />

nieuwe mogelijkheden, ze v<strong>in</strong>den voortdurend d<strong>in</strong>gen<br />

uit, ze zoeken naar creatieve wegen om problemen<br />

op te lossen. De behoefte aan vernieuw<strong>in</strong>g van ons<br />

onderwijs is daarom geen vraag maar een gegeven.<br />

Al lang was er een wens om te<br />

werken aan een verzamel<strong>in</strong>g van<br />

ideeën rondom leerl<strong>in</strong>ggericht en<br />

k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs. De verschillende<br />

spelers <strong>in</strong> het veld, het<br />

M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g,<br />

de verschillende<br />

ngo’s, UNICEF en IDB wezen<br />

op de noodzaak tot een<br />

duidelijke richt<strong>in</strong>g van<br />

het onderwijs, waarbij<br />

het k<strong>in</strong>d en het leerproces<br />

van het k<strong>in</strong>d<br />

uitgangspunt zouden<br />

zijn. Zij ondersteunden<br />

de zoektocht naar concretiser<strong>in</strong>g<br />

van onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g.<br />

Dit<br />

alles leidde tot het<br />

onderwijsproject: ’<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’<br />

Onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g beg<strong>in</strong>t bij de leerl<strong>in</strong>g<br />

én de leerkracht. Zij bepalen immers het leerproces.<br />

Iedere mens heeft de potentie, groeikracht,<br />

om zijn¹ mogelijkheden te ontwikkelen.<br />

Dit is te vergelijken met zaad, dat<br />

liefdevol verzorgd, uit kan groeien van een<br />

kwetsbaar plantje tot een sterke bloem,<br />

plant of boom.<br />

Opvoeders, dus ook leerkrachten,<br />

spelen hier<strong>in</strong> een belangrijke rol. Door hun<br />

<strong>in</strong>vloed kan het k<strong>in</strong>d verdorren of bloeien.<br />

Zo kunnen opvoeders werkelijk iets betekenen voor de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van de k<strong>in</strong>deren en daarmee voor de toekomst van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

en de wereld.<br />

In dit verband startte <strong>in</strong> juli 2007 een uniek samenwerk<strong>in</strong>gsproject<br />

tussen MINOV, <strong>VVOB</strong> en UNICEF. Al snel was ‘de droom’<br />

duidelijk. Een proces op gang brengen door middel van<br />

een dialoog <strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g: alle betrokkenen<br />

ruimte geven ervar<strong>in</strong>gen en ideeën uit te wisselen<br />

over onderwijs.<br />

De <strong>in</strong>itiatiefgroep baseerde zich op de volgende<br />

uitgangspunten:<br />

• datgene wat motiveert en enthousiast<br />

maakt <strong>in</strong> het onderwijs<br />

• de basisdocumenten en ideeën<br />

vanuit het Onderwijsbeleid MINOV<br />

• de vele positieve ervar<strong>in</strong>gen van<br />

verschillende programma’s, zoals<br />

K<strong>in</strong>dvriendelijke Scholen, Change<br />

for Children, LEARN, KALBOBIS,<br />

Basic Life Skills en BEIP<br />

• de positieve <strong>in</strong>zichten van een<br />

aantal <strong>in</strong>spirerende <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>rs<br />

• de opvatt<strong>in</strong>gen van vele betrokkenen<br />

uit alle districten<br />

• relevante literatuur en evidence<br />

based onderzoek.<br />

Dit boek is het resultaat van dit<br />

omvangrijke proces. Hopelijk levert<br />

het een positieve bijdrage aan de<br />

realiser<strong>in</strong>g van leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs<br />

<strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Kleurrijk, met <strong>in</strong>breng<br />

van talentvolle jonge kunstenaars.<br />

Inspirerend, door vijftien <strong>in</strong>terviews met<br />

bekende <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>rs. Spraakmakend, door de<br />

motiverende verhalen van districtsbewoners over<br />

hun positieve leerervar<strong>in</strong>gen b<strong>in</strong>nen en buiten het<br />

onderwijs. Leerrijk, door de presentatie van kennis<br />

en achtergrond<strong>in</strong>formatie over vernieuw<strong>in</strong>gen<br />

<strong>in</strong> het onderwijs.<br />

¹ De ‘leerkracht’, het ‘schoolhoofd’ en de ’schoolleider’ zijn<br />

zowel mannelijk als vrouwelijk. Toch verwijzen we <strong>in</strong> de tekst<br />

met ‘hij’ en ‘zijn’ naar deze personen. Dit is geen ideologische<br />

keuze, <strong>in</strong>tegendeel! Wij doen dit enkel om de leesbaarheid<br />

van de tekst niet <strong>in</strong> het gedrang te brengen.


8<br />

De <strong>in</strong>houd geeft <strong>in</strong> de verschillende hoofdstukken dus eigenlijk<br />

het hele onderwijsveld weer: vanuit het hart van de bloem, de<br />

leer-kracht van de leerl<strong>in</strong>g, gaan we naar buiten toe. Dit kader kan<br />

richt<strong>in</strong>g geven voor de toekomst van de onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen.<br />

Als we weten waar we naar toe willen met ons leerl<strong>in</strong>ggericht<br />

en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs, kunnen we betere keuzes maken.<br />

Alle betrokkenen kunnen elkaar gaan versterken. En dat komt<br />

natuurlijk uite<strong>in</strong>delijk de leerl<strong>in</strong>g ten goede.<br />

Elk hoofdstuk kent een vaste structuur. Na de <strong>in</strong>leid<strong>in</strong>g volgt<br />

een verhaal, een beschrijv<strong>in</strong>g van de gewenste situatie alsof die<br />

al is bereikt. Dan wordt een selectie van de vele <strong>in</strong>spirerende<br />

uitspraken uit alle districten gepresenteerd. Elk hoofdstuk wordt<br />

telkens afgesloten met een selectie van belangrijke achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />

ter verdiep<strong>in</strong>g.<br />

Dit boekwerk is het resultaat van een omvangrijk proces van ruim<br />

anderhalf jaar waaraan een <strong>in</strong>drukwekkend grote groep mensen<br />

uit de samenlev<strong>in</strong>g heeft deelgenomen. Iets waar we trots op<br />

zijn, want het proces om te komen tot dit resultaat is voor ons<br />

m<strong>in</strong>stens zo belangrijk als het uite<strong>in</strong>delijke resultaat.<br />

Op de dvd die bij dit boek hoort, wordt het omvangrijke ontstaansproces<br />

gedetailleerd <strong>in</strong> beeld gebracht <strong>in</strong> de documentaire<br />

‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’<br />

Nu ontstaan er wellicht vragen: Verandert met dit boek het onderwijs<br />

Krijgen leerl<strong>in</strong>gen en leerkrachten meer z<strong>in</strong> <strong>in</strong> onderwijs<br />

De samenstellers pretenderen niet volledig te willen zijn en beseffen<br />

dat de werkelijkheid vol uitdag<strong>in</strong>gen is. Het boek is bedoeld<br />

om een impuls te geven aan scholen, <strong>in</strong>dividuele leerkrachten,<br />

pedagogische <strong>in</strong>stituten en lerarenopleid<strong>in</strong>gen, aan structurele<br />

professionaliser<strong>in</strong>g van leerkrachten, aan beleidsmedewerkers en<br />

-afdel<strong>in</strong>gen.<br />

We hopen dat de ideeën <strong>in</strong> dit boek bij zullen dragen aan de bundel<strong>in</strong>g<br />

van de vele positieve <strong>in</strong>itiatieven b<strong>in</strong>nen het onderwijs <strong>in</strong><br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Het boek is het e<strong>in</strong>de van dit project maar hopelijk ook<br />

het beg<strong>in</strong> van nieuwe, ontluikende knoppen aan de bloem. Het<br />

proces van groei en vernieuw<strong>in</strong>g gaat door en zal zich uitbreiden<br />

en verdiepen, dat is onze droom.<br />

‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’ is echt denken, voelen en willen. Niet alleen<br />

mooie woorden, maar ook krachtige daden. Wanneer wij allen<br />

voortdurend vanuit deze <strong>in</strong>tentie werken en 100% onze verantwoordelijkheid<br />

nemen, zullen de bloemen prachtig bloeien. Of we<br />

nu leerl<strong>in</strong>g zijn, leerkracht, schoolhoofd, ouder of m<strong>in</strong>ister, het<br />

ontstaansproces van dit boek heeft laten zien dat vanuit positieve<br />

betrokkenheid ALLES mogelijk is.<br />

We can be the change we want to see...<br />

(Mahatma Gandhi)<br />

Jhunry Udenhout


1<br />

IK GELOOF IN JOU!<br />

We vertrekken vanuit het <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>g en het leren. Elk k<strong>in</strong>d heeft van nature<br />

ontwikkelkracht <strong>in</strong> zich. Wij noemen dat leer-kracht. Die bev<strong>in</strong>dt zich <strong>in</strong> het hart van de<br />

bloem.<br />

9<br />

2<br />

3<br />

4<br />

5<br />

6<br />

IN DE KLAS: DÁÁR GEBEURT HET<br />

De leerl<strong>in</strong>g gaat elke dag naar school. Daar leert het k<strong>in</strong>d. In de klas wordt het leren<br />

gestimuleerd door de leerkracht, de medeleerl<strong>in</strong>gen en de omgev<strong>in</strong>g. Samen vormen ze<br />

een driehoek.<br />

OOK EEN SCHOOL LEERT<br />

De klas bev<strong>in</strong>dt zich <strong>in</strong> de school. Het schoolhoofd geeft leid<strong>in</strong>g aan het schoolteam<br />

op een zodanige manier dat het leren van de leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de klas gestimuleerd wordt. De<br />

school leert zelf ook; van de goede d<strong>in</strong>gen die ze doen, maar zeker ook van de d<strong>in</strong>gen<br />

die niet helemaal goed gaan. Leren is fouten mogen maken en daarvan leren zodat het<br />

daarna beter gaat.<br />

SAMEN STERK<br />

Goed onderwijs wordt op school gemaakt, door de leerl<strong>in</strong>gen en de leerkrachten. Wanneer<br />

de school goed samenwerkt met ouders en gemeenschap gaat het allemaal nog<br />

beter.<br />

Samen zijn we sterk en kunnen we zorgen voor kwaliteitsvol onderwijs.<br />

HET KRACHTENVELD: GROEIEN IS KANSEN BIEDEN<br />

Leerl<strong>in</strong>gen hebben recht op goed onderwijs. Dit betekent dat ieder k<strong>in</strong>d optimale kansen<br />

krijgt om zich te ontwikkelen. Daarom is een stimulerende, voedende omgev<strong>in</strong>g belangrijk.<br />

Er is een geheel van krachten van <strong>in</strong>vloed op de school. De overheid speelt daar<strong>in</strong><br />

een belangrijke rol. Haar beleid is optimaal wanneer het speelruimte en groeikansen<br />

biedt voor iedereen en aansluit bij (<strong>in</strong>ter)nationale ontwikkel<strong>in</strong>gen en afspraken.<br />

VERNIEUWEN IS:<br />

DROMEN ÉN DURVEN, DENKEN, DOEN ÉN...DOORZETTEN<br />

Groeien is ruimte bieden voor vernieuwen. Groeien is het ontluiken van nieuwe knoppen.<br />

Groeien is dromen en durven, denken, doen en vooral ook doorzetten. Het <strong>geloof</strong><br />

<strong>in</strong> eigen kunnen is hierbij belangrijk, het is een drijfveer voor succes.


124<br />

Pierre Bong A Jan


1<br />

<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou !<br />

Weet je wat jij bent<br />

Je bent een diamant.<br />

Je bent uniek.<br />

In alle voorbijgaande jaren, heb ik nooit een k<strong>in</strong>d ontmoet als jij.<br />

Jouw benen, armen en handige v<strong>in</strong>gers.<br />

Jouw ogen, neus, mond en haren.<br />

De manier waarop je beweegt.<br />

Hoe je kijkt en lacht.<br />

Je hebt kracht voor álles.<br />

Ja, jij bent een diamant.<br />

<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!<br />

11<br />

Er is niets mooiers <strong>in</strong> het leven, dan dat iemand<br />

dit tegen je zegt.<br />

Zoiets horen, maakt dat je groeit. Dat je gaat bloeien. Iedere<br />

mens heeft die groeikracht <strong>in</strong> zich. Het gevoel te hebben er te<br />

mogen zijn en uit te kunnen groeien tot een mooie bloem is een<br />

wonderbaarlijk iets. Het onderwijs zou ervan doordrongen moeten<br />

zijn. In de bloem, zoals <strong>in</strong> de <strong>in</strong>leid<strong>in</strong>g is toegelicht, vertalen we<br />

deze natuurlijke groeikracht als ontwikkelkracht of leer-kracht.<br />

Deze bev<strong>in</strong>dt zich als kostbaar zaad <strong>in</strong> het hart van de bloem.<br />

Door een goede verzorg<strong>in</strong>g en door positieve aandacht kan het<br />

zaad <strong>in</strong> een stimulerende omgev<strong>in</strong>g uitgroeien tot een stevige<br />

plant of boom.<br />

Iedere mens heeft deze groei- of leer-kracht van nature al <strong>in</strong> zich:<br />

de nieuwsgierigheid, het groter willen worden, het zelf willen<br />

doen, het willen weten en ontdekken. Ieder k<strong>in</strong>d heeft ontluikende<br />

talenten en verborgen dromen.<br />

Het onderwijs moet op alle niveaus voortdurend zijn focus hebben<br />

op deze leer-kracht. Al het denken en handelen van de leerl<strong>in</strong>g,<br />

van de leerkracht, de ouder, de ondersteuner en zelfs de<br />

m<strong>in</strong>ister van onderwijs staan <strong>in</strong> dienst om deze leer-kracht - het<br />

leren - volledig tot bloei te laten komen. Dit betekent ook dat al<br />

deze spelers ieder hun eigen verantwoordelijkheid dragen.<br />

De leerl<strong>in</strong>g zélf is primair verantwoordelijk voor het eigen leren<br />

door de <strong>in</strong>nerlijke motivatie. Deze leerl<strong>in</strong>g wordt <strong>in</strong> de klas ondersteund<br />

door de medeleerl<strong>in</strong>gen en de leerkracht, om het eigen<br />

leren te optimaliseren, passend bij de eigen capaciteit. Ook thuis<br />

wordt de leerl<strong>in</strong>g ondersteund door zijn opvoeders. De schoolleider<br />

ondersteunt het schoolteam om kansrijk leren voor leerl<strong>in</strong>gen<br />

mogelijk te maken. De overheid ondersteunt op haar beurt de<br />

scholen om kwaliteitsvol onderwijs te realiseren.<br />

Leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs houdt reken<strong>in</strong>g met de leerl<strong>in</strong>g en zijn<br />

leer-kracht en neemt het ‘leren’ telkens als vertrekpunt vanuit de<br />

positieve overtuig<strong>in</strong>g van ‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou!’.<br />

De opbouw van het hoofdstuk is als volgt:<br />

1. we starten met het verhaal over de gewenste, ideale<br />

situatie<br />

2. vervolgens geven we een weergave van uitspraken<br />

uit alle districten<br />

3. we sluiten af met de achtergrond<strong>in</strong>formatie:<br />

- Het gaat om leer-kracht!<br />

- Leren...het kan ook anders<br />

- Het leren volgen of leerl<strong>in</strong>gen achtervolgen<br />

- Leren...waar gaat het om


12<br />

Leren is leuk<br />

De droom<br />

‘Mama, wanneer gaan we nou’ zegt Indira. ‘<strong>Ik</strong> kan niet meer<br />

wachten.’<br />

‘Geduld, mi gudu. Het is nog lang geen tijd. Ga nog even spelen’,<br />

zegt mama.<br />

E<strong>in</strong>delijk het is zover. De schoolbus stopt en Indira rent er vrolijk<br />

naar toe. Vandaag is een belangrijke dag. Indira mag een spreekbeurt<br />

houden <strong>in</strong> de klas. Ze heeft zelf gekozen voor een leuk<br />

onderwerp: verhalen over de sluwe Anansi en de wijze Birbal.<br />

Daar weet ze veel van. Samen met mama heeft ze de spreekbeurt<br />

voorbereid. Indira heeft er z<strong>in</strong> <strong>in</strong>. ‘Je kunt het’, heeft mama vaak<br />

gezegd. Het kl<strong>in</strong>kt nog steeds als een echo <strong>in</strong> haar hoofd.<br />

In de bus komt Indira haar vriend Sandro tegen.<br />

‘Hé Indira!’ roept Sandro. ‘Kom je bij me zitten’ Samen praten<br />

ze honderduit. Sandro vertelt dat hij voor een verjaardag van een<br />

vriend naar Colakreek is geweest. Hij heeft lekker gespeeld <strong>in</strong> het<br />

water en ze hebben gevoetbald. Leren doet hij niet zo graag. Hij<br />

v<strong>in</strong>dt het moeilijk, maar gelukkig krijgt hij veel hulp van de juf en<br />

van Indira. Buiten spelen op straat, samen met andere k<strong>in</strong>deren,<br />

is wat hij het liefst doet.<br />

Als ze op school aankomen is het al kwart voor acht. De zon beg<strong>in</strong>t<br />

al fel te schijnen. Het zal een warme dag worden. Op het erf<br />

wordt druk gespeeld. Er is altijd wel iets te beleven. Enkele k<strong>in</strong>deren<br />

spelen dyompo futu en hebben veel plezier. Meisjes staan<br />

dicht bij elkaar onder de amandelboom te babbelen en te lachen.<br />

Veel k<strong>in</strong>deren rennen achter elkaar aan en er zijn er ook die met<br />

een bal spelen. Het schoolerf ziet er echt gezellig uit. Het wordt<br />

door k<strong>in</strong>deren die de beurt hebben, schoongehouden en voor de<br />

kle<strong>in</strong>tjes is er een aparte ruimte met mooi speeltuig.<br />

KLING, KLANG. Het is tijd. De schoolbel luidt. Alle k<strong>in</strong>deren gaan<br />

bij hun klas staan. S<strong>in</strong>ds kort staan ze niet meer <strong>in</strong> de rij. Als<br />

meester of juf komt, gaan ze rustig naar b<strong>in</strong>nen zonder te vechten.<br />

In de klas lijkt het een grote drukte. Maar als je goed kijkt,<br />

zie je dat iedereen bezig is. De k<strong>in</strong>deren weten precies wat ze<br />

kunnen doen. Het eerste kwartier mogen ze vrij kiezen. Sommigen<br />

nemen een leesboek en gaan rustig lezen. Andere k<strong>in</strong>deren<br />

gaan samen een letterspel spelen. De computerhoek is ook erg<br />

<strong>in</strong> trek. Maar daar kun je alleen maar <strong>in</strong>, als je op de <strong>in</strong>tekenlijst<br />

Steve Ammers<strong>in</strong>gh


hebt <strong>in</strong>getekend. Vandaag mogen Michel, Jenny en Steven <strong>in</strong><br />

de computerhoek. Zo komt iedereen aan de beurt. De klas lijkt<br />

op een echte werkplaats waar geleerd kan worden. De k<strong>in</strong>deren<br />

worden uitgedaagd om te leren. Indira voelt zich thuis <strong>in</strong> de klas.<br />

Juf Naomi heeft altijd wel iets spannends of leuks om te doen.<br />

Thuis praat ze veel over school. Over de rekenles die ze wel eens<br />

moeilijk v<strong>in</strong>dt. Of over haar lievel<strong>in</strong>gslessen: de creatieve, waar<strong>in</strong><br />

getekend, geknutseld of gedanst wordt.<br />

Ondertussen is de juf ook b<strong>in</strong>nengekomen. Indira kan niet meer<br />

wachten en rent vrolijk naar haar toe.<br />

‘Dag juf’, zegt ze. ‘Heeft u eraan gedacht’ Juf Naomi kijkt haar<br />

vragend aan. Indira ziet iets ondeugends. Ze kent de juf nu al een<br />

aantal maanden en weet dat ze vaak grapjes maakt.<br />

‘Ehhh’, zegt juf Naomi, ‘wat was het ook alweer’ Even schrikt<br />

Indira. Ze zou het toch niet vergeten zijn Ze weet toch wel dat<br />

vandaag de grote dag is. De dag van haar spreekbeurt. De ogen<br />

van juf Naomi stralen pret uit. Ze houdt van haar leerl<strong>in</strong>gen. Elke<br />

dag iets voor hen betekenen, geeft haar veel voldoen<strong>in</strong>g.<br />

‘Natuurlijk, mi gudu’. En tegelijkertijd haalt ze een boek uit haar<br />

tas. Op het omslag dansen vier lachende sp<strong>in</strong>nen, vader Anansi<br />

met zijn k<strong>in</strong>deren, allemaal poten <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g. Opgelucht haalt<br />

Indira adem. Nu kan er niets meer fout gaan. ‘Je kunt het’. In<br />

haar achterhoofd hoort ze haar moeders stem. <strong>Ik</strong> kan het, denkt<br />

ze bij zichzelf. Blij en voldaan loopt ze terug naar haar tafel met<br />

het boek onder haar arm. Ze gaat er meteen <strong>in</strong> kijken.<br />

Een warm applaus<br />

Om half 12 is het zo ver. Het is ondertussen warm geworden <strong>in</strong><br />

de klas. Enkele k<strong>in</strong>deren liggen over, met hun hoofd op de tafel op<br />

hun armen. Ze zijn moe van de moeilijke rekenles.<br />

‘Gauw <strong>in</strong> een kr<strong>in</strong>g staan’, roept juf. ‘Anansi kon dansi’: ze z<strong>in</strong>gen<br />

het liedje en dansen erbij. ‘Jullie zijn sp<strong>in</strong>nen’, roept juf,<br />

‘beweeg veel met je armen en benen.’ Na een paar m<strong>in</strong>uten is<br />

alle vermoeidheid verdwenen en zijn ze allemaal klaar voor de<br />

spreekbeurt van Indira.<br />

‘Vandaag ga ik jullie vertellen over de sp<strong>in</strong> Anansi’, beg<strong>in</strong>t Indira.<br />

‘Jullie hebben vast wel over hem gehoord. Maar er zijn nog meer<br />

slimmeriken. Kennen jullie Birbal uit India die altijd de raadsheren<br />

van de kon<strong>in</strong>g voor de gek houdt’ Alle k<strong>in</strong>deren zijn benieuwd<br />

wat er komen gaat. De juf geeft een bemoedigend knikje naar<br />

Indira. Indira beg<strong>in</strong>t te vertellen. En ze laat van Anansi en Birbal<br />

plaatjes zien. Als ze klaar is krijgt ze spontaan een groot applaus<br />

van de klas. Indira is trots. Ze krijgt een warm gevoel van b<strong>in</strong>nen.<br />

Nu is ze benieuwd wat de juf zal vertellen.<br />

‘K<strong>in</strong>deren’, zegt juf Naomi, ‘wie kan ons vertellen wat je goed<br />

vond aan de spreekbeurt van Indira’ Al snel schieten de v<strong>in</strong>gers<br />

<strong>in</strong> de lucht. Iedereen heeft wel iets goeds gezien.<br />

Sandro is er natuurlijk ook bij. ‘De teken<strong>in</strong>gen vond ik heel mooi.<br />

Daardoor kon ik je verhaaltje goed snappen.’ Al snel hoort Indira<br />

van een aantal k<strong>in</strong>deren wat ze leuk vonden: hoe Anansi op Tigri’s<br />

rug reed en dat Birbal zelfs de kon<strong>in</strong>g voor de gek hield.<br />

‘Nu wil ik ook graag horen wat Indira de volgende keer beter zou<br />

kunnen doen’ Oei, denken de k<strong>in</strong>deren, dat zijn we niet gewend.<br />

‘Het was duidelijk en leuk’, zegt juf vlot, ‘...maar wat kan Indira<br />

helpen om het de volgende keer nog beter te doen’<br />

Nu snappen de k<strong>in</strong>deren het. Ze gaan Indira helpen om het nog<br />

beter te doen. Jenny krijgt de beurt. ‘De verhaaltjes waren leuk,<br />

maar je las te snel voor. Misschien kan het de volgende keer wat<br />

langzamer, dan kunnen we nog beter genieten.’ De klas is het<br />

daar mee eens. Tot slot geeft de juf haar commentaar. Dat doet<br />

ze goed en deskundig. De klas luistert gespannen toe. ‘Je spreekbeurt<br />

heb je heel goed voorbereid, Indira. Je had mooie vertelplaten<br />

en wist alle k<strong>in</strong>deren goed te boeien. Ook ik heb van jou iets<br />

mogen leren. Dat de sp<strong>in</strong> Anansi niet de enige grappenmaker is,<br />

13


14<br />

maar ook Birbal. <strong>Ik</strong> ben het eens met de klas. Als je de volgende<br />

keer een beetje langzamer vertelt, wordt het allemaal nog beter.<br />

Gefeliciteerd! Je hebt het heel goed gedaan!’ Van b<strong>in</strong>nen gloeit<br />

Indira helemaal. Enerzijds doordat de spann<strong>in</strong>g opeens m<strong>in</strong>der<br />

wordt, anderzijds door de woorden van de k<strong>in</strong>deren en de juf. De<br />

volgende keer ga ik langzamer vertellen, denkt ze zelfverzekerd.<br />

Het voorval<br />

Laatst was er iets voorgevallen op school. Indira werd geplaagd<br />

door enkele meisjes <strong>in</strong> de klas. In het beg<strong>in</strong> kon ze er wel tegen.<br />

‘Een plagerij hoort nou eenmaal bij mensen’, had mama nog<br />

gezegd. Maar het werd steeds erger. Twee meisjes uit haar klas<br />

waren lelijk aan het praten over Indira. Indira kon het gewoon<br />

voelen als ze bij hen <strong>in</strong> de buurt was. Meestal zag ze deze twee<br />

onder de manjeboom op de speelplaats en keken ze Indira vanuit<br />

de verte gemeen aan. Hun ogen brandden <strong>in</strong> haar rug. Nu kon<br />

Indira er steeds m<strong>in</strong>der tegen. Ze had het thuis nog niet durven<br />

vertellen. Ze wilde geen aanstelster zijn. Mama had gemerkt<br />

dat Indira de laatste tijd m<strong>in</strong>der blij van school kwam. Vreemd,<br />

dacht ze. Zo ken ik Indira niet. Ook haar schoolwerk was m<strong>in</strong>der.<br />

Het was duidelijk: Indira kon haar hoofd niet goed bij haar werk<br />

houden.<br />

‘s Avonds, toen mama haar naar bed bracht, durfde Indira het<br />

e<strong>in</strong>delijk te vertellen. Ze barstte <strong>in</strong> snikken uit. ‘Mama, ik ben de<br />

laatste tijd bang op school. <strong>Ik</strong> word geplaagd en het houdt maar<br />

niet op.’ In een keer kwam het hele verhaal eruit. Mama sloeg<br />

haar armen om Indira heen. Ze was blij dat Indira zelf vertelde<br />

wat er aan de hand was. Samen konden ze voor een oploss<strong>in</strong>g<br />

zorgen. Hee, wat voelde dat fijn <strong>in</strong> mama’s armen. Indira voelde<br />

zich veilig en geborgen. Morgen zouden ze samen naar de juf<br />

gaan om erover te praten.<br />

De volgende ochtend lopen Indira en haar moeder het erf op.<br />

Juf Naomi staat al klaar en roept hen naar b<strong>in</strong>nen. ‘Vertel me<br />

eens Indira, wat is er’ Indira beg<strong>in</strong>t voorzichtig te vertellen. Al<br />

snel merkt ze dat de juf echt naar haar luistert. Dat geeft haar<br />

de moed om door te vertellen. Wat fijn, om zo’n juf te hebben,<br />

denkt ze.<br />

Samen zoeken ze naar een oploss<strong>in</strong>g. Ze gaan straks praten met<br />

de twee andere meisjes. Ze leren hoe ze de ruzie goed kunnen<br />

oplossen. Straks als iedereen zelfstandig aan het werk is.<br />

Samen kunnen we het beter<br />

Ondertussen maakt Sandro zijn taalwerk. Oei, dat valt niet mee.<br />

Taal is niet zijn sterkste vak. Vanaf acht uur zit Sandro al op<br />

zijn stoel. En nu is het negen uur. Hé, ik wil bewegen, zegt zijn<br />

lichaam. Hij kan niet meer stil zitten. Sandro kijkt rond. Hij kan<br />

niet meer goed nadenken. Gelukkig weet de juf dat. Ze roept<br />

Sandro en vraagt hem of hij het bord wil uitvegen. Zo kan hij bewegen<br />

en straks weer goed werken. Sandro is blij. Hij doet graag<br />

iets voor de juf. Als hij klaar is, kijkt hij samen met haar naar zijn<br />

taalwerk. De juf geeft nog gauw wat uitleg en hij kan weer aan<br />

de slag. Omdat hij meer tijd nodig heeft voor zijn werk, hoeft hij<br />

niet alle opdrachten te maken. Dat geeft hem m<strong>in</strong>der stress. Nu<br />

kan ik het ook, denkt hij zelfverzekerd.<br />

Niet meer wachten<br />

De juf heeft iets slims bedacht. Elke dag laat ze de k<strong>in</strong>deren<br />

een uur zelfstandig werken. De k<strong>in</strong>deren weten precies hoe dat<br />

gaat. Tijdens het werken, maken ze de taken die juf speciaal voor<br />

hen heeft bedacht. Reken- en taalwerk of lezen. Soms aan een<br />

presentatie of een werkstuk werken. Indira en Sandro vertellen<br />

elkaar vaak dat ze dit een leuk moment van de dag v<strong>in</strong>den. Ze<br />

mogen zelf kiezen <strong>in</strong> welke volgorde ze het werk maken. En als<br />

het klaar is, kijken ze het zelf na en daarna mogen ze een andere<br />

leuke opdracht kiezen. De juf heeft veel keuzewerk bedacht. Tijdens<br />

dit uur mogen ze de juf niet storen want ze helpt dan andere<br />

k<strong>in</strong>deren.<br />

‘Steven, kun je me even helpen’ vraagt Sandro zachtjes. Samen<br />

kijken ze <strong>in</strong> het taalboek. Steven helpt Sandro met zijn werk. Nu<br />

kan hij weer vooruit en hoeft hij niet op de juf te wachten. Ondertussen<br />

helpt de juf een groepje k<strong>in</strong>deren dat de aardrijkskundeles<br />

niet goed begrepen heeft. Saskia mag ook naar de juf. Zij krijgt<br />

een extra toets voor haar lezen. Als ze ermee klaar is, krijgt ze<br />

een groot compliment van de juf.<br />

‘Fijn Saskia, je gaat heel goed vooruit!’<br />

Weer thuis<br />

’s Middags komt Indira weer thuis, haar moeder staat haar al op<br />

te wachten, want ook zij is nieuwsgierig hoe het is gegaan. Aan<br />

de grote lach van Indira kan ze al veel aflezen.<br />

‘En’ vraagt ze toch nieuwsgierig.<br />

‘De k<strong>in</strong>deren en de juf vonden dat het heel goed was’, zegt Indira<br />

opgewonden, ‘en de volgende keer weet ik ook hoe ik het nog<br />

beter kan doen.’<br />

‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou’, zegt mama vol trots.


Interview Lilian Ferrier<br />

15<br />

Het leven zelf biedt veel mogelijkheden voor ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

K<strong>in</strong>deren opvoeden en laten zijn en worden wie ze <strong>in</strong> wezen al<br />

zijn, is niet een taak van één persoon of <strong>in</strong>stituut, maar is een<br />

gezamenlijke taak. We zijn met z’n allen verantwoordelijk om een<br />

positieve omgev<strong>in</strong>g te scheppen voor ‘onze’ k<strong>in</strong>deren.<br />

In het onderwijs is het belangrijk om reken<strong>in</strong>g te houden met waar<br />

het k<strong>in</strong>d woont. In het b<strong>in</strong>nenland en <strong>in</strong> de districten worden heel<br />

andere eisen aan k<strong>in</strong>deren gesteld dan <strong>in</strong> een arme of rijke wijk<br />

<strong>in</strong> de stad. Het is voor het k<strong>in</strong>d gemakkelijker als er op school<br />

reken<strong>in</strong>g wordt gehouden met de thuissituatie, zowel als het gaat<br />

om het geven van uitleg en voorbeelden waar<strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d zich kan<br />

herkennen als om het taalgebruik.<br />

You’re somebody, vanaf het moment dat je<br />

bent geboren<br />

Lilian Ferrier, kl<strong>in</strong>isch en ontwikkel<strong>in</strong>gspsycholoog<br />

In ons land houdt men ervan om te zeggen ‘<strong>Ik</strong> moet iets worden<br />

<strong>in</strong> de maatschappij’. Dat is onz<strong>in</strong>. Zodra je bent geboren ben je<br />

al iets of iemand, want je hebt rechten, een naam en een nationaliteit.<br />

You’re somebody vanaf het moment dat je geboren bent!<br />

Dus moet je wat worden Nee, want je bent het al. Doordat je al<br />

bent wie je bent, is het belangrijk dat de opvoeder juist dat tot<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g laat komen. K<strong>in</strong>deren kunnen ontdekken wie ze zijn<br />

en wat ze kunnen als de opvoeder ze hier de ruimte voor biedt en<br />

een situatie schept met voldoende uitdag<strong>in</strong>gen en kansen.<br />

Door goed naar k<strong>in</strong>deren te kijken, komen opvoeders en leerkrachten<br />

erachter wat het k<strong>in</strong>d nodig heeft om zich verder te<br />

ontwikkelen. Het k<strong>in</strong>d ontdekt iets <strong>in</strong>teressants, de volwassene<br />

stimuleert dit door enthousiast te zijn, daarop <strong>in</strong> te spelen en iets<br />

aan te bieden waardoor de ontwikkel<strong>in</strong>g nog verder gestimuleerd<br />

wordt.<br />

Vanaf de geboorte gaat de ontwikkel<strong>in</strong>g al enorm snel: baby’s<br />

kijken al heel vroeg naar anderen en ook naar <strong>in</strong>gewikkelde d<strong>in</strong>gen.<br />

Opvoeden is een stuk gemakkelijker als je je als opvoeder,<br />

ouder of leerkracht echt <strong>in</strong>teresseert voor het k<strong>in</strong>d, als je je <strong>in</strong>zet<br />

om de bron van het leren die <strong>in</strong> ieder k<strong>in</strong>d verborgen ligt, te laten<br />

stromen.<br />

Leren gebeurt niet uitsluitend door het onderwijs. Het leven zelf<br />

biedt veel mogelijkheden voor ontwikkel<strong>in</strong>g. Er zijn genoeg bewijzen<br />

<strong>in</strong> de praktijk dat mensen zich via heel andere wegen dan de<br />

school ontwikkeld hebben.<br />

In ons land zijn er grote verschillen <strong>in</strong> de taalachtergrond van de<br />

leerl<strong>in</strong>gen. De k<strong>in</strong>deren die het Nederlands thuis spreken, hebben<br />

een voorsprong. Hiermee zouden ze andere leerl<strong>in</strong>gen kunnen<br />

helpen door samenwerkend leren. Het punt is dat we samen<br />

al deze d<strong>in</strong>gen moeten en kunnen oplossen. Als de leerkracht<br />

zich meer kan gedragen als naaste, als ondersteuner en stimulans<br />

van de k<strong>in</strong>deren en veel m<strong>in</strong>der als autoriteit, kan<br />

hij hen bij een bepaalde achterstand heel goed<br />

opvangen.<br />

Hier is zeker nog veel voordeel voor het onderwijs<br />

en de opvoed<strong>in</strong>g te behalen.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd


16<br />

Uit de districten<br />

Uit de workshops <strong>in</strong> alle districten werden verschillende uitspraken<br />

over onderwijservar<strong>in</strong>gen verzameld. Het zijn prachtige<br />

uitspraken uit het hart van mensen die zich maximaal <strong>in</strong>zetten<br />

voor het onderwijs.<br />

<strong>Ik</strong> ben me bewust geworden van wat ik wilde<br />

worden. Dat kwam door het geduld en de openheid<br />

van mijn leerkracht. <strong>Ik</strong> zag haar als mijn<br />

moeder en ze stelde zich altijd open voor mij.<br />

(Renate Schalkwijk, Brokopondo)<br />

Er waren enkele leerl<strong>in</strong>gen die<br />

tienuurklokjes kapotgetrapt hadden.<br />

Twee leerl<strong>in</strong>gen namen tijdens<br />

de vlaggenparade zelf het <strong>in</strong>itiatief<br />

om een beroep op de leerl<strong>in</strong>gen te<br />

doen om anders met de omgev<strong>in</strong>g om<br />

te gaan. <strong>Ik</strong> was hier heel trots op.<br />

Het gaf me een blij gevoel dat ze zo<br />

moedig waren dit <strong>in</strong>itiatief te nemen.<br />

(Soert<strong>in</strong>em Lioe-Anjie, Paramaribo)<br />

Een thuisgevoel <strong>in</strong> de klas<br />

geeft vertrouwen <strong>in</strong> leren.<br />

(S<strong>in</strong>goastro, Nickerie)<br />

<strong>Ik</strong> had last van faalangst. De leerkracht<br />

expressie gaf me waarder<strong>in</strong>g en het<br />

gevoel dat ik wel iets kon. Zo kreeg ik<br />

steeds meer zelfvertrouwen.<br />

(Astrid Victoriashoop, Marowijne)<br />

<strong>Ik</strong> was als leerl<strong>in</strong>g goed <strong>in</strong><br />

Nederlands en slecht <strong>in</strong> Engels.<br />

<strong>Ik</strong> hielp andere leerl<strong>in</strong>gen met<br />

Nederlands en anderen hielpen<br />

mij weer met Engels. Dat gaf<br />

een sterk saamhorigheidsgevoel.<br />

(Eduard Claver, Commewijne)<br />

De leerl<strong>in</strong>gen moeten alle<br />

aandacht krijgen. Er moet meer<br />

naar hen geluisterd worden.<br />

Geef hun de ruimte om met<br />

ideeën te komen. De leerkracht<br />

moet hiervoor open staan, creatief<br />

en behulpzaam zijn.<br />

(Rieke, Saramacca)<br />

Mijn tante leerde mij fietsen op een<br />

Solex bromfiets zonder motor. <strong>Ik</strong><br />

voelde me veilig omdat die niet stuk<br />

kon gaan. Het kunnen fietsen gaf mij<br />

een uitbundige vreugde. <strong>Ik</strong> heb geleerd<br />

niet op te geven als je iets wilt<br />

bereiken. (A.C. L<strong>in</strong>ger, Para)<br />

Zelfmotivatie en zelfvertrouwen<br />

stimuleren leerl<strong>in</strong>gen tot betere<br />

prestaties.<br />

(Carmelita Ferreira, Nickerie)<br />

<strong>Ik</strong> heb geleerd dat je<br />

eigenlijk alles zelf kan. Een<br />

vrouw heeft een vrije wil<br />

om zichzelf tot ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

te brengen. (Saskia<br />

Bonte, Brokopondo)<br />

<strong>Ik</strong> voelde me als leerl<strong>in</strong>g sterk<br />

en blij toen ik zelf leerde lezen<br />

en schrijven <strong>in</strong> de eerste klas.<br />

(Jo-Ann Soeroredjo-Djojodikromo,<br />

Paramaribo)<br />

<strong>Ik</strong> was verlegen als k<strong>in</strong>d. De juf vroeg: ’wie wil<br />

er een ‘‘w’’ op het bord schrijven’. Voorzichtig<br />

stak ik mijn v<strong>in</strong>ger op en kreeg een beurt. De<br />

juf applaudisseerde toen ze de kle<strong>in</strong>e ‘w’ op<br />

het bord zag. Voortaan vond ik haar de liefste<br />

juf. Later <strong>in</strong> mijn opleid<strong>in</strong>g schreef ik een<br />

verhaal met als titel ‘de kle<strong>in</strong>e w’.<br />

(Annemarie Alvares-L<strong>in</strong>ger, Paramaribo)<br />

Leren is spannend en uitdagend door doelen te<br />

willen bereiken.<br />

(Frank van Cooten, Brokopondo)<br />

Goed onderwijs is tweericht<strong>in</strong>gsverkeer.<br />

Tussen leerkracht<br />

en leerl<strong>in</strong>g. Anders lukt het niet!<br />

(Merjam Dompig, Wanica)<br />

Door goede opvang van zwakke<br />

leerl<strong>in</strong>gen, is zittenblijven niet<br />

meer nodig.<br />

(Melitha Overman, Para)


In de eerste klas van de lagere<br />

school leerde ik <strong>in</strong> de pauze een<br />

jongen lezen. Dat gaf een trots<br />

gevoel.(Augusta Kasiman, Commewijne)<br />

Zelfwerkzaamheid van de<br />

leerl<strong>in</strong>g. De leerkracht moet<br />

geïnspireerd zijn om zich volledig<br />

<strong>in</strong> te zetten om het onderste<br />

uit de kan te halen van het<br />

k<strong>in</strong>d. (Albert Grant, Wanica)<br />

Als leerl<strong>in</strong>gen plezier hebben en gemotiveerd<br />

zijn, dan kunnen ze echt<br />

leren. (S. Luckson, Coronie)<br />

Toen ik <strong>in</strong> de tweede klas zat<br />

kreeg ik een tien voor rekenen.<br />

De juf gaf me een stempel van<br />

een kikker <strong>in</strong> mijn schrift. Dat<br />

vond ik geweldig. Vanaf toen<br />

aan wilde ik steeds weer die<br />

kikker hebben en deed ik mijn<br />

best hoge cijfers te halen.<br />

(C. Eduards, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

De beste leerervar<strong>in</strong>g was toen<br />

ik zelf de eerste boom omkapte<br />

om uit te hollen tot een boot.<br />

(A. Naana, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Geef de leerl<strong>in</strong>gen de vrijheid om<br />

te studeren wat ze willen worden.<br />

(Albert Alleyne, Commewijne)<br />

<strong>Ik</strong> had een leerkracht die complimenten<br />

gaf. Dan deed je<br />

nog meer je best om te blijven<br />

uitbl<strong>in</strong>ken. (Nelleke Souda<strong>in</strong>-<br />

Rensch, Marowijne)<br />

Levenslessen, wijsheden voor het leven<br />

heb ik van de leerkrachten van de lagere<br />

school en het mulo gekregen.<br />

(Bruce Sariredjo, Paramaribo)<br />

Een goede <strong>in</strong>spiratie<br />

was de prestatie van<br />

andere leerl<strong>in</strong>gen. ‘Als<br />

zij het kan, dan kan ik<br />

het ook!’ De belangstell<strong>in</strong>g<br />

voor leren van<br />

vrienden en ouders<br />

ervoer ik als prettig.<br />

(Maritha Jefferey,<br />

Nickerie)<br />

Van de verhalen van mijn<br />

grootouders over de plantages<br />

leerde ik veel. Van niets je<br />

opwerken tot iets. Door hard<br />

te werken en positief te blijven<br />

kun je je doel bereiken. Het<br />

geheim van succes ligt <strong>in</strong> het<br />

doorzett<strong>in</strong>gsvermogen.<br />

(Usha Adh<strong>in</strong>, Paramaribo)<br />

<strong>Ik</strong> moest lassen, twee platen niet meer dan twee millimeter<br />

van elkaar. <strong>Ik</strong> wist niet hoe, maar iemand hielp<br />

me op een goede manier. Vanaf die dag deed ik het<br />

goed. (Freddy Emanuels, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

De k<strong>in</strong>deren centraal stellen. <strong>Ik</strong> v<strong>in</strong>d<br />

ze namelijk heel belangrijk. <strong>Ik</strong> hou<br />

van ze. (Geeta, Saramacca)<br />

Het luisterend oor van de<br />

leerkracht gaf me het gevoel<br />

dat ze me zag.<br />

(Denise, Coronie)<br />

Ontferm je over het k<strong>in</strong>d.<br />

Koester de omgev<strong>in</strong>g, dan<br />

zijn we al hard op weg.<br />

(Gerda Beckles-Kajuffa,<br />

Commewijne)<br />

17<br />

Mijn eigen doorzett<strong>in</strong>gsvermogen<br />

als k<strong>in</strong>d was belangrijk.<br />

(Corrie, Coronie)<br />

Op het mulo bracht een leerkracht elke vrijdag snoepjes, koekjes<br />

of guyave mee. Ondanks alles vond ze dat alle leerl<strong>in</strong>gen toch hun<br />

best hadden gedaan. Dit stimuleerde ons, de woordjes te leren.<br />

(Evangel<strong>in</strong>e Blackman-Dulder, Paramaribo)


18<br />

Toelicht<strong>in</strong>g<br />

In de volgende achtergrond<strong>in</strong>formatie gaan we dieper<br />

<strong>in</strong> op de achtergronden van leerl<strong>in</strong>ggericht en<br />

k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs. We stellen steeds de groeikracht,<br />

ontwikkelkracht van het k<strong>in</strong>d centraal. We<br />

noemen dat <strong>in</strong> deze publicatie de leer-kracht van het<br />

k<strong>in</strong>d. De kracht die elke mens van nature heeft om<br />

te leren.<br />

We beg<strong>in</strong>nen met dit aspect: ‘Het gaat om ... leerkracht!’<br />

In het leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs is het van<br />

belang voortdurend de aandacht te vestigen op het<br />

stimuleren van het vermogen tot leren dat elk k<strong>in</strong>d<br />

heeft. In feite keren we de traditionele aanpak om:<br />

niet de leerstof wordt gevolgd, maar de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van elke leerl<strong>in</strong>g ten aanzien van het eigen leren. De<br />

leerstof blijft wel belangrijk, maar nog belangrijker is<br />

het om de ontwikkel<strong>in</strong>g van het leren van het k<strong>in</strong>d<br />

te volgen.<br />

Vervolgens besteden we <strong>in</strong> het onderdeel ‘Leren...<br />

het kan ook anders!’ aandacht aan het belang van<br />

actieve, motiverende aanpakken <strong>in</strong> de klas. Ook hier<br />

is een kantel<strong>in</strong>g te zien: <strong>in</strong> plaats dat de leerl<strong>in</strong>g voortdurend<br />

de leerkracht volgt en wacht, gaat de leerkracht<br />

nu het k<strong>in</strong>d steeds meer volgen <strong>in</strong> zijn ontwikkel<strong>in</strong>g,<br />

maar ook meer activeren tot leren. Door het<br />

k<strong>in</strong>d en zijn leervragen beter te volgen, wordt het<br />

geboden onderwijs betekenisvoller voor de leerl<strong>in</strong>g<br />

en dus motiverender.<br />

Leerl<strong>in</strong>ggericht en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs dat uitgaat<br />

van de ontwikkel<strong>in</strong>gen van de leerl<strong>in</strong>gen, vraagt<br />

om een aanpak waarbij deze ontwikkel<strong>in</strong>g voor elk<br />

k<strong>in</strong>d systematisch gevolgd wordt. In het onderdeel<br />

‘Het leren volgen of leerl<strong>in</strong>gen achtervolgen’ geven<br />

we <strong>in</strong>zichten hieromtrent.<br />

Het gaat om leer-kracht!<br />

Wat<br />

Wat is leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs Heel eenvoudig gezegd richt<br />

het leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs zich voortdurend op de leerl<strong>in</strong>g(en)<br />

en het leerproces. De leerstof blijft belangrijk, maar nieuw is<br />

dat <strong>in</strong> al het denken en handelen het leerproces - met daar<strong>in</strong> de<br />

leer-kracht - van de leerl<strong>in</strong>g telkens uitgangspunt is. Tijdens de<br />

activiteiten <strong>in</strong> de klas wordt voortdurend gekeken naar ‘HOE’ de<br />

leerl<strong>in</strong>g het beste leert (= procesgericht) en ‘WAT’ de leerl<strong>in</strong>g<br />

uite<strong>in</strong>delijk leert (= resultaatgericht). Leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs<br />

houdt dus zowel reken<strong>in</strong>g met het proces als de prestaties.<br />

In dit leerproces zijn vier belangrijke aspecten (vier L’en) te onderscheiden<br />

die voortdurend met elkaar <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie zijn:<br />

Leerl<strong>in</strong>g<br />

We sluiten dit hoofdstuk af met ‘Leren...waar gaat<br />

het om’ waar ideeën geschetst worden dat het leren<br />

tegenwoordig meer <strong>in</strong>houdt dan alleen kennis vergaren.<br />

Ook het verwerven van nieuwe vaardigheden,<br />

zoals <strong>in</strong>formatiebronnen gebruiken (<strong>in</strong>ternet, boeken),<br />

kunnen samenwerken, zelfstandig kunnen werken en<br />

het werken aan een positieve houd<strong>in</strong>g ten aanzien<br />

van het eigen leren worden steeds belangrijker.<br />

Leerstof<br />

Leerproces<br />

Leeromgev<strong>in</strong>g<br />

(krachtige)<br />

Leerkracht


De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we het onderwijs omvormen tot onderwijs dat meer<br />

reken<strong>in</strong>g houdt met de leerl<strong>in</strong>g en het leerproces (leerl<strong>in</strong>ggericht<br />

onderwijs) En kunnen we zo de leerl<strong>in</strong>g het <strong>geloof</strong> geven <strong>in</strong> eigen<br />

kunnen om tot optimale groei te komen Hoe kunnen we de<br />

leer-kracht van elke leerl<strong>in</strong>g zo goed mogelijk benutten En gaan<br />

de resultaten bij een leerl<strong>in</strong>ggerichte aanpak er op vooruit<br />

Wat is de wens<br />

19<br />

Wat is de puzzel<br />

Volgen we alleen het lesboek, blad voor blad, of volgen wij de<br />

leerl<strong>in</strong>g zelf, dag na dag Kijken we alleen ná of kijken we ook<br />

voldoende rond Zien we alleen tekorten bij leerl<strong>in</strong>gen of zoeken<br />

we ook de kansen<br />

Het huidige onderwijs is nog teveel resultaatgericht en te we<strong>in</strong>ig<br />

leerl<strong>in</strong>ggericht. Het louter resultaatgericht werken brengt vaak<br />

veel spann<strong>in</strong>gen met zich mee, zowel voor de leerl<strong>in</strong>g als de leerkracht.<br />

De leerstof moet af en de leerl<strong>in</strong>g wordt hierop afgerekend.<br />

De leerstof - het boek - is nog teveel het uitgangspunt.<br />

Er wordt veel gefocust op de gemiddelde leerl<strong>in</strong>g, die hetzelfde<br />

moet leren en presteren als de andere leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Al vroeg kan er een negatief zelfbeeld ontstaan en wordt faalangst<br />

bij de leerl<strong>in</strong>g gekweekt. De leerl<strong>in</strong>g krijgt snel het gevoel<br />

iets niet te kunnen en dat de oorzaak vooral bij hemzelf ligt. Veel<br />

leerl<strong>in</strong>gen haken af (drop-outs) of blijven vaker zitten omdat het<br />

onderwijs te we<strong>in</strong>ig aansluit of omdat de (leer)ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />

de leerl<strong>in</strong>g onvoldoende adequaat gevolgd en positief begeleid<br />

wordt.<br />

Ook raken de leerl<strong>in</strong>gen vervreemd van het onderwijs, omdat ze<br />

geen aansluit<strong>in</strong>g v<strong>in</strong>den of betekenis kunnen geven aan de <strong>in</strong>houd.<br />

Er wordt nog te vaak gekeken naar tekorten <strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> plaats van het rijke potentieel aan talenten en mogelijkheden.<br />

Er wordt nog te veel uitgegaan van het lesboek.<br />

De wens is om het huidige onderwijs om te vormen naar meer<br />

leerl<strong>in</strong>ggericht en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs. Onderwijs dat de<br />

leerl<strong>in</strong>g ziet en volgt. Alle leerl<strong>in</strong>gen hebben recht op uitdagend<br />

onderwijs. Onderwijs waar<strong>in</strong> ze zich prettig en uitgedaagd voelen.<br />

Onderwijs dat motiveert tot leren. Onderwijs waaraan leerl<strong>in</strong>gen<br />

zelf meer betekenis kunnen geven. Onderwijs waar<strong>in</strong> je als leerl<strong>in</strong>g<br />

meetelt en gezien wordt. Onderwijs dat de volle leer-kracht<br />

van iedere leerl<strong>in</strong>g benut.<br />

Er is b<strong>in</strong>nen het leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs een juiste balans tussen<br />

zowel het (leer)proces als de resultaten. Uit recent onderzoek <strong>in</strong><br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> (MINOV-LEARN 2008) wordt duidelijk dat de resultaten<br />

van leerl<strong>in</strong>gen stijgen als ze met meer plezier, zelfvertrouwen en<br />

motivatie leren.<br />

In de leerl<strong>in</strong>ggerichte aanpak is er veel aandacht voor de volgende<br />

aspecten: de <strong>in</strong>put (het beg<strong>in</strong>niveau van de leerl<strong>in</strong>g), de aanpak<br />

(van de leerkracht <strong>in</strong> de klas), het leerproces (van de leerl<strong>in</strong>g), de<br />

reflectie op het leerproces(hoe heb je geleerd) en de uite<strong>in</strong>delijke<br />

output (de prestaties of resultaten).<br />

De leerkracht besteedt <strong>in</strong> zijn aanpak aandacht aan het welbev<strong>in</strong>den<br />

(plezier en veiligheid) van de leerl<strong>in</strong>g en aan de betrokkenheid<br />

(motivatie) van de leerl<strong>in</strong>g. Om het plezier <strong>in</strong> leren en de motivatie<br />

te vergroten, observeert de leerkracht het eigen lesgeven en past<br />

de <strong>in</strong>houd en werkvormen voortdurend aan. Een lange <strong>in</strong>structie<br />

wordt bijvoorbeeld onderbroken door <strong>in</strong>teractie met de leerl<strong>in</strong>gen<br />

of een duo-opdracht. Muziek wordt <strong>in</strong> de rekenles gebruikt om<br />

tafelsommen te leren. Verplichte taken worden afgewisseld met<br />

keuzetaken. Verschillende leerstijlen worden aangesproken <strong>in</strong> de<br />

les. Leerkrachtgestuurd leren wordt afgewisseld met leerl<strong>in</strong>ggestuurd<br />

leren (zelfstandig leren).<br />

De leer-kracht van de leerl<strong>in</strong>g wordt op die manier optimaal benut<br />

en gestimuleerd. Sterke kanten van de leerl<strong>in</strong>g worden verder<br />

ontwikkeld, zwakke kanten worden goed ondersteund. Leerl<strong>in</strong>gen<br />

krijgen het gevoel van: ik kan het! Dit kan vooral gerealiseerd<br />

worden vanuit een pedagogisch optimisme van het <strong>geloof</strong><br />

<strong>in</strong> groei-kracht van k<strong>in</strong>deren door ouders en leerkrachten.<br />

Als leerl<strong>in</strong>gen met plezier en motivatie leren en als ze aangesproken<br />

worden op hun kwaliteiten, zullen uite<strong>in</strong>delijk de resultaten<br />

optimaal zijn, dus passen bij de capaciteiten en leeftijd van de<br />

leerl<strong>in</strong>g (MINOV-LEARN 2008).


20<br />

Hoe<br />

Belangrijk is dat de leerkracht anders gaat kijken naar de leerl<strong>in</strong>g<br />

en het leerproces. Op welke manier leert deze leerl<strong>in</strong>g het beste<br />

Is deze leerl<strong>in</strong>g gemotiveerd Leert de leerl<strong>in</strong>g met plezier Waar is<br />

hij goed <strong>in</strong> Waar is extra of andere <strong>in</strong>structie of oefen<strong>in</strong>g nodig<br />

De leerkracht ontwikkelt als het ware natuurlijke antennes die<br />

voortdurend gedurende de schooldag aanstaan en peilen of het<br />

plezier en de motivatie bij de leerl<strong>in</strong>gen zo hoog mogelijk zijn en<br />

blijven. Zonodig past de leerkracht zijn pedagogisch en didactisch<br />

handelen aan om weer de volle aandacht te krijgen. De leerkracht<br />

heeft observatie- en test<strong>in</strong>strumenten om dit proces te kunnen<br />

volgen. Dat kan met een objectief leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem. Hierbij<br />

wordt gekeken naar de resultaten (cognitieve vaardigheden zoals<br />

rekenen en taal) maar ook naar het proces (zoals motivatie,<br />

sociaalemotionele aspecten, leervaardigheden). Ook een positieve<br />

begeleid<strong>in</strong>g - door leerkracht en ouders - is een basisvoorwaarde<br />

voor verdere groei. In plaats van alleen werk nakijken, kijkt de<br />

leerkracht nu meer rond <strong>in</strong> de klas en signaleert ontwikkel<strong>in</strong>gen<br />

van leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Een gebalanceerd curriculum (schoolleerplan) met een rijk aanbod<br />

aan cognitieve, sociaalemotionele, fysieke en creatieve elementen<br />

ondersteunt de leerkracht <strong>in</strong> het onderwijsprogramma. Ook<br />

kennis en toepass<strong>in</strong>g van verschillende leerstijlen (bijvoorbeeld<br />

visueel, auditief, k<strong>in</strong>etisch) <strong>in</strong> de les helpt de leerkracht de leerkracht<br />

van iedere leerl<strong>in</strong>g zo goed mogelijk te benutten. Werken<br />

aan leer-kracht geeft leerl<strong>in</strong>gen meer kansen. In hoofdstuk 2 ‘In<br />

de klas: dáár gebeurt het’, gaan we hier verder op <strong>in</strong>.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

- MINOV spreekt <strong>in</strong> haar beleidsnota van leerl<strong>in</strong>ggerichte<br />

aanpakken en k<strong>in</strong>dvriendelijke leeromgev<strong>in</strong>gen.<br />

(MINOV 2004-2008)<br />

Het educatief Sur<strong>in</strong>aams systeem draagt bij aan een<br />

positieve ontwikkel<strong>in</strong>g van een mensbeeld passend <strong>in</strong><br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>, onder andere:<br />

• emotionele zekerheid, zelfvertrouwen, <strong>in</strong>itiatiefvol,<br />

ondernemend en eigenwaarde<br />

• bewust zijn van diversiteiten<br />

• beschikbaarheid van veelzijdige vaardigheden<br />

• kritisch en onafhankelijk denken<br />

• respect voor menselijk leven<br />

• harmonie met milieu.<br />

- Van 2003 tot 2007 voerde men b<strong>in</strong>nen het project<br />

LEARN-<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>, maar ook b<strong>in</strong>nen andere pilots (bijvoorbeeld<br />

K<strong>in</strong>dvriendelijke Scholen, Kalbobis, Change<br />

for Children, Basic Life Skills), k<strong>in</strong>dvriendelijke of leerl<strong>in</strong>ggerichte<br />

aanpakken <strong>in</strong>. Voor meer <strong>in</strong>formatie: <strong>VVOB</strong><br />

of UNICEF.<br />

- De positieve waarder<strong>in</strong>g, de belangstell<strong>in</strong>g voor de leerl<strong>in</strong>g<br />

en het leerproces zijn erg belangrijk. Onderzoek<br />

laat zien dat zowel leerkrachten als ouders positieve<br />

effecten hebben op het leren van k<strong>in</strong>deren (Marzano<br />

2007, pp. 89-92).<br />

- Wanneer de leerkracht de eigen kijk op leren en leerl<strong>in</strong>gen<br />

verandert, verandert ook het leerkrachtgedrag op<br />

termijn.<br />

- Er zijn veel onderwijsbenader<strong>in</strong>gen: Ervar<strong>in</strong>gsGericht<br />

Onderwijs (E.G.O.), Ontwikkel<strong>in</strong>gsGericht Onderwijs<br />

(O.G.O.), Feuerste<strong>in</strong>, Natuurlijk leren, enzovoorts.<br />

- Op www.ontwerpatelier.nl worden de leerstijlen uitgelegd:<br />

de dromers, de denkers, de doeners en de beslissers<br />

en hoe je ermee kunt omgaan <strong>in</strong> de klas.<br />

- Het concept van multiple <strong>in</strong>telligence van Howard<br />

Gardner en later Thomas Armstrong (www.thomasarmstrong.com)<br />

geeft ruimte <strong>in</strong> het curriculum aan de<br />

acht talenten van leerl<strong>in</strong>gen, zie ook de website van<br />

RPCZ die veel materiaal <strong>in</strong> het Nederlands vertaald<br />

heeft (www.rpcz.nl). Zo kan elke leerl<strong>in</strong>g knap zijn.<br />

- Interessante websites zijn: www.leren.nl, www.<br />

hersenenenleren.nl, www.natuurlijkleren.net, www.<br />

ontwerpatelier.nl.


Interview Allan Li Fo Sjoe<br />

21<br />

Onderwijsvernieuwend werken<br />

De filosofie van de onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen, was dat je bij de<br />

basis moest beg<strong>in</strong>nen en dat je dus het jonge k<strong>in</strong>d volgens een<br />

nieuwe benader<strong>in</strong>g meer ontwikkel<strong>in</strong>gskansen kon geven. De<br />

vraag die hier belangrijk bij was, luidde: Hoe ga ik als volwassen<br />

burger straks, met dat wat ik heb geleerd, <strong>in</strong> die samenlev<strong>in</strong>g mijn<br />

plaats verwerven<br />

Het oude systeem was gebaseerd op het passief deelnemen aan<br />

het onderwijsproces, waarbij je dus meer consument was. Een<br />

docent of leerkracht kauwde alles voor en presenteerde dat <strong>in</strong><br />

een soort monoloog.<br />

Jij moest alleen maar memoriseren. Het nieuwe systeem probeert<br />

vanuit de ervar<strong>in</strong>gswereld, de belev<strong>in</strong>gswereld van het k<strong>in</strong>d zelf,<br />

aan te sluiten en probeert<br />

een bepaald leerproces op<br />

gang te brengen waarbij<br />

de leerl<strong>in</strong>gen ook actief<br />

betrokken zijn.<br />

K<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs betekent werken<br />

met onderwijssituaties die voor het k<strong>in</strong>d bekend zijn<br />

Drs. Allan Li Fo Sjoe, wrnd. voorzitter bestuur ADEK Universiteit<br />

We wilden toen naar een<br />

andersoortige samenlev<strong>in</strong>g,<br />

een samenlev<strong>in</strong>g met<br />

burgers die alerter, <strong>in</strong>ventiever<br />

en meer <strong>in</strong>itiatiefgericht<br />

zijn, met burgers die<br />

op een volwassen manier de problemen <strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g<br />

aankunnen en meehelpen hun eigen omgev<strong>in</strong>g verder te<br />

ontwikkelen.<br />

We g<strong>in</strong>gen ervan uit dat als we harmonische burgers<br />

wilden opvoeden en vormen, we niet alleen aandacht aan<br />

de <strong>in</strong>tellectuele aspecten moesten schenken maar ook aan<br />

de sociale, expressieve, creatieve, lichamelijke en fysieke<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />

Tegenwoordig kun je kennis niet zomaar verkopen aan<br />

mensen, omdat de wereld, door die kennis, aan het veranderen<br />

is. Daarom moeten mensen over andere vaardigheden<br />

beschikken en nieuwe <strong>in</strong>zichten verkrijgen, willen<br />

zij kunnen overleven <strong>in</strong> deze nieuwe wereld.<br />

Dan rijst de vraag: moet je leerl<strong>in</strong>gen vandaag de dag<br />

nog volstoppen met allerlei kennis uit het verleden, vooral<br />

feitenkennis. Dat is er altijd geweest <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Maar<br />

vandaag de dag moeten we dat tot een m<strong>in</strong>imum beperken.<br />

Anders leren leerl<strong>in</strong>gen enkel hoe ze kunnen memoriseren.<br />

Ze hebben juist ook andere vaardigheden nodig waarbij ze<br />

nieuwe situaties zelf kunnen analyseren en daarvoor een<br />

adequate oploss<strong>in</strong>g kunnen bedenken. Het gaat hier om<br />

vaardigheden voor het oplossen van problemen,<br />

<strong>in</strong>dividueel of <strong>in</strong> groepsverband.<br />

De taak van het onderwijs is om onderwijsleersituaties<br />

te creëren die dit soort vaardigheden<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

aanmoedigen.


22<br />

Leren...het kan ook anders !<br />

Wat<br />

Leren Dat is toch waar de leerkracht zich <strong>in</strong> de klas mee bezig<br />

houdt Of... toch niet Moet het anders<br />

De laatste jaren v<strong>in</strong>dt veel onderzoek plaats naar ‘het geheim’<br />

van leren. Er is steeds meer kennis en <strong>in</strong>zicht beschikbaar<br />

over wat leren nu eigenlijk is. Een belangrijke <strong>in</strong>spiratiebron is<br />

het gedachtegoed van het sociaalconstructivisme (Vygotsky).<br />

Vygotsky was een onderwijsvernieuwer die liet zien dat de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

en het leren van k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> sterke mate door de culturele<br />

omgev<strong>in</strong>g worden bepaald en dat <strong>in</strong>teractie en sociale omgang<br />

essentieel zijn voor een voorspoedige ontwikkel<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong>deren.<br />

Het sociaalconstructivisme onderzoekt hoe leren anders en beter<br />

kan. Het aanbrengen van kennis is nog steeds van groot belang<br />

maar daarnaast kijkt men ook naar de manier waarop deze kennis<br />

bij de leerl<strong>in</strong>gen wordt aangebracht. Het kernidee van het<br />

sociaalconstructivisme is dat kennis door elke mens een leven<br />

lang voortdurend geconstrueerd wordt. Leren is geen <strong>in</strong>dividuele<br />

en solistische bezigheid, leerl<strong>in</strong>gen leren veel van elkaar. Als ze<br />

<strong>in</strong>tensief met elkaar samenwerken worden zowel de <strong>in</strong>dividuele<br />

cognitieve vaardigheden (samen nadenken en reflecteren) als de<br />

sociale cognitieve vaardigheden (discussiëren) gestimuleerd.<br />

Kennis is dus <strong>in</strong> elke leerl<strong>in</strong>g aanwezig en wordt cont<strong>in</strong>u opgebouwd,<br />

afgebroken,aangepast, uitgebreid en weer opnieuw<br />

opgebouwd. Het is een proces dat altijd door gaat. De leerl<strong>in</strong>gen<br />

verwerven actief eigen kennis en vaardigheden en worden daarbij<br />

gestimuleerd door de leerkrachten. De leerl<strong>in</strong>g en het leerproces<br />

zijn steeds uitgangspunt van het handelen van de leerkracht.<br />

Het sociaalconstructivisme vat leren op als een actief,<br />

constructief, doelgericht, zelfregulerend (zelfsturend), cumulatief<br />

(opstapelend), gesitueerd en samenwerkend gebeuren. De leerkracht<br />

kan deze nieuwe, of andere kijk op leren en leerl<strong>in</strong>gen gaan<br />

toepassen <strong>in</strong> de klas.<br />

Leren v<strong>in</strong>dt plaats <strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>g samen met andere leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Leren…het kan dus ook anders!<br />

Wat is de puzzel<br />

Gaat het om het kopiëren van de leerkracht of om leren Houdt<br />

de leerkracht zich werkelijk bezig met echt leren Houdt de leerl<strong>in</strong>g<br />

zélf zich bezig met leren Moet de leerl<strong>in</strong>g afwachten of mag<br />

de leerl<strong>in</strong>g actief deelnemen<br />

De <strong>in</strong>zichten rondom leren zijn de afgelopen decennia drastisch<br />

veranderd. De wereld verandert op dit moment zo snel dat we bijna<br />

niet weten hoe alles morgen zal zijn. Een enorme hoeveelheid<br />

<strong>in</strong>formatie is nu niet alleen maar beschikbaar via de leerkracht,<br />

maar vooral ook via andere bronnen zoals televisie en <strong>in</strong>ternet.<br />

Dit alles heeft effect op de leerl<strong>in</strong>gen en het leren van nu en morgen.<br />

De leerl<strong>in</strong>gen komen steeds meer met andere bagage, an-<br />

dere behoeften de school b<strong>in</strong>nen. Op computergebied (Informatie<br />

Communicatie Technologie) liggen jonge leerl<strong>in</strong>gen nu al ver voor<br />

op hun leerkrachten. Het huidige schoolsysteem is nog steeds te<br />

veel gebaseerd op oude modellen, waar<strong>in</strong> kennisoverdracht door<br />

de leerkracht centraal stond. Er is <strong>in</strong> het oude model niet altijd<br />

sprake van leren maar van kopiëren en klakkeloos uit het hoofd<br />

leren. Het zelf kritisch nadenken wordt te we<strong>in</strong>ig gestimuleerd.<br />

Een schoolleider typeerde dit als volgt: ‘Onze leerl<strong>in</strong>gen lusten<br />

ons onderwijs niet meer <strong>in</strong> zijn huidige vorm’.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we anders omgaan met leren Hoe kan het onderwijs<br />

beter <strong>in</strong>spelen op die veranderende behoeften Hoe gaan we<br />

om met de nieuwe <strong>in</strong>formatiebronnen En welke vaardigheden<br />

of competenties hebben de leerl<strong>in</strong>gen nodig om de vraagstukken<br />

van de wereld - die steeds complexer worden - te kunnen beantwoorden<br />

Wat is de wens<br />

Beter en anders leren. Daarbij is nog steeds het opdoen van (basis)kennis<br />

en -vaardigheden van belang maar dan op een actieve<br />

manier. Samen weten we meer en kunnen we veel van elkaar leren.<br />

Het gewenste onderwijs houdt meer reken<strong>in</strong>g met de bagage<br />

en de behoeften die leerl<strong>in</strong>gen meebrengen. B<strong>in</strong>nen de ideeën<br />

van onder andere het sociaalconstructivisme staan de leerl<strong>in</strong>g en<br />

het leerproces telkens centraal. De volgende uitgangspunten zijn<br />

daarbij belangrijk:<br />

Leren is een<br />

actief proces<br />

Leren bouwt<br />

verder voort<br />

op aanwezige<br />

(voor)kennis<br />

Sociaal<br />

constructivisme<br />

Leren is een<br />

sociaal proces<br />

Leren gebeurt<br />

het best <strong>in</strong><br />

authentieke<br />

situaties<br />

Leren is<br />

experimenteren<br />

Leren is<br />

de zaak<br />

van de lerende<br />

1. Leren is een actief proces¹<br />

Leren is een actief proces <strong>in</strong> die z<strong>in</strong> dat het steeds een denkactiviteit<br />

(cognitie) van de lerende vraagt. De leerl<strong>in</strong>g is steeds<br />

bezig met het opnemen van <strong>in</strong>formatie, het verwerken van deze<br />

<strong>in</strong>formatie, het zoeken naar verbanden, het oefenen van leerstof.<br />

Afhankelijk van de leerstijl zal elke lerende dit op een eigen manier<br />

aanpakken. Belangrijk blijft dat de lerende zelf actief zijn<br />

eigen kennis opbouwt (construeert). Dat kan bijvoorbeeld door<br />

¹ Uit: Bouwen aan leren - J. Lebeer 2003


de leerl<strong>in</strong>g zelf actief aan het werk te zetten met het verzamelen<br />

van kennis door onderzoek, <strong>in</strong>formatiebronnen te raadplegen of<br />

met andere leerl<strong>in</strong>gen samen te werken.<br />

23<br />

Voorbeeld: We hebben het <strong>in</strong> de klas over de gevaren die ons tropisch<br />

regenwoud bedreigen: Wie kan wat doen ter voorbereid<strong>in</strong>g<br />

van een sessie waarbij we proberen een antwoord te krijgen op<br />

de vragen wat precies die gevaren zijn, wat er tegen gedaan kan<br />

worden en wie dat moeten doen. Sommige leerl<strong>in</strong>gen kennen<br />

de weg op het <strong>in</strong>ternet. Misschien met behulp van een familielid<br />

zoeken ze de gevaren en het fotomateriaal daarbij. Welke<br />

organisaties zijn actief bij het regenwoud betrokken Een groepje<br />

gaat erheen met de leerkracht en stelt vragen aan medewerkers<br />

en anderen knippen alles uit wat over dit onderwerp verschijnt.<br />

Op de dag van de ‘sessie’ maakt een ander groepje een mooie<br />

leerhoek van het materiaal. Het ‘eigen onderzoek’ levert veel <strong>in</strong>formatie<br />

op.<br />

2. Leren bouwt verder voort op reeds aanwezige (voor)kennis<br />

Het leren bouwt verder op reeds aanwezige (voor)kennis. De leerl<strong>in</strong>g<br />

construeert nieuwe kennis op basis van wat hij al weet en<br />

kan. Voorkennis is daarbij een belangrijk vertrekpunt. De huidige<br />

leerl<strong>in</strong>gen brengen veel voorkennis - al vanaf vier jaar - mee <strong>in</strong> de<br />

klas. De leerkracht kan hier gebruik van maken. Bijvoorbeeld door<br />

twee eenvoudige vragen aan het beg<strong>in</strong> van een thema of project<br />

te stellen: Wat weten we al Wat willen we weten<br />

Voorbeeld: Leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong>terviewen hun grootouders over vroeger.<br />

Misschien over het leven op de plantage. Met die <strong>in</strong>formatie komen<br />

ze <strong>in</strong> de klas.<br />

3. Leren gebeurt het best <strong>in</strong> authentieke situaties<br />

Leren gebeurt <strong>in</strong> authentieke situaties. Met authentiek bedoelen<br />

we herkenbare situaties. Leren v<strong>in</strong>dt niet alleen <strong>in</strong> het hoofd<br />

plaats maar steeds <strong>in</strong> een voortdurende <strong>in</strong>teractie met de sociale<br />

en culturele context. Leren is effectief als het zich afspeelt <strong>in</strong> de<br />

echte, reële wereld die de leerl<strong>in</strong>g kent. De leerstof die aangeboden<br />

wordt - ook <strong>in</strong> boeken - heeft een duidelijke relatie met<br />

deze realiteit. Dit geldt bijvoorbeeld voor de situaties, illustraties,<br />

voorbeelden die gebruikt worden. Het spreekt voor zich dat de<br />

Sur<strong>in</strong>aamse context als vertrekbasis genomen wordt.<br />

Voorbeeld: In het Sur<strong>in</strong>aams Museum zijn altijd <strong>in</strong>teressante tentoonstell<strong>in</strong>gen<br />

over onderwerpen van vroeger: over de slavernij,<br />

de blanke officier, de h<strong>in</strong>dostaanse immigratie, enzovoort. Er zijn<br />

daar begeleide rondleid<strong>in</strong>gen voor verschillende leeftijdsgroepen<br />

en altijd zijn er lesbrieven met opdrachten beschikbaar. Dit is<br />

weer een andere manier van leren.<br />

4. Leren is een sociaal proces<br />

Leren is ook een sociaal proces. Leren wordt bevorderd door<br />

onderl<strong>in</strong>ge samenwerk<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>teractie <strong>in</strong> de groep. De leerl<strong>in</strong>g<br />

wordt geconfronteerd met andere visies, ideeën, kennis, opvatt<strong>in</strong>gen<br />

en oploss<strong>in</strong>gen van medeleerl<strong>in</strong>gen. Kennis wordt uitgebreid,<br />

aangepast, omgevormd, deels afgebroken en opnieuw<br />

opgebouwd (geconstrueerd). Door al deze verschillende manieren<br />

van kijken, gaat de leerl<strong>in</strong>g het geleerde nog meer op een fundamentele,<br />

en verdiepende wijze bekijken. Didactische werkvormen<br />

zoals samenwerkend leren dragen hieraan bij. Onderzoek<br />

toont aan dat samenwerkend leren de kennis en vaardigheden<br />

verdiept.<br />

Voorbeeld: Als er een repetitie gemaakt is, kunnen bij een volgende<br />

les de leerl<strong>in</strong>gen die goede cijfers gehaald hebben groepjes<br />

met de zwakkere leerl<strong>in</strong>gen vormen en werken aan een beter<br />

begrip van de leerstof. Die goede leerl<strong>in</strong>gen kunnen zelfs voor de<br />

anderen een nieuwe repetitie opstellen als oefen<strong>in</strong>g.<br />

5. Leren is de zaak van de lerende<br />

Leren is een zaak van de lerende, de leerl<strong>in</strong>g dus. Dit betekent<br />

dat de lerende een <strong>in</strong>teresse of belang moet ervaren ten aanzien<br />

van het geleerde. Z<strong>in</strong>vol leren wordt bevorderd als de leerl<strong>in</strong>g een<br />

eigen doel voor ogen heeft. Vooral als de leerl<strong>in</strong>g zelf zijn doelen<br />

mee mag bepalen. Toch is het ook belangrijk dat de leerkracht een<br />

aantal doelen vooropstelt en deze motiveert. Er moet een functionele<br />

koppel<strong>in</strong>g gemaakt worden tussen enerzijds de onderwijsdoelen<br />

en anderzijds de persoonlijke leerdoelen van de lerende.<br />

B<strong>in</strong>nen bepaalde vakgebieden kiest de leerl<strong>in</strong>g eigen onderwerpen,<br />

<strong>in</strong>dividueel of samen met anderen. Vervolgens plant hij zijn<br />

eigen traject en reflecteert hij op het geleerde.<br />

Voorbeeld: De een staat dichter bij een onderwerp dan de ander.<br />

Als je Saramakaner bent, <strong>in</strong>teresseren de verhalen over de marrons<br />

je hevig. Je kunt dan een bijdrage leveren aan die les en zo<br />

zijn er anderen die weer andere voorkeuren hebben, bijvoorbeeld<br />

op het gebied van planten en bomen.<br />

6. Leren is experimenteren<br />

Experimenteren betekent hier uitproberen en ontdekken. Juist<br />

door het leren ook buiten de vastgestelde kaders te laten plaats-


24<br />

v<strong>in</strong>den, geeft dit ruimte aan het verwerven van nieuwe kennis en<br />

vaardigheden. Het proces van trial and error wordt gezien als een<br />

positief proces, waar<strong>in</strong> de lerende constructief van eigen fouten<br />

mag leren. In het oude leren mocht je geen fouten maken. In<br />

het nieuwe leren mag dit wel want het maken van fouten is heel<br />

leerzaam.<br />

Voorbeeld: Experimenteren kan door ontdekhoeken, door creatieve<br />

opdrachten, door denkvragen te geven of door onderzoeksvragen.<br />

We begeleiden dit proces van vallen en opstaan positief<br />

en geven telkens opbouwende feedback.<br />

Leren gaat om zelfstur<strong>in</strong>g<br />

Belangrijk is ook dat de leerl<strong>in</strong>g zelf zijn leerproces beheert en<br />

bewaakt (zelfstur<strong>in</strong>g). De leerl<strong>in</strong>g wordt op die manier autonoom.<br />

De leerl<strong>in</strong>g leert om zelf de controle over het eigen leren <strong>in</strong> handen<br />

te nemen. Bij zelfstur<strong>in</strong>g gaat het er ook om dat de leerl<strong>in</strong>g<br />

van een afstand naar zijn eigen leren kan kijken (meta-kijken).<br />

De leerl<strong>in</strong>g leert systematisch te reflecteren en op basis van zijn<br />

bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen het eigen leerproces bij te sturen. Meta-kijken verdiept<br />

weer het eigen leren. Zo wordt leren steeds meer iets van<br />

de leerl<strong>in</strong>g zelf.<br />

Voorbeeld: Het is niet zo moeilijk om de tafels uit je hoofd te kennen,<br />

maar probeer nou zelf eens een situatie, bijvoorbeeld op de<br />

markt, te bedenken waar je die kennis van de tafels moet toepassen.<br />

Dat kan ook <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e toneelstukjes met rekenopdrachten.<br />

Leren is ook verbondenheid voelen<br />

We voegen dit aspect toe. Verbondenheid b<strong>in</strong>nen de aanpak is<br />

belangrijk. We hechten er belang aan dat naast de aandacht voor<br />

het <strong>in</strong>dividu en zijn leerproces, er ook aandacht is voor de ander<br />

en de omgev<strong>in</strong>g. Het respecteren van jezelf, je met jezelf verbonden<br />

voelen maar ook het respecteren van de ander en het respecteren<br />

van de omgev<strong>in</strong>g leiden tot een houd<strong>in</strong>g waarbij de leerl<strong>in</strong>g<br />

leert zich verantwoordelijk te voelen. Leerl<strong>in</strong>gen willen gewoon<br />

vakken volgen waar ze de z<strong>in</strong> van <strong>in</strong>zien, waaraan ze betekenis<br />

kunnen geven. Ze willen met plezier naar school gaan, positief<br />

gewaardeerd worden door de leerkracht en ze willen andere leerl<strong>in</strong>gen<br />

ontmoeten.<br />

Hoe<br />

In de gewenste situatie hebben de leermiddelen en didactische<br />

aanpakken <strong>in</strong> de klas kenmerken van bovenstaande uitgangspunten.<br />

De leerkracht zorgt ervoor dat de leerl<strong>in</strong>gen actief met de<br />

leerstof aan de slag kunnen. Er is aandacht voor de vergrot<strong>in</strong>g<br />

van de autonomie van leerl<strong>in</strong>gen door dagelijks de leerl<strong>in</strong>gen de<br />

gelegenheid tot zelfstandig werken te geven. Leerl<strong>in</strong>gen mogen<br />

regelmatig op eigen onderzoek uit, alleen of samen met anderen.<br />

De leerkracht besteedt aandacht aan verschillen tussen de leerl<strong>in</strong>gen<br />

en maakt positief gebruik van deze verschillen. Verschillen<br />

tussen leerl<strong>in</strong>gen worden gewaardeerd, gelijke kansen voor<br />

iedereen bieden, blijft de focus. Veel materialen en methoden op<br />

de <strong>in</strong>ternationale markt werken al vanuit deze nieuwe uitgangspunten.<br />

Toekomstige leerkrachten worden opgeleid met nieuwe<br />

pedagogische en activerende didactische aanpakken. Zij vervullen<br />

de rol van change agents die de vernieuw<strong>in</strong>g mee de school<br />

<strong>in</strong>brengen.<br />

De professionaliteit van leerkrachten wordt verder vergroot met<br />

deze nieuwe aanpakken. Zij zijn immers de dragers van de onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

• Kenmerken van het anders of vernieuwend leren zijn:<br />

1. het onderwijs moet leiden tot echt <strong>in</strong>zicht en begrip<br />

2. nieuwsgierigheid, willen ontdekken, willen weten zijn<br />

de beste drijfveren tot leren<br />

3. zelfstur<strong>in</strong>g motiveert de leerl<strong>in</strong>g (studietempo, studievoortgang,<br />

eigen leerstrategie bepalen)<br />

4. samenwerk<strong>in</strong>g stimuleert effectiever en diepgaander<br />

leren (projectonderwijs, probleemoplossend onderwijs,<br />

coöperatief leren).<br />

• Marzano (2003, pp. 101 - 106) heeft veel onderzoek<br />

gedaan naar effectief leren. Hij stelt dat een positieve<br />

houd<strong>in</strong>g tot het eigen leren van groot belang is. Zijn<br />

werk toont ook aan dat het van belang is het geleerde<br />

creatief toe te passen en te <strong>in</strong>tegreren <strong>in</strong> bestaande<br />

kennis.<br />

• Het nieuwe leren komt erop neer dat onderwijs moet<br />

aansluiten bij de belev<strong>in</strong>gswereld van de leerl<strong>in</strong>gen. Hoe<br />

relevanter kennis en vaardigheden zijn, hoe groter de<br />

motivatie, hoe beter dit alles zal beklijven. Het geeft<br />

leerl<strong>in</strong>gen de kans hun eigen talenten te ontwikkelen.<br />

Elke leerl<strong>in</strong>g is uniek.<br />

• De film ‘Diepgaand Leren’, zie bijgevoegde dvd, geeft<br />

een idee hoe de hierboven genoemde uitgangspunten er<br />

<strong>in</strong> de praktijk uit kunnen zien.<br />

• De website www.onderwijsmaakjesamen.nl biedt zeer<br />

veel praktische en <strong>in</strong>spirerende tips en wetenswaardigheden.


gaan we de (leer)ontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>gen volgen<br />

Nog te vaak worden de leerl<strong>in</strong>gen achtervolgd met een wekelijkse<br />

overvloed aan repetities, die veelal alleen de e<strong>in</strong>dresultaten (kennis)<br />

meten van de gemiddelde leerl<strong>in</strong>g. Deze repetities meten op<br />

korte termijn of de kennis door de leerl<strong>in</strong>gen onthouden is maar<br />

te we<strong>in</strong>ig of deze kennis ook werkelijk begrepen is (de lange termijn).<br />

25<br />

De toets<strong>in</strong>g is nu nog vaak eenzijdig en richt zich veelal op cognitief<br />

gebied, zoals rekenen en taal. Sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g,<br />

fysieke (motorische) en creatieve kennis krijgen vaak we<strong>in</strong>ig<br />

tot geen aandacht.<br />

Ook de druk op prestaties neemt zowel voor de leerl<strong>in</strong>g als de<br />

leerkracht toe. De huidige repetities zijn niet altijd voldoende<br />

objectief en ondersteunen onvoldoende het werkelijk volgen van<br />

het leerproces van de leerl<strong>in</strong>g.<br />

Het leren volgen of<br />

leerl<strong>in</strong>gen achtervolgen<br />

Wat<br />

Alle leerl<strong>in</strong>gen verschillen. Dat zal nooit veranderen. Wanneer we<br />

het onderwijs omvormen naar een leerl<strong>in</strong>ggerichtere aanpak doet<br />

het beoordelen met gemiddelde normer<strong>in</strong>gen geen recht aan deze<br />

verschillen.<br />

Als we de leerl<strong>in</strong>g en zijn leren als uitgangspunt nemen zullen<br />

we dus de <strong>in</strong>dividuele ontwikkel<strong>in</strong>g goed moeten volgen. Het<br />

systematisch volgen en registreren van de ontwikkel<strong>in</strong>g van de<br />

leerl<strong>in</strong>gen kan door gebruik te maken van een leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem.<br />

Dit systeem volgt systematisch de ontwikkel<strong>in</strong>g en bestaat<br />

uit observatie- en toets<strong>in</strong>strumenten die op afgesproken tijdstippen<br />

door de leerkrachten <strong>in</strong> elke klas worden afgenomen. Op die<br />

manier krijgt de leerkracht tijdig kwetsbare leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> kaart.<br />

Dit kunnen zowel de uitvallers zijn als de uitschieters (hoogbegaafde<br />

leerl<strong>in</strong>gen). Vanuit de gegevens die verzameld worden kan<br />

de leerkracht de eigen pedagogische en didactische aanpak <strong>in</strong> de<br />

klas aanpassen op zowel groepsniveau als <strong>in</strong>dividueel niveau.<br />

De gegevens kunnen ook op schoolniveau gebruikt worden om<br />

bepaalde vakgebieden te verbeteren. Het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

houdt ook reken<strong>in</strong>g met de zogenaamde tussendoelen en e<strong>in</strong>ddoelen<br />

van het onderwijsprogramma.<br />

Een leerl<strong>in</strong>ggerichte aanpak vraagt om het volgen van het leren.<br />

Wat is de puzzel<br />

Blijven we de leerl<strong>in</strong>g voortdurend achtervolgen met wekelijkse<br />

repetities die alleen ‘het onthouden’ van de leerstof toetsen Of<br />

Rapportcijfers geven zodoende geen goed beeld van de (leer)<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g van leerl<strong>in</strong>gen en kunnen nauwelijks gebruikt worden<br />

om het onderwijs <strong>in</strong> de klas en <strong>in</strong> de school aan te passen en te<br />

verbeteren. Het systematisch volgen van de leerontwikkel<strong>in</strong>g van<br />

kleuter tot later de adolescent v<strong>in</strong>dt nog onvoldoende plaats.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we met de leerl<strong>in</strong>ggerichtere aanpak de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van de leerl<strong>in</strong>gen systematisch volgen Hoe kunnen we vervolgens<br />

<strong>in</strong>spelen op aandachtspunten die hieruit naar voren komen<br />

Op leerl<strong>in</strong>gniveau Op groepsniveau of op schoolniveau Levert<br />

deze aanpak een bijdrage aan de kwaliteitsverbeter<strong>in</strong>g van het<br />

onderwijs<br />

Wat is de wens<br />

In de gewenste situatie gaan we het ‘leren’ van de leerl<strong>in</strong>g volgen<br />

<strong>in</strong> plaats van de leerl<strong>in</strong>gen te achtervolgen. We leggen de aandacht<br />

op het volgen van de totale ontwikkel<strong>in</strong>g van leerl<strong>in</strong>gen met<br />

daarbij respect voor de onderl<strong>in</strong>ge verschillen. Natuurlijk mag het<br />

k<strong>in</strong>d met de eigen leeftijdsgroep vergeleken worden, maar het is<br />

nog belangrijker de eigen persoonlijke ontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>g<br />

telkens te vergelijken met vorige meetpunten van de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van de leerl<strong>in</strong>g. Hoe leert de leerl<strong>in</strong>g nu En hoe was het<br />

bijvoorbeeld drie maanden geleden Is er succes geboekt en op<br />

welk vlak Waar is extra ondersteun<strong>in</strong>g nodig<br />

Een systeem dat op gezette tijden de ontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>gen<br />

<strong>in</strong> kaart brengt op verschillende vorm<strong>in</strong>gs- of ontwikkel<strong>in</strong>gsgebieden<br />

(behalve rekenen, taal en lezen dus ook aandacht<br />

voor fysieke, creatieve en de sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g).<br />

Het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem brengt zowel de resultaten <strong>in</strong> kaart als<br />

procesfactoren (onder andere motivatie, taakgerichtheid, zelfstandigheid,<br />

welbev<strong>in</strong>den). Op basis van de uitkomsten bepaalt<br />

de leerkracht de handel<strong>in</strong>gsplannen voor de kwetsbare leerl<strong>in</strong>gen.


26<br />

De gegevens worden gebruikt om ook op klas- en schoolniveau<br />

het onderwijs te verbeteren. De coörd<strong>in</strong>atie van het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

wordt uitgevoerd door de zogenoemde zorgcoörd<strong>in</strong>ator<br />

van de school, zie hoofdstuk 3. Elke leerkracht voert onder leid<strong>in</strong>g<br />

van deze zorgcoörd<strong>in</strong>ator de toets en observaties uit <strong>in</strong> de klas.<br />

De schoolleider kan de resultaten gebruiken om voortdurend met<br />

zijn team te werken aan kwaliteitsverbeter<strong>in</strong>g van het onderwijs.<br />

Hoe<br />

Elke leerkracht krijgt de beschikk<strong>in</strong>g over een objectief leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

dat bestaat uit (diagnostische) toetsen, vragenen<br />

observatielijsten die passen bij de leeftijdsgroep. Op cruciale<br />

momenten <strong>in</strong> de schoolperiode worden deze toetsen en observaties<br />

afgenomen. De ontwikkel<strong>in</strong>g van elke leerl<strong>in</strong>g wordt op deze<br />

manier gevolgd. De leerkracht wordt getra<strong>in</strong>d <strong>in</strong> het omgaan met<br />

dit volgsysteem.<br />

Hij leert het cyclische proces uit te voeren van signaleren, analyseren,<br />

plannen, uitvoeren en evalueren. De leerkracht biedt<br />

vanuit de gegevens van het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem de eerste extra<br />

begeleid<strong>in</strong>g die de leerl<strong>in</strong>g nodig heeft. Het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

volgt het k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> zijn totale ontwikkel<strong>in</strong>g. Behalve de cognitieve<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g, wordt ook de sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g als<br />

ook de motorische en creatieve ontwikkel<strong>in</strong>g gevolgd.<br />

De zorgcoörd<strong>in</strong>ator coörd<strong>in</strong>eert de toepass<strong>in</strong>g van het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

en verzamelt met het team <strong>in</strong>formatie (data) over<br />

de aandachtspunten b<strong>in</strong>nen de verschillende vak- en vorm<strong>in</strong>gsgebieden.<br />

Samen met de schoolleider werkt het team een plan van<br />

aanpak uit.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

• het project LEARN 2003-2007 heeft een aantal gevalideerde<br />

testen gecontextualiseerd en toegepast tijdens<br />

een vijf jaar durend monitor<strong>in</strong>gonderzoek (MINOV<br />

<strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met <strong>VVOB</strong> en de Katholieke Universiteit<br />

Leuven)<br />

• <strong>in</strong>ternationaal zijn er vele observatie- en toets<strong>in</strong>strumenten<br />

ontwikkeld en getest. Zie bijvoorbeeld de startpag<strong>in</strong>a<br />

http//leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem.2l<strong>in</strong>k.be<br />

• ook op het gebied van de sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

bestaan er mooie pakketten<br />

• een nieuwe ontwikkel<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen het volgen van ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van leerl<strong>in</strong>gen en studenten is het toepassen van<br />

het zogenoemde portfolio.<br />

Leren…waar gaat het om<br />

Wat<br />

Eeuwenlang wordt er onderwijs gegeven en men mag wel zeggen<br />

dat dit <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie bestond uit het laten uitvoeren van<br />

geheugenwerk. Leren was vroeger vooral kennisoverdracht. Het<br />

stapelen van kennis op kennis, op kennis. Dat was belangrijk. Ook<br />

tegenwoordig worden wij - en ook leerl<strong>in</strong>gen - overspoeld met kennis<br />

en grote hoeveelheden <strong>in</strong>formatie. Kennis blijft <strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>ggerichte<br />

aanpak nog steeds belangrijk. Je hebt nu eenmaal een<br />

goede basis nodig van bijvoorbeeld reken- en taalvaardigheden<br />

om <strong>in</strong> de moderne maatschappij te kunnen functioneren. Maar<br />

b<strong>in</strong>nen het nieuwe leren gaat het om nog meer, namelijk:<br />

• kennis<br />

• vaardigheden of competenties<br />

• houd<strong>in</strong>g of attitudes<br />

De kennisoverdracht wordt uitgebreid met aandacht voor nieuwe<br />

vaardigheden zoals kennis zoeken, kennis kritisch bekijken, respectvol<br />

omgaan met elkaar, samenwerken, samen leren, leren<br />

hoe te leren, omgaan met <strong>in</strong>formatie(bronnen), communiceren.<br />

De kennisoverdracht wordt ook uitgebreid met nieuwe attitudes<br />

zoals kritisch en zelfbewust omgaan met de kennis, zelfreflectie.<br />

Men noemt dit competenties.<br />

Ook gaat het bij het nieuwe leren om zowel het proces van leren<br />

als de resultaten of prestaties die bereikt worden. Tenslotte ben<br />

je op school om iets te leren. Het is belangrijk de resultaten van<br />

het leerproces voortdurend te volgen. Deze kunnen een <strong>in</strong>dicator<br />

zijn van het wel dan niet goed verlopen van het leerproces.<br />

M<strong>in</strong>der goede resultaten kunnen bijvoorbeeld te maken hebben<br />

met onduidelijke <strong>in</strong>structies van de leerkracht, onvoldoende of<br />

ongeschikte leermiddelen, beperkte <strong>in</strong>structietijd en onvoldoende<br />

verwerk<strong>in</strong>gstijd voor de leerl<strong>in</strong>g. Ook het onderwijsleerproces is<br />

belangrijk met de zogenoemde <strong>in</strong>put (<strong>in</strong>stroom en aanpak). Niet<br />

alleen het e<strong>in</strong>dresultaat telt dus maar ook de <strong>in</strong>put. Met welke<br />

bagage komt de leerl<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen Welke aanpak is toegepast om<br />

kennis en vaardigheden aan te leren Vervolgens start het proces<br />

van leren waar<strong>in</strong> onder andere motivatie, voldoende zelfvertrouwen<br />

en weten hoe te leren onderdeel zijn. Input en proces zijn<br />

uite<strong>in</strong>delijk allebei van <strong>in</strong>vloed op het e<strong>in</strong>dresultaat.<br />

Wat is de puzzel<br />

Gaat het om kennis Of gaat het ook om vaardigheden Is leren<br />

alles aannemen voor waarheid Of ook zelf kritisch nadenken<br />

Wat is de basiskennis die elke leerl<strong>in</strong>g moet beheersen En waar<br />

kan worden gedifferentieerd De huidige benader<strong>in</strong>g legt nog teveel<br />

accent op kennisontwikkel<strong>in</strong>g door middel van het kopiëren


van deze kennis door de leerl<strong>in</strong>g. Het zelf actief kennis verwerven<br />

en het zelf kritisch nadenken hierover krijgt nog te we<strong>in</strong>ig aandacht.<br />

Niet altijd weet de leerkracht dit <strong>in</strong> het dagelijks pedagogisch en<br />

didactisch handelen voldoende mee te nemen. Er is druk van buitenaf<br />

om het jaarprogramma af te krijgen en de leerl<strong>in</strong>gen klaar<br />

te stomen voor de e<strong>in</strong>dtoets van de zesde klas.<br />

Onze huidige en toekomstige leerl<strong>in</strong>gen zullen gaan functioneren<br />

<strong>in</strong> een onbekende toekomstige maatschappij. We weten dat de<br />

huidige en toekomstige problemen complex van aard zijn (op<br />

allerlei gebied zoals milieu, energie, bevolk<strong>in</strong>gsgroei) die vragen<br />

om nieuwe creatieve benader<strong>in</strong>gswijzen en oploss<strong>in</strong>gen. Naast<br />

basiskennis die de leerl<strong>in</strong>g nodig heeft, zijn dus ook specifieke<br />

vaardigheden of competenties nodig. De leerl<strong>in</strong>g moet kunnen<br />

omgaan met een enorme hoeveelheid <strong>in</strong>formatie die steeds maar<br />

toeneemt. De leerl<strong>in</strong>g moet kunnen communiceren en samenwerken,<br />

oploss<strong>in</strong>gen kunnen bedenken. Bovenal moet de leerl<strong>in</strong>g<br />

zelfbewust en kritisch durven zijn, naar zichzelf toe en naar anderen.<br />

Het traditionele onderwijs biedt te we<strong>in</strong>ig mogelijkheden<br />

om deze skills te leren. Aanpakken gericht op het zelfkritisch zijn<br />

en het zelfbewust omgaan met tal van onderwerpen kan sterker<br />

worden aangezet <strong>in</strong> het curriculum.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe geven we ruimte aan deze nieuwe benader<strong>in</strong>gen Hoe leren<br />

we leerl<strong>in</strong>gen vaardigheden als samenwerken, <strong>in</strong>formatiebronnen<br />

gebruiken en kritisch nadenken Hoe werken we aan een stevig<br />

fundament van basiskennis En waar kan er gedifferentieerd<br />

worden<br />

Wat is de wens<br />

In de gewenste situatie blijft het onderwijs zich richten op het<br />

halen van optimale resultaten maar dan beter passend bij de<br />

mogelijkheden van elke leerl<strong>in</strong>g. Het onderwijs geeft ook voldoende<br />

aandacht aan de zogenoemde <strong>in</strong>put- en procesaspecten.<br />

Resultaat wordt breder gezien dan alleen de cognitieve vakken<br />

zoals taal, rekenen en lezen. Ook andere aspecten zoals creatieve<br />

vaardigheden, sociale vaardigheden, zelfstandigheid, zelfreflectie,<br />

zelfbewustzijn, samenwerken en dergelijke worden als resultaat<br />

van onderwijs gezien. In plaats van een gemiddelde norm die<br />

leerl<strong>in</strong>gen moeten halen, wordt vooral gekeken naar de persoonlijke<br />

leerontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>g.<br />

B<strong>in</strong>nen het curriculum van de school is er naast kennisoverdracht<br />

ook aandacht voor deze zogenoemde levensvaardigheden (basic<br />

life skills). De leerl<strong>in</strong>gen leren om samen te werken, samen oploss<strong>in</strong>gen<br />

te v<strong>in</strong>den, en om te gaan met <strong>in</strong>formatiebronnen. Het<br />

is belangrijk dat de leerl<strong>in</strong>g leert zelfbewust en kritisch te durven<br />

zijn, naar zichzelf toe en naar anderen. Op die manier leren de<br />

leerl<strong>in</strong>gen allerlei competenties die zij nu maar ook straks <strong>in</strong> de<br />

maatschappij nodig zullen hebben.<br />

Hoe<br />

De studenten-<strong>in</strong>-opleid<strong>in</strong>g en ook de leerkrachten die momenteel<br />

al werkzaam zijn <strong>in</strong> het onderwijs, worden verder geschoold <strong>in</strong><br />

procesgerichte benader<strong>in</strong>gen en basic life skills.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen worden gevolgd en begeleid <strong>in</strong> hun leerproces door<br />

middel van een leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem. Er wordt vanuit een bredere,<br />

holistische visie naar de leerl<strong>in</strong>g gekeken. Dit betekent dat naast<br />

rekenen en taal, ook andere vorm<strong>in</strong>gsgebieden zoals wereldoriëntatie,<br />

creatieve vakken en de sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g voldoende<br />

aandacht krijgen. Dit doet meer recht aan de verschillen<br />

die er altijd zullen zijn tussen leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

- het traject Basic Life Skills biedt een mooi pakket van<br />

competenties. Zij verdelen deze <strong>in</strong>:<br />

Learn<strong>in</strong>g to do, Learn<strong>in</strong>g to be, Learn<strong>in</strong>g to live, Learn<strong>in</strong>g<br />

to learn<br />

Op de website van Unesco v<strong>in</strong>d je meer <strong>in</strong>formatie:<br />

www.unesco.org/education<br />

- Google via <strong>in</strong>ternet: United Nations schoolbus project,<br />

daar v<strong>in</strong>d je veel <strong>in</strong>spiratie voor alle leeftijdsgroepen<br />

met talrijke belangrijke thema’s<br />

- trefwoorden op Google als ‘holistisch leren, holisme,<br />

holistisch onderwijsprogramma’ laten zien hoe op<br />

verschillende manieren het onderwijsprogramma als<br />

een totaal pakket voor alle aspecten van de leerl<strong>in</strong>g<br />

aangepakt kan worden<br />

- het K<strong>in</strong>dvriendelijke Scholen project van MINOV/UNI-<br />

CEF/PCOS is gebaseerd op deze holistische aanpak en<br />

<strong>in</strong> dit kader zijn tien tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gsmodules voor leerkrachten<br />

ontwikkeld.<br />

Emilia Ferreiro (een van de grote denkers van Noord- en<br />

Zuid-Amerika) zegt <strong>in</strong> een toespraak over onderwijs: ‘K<strong>in</strong>deren<br />

hoeven we niet te leren leren. Net zo m<strong>in</strong> als we hen<br />

hoeven te leren groeien. K<strong>in</strong>deren leren en groeien vanzelf!’<br />

Als het waar is, wat deze wijze vrouw daar zegt, dan is de<br />

taak die overblijft, het leerproces voor k<strong>in</strong>deren te veraangenamen!<br />

K<strong>in</strong>deren voelen zich het prettigst als ze zichzelf<br />

kunnen zijn <strong>in</strong> de klas.<br />

27


28<br />

Juf over ‘haar’ k<strong>in</strong>deren<br />

De schrijfster Maryl<strong>in</strong> Simons speelt met dit gegeven <strong>in</strong><br />

haar verhaaltje over Mabelle waar<strong>in</strong> ze <strong>in</strong> de huid kruipt van<br />

het meisje Mabelle:<br />

Mabelle is zes jaar en omdat ze zes is moest zij naar een<br />

andere klas, bij een andere juf, op een andere school. Dat<br />

had juffrouw allemaal uitgelegd aan haar kleuterklas. Ze<br />

had gezegd ‘jullie zijn allemaal geslaagd’.<br />

‘Is niet waar’, had Mabelle tegengesputterd, ‘ik ben niet<br />

geslaagd.’<br />

‘Oh jawel! In deze klas is iedereen geslaagd, jij ook hoor<br />

Mabelle. Je weet toch, wat ik gisteren heb verteld… de<br />

grote school… omdat jullie nu grote k<strong>in</strong>deren zijn... weet<br />

je nog’<br />

‘Maar niemand heeft me geslaagd’, probeerde Mabelle nog<br />

eens zachtjes…<br />

Juffrouw had haar niet gehoord. En daarom zit ze nu <strong>in</strong><br />

deze nieuwe klas, op een nieuwe school, bij een nieuwe<br />

juf.<br />

Juffrouw is streng. Maar toch is ze een lieve juf.<br />

‘Je bent mooi hoor juffrouw’, zegt Mabelle, want ze durft<br />

niet ‘lief’ te zeggen.<br />

Lief, dat zeg je niet op de grote k<strong>in</strong>deren school, iedereen<br />

gaat je uitlachen!<br />

De juffrouw heeft een mooie tas. Het is een oranje tas die<br />

lijkt op een zon.<br />

‘Je tas lijkt op een zon’, zegt Mabelle.<br />

‘De zon is geel’, zegt juf, ‘mijn tas is oranje.’<br />

‘Maar het lijkt op de zon’, zegt Mabelle.<br />

‘Ga zitten’, zegt juffrouw.<br />

‘Wat is <strong>in</strong> je tas’ vraagt Mabelle.<br />

‘Mijn god k<strong>in</strong>d! Je moet niet zo nieuwsgierig zijn, nieuwsgierigheid<br />

staat niet netjes!’<br />

Mabelle gaat snel zitten. Ze doet netjes haar armen over<br />

elkaar, want ze wil een goed meisje zijn.<br />

Als oma komt blijven, brengt ze haar markttas mee en ze<br />

zegt: ‘Vertel me eerst of je nieuwsgierig bent, want alleen<br />

nieuwsgierige k<strong>in</strong>deren mogen <strong>in</strong> mijn tas komen piepen!’<br />

Nieuwsgierige k<strong>in</strong>deren, dat is wat oma zegt, nieuwsgierige<br />

k<strong>in</strong>deren zijn knappe k<strong>in</strong>deren, ze willen altijd alles weten.<br />

En dan vraagt oma: ‘Mabelle, kom me vertellen, wat heb je<br />

geleerd op school vandaag’<br />

Oma is wel de aller allerliefste. Maar oma is niet zo knap<br />

als juf.<br />

Juffrouw staat voor de klas met haar aanwijslat. Ze zegt:<br />

‘A is voor Anna, ze eet Ananas, B voor Bananne die mama<br />

Bakt…’<br />

‘B is ook van Bil’, roept Mabelle.<br />

Geen k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> de klas zit meer stil. ‘Waai, wooi, bil! Mabelle<br />

zegt bil! BIL, heeft Mabelle gezegd!’<br />

Wat een pret, wat een plezier. Lottie valt van haar stoel.<br />

D<strong>in</strong>o speelt drum met zijn potlood, Wayenne wil dansen.<br />

De aanwijslat verliest geduld: ‘Stil, stil, stil! Wat gebeurt<br />

hier! Mabelle, je bent een vieze meid! D<strong>in</strong>o, als je niet direct<br />

ophoudt zal ik zien wie beter drummen kan, dat potlood<br />

van jou of die lat van mij!’<br />

D<strong>in</strong>o spreekt niet <strong>in</strong> beelden, hij is pas zeven jaar. Maar hij<br />

kent zijn juf goed. Al bijna een heel jaar zit hij bij haar <strong>in</strong> de<br />

klas. Als juf deze stem opzet, dan betekent het: straf! In de<br />

hoek staan, overliggen, b<strong>in</strong>nenblijven.<br />

Lachen mag niet <strong>in</strong> de klas! Behalve, natuurlijk, als juffrouw<br />

wil dat je lacht.<br />

En bil zeggen, is smerige vuile vieze taal!<br />

De lat is boos. Hij doet beng beng tegen de tafelrand.<br />

Als soldaatjes, zo strak, staren de k<strong>in</strong>deren het schoolbord<br />

aan.<br />

Mabelle is verdrietig. Ze moet overliggen. Ze heeft niet eens<br />

een fout gemaakt. En eigenlijk wou ze niet eens bil zeggen.<br />

Maar bil heeft dezelfde ‘buh’ toch, dát bedoelt ze, dát is<br />

wat ze zeggen wil. Ze durft niet meer. Misschien v<strong>in</strong>dt juffrouw<br />

haar niet lief en dat komt omdat ze zo dom is. Dom,<br />

dom, dommie! Maar toch weet ze zeker dat de ‘buh’ van<br />

bananne dezelfde ‘buh’ is als van bil, ja toch Of niet<br />

Buh… buh… bil, blaast Mabelle met het hoofd <strong>in</strong> de armen,<br />

spuugbellen tegen het tafelblad. Ze weet het niet meer, of<br />

het echt de ‘buh’ is. ‘Buh’ en ‘duh’ lijken zoveel op elkaar.<br />

Een andere keer zegt ze maar liever niets. Een andere keer<br />

blijft ze stil. Lieve k<strong>in</strong>deren blijven stil. En knappe k<strong>in</strong>deren<br />

zeggen geen domme d<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de klas. Buh, buh, baka…<br />

bana… bal… buik… bil!<br />

De lat zeurt tik, tik, opzegmaat:<br />

‘Wij mogen niet praten, geen pret maken, niet lachen <strong>in</strong> de<br />

klas.’


Interview Cynthia Mc Leod<br />

29<br />

Onderwijs is de leerl<strong>in</strong>g<br />

helpen het beter te doen<br />

<strong>Ik</strong> v<strong>in</strong>d het heel belangrijk om het positieve <strong>in</strong> leerl<strong>in</strong>gen te stimuleren.<br />

Wanneer iets niet helemaal gaat zoals het moet, als een<br />

leerl<strong>in</strong>g een onvoldoende behaalt, kunnen we daar op een positieve<br />

manier mee omgaan. Voor mij houdt dit <strong>in</strong> dat ik me verdiep<br />

<strong>in</strong> wat de leerl<strong>in</strong>g wel en niet heeft begrepen. Hoe komt het dat<br />

de leerl<strong>in</strong>g een onvoldoende heeft Dit is veel effectiever dan de<br />

leerl<strong>in</strong>g gaan afkatten of de grond <strong>in</strong>boren. Een leerkracht die<br />

zich telkens afvraagt: ‘Hoe kan ik de leerl<strong>in</strong>g helpen het beter te<br />

doen’ is de leerkracht die we nodig hebben <strong>in</strong> het onderwijs.<br />

Cynthia Mc Leod, auteur, docent Nederlands<br />

Een k<strong>in</strong>d zonder onderwijs kan overleven. Maar overleven is wel<br />

iets anders dan leven. Het onderwijs is ervoor te zorgen dat k<strong>in</strong>deren<br />

zichzelf kunnen ontplooien, dat ze zich ontwikkelen op het<br />

gebied van kennis, vaardigheden en levenshoud<strong>in</strong>gen.<br />

Om optimaal deel te<br />

kunnen nemen aan de<br />

maatschappij waar<strong>in</strong> we<br />

nu leven, zijn een heleboel<br />

vaardigheden nodig.<br />

Dit kan op een starre manier gebeuren, op commando maar<br />

ook op een speelse manier. De ervar<strong>in</strong>g leert ons dat k<strong>in</strong>deren het<br />

meest opsteken van leren op een meer speelse manier. Dan voelt<br />

de leerl<strong>in</strong>g zich thuis en kent geen angst. Dat wil niet zeggen dat<br />

er geen discipl<strong>in</strong>e moet zijn, want daarvan leert het k<strong>in</strong>d ook.<br />

Discipl<strong>in</strong>e is nodig om structuren en grenzen aan te brengen. Het<br />

k<strong>in</strong>d krijgt daardoor richt<strong>in</strong>g.<br />

<strong>Ik</strong> behoor tot de eerste groep Sur<strong>in</strong>aamse leerkrachten Nederlands.<br />

Wij hebben aan het vak Nederlands een Sur<strong>in</strong>aamse draai<br />

gegeven. Het vak Nederlands was <strong>in</strong> die tijd écht Nederlands. Wij<br />

hebben er toen voor gezorgd dat Sur<strong>in</strong>aamse literatuur en geschiedenis<br />

<strong>in</strong> het onderwijs<br />

opgenomen werden.<br />

Er stond geen letter van<br />

op papier. Als leerkracht<br />

moest je zelf gaan zoeken.<br />

<strong>Ik</strong> had gewoon heel veel belangstell<strong>in</strong>g voor de geschiedenis<br />

van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Hoe was het vroeger <strong>Ik</strong> heb mijn hele volwassen<br />

leven Sur<strong>in</strong>aamse geschiedenis bestudeerd. <strong>Ik</strong> was een leerkracht<br />

die op zoek g<strong>in</strong>g naar wat al is geschreven en hoe je dit aan de<br />

leerl<strong>in</strong>gen overbrengt.<br />

Yu mus’ sab’ yu totro fu kan sabi pe y’ e go:<br />

Je moet je achtergrond kennen om je toekomst te kunnen bepalen.<br />

Een Sur<strong>in</strong>aams spreekwoord zegt: yu mus’ sab’ yu totro fu kan<br />

sabi pe y’ e go. Je moet je achtergrond kennen om je toekomst<br />

te kunnen bepalen. Het is belangrijk te weten, wat je wortels zijn,<br />

zodat je weet hoe het is gelopen en wat het effect daarvan is.<br />

Van daaruit kun je aanvoelen wat je beter wel of niet kunt doen,<br />

wat we als samenlev<strong>in</strong>g wel of niet moeten willen <strong>in</strong> het nu.<br />

Alles wat we nu doen en waar we nu voor kiezen heeft effect op<br />

toekomstige generaties.<br />

Het is niet de bedoel<strong>in</strong>g te blijven steken <strong>in</strong> het verleden, om een<br />

slachtofferhoud<strong>in</strong>g aan te nemen en verbitterd<br />

te raken. Daar heeft niemand wat<br />

aan: dat hoeft niet en moet niet.<br />

Juist door de achtergrond<br />

te weten, kunnen wij er<br />

met zijn allen voor zorgen<br />

dat we het anders, beter<br />

aanpakken <strong>in</strong> het nu.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd


124<br />

Marcel P<strong>in</strong>as


2<br />

In de klas:<br />

dáár gebeurt het<br />

31<br />

Elke dag weer<br />

Wordt de klas bezocht door<br />

Piloten, lassers, verpleegsters, en doktoren,<br />

Moeders en vaders,<br />

Kappers, bankdirecteuren en kunstenaars<br />

En wie weet, de toekomstige president.<br />

Elke dag weer<br />

Vorm jij de toekomst<br />

Van dat alles <strong>in</strong> je klas<br />

Onze klassen worden elke dag bezocht door deze toekomst. Elke<br />

dag geven we weer voed<strong>in</strong>g, verzorg<strong>in</strong>g en stimulans. Werkelijk<br />

leerkracht zijn. Het is <strong>in</strong>derdaad een voorrecht om dit te doen.<br />

Het is allesz<strong>in</strong>s geen gemakkelijke, maar wel een uitdagende taak:<br />

iets mogen betekenen <strong>in</strong> het leven van mensen die volop <strong>in</strong> groei<br />

zijn.<br />

Leerkracht zijn is het mogen meevormen van deze toekomst.<br />

De energie die opgewekt wordt tussen de leerl<strong>in</strong>g en de leerkracht<br />

<strong>in</strong> de klas zorgt voor een optimaal groei- en leerproces. Net<br />

als <strong>in</strong> de plantenwereld heeft elke leerl<strong>in</strong>g zo zijn eigen aanpak en<br />

omgev<strong>in</strong>g nodig om tot volledige bloei te komen.<br />

De leerkracht speelt een belangrijke rol <strong>in</strong> het stimuleren van<br />

de aanwezige leer-kracht <strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>g. Hij kan het proces doen<br />

opbloeien of zelfs laten verwelken door zijn dagelijkse verantwoordelijkheid<br />

<strong>in</strong> de klas. Een leerkracht uit de districten zei: ‘Gemotiveerde<br />

leerkrachten maakten me van b<strong>in</strong>nen blij!’<br />

Alle dagelijkse acties van leerl<strong>in</strong>g(en) en leerkracht(en) v<strong>in</strong>den<br />

plaats <strong>in</strong> een klassenomgev<strong>in</strong>g. We spreken van een krachtige<br />

leeromgev<strong>in</strong>g wanneer die ook wezenlijk bijdraagt aan het leren.<br />

Dus een klas waar<strong>in</strong> veel aanschouwelijk materiaal staat en hangt<br />

dat betrekk<strong>in</strong>g heeft op leerstof.<br />

De <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van deze leeromgev<strong>in</strong>g en de manier van lesgeven<br />

(leerkrachtstijl) maken de omgev<strong>in</strong>g krachtig. Hoe de leraar les<br />

geeft, is bepalend voor de kansen die de leerl<strong>in</strong>g krijgt. Goed<br />

onderwijs staat of valt bij goede leerkrachten. De leerl<strong>in</strong>g en de<br />

leerkracht kunnen het best tot bloei komen <strong>in</strong> een stimulerende<br />

en krachtige leeromgev<strong>in</strong>g. Elke dag goed onderwijs geeft kansen<br />

voor de groeikracht van alle leerl<strong>in</strong>gen. Dit is de motivatie- en<br />

<strong>in</strong>spiratiebron voor elke leerkracht.<br />

De opbouw van het hoofdstuk is als volgt:<br />

1.<br />

2.<br />

3.<br />

we starten met het verhaal over de gewenste, ideale<br />

situatie<br />

vervolgens geven we een weergave van uitspraken<br />

uit alle districten<br />

we sluiten af met de achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />

- De leraar en zijn leer-kracht<br />

- Gevoel voor leerl<strong>in</strong>gen<br />

- De krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />

- Organiseer de klas<br />

- De juiste aanpak<br />

- Balans tussen hoofd, hart en handen


De droom<br />

Een hart van juf Naomi<br />

32<br />

Nog even de verrass<strong>in</strong>g voor Sandro <strong>in</strong>pakken, denkt juf Naomi.<br />

Sandro v<strong>in</strong>dt leren niet zo gemakkelijk, maar hij heeft erg zijn best<br />

gedaan met de tafelsommen. <strong>Ik</strong> zie hem nu al voor me, verlegen<br />

lachend, denkt ze met een blij hart. Het wordt een drukke week,<br />

zucht ze. De lessen voorbereiden, besprek<strong>in</strong>gen en een studieochtend...<br />

‘Toet, toet’, kl<strong>in</strong>kt het vanuit de straat. De bus staat<br />

voor de deur om haar naar school te brengen. Gauw eet ze nog<br />

een boterham, dr<strong>in</strong>kt een slok thee en zo rent ze snel naar het<br />

busje dat bijna vertrekt.<br />

‘Dag juf Naomi’, zegt de chauffeur die haar dagelijks naar school<br />

toe brengt. ‘Hoe gaat het met u’<br />

’Rustig, rustig’, zegt juf Naomi ook al weet ze wel beter. Haar<br />

agenda staat vol met afspraken deze week. Ondertussen stapt<br />

een aantal schoolk<strong>in</strong>deren die ze kent <strong>in</strong> de bus.<br />

‘Dag juf’, roepen ze enthousiast. Nieuwsgierig kijken ze nog even<br />

snel naar haar om.<br />

Als de bus na een kwartiertje stopt voor de school, loopt juf<br />

Naomi het erf op. Het is al een behoorlijke drukte. De k<strong>in</strong>deren<br />

spelen volop met elkaar. Ze ziet veel blije gezichten. Maar hé,<br />

daar achter bij de manjeboom. Wat gebeurt daar Ze loopt wat<br />

dichterbij en kijkt goed. Twee meisjes uit haar klas gebruiken lelijke<br />

woorden tegen Indira. In plaats van meteen te straffen, loopt<br />

juf Naomi rustig naar de meisjes toe.<br />

‘Dag meisjes, hoe gaat het’ vraagt ze. Ze gaat niet <strong>in</strong> op de<br />

situatie maar pakt iets uit haar tas. De drie meisjes kijken<br />

nieuwsgierig naar wat komen gaat. Ze vergeten hun ruzie. Met<br />

juf Naomi is er altijd wel iets spannends te beleven. Ze haalt een<br />

mooi papieren hart uit haar tas. Van rood karton. ‘<strong>Ik</strong> heb een<br />

probleempje’, zegt ze lachend, want ze weet wat ze van plan is.<br />

‘Kijk, ik v<strong>in</strong>d dit hart zo saai, het lukt me maar niet om het mooi<br />

versierd te krijgen en ik heb het straks nodig voor de les. Kunnen<br />

jullie me alsjeblieft helpen <strong>Ik</strong> heb hier mooie glitters en paletten.<br />

Wat gekleurd garen en verf. Kom’, en de drie meisjes lopen nieuwsgierig<br />

achter haar aan. De ruzies zijn ze allang vergeten. Ze<br />

gaan iets spannends doen voor juf Naomi! Even later versieren<br />

de drie meisjes samen het hart. ‘Bedenk er ook een paar mooie<br />

woorden bij’, had de juf nog gauw gezegd…<br />

Z<strong>in</strong>gend rekenen<br />

Er kl<strong>in</strong>kt muziek <strong>in</strong> de klas. Alle k<strong>in</strong>deren weten wat er komen<br />

gaat. Ze kunnen nauwelijks wachten tot de rekenles gaat beg<strong>in</strong>nen.<br />

Vroeger vonden ze rekenen saai en moeilijk. Maar tegenwoordig<br />

is de rekenles hun meest geliefde les geworden. De muziek<br />

kl<strong>in</strong>kt, de k<strong>in</strong>deren staan op. Ze z<strong>in</strong>gen de tafelsommen en<br />

rappen op de maat. Vier keer drie is twaalf, acht keer vijf is veertig<br />

en al gauw z<strong>in</strong>gen de k<strong>in</strong>deren uit volle borst de tafelsommen.<br />

Jasm<strong>in</strong>e mag naar voren komen en telkens een tafelsom noemen<br />

en de hele klas doet enthousiast mee. Ook Sandro. Zo is leren<br />

echt leuk. Je mag bewegen! En voor ze het <strong>in</strong> de gaten hebben,<br />

hebben ze alle sommen gezongen en kunnen ze met gemak die<br />

uit het boek maken. De k<strong>in</strong>deren hebben er z<strong>in</strong> <strong>in</strong>.


Geroezemoes <strong>in</strong> de klas<br />

Terwijl ze rekenen, werkt juf<br />

Naomi met drie leerl<strong>in</strong>gen aan<br />

de <strong>in</strong>structietafel. Dat is een<br />

tafel die <strong>in</strong> een rustige hoek van<br />

de klas staat. Voor de k<strong>in</strong>deren<br />

is het heel gewoon dat daar af<br />

en toe met sommige k<strong>in</strong>deren<br />

gewerkt wordt. Ze krijgen dan<br />

extra aandacht of uitleg. Want<br />

alle k<strong>in</strong>deren zijn verschillend,<br />

en dat is maar goed ook. Anders<br />

zou de wereld zo saai zijn.<br />

De k<strong>in</strong>deren voelen zich thuis <strong>in</strong><br />

de klas. Er zijn hoeken waar je<br />

werk kunt maken en samen met<br />

de juf hebben ze de klas leuk<br />

aangekleed. De tafels staan <strong>in</strong><br />

groepjes van vier en tijdens het<br />

werk mogen de k<strong>in</strong>deren heel<br />

zachtjes elkaar helpen. Voorzeggen<br />

dat doen ze niet. Want ze<br />

zijn toch niet <strong>in</strong> de klas om alles<br />

na te apen Dat doen de apen<br />

op Brownsberg wel! De k<strong>in</strong>deren<br />

weten heel goed dat ze <strong>in</strong> de<br />

klas zijn om samen te leren. Ze<br />

hebben geleerd hoe ze samen<br />

kunnen leren en werken.<br />

Juf Naomi heeft voldoende<br />

boeken en spelletjes waarmee<br />

je kunt leren <strong>in</strong> de klas. Die<br />

heeft ze mooi geordend <strong>in</strong> kasten.<br />

De k<strong>in</strong>deren kunnen zelfstandig<br />

de materialen pakken<br />

als ze klaar zijn met hun werk.<br />

Bovenop de kast liggen bakjes<br />

met extra werk voor taal of rekenen<br />

of andere vakken. Op het<br />

prikbord hangt het werk van de<br />

k<strong>in</strong>deren rondom het project geschiedenis.<br />

En als je met alles<br />

klaar bent, is er altijd wel iets<br />

leuks te kiezen. Dat motiveert.<br />

Het is warm <strong>in</strong> oktober, de droge maand, het is bijna niet te doen.<br />

Gelukkig houdt de juf hier reken<strong>in</strong>g mee. Tot 10.30 uur doen ze<br />

de lessen waar je veel moet nadenken en je concentreren. Maar<br />

zo rond 11.00 uur beg<strong>in</strong>nen de lessen van de meer creatieve<br />

vakken. De ene dag is het tekenen, de andere dag knutselen of<br />

muziek. Drie keer <strong>in</strong> de week werken alle k<strong>in</strong>deren aan projecten.<br />

De moeder van Sandro komt vandaag helpen tijdens de projectles.<br />

Met spann<strong>in</strong>g wacht de klas af welk thema de juf gekozen<br />

heeft.<br />

Het is muisstil <strong>in</strong> de klas. Waar is de juf Waar blijft ze toch<br />

Opeens gaat de deur open. Er komt een mevrouw b<strong>in</strong>nen <strong>in</strong> koto<br />

met angisa. ‘Goedemorgen k<strong>in</strong>deren’, zegt ze. Ondertussen gaat<br />

ze zitten op de stoel van de juf! Oh, wat vrijpostig, denken de k<strong>in</strong>deren.<br />

‘Vandaag ben ik jullie juf’. En al gauw beg<strong>in</strong>t ze honderduit<br />

te vertellen, over de plantage waar ze woont. De k<strong>in</strong>deren hangen<br />

aan haar lippen. Midden <strong>in</strong> haar verhaal steekt ze haar hand<br />

onder haar doeken en haalt een groot hart tevoorschijn. Een mooi<br />

groot, rood hart, dat werkelijk fraai versierd is. Het lijkt wel een<br />

kunstwerk. Hé…, de drie meisjes herkennen het. Het is hun hart.<br />

Zou die mevrouw niet… Ze worden warm van opw<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g. Maar<br />

al snel trekt de mevrouw hun aandacht weer met haar verhaal...<br />

hoe ze bij feesten mooie dansen met elkaar deden en dat de plantagemeester<br />

en zijn vrouw dan met veel lekkers kwamen.<br />

Mijn hartenwens<br />

Even later werken alle k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> groepjes aan hun hartenwens.<br />

Er is een groepje dat een uitstapje wil maken naar Zorg en Hoop.<br />

Ze willen meer weten over vliegtuigen. Er wordt druk overlegd en<br />

gediscussieerd.<br />

Juf Naomi heeft geleerd hoe ze samen een plan kunnen maken.<br />

De taken worden verdeeld en dit keer is Sandro <strong>in</strong> zijn groep de<br />

leider. Hij let er op dat iedereen meedoet. Dat kan hij goed. Hij<br />

lijkt een geboren leider.<br />

Ook de juf werkt aan haar hartenwens. Daar gaat ze straks meer<br />

over vertellen.<br />

Het gedicht<br />

Het is ondertussen bijna twaalf uur. Het is oktober en warm.<br />

Juf Naomi is moe van de warmte maar blij met het werk van de<br />

k<strong>in</strong>deren. Als de k<strong>in</strong>deren voor de klas gaan staan, weten ze vanzelf<br />

dat ze stil moeten zijn. De juf noemt dat een rout<strong>in</strong>e, iets dat<br />

elke dag terugkomt. Ze heeft er duidelijk z<strong>in</strong> <strong>in</strong> en ze is benieuwd<br />

wat de k<strong>in</strong>deren bedacht hebben. Ze krijgt ook zoveel terug van<br />

de k<strong>in</strong>deren. Elke dag weer. Dat geeft haar de energie om door<br />

te gaan. Die tevredenheid. De k<strong>in</strong>deren zitten <strong>in</strong> een kr<strong>in</strong>g. Om<br />

beurten mogen ze elkaar hun hartenwensen vertellen. Over en<br />

weer worden vragen gesteld. Nu begrijpen ze elkaars wensen nog<br />

beter. Dan opeens steekt Jasm<strong>in</strong>e haar v<strong>in</strong>ger op. ‘Juf juf’, zegt<br />

ze, ‘...en nu uw hartenwens.’ Ondertussen weten de k<strong>in</strong>deren<br />

al dat die lieve mevrouw van daarnet, hun juf is. Juf Naomi zet<br />

mooie rustige achtergrondmuziek op. Ze kijkt aandachtig rond en<br />

ziet elke leerl<strong>in</strong>g. Dit zijn de onbetaalbaar mooie momenten van<br />

een leerkracht.<br />

33


En ze beg<strong>in</strong>t voor te dragen, uit het hoofd:<br />

<strong>Ik</strong> zou jullie willen b<strong>in</strong>den¹<br />

tot één volk<br />

zonder dat dit een sprookje blijft<br />

want <strong>in</strong> woord zijn wij <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>r<br />

maar <strong>in</strong> daad nog steeds neger<br />

h<strong>in</strong>dostaan, javaan of ch<strong>in</strong>ees<br />

34<br />

kon ik jullie huid veranderen<br />

je hart genezen<br />

<strong>in</strong> één volmaakt gebed<br />

het zoveelste verzoek:<br />

loop niet bl<strong>in</strong>d door dit land meer<br />

speel met k<strong>in</strong>deren die je bloedgroep niet dragen<br />

spreek de talen van al onze volken<br />

zoals je eet het menu van de wereld<br />

ik zou jullie willen b<strong>in</strong>den<br />

tot één volk<br />

zonder dat dit een sprookje blijft.<br />

Juf Naomi heeft niet door dat het schoolhoofd, juf Ingrid, de klas<br />

is <strong>in</strong>gekomen en <strong>in</strong> een hoek meeluistert. O wat is het schoolhoofd<br />

trots om iemand als juf Naomi op school te hebben.<br />

Een geboren leider<br />

‘Komt u b<strong>in</strong>nen, mevrouw Blackson.’ De moeder van Sandro gaat<br />

naar b<strong>in</strong>nen. Ze v<strong>in</strong>dt het fijn dat de juf tijd heeft gemaakt om<br />

over Sandro te praten. Elke twee weken komen ze bij elkaar. ‘Kijk<br />

eens’, zegt juf Naomi, ‘is dat niet mooi’ en ze toont de hartenwens<br />

van Sandro. ‘Vanmorgen was Sandro de leider van zijn<br />

groep, en dat doet hij zo goed. Hij lijkt wel een geboren leider.’<br />

Sandro’s moeder glimt van trots, ze houdt ook zoveel van haar<br />

k<strong>in</strong>d. Maar ze maakt zich toch ook bezorgd over zijn leren op<br />

school.<br />

Juf Naomi houdt goed de vorder<strong>in</strong>gen bij. Dat doet ze met een<br />

leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem dat alle leerkrachten op school gebruiken.<br />

Behalve naar taal en rekenen kijkt ze ook naar de sociale en emotionele<br />

aspecten van Sandro. Want als je bang bent om fouten<br />

te maken, kan dát misschien wel de oorzaak van het niet goed<br />

kunnen leren zijn. Ze bespreekt met Sandro’s moeder de sterke<br />

kanten en de kanten die aandacht nodig hebben. Samen maken<br />

ze een plan voor <strong>in</strong> de klas, op school en thuis.<br />

¹ Uit: ‘OOG IN OOG’, ‘FRENTE A FRENTE’ (Shr<strong>in</strong>ivási, 1974)<br />

Motto van de bundel:<br />

Para la juventud<br />

el ojo de mi patria<br />

Voor de jeugd<br />

het oog van mijn vaderland<br />

Na drie kwartier nemen ze hartelijk afscheid van elkaar.<br />

Deze week zal juf Naomi met juf Saskia, die zorgcoörd<strong>in</strong>ator op<br />

school is, de aanpak verder bespreken.<br />

Terug naar huis<br />

Na de laatste voorbereid<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de klas gaat juf Naomi moe maar<br />

voldaan naar de bus die haar weer naar huis brengt. ‘Dag juf ’,<br />

zegt de vriendelijke buschauffeur. ‘En was het rustig vandaag’<br />

‘Het was een hele fijne dag’, zegt juf Naomi, en ze loopt naar<br />

achteren <strong>in</strong> de bus. Ze z<strong>in</strong>kt weg <strong>in</strong> haar gedachten en denkt<br />

nog even terug aan de ruzie van de meisjes, het mooi versierde<br />

hart, de blije ogen van Jasm<strong>in</strong>e en de verraste gezichten van de<br />

k<strong>in</strong>deren toen ze ontdekten dat die vreemde mevrouw zij zelf<br />

was. Wat had ze een schik. Een brede glimlach verschijnt op haar<br />

gezicht.


Interview Carl Breeveld<br />

Carl Breeveld,<br />

directeur Sticht<strong>in</strong>g Manmitman<br />

Jongens schreeuwen om andere benader<strong>in</strong>g<br />

Het is van belang dat het onderwijs reken<strong>in</strong>g houdt met gender,<br />

dat het <strong>in</strong>speelt op de behoeften van zowel de meisjes als de jongens.<br />

Op dit moment zijn de meeste schoolverlaters jongens. Hier<br />

maak ik me echt zorgen over, en veel anderen met mij. Terecht,<br />

want een ongeschoolde man is een probleem voor de samenlev<strong>in</strong>g.<br />

Steeds meer vrouwen zijn hoger opgeleid en de mannen<br />

blijven achter. Daarom is het belangrijk om jonge mannen te<br />

stimuleren en we hebben hiervoor een project uitgevoerd: ‘Stuka<br />

doro gi opo doro’: Studeer verder, ontwikkel je verder, zodat de<br />

deuren voor jou kunnen opengaan.<br />

gelegenheid krijgen om zich<br />

op andere vlakken te ontwikkelen.<br />

Door een gevarieerd<br />

onderwijsprogramma aan te<br />

bieden dat <strong>in</strong>speelt op verschillende<br />

talenten, krijgen<br />

meer mensen de kans een plek<br />

te verwerven <strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g<br />

en stappen voorwaarts te<br />

maken.<br />

35<br />

Het huidige onderwijs houdt te we<strong>in</strong>ig reken<strong>in</strong>g met het k<strong>in</strong>d zelf<br />

en de ontwikkel<strong>in</strong>gsfase waar<strong>in</strong> het verkeert. Bij jonge k<strong>in</strong>deren<br />

moet je bijvoorbeeld niet met abstracte zaken aankomen en alle<br />

k<strong>in</strong>deren hebben veel afwissel<strong>in</strong>g nodig en speelse werkvormen.<br />

Jongens zowel als meisjes willen<br />

doen, actie, dynamiek. Als ze zo<br />

samen bezig zijn, haken k<strong>in</strong>deren,<br />

vooral jongens, niet zo gauw af.<br />

Leerkrachten moeten bewuster<br />

worden toegerust om reken<strong>in</strong>g te houden met de verschillende<br />

ontwikkel<strong>in</strong>gsfasen van k<strong>in</strong>deren. Jongens zowel als meisjes, kun<br />

je bij de les houden door dit soort zaken mee te nemen <strong>in</strong> het<br />

onderwijs. Als je dat niet kunt <strong>in</strong>bouwen vallen jongens vaak<br />

eerder uit dan meisjes. Dit is wat er nu gebeurt. Veel k<strong>in</strong>deren<br />

schreeuwen om een andere benader<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het onderwijs en gedragen<br />

zich daarom dwars door wild te keer te gaan of te kletsen<br />

en te giechelen. Dit verdwijnt met een k<strong>in</strong>dgerichte aanpak van<br />

de lessen.<br />

Onderwijs richt zich te veel op het cognitieve, het zogenoemde<br />

‘kennis’-aspect. Er moet veel meer geïnvesteerd worden <strong>in</strong> het<br />

vorm<strong>in</strong>gsaspect. Met vorm<strong>in</strong>g werk je aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />

de mens zelf.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen die op het cognitieve vlak niet sterk zijn, moeten de<br />

Stuka doro gi opo doro<br />

Studeer verder, zodat deuren opengaan<br />

In het huidige onderwijs zijn er<br />

onevenwichtig veel vrouwelijke leerkrachten.<br />

Daarom denk ik dat er meer mannelijke leerkrachten <strong>in</strong> het onderwijs<br />

moeten komen. Natuurlijk zou het onderwijs zonder de vrouwelijke<br />

leerkrachten helemaal<br />

<strong>in</strong> elkaar gezakt zijn maar het<br />

is belangrijk dat onze k<strong>in</strong>deren,<br />

jongens zowel als meisjes, ook<br />

mannelijke rolmodellen zien,<br />

juist omdat er veel gez<strong>in</strong>nen zijn zonder vader. Zij zien thuis een<br />

moeder, op school een juf. Mijn idee zou zijn een aanmoedig<strong>in</strong>gspremie<br />

te geven voor jongens die naar de kweekschool gaan,<br />

zodat we meer mannelijke leerkrachten krijgen.<br />

Succes is volgens mij niet een e<strong>in</strong>ddoel, maar een proces. De<br />

basisvoorwaarden voor dit succes omvatten lichamelijke, sociale<br />

en creatieve aspecten. De mens is een ‘homo ludens’ van nature,<br />

een ‘spelende mens’. Al spelende leren en ontwikkelen we ons,<br />

als we maar de vrijheid krijgen om te spelen. Het<br />

spel biedt veel: creativiteit, omgang met anderen,<br />

en omgang met verlies en overw<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g. Opvoeders,<br />

ouders en leerkrachten spelen een grote rol<br />

<strong>in</strong> het scheppen van deze basisvoorwaarden voor<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

succes.


36<br />

Uit de districten<br />

De leerkracht van de vierde klas was heel<br />

toegewijd, oprecht en liefdevol. Als k<strong>in</strong>d wilden<br />

we hem imiteren. <strong>Ik</strong> ben dit nooit vergeten.<br />

(Natascha Neus, Para)<br />

Mijn lieve kleuterjuf vertelde verhalen<br />

alsof ze mijn moeder was. Ze<br />

had liefde voor iedereen. Zij is mijn<br />

rolmodel geweest en door haar ben ik<br />

geïnspireerd. <strong>Ik</strong> wou mijn uiterste best<br />

doen om te voldoen aan de verwacht<strong>in</strong>gen<br />

van mijn kleuterjuf. <strong>Ik</strong> wou<br />

haar blij maken en daardoor streef ik<br />

naar perfectie.<br />

(Esmé Boschmans-Valies, Paramaribo)<br />

De juf hield altijd mijn hand<br />

vast bij het leren schrijven.<br />

Dat gaf me een gevoel van<br />

acceptatie. Het is een<br />

mooie taak voor de leerkracht<br />

om leerl<strong>in</strong>gen die<br />

m<strong>in</strong>der vlot zijn over de<br />

streep krijgen.<br />

(Lygia Vriesde, Coronie)<br />

<strong>Ik</strong> waardeer het wanneer leerl<strong>in</strong>gen hun men<strong>in</strong>g<br />

op een respectvolle manier kunnen uiten<br />

en open zijn en wanneer de leerkrachten op<br />

hun beurt respect aan hun k<strong>in</strong>deren tonen,<br />

maar meer nog: geduld betrachten.<br />

(Marlies Obergh-Boëtius, Marowijne)<br />

In de vijfde klas van de lagere school vertelde<br />

de leerkracht tijdens rekenen iets over geschiedenis,<br />

bij tekenen over aardrijkskunde.<br />

Zo werden de vakken met elkaar verbonden<br />

tot een geheel. Door die <strong>in</strong>tegratie van vakken<br />

kon ik de stof beter begrijpen.<br />

(Letitia, Nickerie)<br />

Je moet een thuisgevoel creëren<br />

<strong>in</strong> de klas (S<strong>in</strong>goastro, Nickerie)<br />

Wat me bijgebleven is, is de zelfdiscipl<strong>in</strong>e<br />

van de leerkracht. Dat was voor<br />

mij een <strong>in</strong>norme stimulans.<br />

(Kaylas Sitaram, Wanica)<br />

Cynthia Mc Leod was <strong>in</strong> mijn vierde<br />

jaar mijn klasseleerkracht. Ze was<br />

niet alleen een leerkracht maar een<br />

moeder die me ontzettend heeft<br />

gemotiveerd het beter te doen <strong>in</strong><br />

Engels. Ze bracht stapels vol Engelse<br />

boeken mee om te oefenen. <strong>Ik</strong> voelde<br />

me heel goed hierbij. Tegelijkertijd<br />

voelde ik me verplicht tegenover haar,<br />

namelijk dat ze zoveel tijd en moeite<br />

nam opdat ik iets kon bereiken.<br />

(R. Ghisaidoobe, Para)<br />

De leerkracht van de tweede klas glo gaf <strong>in</strong>drukwekkend les. Dusdanig<br />

duidelijk, humoristisch en prettig dat ik bij het ‘schooltje spelen’, altijd<br />

de juf wilde zijn en haar nadeed. Ook de drang en het verlangen om<br />

<strong>in</strong> de toekomst leerkracht te worden werd hierdoor aangewakkerd en<br />

uite<strong>in</strong>delijk gerealiseerd (Monique Brown, Paramaribo)<br />

Respect en begrip voor<br />

elkaar van zowel de<br />

leerl<strong>in</strong>gen als de leerkracht<br />

is de basis voor<br />

een goede relatie.(Aisa<br />

Ja<strong>in</strong>ullah Kasiemkhan,<br />

Nickerie)<br />

Geestelijke impulsen, <strong>geloof</strong>,<br />

vertrouwen, normen en<br />

waarden: die maken het<br />

leven waardevol. Levenslessen<br />

en wijsheden voor het<br />

leven heb ik van leerkrachten<br />

op de lagere school en op<br />

het mulo meegekregen.<br />

(Bruce Sariredjo, Paramaribo)<br />

Je moet jezelf als leerkracht regelmatig evalueren om<br />

gemiste kansen te herstellen en het beste van jezelf en de<br />

leerl<strong>in</strong>g te maken. (Shirley Lum Chou, Commewijne)<br />

<strong>Ik</strong> was niet alleen leerkracht, maar tegelijkertijd<br />

ook verpleegster, politieagent en<br />

moeder en vader voor de k<strong>in</strong>deren<br />

(U. Jiawan, Nickerie)


Op Futunakaba leerde de juf Saramakaans<br />

praten (wat ze voorheen<br />

niet kon). Het was voor haar bijzonder<br />

prettig omdat ze nu vrij kon<br />

communiceren met de andere k<strong>in</strong>deren.<br />

Dit heeft haar gestimuleerd<br />

dat ze haar best deed. En ze is blij<br />

dat ze nu terug mag komen om op<br />

Futunakaba te onderwijzen.<br />

(Gemberly Eduards, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Leerl<strong>in</strong>gen kunnen heel veel van<br />

elkaar leren. Dat maakt het leren ook<br />

leuk voor hen. (Denise, Coronie)<br />

Mijn positieve ervar<strong>in</strong>g met onderwijs<br />

was op de school van Gujaba, waar<br />

ik meisjes op school heb gezet. De<br />

meisjes mochten van hun ouders niet<br />

naar school omdat ze moesten helpen<br />

met de huishoud<strong>in</strong>g. ’Op school gaan<br />

ze alleen maar leren om brieven voor<br />

jongens te schrijven’, zo zeiden de<br />

ouders. <strong>Ik</strong> zette door en uite<strong>in</strong>delijk<br />

lukte het mij om de meisjes op school<br />

te krijgen. En s<strong>in</strong>dsdien kent deze<br />

school te Gujaba ook meisjes op<br />

school. (Evi Vrede, Brokopondo)<br />

Door veel geduld, liefde en een goed<br />

voorbeeld van de leerkrachten werd<br />

ik enorm gestimuleerd om mij goed<br />

te ontwikkelen. (Geeta, Saramacca)<br />

<strong>Ik</strong> ben zelf gemotiveerd om les<br />

te geven. Het komt uit mezelf.<br />

(Moesafirhoese<strong>in</strong>, Saramacca)<br />

Waardeer het werk van elke leerl<strong>in</strong>g<br />

omdat elke leerl<strong>in</strong>g zijn eigen <strong>in</strong>zichten<br />

heeft.<br />

(Kartoikromo-Badroen, Commewijne)<br />

Het <strong>in</strong>zicht van de juf om eenheid<br />

en liefde te koesteren<br />

tussen de leerl<strong>in</strong>gen geeft me<br />

nu nog een goed gevoel.<br />

(J. Koh<strong>in</strong>or, Wanica)<br />

Wanneer je zelf <strong>in</strong> het onderwijs zit, betekent het<br />

dat je zelf je beste beentje moet voorzetten. Van<br />

de k<strong>in</strong>deren iets maken. Dat doe je met liefde en<br />

geduld. (Maike Ramlochan, Commewijne)<br />

<strong>Ik</strong> heb door de leerkracht uit de vierde klas een heel goede ervar<strong>in</strong>g<br />

overgehouden van het aanleren van breuken. Met vruchten die ik <strong>in</strong> het<br />

b<strong>in</strong>nenland kende, zoals s<strong>in</strong>aasappel en kalebas. Het suikerriet bijvoorbeeld<br />

werd afhankelijk van de breuk die we moesten leren <strong>in</strong> de helft,<br />

een derde, of een vierde gedeeld, en ook zo de s<strong>in</strong>aas. Op zo’n manier<br />

begreep ik de breuken heel goed. Nog steeds pas ik dezelfde methode<br />

toe om voorwerpen die de leerl<strong>in</strong>gen kennen als aanschouwelijk materiaal<br />

te gebruiken. (Urma Rozenhout-Hoop, Marowijne)<br />

37<br />

Als k<strong>in</strong>d was het erg zwaar om zeven<br />

kilometer te lopen om naar school te<br />

gaan. De leerkracht hield daar reken<strong>in</strong>g<br />

mee. (Billy Klassy, Brokopondo)<br />

<strong>Ik</strong> waardeer de leerkrachten die onder<br />

zeer moeilijke omstandigheden blijven<br />

lesgeven, bijvoorbeeld de leerkrachten<br />

<strong>in</strong> het b<strong>in</strong>nenland en de leerl<strong>in</strong>gen van<br />

het b<strong>in</strong>nenland die dezelfde toets maken<br />

als de stadsk<strong>in</strong>deren en toch deels<br />

slagen. (Glenn Lugard, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Enthousiaste leerkrachten maakten<br />

mij van b<strong>in</strong>nen blij als k<strong>in</strong>d.<br />

(Viola Tjon Ket Soeng, Saramacca)<br />

De stimulerende woorden van<br />

de leerkracht waren voor mij erg<br />

belangrijk. (Cheryl, Coronie)<br />

De motivatie en de aandacht<br />

van de leerkracht uit de<br />

kleutertijd is me altijd bijgebleven.<br />

(Anneke Djopawiro-<br />

Coronie)<br />

Goed onderwijs is voor mij<br />

het fundament geweest<br />

voor mijn latere loopbaan.<br />

( Soraya Descartes, Wanica)<br />

Meneer Strijder, het schoolhoofd,<br />

gaf ons altijd levenswijsheden mee<br />

tijdens de vlaggenparade. Die waren<br />

erg belangrijk voor mij en mijn leven.<br />

Een daarvan: vandaag ga je naar<br />

school en ga je kennis planten. Die<br />

kennis die je nodig hebt, zal je morgen<br />

weer oogsten om het land helpen<br />

op te bouwen. (Albert Aboikoni,<br />

Sipaliw<strong>in</strong>i)


38<br />

Toelicht<strong>in</strong>g<br />

In de volgende achtergrond<strong>in</strong>formatie gaan we verder<br />

met de <strong>in</strong>zichten rond leerl<strong>in</strong>ggericht en k<strong>in</strong>dvriendelijk<br />

onderwijs.<br />

We beg<strong>in</strong>nen met ‘de leraar en zijn leer-kracht’. Zijn<br />

rol is erg belangrijk <strong>in</strong> het leerproces van de leerl<strong>in</strong>g.<br />

Als de leerkracht zijn kracht optimaal <strong>in</strong>zet om het<br />

leren van elke leerl<strong>in</strong>g te stimuleren en te begeleiden,<br />

zullen de resultaten er op vooruitgaan.<br />

Vervolgens is het van belang dat de leerkracht ‘Gevoel<br />

voor leerl<strong>in</strong>gen’ heeft. Een positieve, stimulerende<br />

begeleid<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d echt begrepen en<br />

gezien wordt, bevordert de prestaties van de leerl<strong>in</strong>g.<br />

Zo’n leerl<strong>in</strong>g gaat ervan groeien en bloeien.<br />

Het derde achtergrond-onderdeel gaat over het belang<br />

van ‘Een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g’. Deze krachtige<br />

leeromgev<strong>in</strong>g bestaat uit de <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van de klas en<br />

de schoolomgev<strong>in</strong>g, maar ook uit de leerkrachtstijl<br />

van de leerkracht. Nieuwe ontwikkel<strong>in</strong>gen, zoals de<br />

<strong>in</strong>troductie van de computer beïnvloeden wereldwijd<br />

de leeromgev<strong>in</strong>g en vragen om nieuwe didactische<br />

aanpakken.<br />

Samen met de leerl<strong>in</strong>g en de leerkracht vormt de<br />

leeromgev<strong>in</strong>g een belangrijke driehoek <strong>in</strong> ons verhaal.<br />

Daar is waar het leren plaatsv<strong>in</strong>dt: <strong>in</strong> de klas.<br />

Een goede organisatie van die klas bevordert opnieuw<br />

weer het leren. Het onderdeel ‘Organiseer de klas’<br />

gaat hier op <strong>in</strong>. Evidence based onderzoek laat zien<br />

dat er didactische aanpakken zijn die effectief zijn<br />

voor het leren van de leerl<strong>in</strong>gen. Meer <strong>in</strong>formatie is<br />

te v<strong>in</strong>den <strong>in</strong> het onderdeel ‘De juiste aanpak’.<br />

We besluiten de achtergrond<strong>in</strong>formatie met het onderdeel<br />

‘Balans tussen hoofd, hart en handen’. Kennisoverdracht<br />

(hoofd) is belangrijk. Je hebt immers<br />

een basis nodig om goed verder te kunnen leren.<br />

Maar uit onderzoek en ervar<strong>in</strong>g blijkt ook dat het actief<br />

leren, het mogen handelen, het experimenteren<br />

(doen) en de emotionele belev<strong>in</strong>g van het leren (hart)<br />

er toe doen. Leerl<strong>in</strong>gen met een positief zelfbeeld en<br />

zelfvertrouwen leren nu eenmaal makkelijker.<br />

De leraar en zijn leer-kracht!<br />

Wat<br />

Elke leerl<strong>in</strong>g bezit leer-kracht. Maar hoe kan deze leer-kracht verder<br />

gestimuleerd worden<br />

Het leren staat volop <strong>in</strong> de belangstell<strong>in</strong>g. En hoewel alleen de<br />

leerl<strong>in</strong>g zélf kan leren - de leraar onderwijst immers - is de leraar<br />

toch heel belangrijk <strong>in</strong> de klas. Hij kan leer-kracht stimuleren door<br />

een aanpak te gebruiken die de leerl<strong>in</strong>gen ECHT laat leren. Het<br />

is belangrijk stil te staan bij het feit dat de meeste problemen<br />

juist ontstaan doordat er niet goed geleerd wordt en niet doordat<br />

de <strong>in</strong>houd onduidelijk is. Nog steeds veroorzaakt het traditioneel<br />

leren veel problemen voor groepen leerl<strong>in</strong>gen. De vraag ‘Hoe leer<br />

ik nou’ wordt nauwelijks beantwoord. De leerstof en te veel<br />

stur<strong>in</strong>g op basis van deze leerstof vragen nog te veel de aandacht<br />

<strong>in</strong> de klas.<br />

Maar uite<strong>in</strong>delijk gaat het bij leren wel om de vraag: Hoe leer ik<br />

nou<br />

Een aanpak die uitgaat van ‘leer-kracht’ zorgt voor:<br />

1. een bewuste <strong>in</strong>structie en bewust oefenen<br />

2. recht doen aan verschillen <strong>in</strong> voorkennis, zodat elke leerl<strong>in</strong>g<br />

met vertrouwen aan het werk kan gaan<br />

3. plezier en nieuwsgierigheid prikkelen, zodat de leerl<strong>in</strong>g<br />

ook betrokken bezig zal zijn<br />

4. aansluit<strong>in</strong>g bij de leergewoontes of leerstijlen van de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Iedere leerl<strong>in</strong>g heeft immers een eigen manier van<br />

leren<br />

5. voldoende tijd geven om te kunnen leren<br />

6. positieve stimulans.<br />

Bewust oefenen vraagt dat de leerl<strong>in</strong>g vooraf duidelijk weet wat<br />

wordt geleerd. Op basis hiervan kan de leerl<strong>in</strong>g nagaan wat hij<br />

nog nodig heeft om het leerdoel te bereiken, zelfstur<strong>in</strong>g is hierbij<br />

een kernbegrip. Ook betekenisvol leren maakt dat leerl<strong>in</strong>gen<br />

beter zelf de leerstof kunnen begrijpen. Recht doen aan verschillen<br />

vraagt ook kennis van de verschillende leerstijlen.<br />

De leerkracht kan zorgen voor een krachtige <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van de<br />

omgev<strong>in</strong>g. Hij kan zorgen voor een krachtige aanpak <strong>in</strong> de klas<br />

en dat werkelijk leren plaats kan v<strong>in</strong>den. Juist deze kracht van<br />

de leerkracht draagt bij aan het leren <strong>in</strong> de klas. En elke mens -<br />

en ook de leerl<strong>in</strong>g - groeit immers door positieve leermomenten,<br />

complimenten en succesbelev<strong>in</strong>g.<br />

Wat is de puzzel<br />

Wat moet aandacht krijgen <strong>in</strong> de klas Is dat het lesboek Of is<br />

dat alleen de leerl<strong>in</strong>g Of allebei<br />

Nog teveel aandacht <strong>in</strong> de klas gaat uit naar het volgen van de<br />

<strong>in</strong>houd van het curriculum, het boek moet uit. De les moet af.


Er moet <strong>in</strong>gevuld en overgeschreven worden. Alle leerl<strong>in</strong>gen beg<strong>in</strong>nen<br />

en e<strong>in</strong>digen gelijk. Iedereen op dezelfde bladzijde(s) op<br />

dezelfde dag. Als leerkracht krijg je het dan druk. Je moet ervoor<br />

zorgen dat alle leerl<strong>in</strong>gen betrokken aan het werk gaan en aan<br />

het werk blijven. Je moet ze controleren en corrigeren. En als<br />

het tegenzit, moet je al die volgeschreven bladzijdes ook nog<br />

nakijken en beoordelen. Dat is geen leerl<strong>in</strong>g-zelfstur<strong>in</strong>g maar leerkrachtaanstur<strong>in</strong>g.<br />

De bladzijde is af en het boek is uit. Dat doel<br />

is gehaald. Maar het is ook belangrijk te kijken wat er uite<strong>in</strong>delijk<br />

geleerd is. Het belangrijkste puzzelstuk is:<br />

Hoe kunnen we ons werkelijk richten op het leren zodat de leerkracht<br />

van de leerl<strong>in</strong>gen optimaal gestimuleerd wordt<br />

Wat is de wens<br />

Het is het stimuleren van de leer-kracht <strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d, dat maakt dat<br />

leerl<strong>in</strong>gen gaan leren. Enerzijds is dit afhankelijk van de <strong>in</strong>nerlijke<br />

motivatie, mogelijkheden en <strong>in</strong>teresse van de leerl<strong>in</strong>g zelf. Hoe<br />

meer de leerl<strong>in</strong>g zelf z<strong>in</strong> heeft <strong>in</strong> leren en daartoe zijn eigen potentie<br />

benut, hoe meer het leren diepgaand kan plaatsv<strong>in</strong>den.<br />

Anderzijds bezoekt de leerl<strong>in</strong>g dagelijks de school. Daar ontmoet<br />

hij zijn medeleerl<strong>in</strong>gen en de leerkracht.<br />

Het is wenselijk dat elke leerkracht <strong>in</strong> staat is zijn leer-kracht <strong>in</strong> de<br />

klas <strong>in</strong> te zetten. Het leer- of groeiproces wordt verder op gang<br />

gebracht, gestimuleerd en verzorgd. Alleen dan kunnen we optimale<br />

resultaten behalen.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen hebben de leer-kracht nodig!<br />

Hoe<br />

De leerkracht<br />

- creëert een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />

- begeleidt het leren positief en past didactische aanpakken<br />

toe<br />

- stelt vragen die uitnodigen tot nadenken, tot onderzoek,<br />

tot reflectie of tot handelen. Open vragen die meer antwoordmogelijkheden<br />

geven. Vragen die de leerl<strong>in</strong>gen<br />

scherp houden en oproepen om cognitieve conflicten op te<br />

lossen. Vragen die het zelf-denken van de leerl<strong>in</strong>g samen<br />

met de andere leerl<strong>in</strong>gen stimuleren<br />

- staat model voor hoe een leerl<strong>in</strong>g zelf lerend bezig kan<br />

zijn. Wanneer de leerl<strong>in</strong>gen merken dat de leerkracht ook<br />

zelf leert en niet alle antwoorden weet, dan wordt het<br />

leren op school <strong>in</strong>teressanter. Als leerl<strong>in</strong>gen vragen moeten<br />

beantwoorden waarvan ze vermoeden dat de leraar die<br />

toch al kent, denken ze al snel dat elke vraag bedoeld is<br />

om hun kennis te testen. Dit stimuleert onvoldoende<br />

- durft traditionele patronen te doorbreken. Stil en alleen<br />

werken kan plaatsmaken voor effectief samen werken.<br />

Nabespreken van werk is <strong>in</strong>eens m<strong>in</strong>der vaak nodig, omdat<br />

de leerl<strong>in</strong>gen elkaar al feedback hebben gegeven. Teveel en<br />

eenzijdig belonen met stickers werkt soms averechts op<br />

het leren, omdat de leerl<strong>in</strong>gen het vooral om de prestatie<br />

gaan doen. Het gaat om zelfverantwoordelijkheid nemen<br />

voor je resultaten en voor het rendement van oefenen<br />

- zorgt voor goed onderwijs, elke dag!<br />

39<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

- ‘Leer-kracht’ gebruiken en de focus op ‘leren’ leggen, gaat<br />

niet vanzelf. Ook de leerkracht zelf moet leren. Het gaat<br />

om het eigen leerproces van de leraar. Dit lukt alleen als<br />

de leerkracht hier zelf verantwoordelijkheid voor neemt en<br />

zichzelf de tijd geeft om (nieuwe) vaardigheden te leren.<br />

- Beg<strong>in</strong> met verander<strong>in</strong>gen bij iets dat aansluit bij de eigen<br />

aff<strong>in</strong>iteit zoals een bepaald vak of een bepaalde aanpak.<br />

- Ga na welke condities nodig zijn. Zorg voor een goede<br />

communicatie met de leerl<strong>in</strong>gen, de collega’s en de<br />

ouders over wat je gaat proberen. Sta open voor feedback.<br />

- Introduceer <strong>in</strong> de klas dat je samen gaat leren en leg<br />

duidelijk uit wat anders zal gaan en waarom. Het is<br />

nieuw voor de leerkracht en de leerl<strong>in</strong>g en daarom<br />

moet er veel over gepraat worden.<br />

- Leerkracht zijn is vaak: durven loslaten van oude patronen<br />

en nieuwe ideeën uitproberen, fouten maken<br />

mag en reflecteren is belangrijk.<br />

- Websites die <strong>in</strong>teressant zijn: www.krachtvanleren.nl,<br />

www.leerkracht.nl, www.kennisnet.nl, www.lereniseenmakkie.nl,<br />

www.hersenenenleren.nl, www.leren.nl


40<br />

Gevoel voor leerl<strong>in</strong>gen<br />

Wat<br />

Gevoel voor leerl<strong>in</strong>gen, het ligt zo voor de hand. Toch wordt het<br />

wel eens vergeten. In de <strong>in</strong>teractie tussen de leerl<strong>in</strong>g, de leerkracht<br />

en de leerstof wordt de leerl<strong>in</strong>g geraakt. Als de <strong>in</strong>teractie<br />

goed is, krijgt de leerl<strong>in</strong>g het gevoel, de belev<strong>in</strong>g, er vertrouwen <strong>in</strong><br />

te hebben. Een belangrijke basiscompetentie van elke leerkracht<br />

is het gevoelig zijn voor deze belev<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>g. Het gaat<br />

om de mate waar<strong>in</strong> de leerkracht <strong>in</strong> de <strong>in</strong>teracties met de leerl<strong>in</strong>gen<br />

<strong>in</strong>speelt op hun emotionele behoeften. De leerkracht is zich<br />

bewust van wat hij zegt tegen leerl<strong>in</strong>gen en hoe hij het zegt.<br />

Het gaat er dus om dat de leerkracht zich kan verplaatsen<br />

<strong>in</strong> gevoelens of emoties die een leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> bepaalde<br />

situaties ervaart: verdrietig of blij zijn, boos of bang,<br />

teleurgesteld zijn of <strong>in</strong> paniek raken, zich gelukkig<br />

of ellendig voelen, zich verbonden voelen of eenzaam,<br />

jaloers of ontgoocheld, gerust of <strong>in</strong> de<br />

war… Gevoelens bestaan <strong>in</strong> e<strong>in</strong>deloze schaker<strong>in</strong>gen.<br />

De vraag tijdens de klassenactiviteiten<br />

is telkens: voelt de leerl<strong>in</strong>g zich<br />

goed bij datgene wat de leerkracht zegt<br />

en doet, of juist niet En wat kan de<br />

leerkracht doen om een positief klimaat<br />

te scheppen, waar<strong>in</strong> ruimte<br />

is voor verschillende emoties<br />

en gevoelens<br />

De begeleid<strong>in</strong>g door<br />

de leerkracht die reken<strong>in</strong>g<br />

houdt met<br />

deze persoonlijke<br />

belev<strong>in</strong>g van<br />

leerl<strong>in</strong>gen,<br />

heeft een<br />

positieve<br />

<strong>in</strong>vloed<br />

op<br />

de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

van de<br />

leerl<strong>in</strong>gen. De<br />

eigenwaarde stijgt,<br />

de leerl<strong>in</strong>g voelt zich<br />

niet alleen maar juist geborgen<br />

en verbonden. Hij put<br />

er kracht uit om gevoelens toe te<br />

laten en zo de kans op verwerk<strong>in</strong>g<br />

te vergroten. Begeleid<strong>in</strong>g op basis van<br />

een gebrek aan respect, geïrriteerdheid en kle<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g, maakt dat<br />

de leerl<strong>in</strong>g zich kle<strong>in</strong> en vernederd voelt. De leerl<strong>in</strong>g wordt niet<br />

gestimuleerd zijn gevoelens te verkennen en te uiten en kan zelfs<br />

gekwetst uit de <strong>in</strong>teractie komen en (nog meer) aangezet worden<br />

om op een negatieve manier met de omgev<strong>in</strong>g om te gaan. De<br />

relatie verslechtert dan zienderogen en het wordt steeds moeilijker<br />

om de leerl<strong>in</strong>g op een goed spoor te krijgen.<br />

Wat is de puzzel<br />

Hoe volgen we gevoelens van leerl<strong>in</strong>gen En hoe zit<br />

het met de eigen gevoelens van de leerkracht<br />

Inmiddels weten we dat zonder een positieve<br />

belev<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>g het moeilijker is<br />

tot optimale resultaten te komen. Voel<br />

je je als leerl<strong>in</strong>g blij, opgewekt en<br />

vol vertrouwen, dan heeft dat<br />

een directe positieve <strong>in</strong>vloed<br />

op het leren.<br />

De leerkracht is<br />

tijdens de les -<br />

maar ook<br />

daarbuiten -<br />

voortdurend<br />

<strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie<br />

met zijn leerl<strong>in</strong>g(en),<br />

daarbij v<strong>in</strong>dt een overdracht<br />

van wederzijdse<br />

gevoelens plaats. Vaak<br />

gebeurt dit eerder onbewust<br />

dan bewust, al denken we<br />

meestal dat we zeer bewust handelen.<br />

Als de leerkracht zelf vol<br />

goede moed en vertrouwen is, heeft<br />

dit effect op de leerl<strong>in</strong>g. Enthousiasme<br />

maakt de ander enthousiast. Omgekeerd<br />

geldt hetzelfde. De leerkracht kan dus met<br />

zijn manier van <strong>in</strong>teractie de leerl<strong>in</strong>g verder<br />

doen bloeien en groeien maar ook doen verdorren.<br />

Te grote klassen of een te grote druk op de prestaties<br />

maar ook het niet goed weten hoe om te gaan met de<br />

eigen belev<strong>in</strong>g en die van de leerl<strong>in</strong>gen, kunnen resulteren<br />

<strong>in</strong> een focus op negatieve belev<strong>in</strong>gen.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kan de leerkracht reken<strong>in</strong>g houden met de gevoelens van de<br />

leerl<strong>in</strong>gen en zijn eigen gevoelens<br />

En hoe kan er gewenst positief gedrag gestimuleerd worden


Wat is de wens<br />

De leerkracht is zich bewust van zijn<br />

eigen gevoelens. Het is heel menselijk<br />

dat het als leerkracht met het ene<br />

k<strong>in</strong>d beter klikt dan met de ander. We<br />

hebben allemaal onze persoonlijke<br />

voorkeuren. Maar een professionele<br />

leerkracht is zich hiervan bewust. Hij<br />

kan dit als het ware tijdelijk negeren en<br />

niet van <strong>in</strong>vloed laten zijn op het leerproces<br />

<strong>in</strong> de klas. Hij staat er boven.<br />

41<br />

In het pedagogisch handelen is ‘gevoelig<br />

zijn voor belev<strong>in</strong>g’ een vaste<br />

rout<strong>in</strong>e van de leerkracht. De leerl<strong>in</strong>g<br />

zal zich sneller gezien voelen. De verbondenheid<br />

van de leerkracht met de<br />

leerl<strong>in</strong>g en het leren kan beter <strong>in</strong> stand<br />

gehouden worden. Uit de <strong>in</strong>terviews<br />

en de uitspraken komt telkens naar<br />

voren dat leerkrachten die gevoelig<br />

bleken te zijn voor belev<strong>in</strong>g, die het<br />

k<strong>in</strong>d echt zagen, nog jaren later altijd aan hun eigen k<strong>in</strong>d-zijn<br />

her<strong>in</strong>nerd worden.<br />

Je als leerl<strong>in</strong>g gezien voelen, is een belangrijke succesfactor <strong>in</strong><br />

het leerproces. Ook de diversiteit <strong>in</strong> de samenlev<strong>in</strong>g noodzaakt de<br />

sociale, religieuze en culturele achtergronden van de leerl<strong>in</strong>gen te<br />

kennen om hen werkelijk te kunnen begrijpen. Gevoelig zijn voor<br />

de leerl<strong>in</strong>g leidt zeker tot betere resultaten, meer voldoen<strong>in</strong>g van<br />

de leerkracht en vooral tot tevreden onderwijs!<br />

Hoe<br />

De leerkracht kan bij zichzelf nagaan of hij/zij gevoelig is voor<br />

belev<strong>in</strong>g door de volgende vragen:<br />

Respect<br />

- Drukt mijn gedrag (<strong>in</strong> woord en daad) respect en gelijkwaardigheid<br />

uit<br />

- Benader ik de leerl<strong>in</strong>gen als gelijkwaardige personen<br />

Neem ik ze serieus<br />

Aandacht<br />

- Maak ik voldoende tijd voor <strong>in</strong>dividuele leerl<strong>in</strong>gen<br />

- Plaats ik een leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het middelpunt van positieve belangstell<strong>in</strong>g<br />

- Geef ik ze het gevoel de moeite waard te zijn, erbij te horen,<br />

een plaats <strong>in</strong> de groep te hebben<br />

- Hoe kom ik <strong>in</strong> wat ik doe en zeg, tegemoet aan de behoefte<br />

aan aandacht en erkenn<strong>in</strong>g<br />

- Leg ik de aandacht vooral op gewenst gedrag<br />

Affectie<br />

- Toon ik mijn eigen genegenheid en zorg ik voor alle leerl<strong>in</strong>gen<br />

- Geef ik regelmatig een compliment, een aai over de bol,<br />

een pluim<br />

- Stem ik mezelf af op de eigen wijze van contact van de<br />

leerl<strong>in</strong>g<br />

Bevestig<strong>in</strong>g<br />

- Waak ik over succes- of faalervar<strong>in</strong>gen van leerl<strong>in</strong>gen Op<br />

welke manier ga ik ermee om<br />

- Vestig ik de aandacht van de leerl<strong>in</strong>gen regelmatig op hun<br />

prestaties, op hoe ze met anderen omgaan en op wie ze<br />

zijn als mens<br />

- Hoe benut ik kansen <strong>in</strong> wat ik doe en zeg, opdat leerl<strong>in</strong>gen<br />

zichzelf als competent ervaren<br />

Duidelijkheid<br />

- Bied ik de leerl<strong>in</strong>gen voldoende duidelijkheid over wat van<br />

hen verwacht wordt, wat er staat te gebeuren<br />

- V<strong>in</strong>den de leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> hun omgev<strong>in</strong>g voldoende houvast<br />

ten aanzien van tijd, ruimte en personen<br />

- Geef ik realistische <strong>in</strong>formatie om verkeerde of angstaanjagende<br />

voorstell<strong>in</strong>gen over bepaalde verschijnselen bij te<br />

stellen<br />

Begrip<br />

- Heb ik oog voor gevoelens en emoties van leerl<strong>in</strong>gen<br />

Verplaats ik me <strong>in</strong> hun leefwereld Laat ik zien en voelen<br />

dat ik ze begrijp<br />

- Help ik leerl<strong>in</strong>gen greep te krijgen op wat hen emotioneel<br />

bezighoudt


De krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />

42<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

Een zestal basispr<strong>in</strong>cipes moet <strong>in</strong> de klas aanwezig zijn,<br />

zodat k<strong>in</strong>deren zich op hun gemak voelen¹.<br />

Respect:<br />

Bij respect voor k<strong>in</strong>deren laat de leerkracht k<strong>in</strong>deren<br />

zelf het gesprek openen bij het b<strong>in</strong>nenkomen van de<br />

klas. K<strong>in</strong>deren communiceren spontaan met de leerkracht<br />

en de leerkracht moedigt dit aan door open vragen<br />

te stellen. Spontane communicatie is de vrucht van<br />

een goede relatie van de leerkracht met k<strong>in</strong>deren. Een<br />

goede relatie is een relatie waarb<strong>in</strong>nen de leerkracht de<br />

k<strong>in</strong>deren als gelijkwaardig ziet en voortdurend uitnodigt<br />

om ervar<strong>in</strong>gen te delen.<br />

Aandacht:<br />

K<strong>in</strong>deren hebben aandacht nodig en willen gezien en<br />

gehoord worden. Leerkrachten moeten hierop <strong>in</strong>spelen.<br />

Bijvoorbeeld: De juf merkt op dat Steven trots is op zijn<br />

werkstuk over De Amazone. Of dat Wendy opeens de<br />

breuken snapt. De juf toont haar <strong>in</strong>teresse door deze<br />

gevoelens te zien en te benoemen: ‘Dat heb je goed<br />

gedaan’, ‘<strong>Ik</strong> ben blij voor jou!’<br />

Affectie, bevestig<strong>in</strong>g, duidelijkheid en begrip:<br />

Bij activiteiten kunnen leerkrachten iets meedelen aan<br />

de leerl<strong>in</strong>gen en vragen of ze het wel of niet goed v<strong>in</strong>den.<br />

K<strong>in</strong>deren krijgen dan het gevoel dat ze mee mogen<br />

beslissen en dat hun men<strong>in</strong>g telt. Als blijkt dat leerl<strong>in</strong>gen<br />

zich onveilig of bedreigd voelen, moet de leerkracht<br />

hier begrip voor tonen. Verder is het ook belangrijk<br />

dat de leerkracht duidelijke afspraken maakt met de<br />

k<strong>in</strong>deren en zich daaraan houdt. K<strong>in</strong>deren moeten het<br />

gedrag van de leerkracht kunnen voorspellen.<br />

Websites en boeken: onder andere www.goodfeel<strong>in</strong>g.nl,<br />

www. eq.startpag<strong>in</strong>a.nl, www.sociaalemotioneel.nl, www.<br />

basisl<strong>in</strong>k.nl<br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> heeft materialen uitgeprobeerd rondom de<br />

‘axenroos’ (zie ook trefwoord ‘axenroos’ via Google).<br />

Daniël Goleman is bekend om zijn werk rondom Emotionele<br />

Intelligentie. Verder zijn er veel lesprogramma’s ontwikkeld<br />

waarbij sociaalemotionele ontwikkel<strong>in</strong>g centraal staat.<br />

Wat<br />

Een omgev<strong>in</strong>g En dan nog eens krachtig. Wat bedoelen we precies<br />

Is een klas niet gewoon een klas<br />

Nee, net zoals elke leerl<strong>in</strong>g en elke leerkracht verschillen, zo verschilt<br />

ook elke klassenomgev<strong>in</strong>g. Alleen al door rond te kijken<br />

<strong>in</strong> de klas, krijg je snel een beeld van wat er dagelijks <strong>in</strong> die<br />

klas gebeurt. Naast de leerl<strong>in</strong>g en leerkracht speelt dan ook de<br />

zogenoemde krachtige leeromgev<strong>in</strong>g een belangrijke rol b<strong>in</strong>nen<br />

het leren. Met een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g bedoelen we een omgev<strong>in</strong>g<br />

die leerl<strong>in</strong>gen volop de kans geeft zich te ontwikkelen,<br />

samen met anderen. Een omgev<strong>in</strong>g die als het ware ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

uitlokt, die k<strong>in</strong>deren uitdaagt tot veilig leren op hun eigen manier<br />

en waar<strong>in</strong> ook fouten gemaakt mogen worden.<br />

Een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g is een klas- en schoolomgev<strong>in</strong>g met<br />

<strong>in</strong>teressante en uitdagende materialen, methoden en activiteiten<br />

voor de leerl<strong>in</strong>gen. De <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van de klas en de school is hierbij<br />

zeer bepalend, maar ook de activiteiten die de leerkracht onderneemt.<br />

Er is aandacht voor veelzijdigheid en variatie. Er wordt<br />

zoveel als mogelijk een beroep gedaan op alle ontwikkel<strong>in</strong>gsgebieden,<br />

zodat iedere leerl<strong>in</strong>g aan zijn trekken kan komen. Ook de<br />

leerkrachtstijl speelt een belangrijke rol. De benader<strong>in</strong>g van de<br />

leerkrachtstijl <strong>in</strong> het leerproces geeft de kracht aan de leeromgev<strong>in</strong>g<br />

waar<strong>in</strong> de leerl<strong>in</strong>g dagelijks verkeert.<br />

Een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g lokt nieuwsgierigheid, zelf-ontdekken,<br />

zelfverantwoordelijkheid, zelfstur<strong>in</strong>g, zelfstandigheid, gesprekken,<br />

samenwerk<strong>in</strong>g en onderzoek uit.<br />

¹ Uit: Bewerkt naar de ideeën van Fer Laevers.


De leerl<strong>in</strong>gen van meester Rakesh hebben<br />

lange discussies gehad over hun eigen<br />

klassenregels. Die zie je op flappen aan de<br />

muur, compleet met teken<strong>in</strong>gen. Vijf belangrijke<br />

regels hebben ze samen ontwikkeld:<br />

luisteren naar elkaar en een ander uit<br />

laten spreken, niet eten en dr<strong>in</strong>ken onder<br />

de les, als je iets te vragen of te zeggen<br />

hebt, steek je je v<strong>in</strong>ger op, als je naar het<br />

toilet moet gaan, dan ga je. Maar je ziet ook<br />

van alles over het project van geschiedenis<br />

waar ze mee bezig zijn, over de Javaanse<br />

immigratie. Een teken<strong>in</strong>g van een depot<br />

met uitgeputte immigranten bijvoorbeeld,<br />

getekend door Alex, de grote kunstenaar<br />

van de klas en niet te vergeten de bakken<br />

met ontkiemende zaden op oude tafeltjes. Zo zien ze wat ze leren.<br />

En <strong>in</strong> de kast is een stapel met kleurige lappen die ze gebruiken<br />

als ze iets uitbeelden met een stukje toneel. Meester is pas jarig<br />

geweest. De portretten van hem, getekend door leerl<strong>in</strong>gen en de<br />

klassenfoto met jarige Rakesh <strong>in</strong> het midden hangen er nog.<br />

Wat is de puzzel<br />

Geen omgev<strong>in</strong>g is hetzelfde. Moet de klas vol met materialen<br />

staan Moeten er overal aan de muren en aan waslijnen werkjes<br />

te zien zijn Roept een klassikale opstell<strong>in</strong>g iets anders op dan<br />

een groepsopstell<strong>in</strong>g<br />

Hoe kan de omgev<strong>in</strong>g krachtig gemaakt worden en bijdragen<br />

aan het leerproces Speelt het leerkrachtgedrag een rol <strong>in</strong> de<br />

krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />

Het is <strong>in</strong>derdaad zo dat de klassen<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g effect heeft op het<br />

leren. Een drukke, chaotische, rommelige klassen<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g geeft<br />

een rommelige sfeer. Dit belemmert vaak het overzicht. Een<br />

klassikale <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g <strong>in</strong> rijen kan de leerkracht meer controle geven<br />

of rust bij bepaalde activiteiten. En een groepsopstell<strong>in</strong>g nodigt<br />

uit tot <strong>in</strong>teractie en samenwerk<strong>in</strong>g tussen leerl<strong>in</strong>gen. Ondanks<br />

dat er hard gewerkt wordt aan renovatie en uitbreid<strong>in</strong>g ontbreekt<br />

het de leerkracht vaak aan ruimte en voldoende middelen om de<br />

klas effectief <strong>in</strong> te richten. Overvolle klaslokalen geven we<strong>in</strong>ig<br />

ruimte tot effectievere <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>gen. Nieuwe schoolgebouwen zijn<br />

onvoldoende gebaseerd op nieuwe <strong>in</strong>zichten rondom krachtige<br />

leeromgev<strong>in</strong>gen. Er zijn vaak te veel leerl<strong>in</strong>gen per klas om voldoende<br />

tegemoet te komen aan het bieden van gelijke leerkansen<br />

voor elke leerl<strong>in</strong>g. Voldoende kwaliteitsvolle leermiddelen ontbreken<br />

zowel voor de cognitieve als de creatieve vakken. Gedegen<br />

onderwijsprogramma’s die <strong>in</strong> tijd haalbaar zijn maken ook<br />

deel uit van de krachtige leeromgev<strong>in</strong>g.<br />

Ook het leerkrachtgedrag bepaalt grotendeels de omgev<strong>in</strong>g. Ben<br />

je als leerkracht betrokken Vermoeid of goed uitgerust Positief<br />

of negatief Afwisselend ernstig en grappig<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we de leeromgev<strong>in</strong>g krachtiger maken Wat betekent<br />

dit voor de <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g En wat betekent dit voor de leerkracht<br />

Wat is de wens<br />

De wens is dat elke leerl<strong>in</strong>g kan leren <strong>in</strong> een krachtige leeromgev<strong>in</strong>g.<br />

In deze leeromgev<strong>in</strong>g past de leerkracht zijn ‘kracht’ toe<br />

om dit te realiseren. Er zijn <strong>in</strong>teressante en uitdagende materialen,<br />

methoden en activiteiten voor de leerl<strong>in</strong>gen beschikbaar. De<br />

klassengrootte is zodanig dat elke leerl<strong>in</strong>g voldoende aandacht<br />

kan krijgen. De leerkracht begeleidt de leerl<strong>in</strong>gen op een positieve,<br />

ondersteunende manier. De omgev<strong>in</strong>g is zodanig <strong>in</strong>gericht<br />

met materialen en middelen dat er mogelijkheden zijn voor <strong>in</strong>dividueel-<br />

en groepswerk, kr<strong>in</strong>ggesprekken, zelfstandig werk en<br />

werk <strong>in</strong> leerhoeken.<br />

Een haalbaar en gedegen onderwijsprogramma heeft veel <strong>in</strong>vloed<br />

op de schoolprestaties van de leerl<strong>in</strong>gen. Dit programma heeft<br />

twee aspecten:<br />

1. De leerl<strong>in</strong>g krijgt voldoende gelegenheid tot leren.<br />

De leerl<strong>in</strong>g krijgt voldoende tijd om zich de leerstof eigen<br />

te maken. De hoeveelheid tijd kan per leerl<strong>in</strong>g verschillen.<br />

Een langzame leerl<strong>in</strong>g heeft nu eenmaal meer oefentijd<br />

nodig dan een snelle leerl<strong>in</strong>g.<br />

In de praktijk is er vaak een verschil tussen het geplande<br />

programma (het curriculum) en hetgene dat werkelijk <strong>in</strong><br />

een schooljaar gerealiseerd wordt.<br />

2. De leerkracht krijgt voldoende tijd om het onderwijsprogramma<br />

te realiseren.<br />

De leerkracht moet dus voldoende tijd hebben om het<br />

lesprogramma te kunnen behandelen <strong>in</strong> de onderwijstijd<br />

die beschikbaar is. Vaak zijn programma’s overvol en<br />

gaat veel onderwijstijd verloren door <strong>in</strong>effectief klassenmanagement.<br />

43


dig werk organiseren door kasten goed <strong>in</strong> te richten en voldoende<br />

materialen ter beschikk<strong>in</strong>g te hebben.<br />

44<br />

De leerkracht kan een haalbaar en gedegen onderwijsprogramma<br />

vaststellen met wat de belangrijke leerstof is en welke ter<br />

aanvull<strong>in</strong>g dient. Hij zorgt ervoor dat er voor belangrijke leerstof<br />

voldoende tijd is om het eigen te kunnen maken. Hij brengt een<br />

duidelijke volgorde aan <strong>in</strong> de essentiële leerstof en deelt die zo <strong>in</strong><br />

dat de leerl<strong>in</strong>g voldoende tijd krijgt om die te leren. Hij zorgt er<br />

bij het opstellen van het lesplan voor, dat er voldoende tijd is om<br />

deze leerstof te behandelen.<br />

Het stellen van uitdagende doelen en krachtige feedback motiveert<br />

de leerl<strong>in</strong>gen tot leren. Hoge realistische verwacht<strong>in</strong>gen<br />

hebben een positieve <strong>in</strong>vloed op de resultaten van de leerl<strong>in</strong>g,<br />

ook op die van de zogenoemde zorgleerl<strong>in</strong>gen. Duidelijke, haalbare<br />

doelen die helder naar de leerl<strong>in</strong>gen toe gecommuniceerd<br />

zijn, verhogen de prestaties. Bovenal hebben deze doelen ook<br />

effect op de samenwerk<strong>in</strong>g van het schoolteam (Marzano 2007,<br />

pp. 21-37, pp. 41-45). Als de leerkracht direct na de leeractiviteit<br />

regelmatige, systematische en krachtige feedback geeft aan de<br />

leerl<strong>in</strong>g, worden leerprestaties gunstig beïnvloed.<br />

Een veilige en ordelijke omgev<strong>in</strong>g maakt dat leerl<strong>in</strong>gen onbelemmerd<br />

kunnen leren. Orde en veiligheid beïnvloeden de leerprestaties.<br />

Aspecten als het pedagogisch handelen, effectief klassenmanagement,<br />

collegialiteit en professionaliteit van het team, het<br />

stellen van uitdagende doelen en krachtig leiderschap dragen alle<br />

bij aan een veilige en ordelijke leeromgev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de school.<br />

Duidelijke regels - samen met de leerl<strong>in</strong>gen opgesteld met betekenisvolle<br />

consequenties bij overtred<strong>in</strong>gen - scheppen een ordelijk<br />

leefklimaat <strong>in</strong> de klas. Alle leerl<strong>in</strong>gen hebben behoefte aan duidelijke<br />

structuren.<br />

Hoe<br />

Een doelmatige plann<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g van de overheid is belangrijk<br />

om aan een aantal basiscondities te voldoen. Het maken<br />

van prognoses van leerl<strong>in</strong>gengroei per district op langere termijn<br />

ondersteunt de plann<strong>in</strong>g van de behoefte aan faciliteiten. B<strong>in</strong>nen<br />

de aanpass<strong>in</strong>g en renovatie van de huidige schoolgebouwen kan<br />

er reken<strong>in</strong>g gehouden worden met nieuwe aanpakken van leren<br />

(bijvoorbeeld: samenwerkend leren, zelfstandig leren, computermogelijkheden).<br />

De verzelfstandig<strong>in</strong>g van scholen leidt ertoe dat<br />

de schoolleider efficiënter met eigen middelen kan werken <strong>in</strong> de<br />

school.<br />

De leerkracht zelf kan de klas anders <strong>in</strong>richten, bijvoorbeeld groeperen<br />

van de tafels, visualiseren met teken<strong>in</strong>gen en foto’s, zorgen<br />

voor een schone klas met klassentaken, hoeken creëren, zelfstan-<br />

Uitdagende doelen kunnen worden opgesteld op schoolniveau en<br />

mogelijk specifiek voor bepaalde leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Behalve een rechtvaardig beoordel<strong>in</strong>gssysteem van de overheid<br />

kan er elk kwartaal feedback gegeven worden aan de leerl<strong>in</strong>g en<br />

de ouders door middel van een passende rapportage, die <strong>in</strong>gaat<br />

op de leerontwikkel<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>dividuele leerl<strong>in</strong>g. De overheid<br />

kan uitdagende e<strong>in</strong>dtermen en tussendoelen bepalen en deze verwerken<br />

<strong>in</strong> het onderwijsprogramma.<br />

Een veilige en ordelijke omgev<strong>in</strong>g kan bereikt worden door het<br />

opstellen van duidelijke gedragsregels voor de hele school. Daarbij<br />

worden passende consequenties bedacht bij het niet naleven<br />

van deze regels. Elke klas kan werken aan het stimuleren van<br />

zelfsturend gedrag. Een leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem kan risicoleerl<strong>in</strong>gen<br />

sneller en vroeger signaleren.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

• De leeromgev<strong>in</strong>gen zullen steeds meer beïnvloed<br />

worden door ontwikkel<strong>in</strong>gen b<strong>in</strong>nen de ICT (Informatie<br />

en Communicatie Technologieën). Ook het onderwijs<br />

krijgt hier steeds meer mee te maken.<br />

• Websites: www.natuurlijkleren.net, www.mhr.nl,<br />

www.teamontwikkel<strong>in</strong>g.net en trefwoorden als ‘digitale<br />

leeromgev<strong>in</strong>g’, ‘computers <strong>in</strong> de klas’.<br />

• Zorg ervoor dat zeer belangrijke leerstof voldoende kan<br />

worden behandeld <strong>in</strong> de tijd die beschikbaar is. Geef de<br />

leerl<strong>in</strong>gen voldoende oefentijd. Bescherm de beschikbare<br />

tijd voor onderwijs. Het verlengen van schooldagen<br />

is kostbaar en niet altijd effectief. Scholen kunnen<br />

hun tijd beschermen door zo efficiënt mogelijk te zijn<br />

bij de start van de schooldag, pauzes en speeltijden,<br />

leswissel<strong>in</strong>gen en mededel<strong>in</strong>gen. Gebruik de lestijd<br />

werkelijk voor leren.


Organiseer de klas<br />

Wat<br />

Een goed georganiseerde klas draagt bij aan leer-kracht. De leerkracht<br />

plant, bereidt zaken voor en organiseert effectieve leersituaties.<br />

In veel onderzoeken komt ‘klassenmanagement’ als belangrijke<br />

factor terug bij het verbeteren van de leerprestaties van<br />

leerl<strong>in</strong>gen. Het is vrij logisch: een chaotische klas als gevolg van<br />

slecht klassenmanagement zorgt er niet alleen voor dat prestaties<br />

niet verder toenemen, maar zelfs afnemen.<br />

45<br />

Effectief klassenmanagement creëert de condities om alle k<strong>in</strong>deren<br />

gelijke kansen op onderwijs te geven. Bijvoorbeeld door te<br />

differentiëren <strong>in</strong> de les. ‘Klassenmanagement is het scheppen van<br />

voorwaarden voor succesvol onderwijs’ (Veenman 1993) Het<br />

gaat onder andere om:<br />

1. De <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van de klas<br />

2. Regels en afspraken <strong>in</strong> de klas en voor de school (de rout<strong>in</strong>es)<br />

3. Effectieve didactische vaardigheden<br />

4. Preventie van probleemsituaties door vooruit te denken en<br />

te plannen<br />

5. Het scheppen van effectieve leertijd<br />

Wat is de puzzel<br />

Is er meer leer-kracht als de klas goed georganiseerd is Gaat het<br />

alleen om de opstell<strong>in</strong>g van de klas of om meer Vaak gaat veel<br />

effectieve leertijd verloren door een <strong>in</strong>effectieve klassenorganisatie.<br />

Hierdoor krijgt de leerl<strong>in</strong>g m<strong>in</strong>der leertijd en de leerkracht<br />

m<strong>in</strong>der <strong>in</strong>structietijd: slechte plann<strong>in</strong>gen en voorbereid<strong>in</strong>gen, een<br />

overvol lesplan, onvoldoende leermiddelen, gebrek aan kopieerfaciliteiten,<br />

volle klassen, kortom, een traditioneel onderwijs gericht<br />

op het afmaken van het lesboek.<br />

Uit onderzoek blijkt dat een haalbaar en gedegen programma<br />

zowel de leerl<strong>in</strong>g als de leerkracht meer tijd geeft om de leerstof<br />

voldoende aandacht te geven. Vaak zijn de ontwikkelde curricula<br />

te ambitieus. De tijd tussen half acht en één uur is kostbaar en<br />

moet goed gebruikt worden.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe organiseer ik de klas zodanig dat deze positief bijdraagt aan<br />

het leren Verandert de opstell<strong>in</strong>g gedurende de dag of de lesactiviteit<br />

Hoe organiseer ik de school zodat er beter tegemoet kan<br />

worden gekomen aan de verschillen tussen leerl<strong>in</strong>gen Kan er ook<br />

op schoolniveau een bijdrage zijn


Wat is de wens<br />

46<br />

De leerkracht organiseert de klas op een effectieve manier. De<br />

<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van de klas is zodanig dat leermiddelen voor de leerl<strong>in</strong>gen<br />

gemakkelijk bereikbaar zijn. Het maken van groepen kan snel<br />

en efficiënt gebeuren door geschikt meubilair. Leermiddelen <strong>in</strong> de<br />

vorm van bijvoorbeeld verwerk<strong>in</strong>gsmateriaal (herhal<strong>in</strong>g, verrijk<strong>in</strong>g)<br />

zijn voldoende aanwezig zodat er gedifferentieerd kan worden.<br />

De regels <strong>in</strong> de klas zijn samen met de leerl<strong>in</strong>gen opgesteld en<br />

ondersteunen de dagelijkse rout<strong>in</strong>es. Nog beter is het als deze<br />

regels door de hele school heen afgestemd zijn.<br />

De leerkracht beschikt over effectieve didactische vaardigheden,<br />

waaronder bijvoorbeeld het kunnen differentiëren. Tijdens het<br />

werkuur Zelfstandig Werken zijn de leerl<strong>in</strong>gen met eigen taken<br />

bezig en heeft de leerkracht de handen vrij om aan zorgverbred<strong>in</strong>g<br />

te doen. Deze rout<strong>in</strong>e van zelfstandig werken wordt <strong>in</strong> de gehele<br />

school toegepast. Ervar<strong>in</strong>gen uit pilots (LEARN 2008, K<strong>in</strong>dvriendelijke<br />

Scholen 2007, UNICEF) laten zien dat op die manier<br />

de wachttijd van leerl<strong>in</strong>gen enorm verkle<strong>in</strong>d wordt. De motivatie<br />

van leerl<strong>in</strong>gen neemt toe. Leerl<strong>in</strong>gen worden aangesproken op<br />

autonomie: ik kan het zelf.<br />

Het groeperen van de leerl<strong>in</strong>gen kost we<strong>in</strong>ig tijd, omdat de leerl<strong>in</strong>gen<br />

de rout<strong>in</strong>e kennen. Ook worden leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong>gezet voor klassentaken<br />

die rouleren middels een takenbord. In de dagplann<strong>in</strong>g<br />

kijkt de leerkracht al vooruit op mogelijke probleemsituaties en<br />

weet die te voorkomen door een goede voorbereid<strong>in</strong>g. Dagelijks<br />

wordt de les voorbereid en gepland. Er wordt reken<strong>in</strong>g gehouden<br />

met de leertijd van de leerl<strong>in</strong>gen en de <strong>in</strong>structietijd die de leerkracht<br />

nodig denkt te hebben.<br />

Hoe<br />

De (startende) leerkracht wordt door een ervaren leerkracht begeleid<br />

<strong>in</strong> het verder ontwikkelen van het eigen klassenmanagement.<br />

Op schoolniveau worden tijdens teamvergader<strong>in</strong>gen niet<br />

alleen regels en afspraken (rout<strong>in</strong>es), maar ook effectieve didactische<br />

aanpakken (onder andere differentiatie, zelfstandig werken,<br />

directe <strong>in</strong>structie, samenwerkend leren) afgestemd. Consequenties<br />

bij het niet naleven van regels en afspraken worden betekenisvol<br />

toegepast.<br />

De schoolleider, de zorgcoörd<strong>in</strong>ator en de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator<br />

voeren regelmatig observaties <strong>in</strong> de klassen uit en coachen<br />

de leerkrachten. Regels en afspraken worden tot een m<strong>in</strong>imum<br />

beperkt en worden bijvoorbeeld met pictogrammen <strong>in</strong> het<br />

schoolgebouw gevisualiseerd.<br />

De schoolleider ziet toe op het optimaliseren van de effectieve<br />

leertijd van elke klas. Probleemsituaties worden open en respectvol<br />

besproken, bijvoorbeeld tijdens een speciale vergader<strong>in</strong>g of<br />

bijeenkomst.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

1. Schrijf samen met de leerl<strong>in</strong>gen alle regels op die je gebruikt<br />

om de klas te organiseren.<br />

2. Bespreek een aanpak om deze regels na te leven.<br />

3. Bespreek de eerste dag de belangrijkste regels en gewoonten<br />

<strong>in</strong> de klas.<br />

4. Wees duidelijk en vriendelijk. Stimuleer gewenst gedrag<br />

en stop ongewenst gedrag.<br />

5. Organiseer leuke d<strong>in</strong>gen waarbij je de k<strong>in</strong>deren leert kennen.<br />

6. Wees positief en optimistisch. Geef aan dat je verwacht<br />

dat je leerl<strong>in</strong>gen succes <strong>in</strong> je klas zullen hebben en dat jij<br />

ze daarbij zult helpen.<br />

7. Vermijd situaties waarvan je zeker weet dat veel leerl<strong>in</strong>gen<br />

zullen mislukken.<br />

8. Pak wangedrag snel en vastberaden aan. Pesten wordt<br />

niet geaccepteerd.<br />

9. Bereid je goed voor.<br />

10. Wees voorspelbaar <strong>in</strong> je aanpak. Dat is goed voor de<br />

zwakke leerl<strong>in</strong>gen. Gebruik zowel sturende als begeleidende<br />

aanpakken <strong>in</strong> je klas.<br />

Interessante websites zijn www.<strong>in</strong>ternetwijzer-bao.nl/klassenmanagement.nl,<br />

www.ontwerpatelier.nl, www.ictopschool.<br />

net.


Andere tips voor de <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g:<br />

1. Reserveer ruimte <strong>in</strong> je lokaal voor een kr<strong>in</strong>g, zonder dat<br />

er veel geschoven moet worden met meubilair. Geef<br />

leerl<strong>in</strong>gen een vaste plaats.<br />

2. Creëer werkplekken voor leerl<strong>in</strong>gen die even rust nodig<br />

hebben.<br />

3. Creëer ruimte waar je <strong>in</strong>structie kan geven aan een<br />

groepje leerl<strong>in</strong>gen.<br />

4. Zet het meubilair van de leerl<strong>in</strong>gen zo neer dat je de<br />

gezichten van alle k<strong>in</strong>deren kunt zien.<br />

5. Let op de looproute die de leerl<strong>in</strong>gen moeten nemen<br />

om materialen te pakken of om bijvoorbeeld naar het<br />

toilet te gaan. Een verkeerde route kan veel onrust<br />

veroorzaken. Plaats leerl<strong>in</strong>gen met concentratieproblemen<br />

of k<strong>in</strong>deren met gedragsproblemen niet langs deze<br />

route.<br />

6. Breng duidelijke orden<strong>in</strong>g aan bij het plaatsen van boeken,<br />

schriften en materialen <strong>in</strong> je lokaal, bijvoorbeeld<br />

per vak. Zorg dat ze goed bereikbaar zijn.<br />

7. Zorg er voor dat iedereen goed op het bord kan kijken.<br />

Houd reken<strong>in</strong>g met leerl<strong>in</strong>gen met visuele beperk<strong>in</strong>gen.<br />

8. Computerschermen kunnen leerl<strong>in</strong>gen erg afleiden.<br />

Probeer de klas zo <strong>in</strong> te richten, dat ze vanuit de klas<br />

niet zijn te zien.<br />

9. Zorg er voor dat de tafels en stoelen van de leerl<strong>in</strong>gen<br />

de juiste hoogte hebben.<br />

10. Reserveer ruimte om het gemaakte werk van leerl<strong>in</strong>gen<br />

te presenteren.<br />

De juiste aanpak<br />

Wat<br />

De leerkracht kan zijn leer-kracht enorm versterken door een juiste<br />

didactische aanpak. Uit onderzoek (Marzano 2003) blijkt dat het<br />

organisatorisch, pedagogisch en didactisch handelen leerprestaties<br />

positief beïnvloedt. Effectieve leerkrachten maken gebruik<br />

van een effectieve aanpak. In de leerl<strong>in</strong>ggerichte aanpak pleiten<br />

we voor een balans tussen zowel de leerkrachtgestuurde handel<strong>in</strong>gen<br />

als de leerl<strong>in</strong>ggestuurde handel<strong>in</strong>gen. Met leerkrachtgestuurd<br />

handelen bedoelen we dat de leerkracht heel bewust een<br />

bepaalde aanpak <strong>in</strong> de klas toepast, die het leren van dat moment<br />

voor de leerl<strong>in</strong>gen zo optimaal mogelijk beïnvloedt. Dat is iets<br />

heel anders dan <strong>in</strong> de traditionele aanpak, waarbij de leerkracht<br />

zich vooral laat sturen door de <strong>in</strong>houd van de boeken en deze<br />

als uitgangspunt neemt. Leerl<strong>in</strong>ggestuurde handel<strong>in</strong>gen zijn bijvoorbeeld<br />

het zelf zoeken naar antwoorden of het oplossen van<br />

problemen door de leerl<strong>in</strong>g, soms samen met andere leerl<strong>in</strong>gen.<br />

De leerl<strong>in</strong>g maakt dan een eigen plann<strong>in</strong>g en opzet.<br />

Goed voorbereide en geplande <strong>in</strong>structies en een effectieve aanpak<br />

bevorderen het leerproces. We noemen hier zes effectieve<br />

vormen van aanpak (er zijn er natuurlijk meer):<br />

- zelfstandig werken en de <strong>in</strong>structietafel<br />

- het directe <strong>in</strong>structiemodel<br />

- samenwerkend leren<br />

- differentiatie<br />

- <strong>in</strong>teractief onderwijs<br />

- creatieve werkvormen<br />

Wat is de puzzel<br />

Altijd maar een rij-opstell<strong>in</strong>g en wachten op wat de leerkracht<br />

zegt en dat uitvoeren Of ook zelf mee mogen denken en actief<br />

mogen zijn Zomaar aan iets beg<strong>in</strong>nen of werken met duidelijke<br />

stappenplannen Altijd dezelfde manier of variatie Het boek als<br />

uitgangspunt voor kennisoverdracht of het leren en de leerl<strong>in</strong>g als<br />

uitgangspunt met telkens een passende aanpak<br />

Het traditionele onderwijs maakt nog te we<strong>in</strong>ig gebruik van bewezen<br />

effectieve didactische werkvormen.<br />

Soms zijn deze werkvormen onvoldoende bekend of onvoldoende<br />

getra<strong>in</strong>d bij de leerkrachten. Het gevolg is dat de leer-kracht van<br />

de leerl<strong>in</strong>g onvoldoende gestimuleerd wordt. Voor de leerl<strong>in</strong>g<br />

is het bijvoorbeeld vaak helemaal niet duidelijk wat en waarom<br />

er geleerd wordt. Veel kostbare effectieve leertijd - en dus leerkracht<br />

- gaat verloren door een <strong>in</strong>effectieve aanpak. Vooral de<br />

uitvallers, de leerl<strong>in</strong>gen die bijvoorbeeld langzamer leren, en de<br />

uitschieters, de snelle leerl<strong>in</strong>gen, profiteren dan te we<strong>in</strong>ig van het<br />

onderwijs. Het is nog te vaak, wachten tot iedereen klaar is en<br />

47


dan pas doorgaan met de les. Uit onderzoek is<br />

bewezen dat er werkvormen zijn die een sterke<br />

positieve <strong>in</strong>vloed hebben op het leren.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Welke aanpak is effectief en beïnvloedt het leren<br />

van de leerl<strong>in</strong>g Hoe en wanneer past de leerkracht<br />

deze aanpak toe<br />

48<br />

Wat is de wens<br />

Een effectieve aanpak <strong>in</strong> de klas om de leerkracht<br />

optimaal te stimuleren, om alle bloemen<br />

<strong>in</strong> de klas te laten bloeien. Het gaat om effectiever<br />

en dus diepgaander leren. Hiervan is sprake<br />

wanneer leerl<strong>in</strong>gen zich <strong>in</strong> een helder gestructureerde<br />

leersituatie bev<strong>in</strong>den. Die structuur komt van de leerkracht.<br />

Vandaar de term ‘leerkrachtgestuurde’ benader<strong>in</strong>g. Met<br />

leerkrachtgestuurde benader<strong>in</strong>g bedoelt men het bewust <strong>in</strong>zetten<br />

van diverse didactische werkvormen die het leren optimaliseren.<br />

Effectief leren van basiskennis en basisvaardigheden kan aan het<br />

beg<strong>in</strong> van een lessenserie worden <strong>in</strong>gezet voor alle leerl<strong>in</strong>gen en<br />

later voor die leerl<strong>in</strong>gen die extra <strong>in</strong>oefen<strong>in</strong>g nodig hebben. Er<br />

v<strong>in</strong>dt dan een betere verdiep<strong>in</strong>g van de leerstof plaats (bijvoorbeeld<br />

bij samenwerkend leren of <strong>in</strong>teractief onderwijs).<br />

Effectief leren kan bijvoorbeeld plaatsv<strong>in</strong>den tijdens de <strong>in</strong>structie<br />

door het model van directe <strong>in</strong>structies. Deze manier van werken<br />

heeft als belangrijkste kenmerk een heldere opbouw van de leerstof,<br />

een heldere structuur <strong>in</strong> de les en directe feedback naar de<br />

leerl<strong>in</strong>gen. Ook kan effectief leren toegepast worden tijdens een<br />

dagelijks uur Zelfstandig Werken, waarbij alle leerl<strong>in</strong>gen aan bijvoorbeeld<br />

een aantal basis- en keuzetaken werken. B<strong>in</strong>nen de pilots<br />

(K<strong>in</strong>dvriendelijke scholen, LEARN, Kalbobis en dergelijke) zien<br />

we dat dit ook zeer motiverend naar de leerl<strong>in</strong>gen toe werkt.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen leren veel van en met elkaar. Samenwerkend<br />

leren <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e of grotere groepen met<br />

aan de leerl<strong>in</strong>gen aangepaste werkvormen is een<br />

uitstekend middel om de leerstof diepgaander te<br />

begrijpen.<br />

De leerkracht kan veel steun hebben aan samenwerken met<br />

collega’s. Bespreek leuke werkvormen die je met succes hebt<br />

toegepast met elkaar. Zo leer je van elkaar. Een kast met creatief<br />

materiaal en een schrift waar<strong>in</strong> toegepaste werkvormen bij verschillende<br />

doelen staan, kan helpen als je vastzit.<br />

Hoe<br />

Tra<strong>in</strong> leerkrachten <strong>in</strong> het toepassen van deze effectieve didactische<br />

vaardigheden. Neem deze aanpak op <strong>in</strong> het leermateriaal<br />

dat dagelijks gebruikt wordt <strong>in</strong> de klas (curriculum) en begeleidt<br />

de leerkracht (bijvoorbeeld door de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator en<br />

de schoolleider <strong>in</strong> het toepassen ervan).<br />

Wat kan de leerkracht zelf doen<br />

1. Gebruik regelmatig een effectieve aanpak <strong>in</strong> de les, zodat<br />

deze steeds meer rout<strong>in</strong>e wordt voor zowel de leerl<strong>in</strong>g als<br />

de leerkracht. Plan de effectieve methoden bewust <strong>in</strong>.<br />

In de nieuwe werkvormen wordt nadruk gelegd<br />

op de <strong>in</strong>teractie die de leerkracht voert met de<br />

leerl<strong>in</strong>gen of die de leerl<strong>in</strong>gen onderl<strong>in</strong>g voeren<br />

ten aanzien van de leerstof. Onderl<strong>in</strong>ge <strong>in</strong>teractie<br />

maakt actief, maakt betrokken, motiveert en<br />

helpt de leerl<strong>in</strong>gen de lesstof goed te begrijpen.<br />

Tevens vergroot het de taalvaardigheden van de<br />

leerl<strong>in</strong>g. Dat is bouwen aan kennis, zoals ook<br />

uitgelegd <strong>in</strong> hoofdstuk 1 <strong>in</strong> het deel over sociaalconstructivisme.


2. Stel altijd heldere doelen en kom hier steeds op terug <strong>in</strong><br />

de les. Let op vorder<strong>in</strong>gen, beloon gewenst gedrag of prestaties,<br />

wissel groeps- en <strong>in</strong>dividueel werk met elkaar af.<br />

Zorg voor variatie.<br />

3. Concentreer je voortdurend goed op de leerstof die je aanbiedt.<br />

Voorafgaand aan de leerstof, tijdens en na afloop<br />

van de les, richt de leerkracht de aandacht op de leerervar<strong>in</strong>gen<br />

van de les. Voorkennis wordt geactiveerd (wat<br />

weten we al), vragen worden geactiveerd (wat willen we<br />

weten) en na afloop wordt teruggekeken (wat weten we<br />

nu beter).<br />

4. Zorg voor voldoende leertijd waar<strong>in</strong> het herhalen, oefenen<br />

en toepassen van de leerstof voldoende tot zijn recht kan<br />

komen voor alle leerl<strong>in</strong>gen. De leerl<strong>in</strong>gen worden gestimuleerd<br />

om zich de leerstof verder eigen te maken. Het ene<br />

k<strong>in</strong>d zal veel oefen<strong>in</strong>g nodig hebben en het andere weer<br />

m<strong>in</strong>der. Het toepassen - <strong>in</strong> groepsverband - van het geleerde<br />

maakt dat er diepgang plaats kan v<strong>in</strong>den en beter<br />

begrip. Ook hier schept de effectieve leerkracht kansen<br />

voor k<strong>in</strong>deren door zijn heldere aanpak.<br />

5. Bespreek regelmatig met elkaar wat je gedaan hebt, zo<br />

kom je op nieuwe ideeën.<br />

49<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

Hoe ziet het werken met het directe <strong>in</strong>structiemodel eruit<br />

- De leerkracht is duidelijk <strong>in</strong> wat hij wil bereiken (‘Deze les<br />

gaan we … en aan het e<strong>in</strong>d van de les weten jullie ... en<br />

kunnen jullie …’)<br />

- Een heldere <strong>in</strong>structie waar<strong>in</strong> expliciet aangegeven wordt<br />

wat er van de leerl<strong>in</strong>gen verwacht wordt (‘<strong>Ik</strong> leg eerst<br />

uit wat … is, daarna krijgen jullie de gelegenheid om gedurende<br />

10 m<strong>in</strong>uten <strong>in</strong> tweetallen te werken aan ..., als<br />

jullie dat gedaan hebben weten jullie …, dat zal ik nog een<br />

keer klassikaal bespreken en dan ronden we af met …’)<br />

- De leerkracht biedt kansen aan leerl<strong>in</strong>gen om meer en<br />

m<strong>in</strong>der geleid te oefenen (‘Eerst doen jullie het volgens<br />

mijn aanpak, daarna mag je kiezen of je het zo of zo doet’,<br />

‘Wie meer hulp wil, mag straks bij me komen zitten’)<br />

- De leerkracht geeft, door tijdens het zelf werken rond te<br />

lopen, goed te observeren, zowel gevraagd als ongevraagd<br />

feedback aan leerl<strong>in</strong>gen over de vorder<strong>in</strong>gen (‘Dat heb je<br />

goed gedaan. <strong>Ik</strong> mis nog …; dat is heel goed wat je daar<br />

doet; dit gaat de foute kant op. <strong>Ik</strong> kom bij je zitten/staan<br />

om te zeggen hoe het wel kan’)<br />

- De leerkracht zorgt voor een vriendelijke, leerveilige<br />

sfeer en veel positieve feedback.<br />

Het zal duidelijk zijn dat deze manier van werken een goede<br />

lesvoorbereid<strong>in</strong>g vraagt, met een goed doordachte lesopzet op<br />

het juiste niveau van de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Directe <strong>in</strong>structie is dan ook vooral effectief voor beg<strong>in</strong>nende<br />

leerl<strong>in</strong>gen die nog we<strong>in</strong>ig van het lesonderwerp weten. Hieruit<br />

volgt, dat directe <strong>in</strong>structie altijd effectief <strong>in</strong> te zetten is <strong>in</strong> het<br />

beg<strong>in</strong> van een lesblok. Dit is namelijk het moment dat vrijwel<br />

alle leerl<strong>in</strong>gen nog we<strong>in</strong>ig weten. Verder blijkt deze manier<br />

van werken altijd effectief voor leerl<strong>in</strong>gen die moeilijk leren,<br />

leerl<strong>in</strong>gen die hun eigen leren slecht structuur kunnen geven.<br />

In die situaties is het mogelijk om, na een meer algemene <strong>in</strong>structie<br />

voor de gehele klas, de <strong>in</strong>structie verder te verfijnen<br />

voor deze groep leerl<strong>in</strong>gen (met meer structuur). Verder blijkt<br />

uit onderzoek dat het geven van structuur de les voor veel<br />

leerl<strong>in</strong>gen veilig maakt. Zo blijkt uit faalangstonderzoek dat<br />

structuur <strong>in</strong> de les faalangst sterk reduceert. Je zou daarmee<br />

kunnen zeggen dat structuur zorgt voor het beg<strong>in</strong> van een<br />

goed leerklimaat.<br />

• Googlen met de trefwoorden ‘samenwerkend leren’,<br />

‘coöperatief leren’, ‘directe <strong>in</strong>structie’, ‘<strong>in</strong>teractief<br />

onderwijs’, ‘differentiatie’, ‘zelfstandig werken’ levert<br />

veel <strong>in</strong>formatie op.


50<br />

Balans tussen hoofd, hart en<br />

handen<br />

Wat<br />

Leren doe je niet alleen met je hoofd, maar ook met je hart en<br />

handen. ‘Hoofd, Hart en Handen’ is een goed kl<strong>in</strong>kend drietal,<br />

de drie H’s. Niet alleen het hoofd moet aangesproken worden,<br />

de leerl<strong>in</strong>g is meer dan dat. Ook het hart (de sociaalemotionele<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g, de belev<strong>in</strong>g, de gevoelens) en de handen (het mogen<br />

handelen, het zelf mogen doen, creatief bezig zijn) moeten<br />

een afgewogen plek krijgen <strong>in</strong> het dagelijkse programma.<br />

Op deze manier wordt het onderwijs afwisselend en worden meer<br />

leerl<strong>in</strong>gen met verschillen <strong>in</strong> leer-kracht aangesproken. Zoals een<br />

schoolleider zei: ‘De leerl<strong>in</strong>gen gaan het onderwijs dan beter lusten!’<br />

Een ritmisch weekplan kan een bijdrage leveren aan de drie H’s.<br />

Met een ritmisch weekplan bedoelen we een lesrooster dat zodanig<br />

is samengesteld dat de drie genoemde elementen afwisselend<br />

aan bod komen. Inspann<strong>in</strong>g wisselt zich af met ontspann<strong>in</strong>g.<br />

Activiteit wisselt zich af met rust. Doen wisselt zich af met<br />

nadenken of stilte. En er zijn vaste momenten <strong>in</strong>gebouwd voor<br />

het hart (de gevoelens, de belev<strong>in</strong>g).<br />

In ons dagelijks leven worden hoofd-, hart- en handactiviteiten<br />

voortdurend afgewisseld. Dit natuurlijk ritme verdient terecht een<br />

plaats <strong>in</strong> ons onderwijsprogramma.<br />

Wat is de puzzel<br />

Is leren alleen maar met het hoofd bezig zijn De leerl<strong>in</strong>g brengt<br />

veel meer naar school: zijn lichaam met armen en benen, zijn hart<br />

vol met gevoelens Tot nu toe ontbreekt de balans <strong>in</strong> het onderwijsprogramma.<br />

Teveel nadruk ligt vooral op de hoofdactiviteiten.<br />

Te we<strong>in</strong>ig is er aandacht voor hart- en handenactiviteiten.<br />

Juf over ‘haar’ k<strong>in</strong>deren<br />

Mijn mensjes<br />

Paulus komt na twee weken weer op school. Hij vertelt<br />

dat hij voor een beri met zijn moeder mee was naar het<br />

b<strong>in</strong>nenland. Hij heeft vier repetities gemist en belangrijke<br />

nieuwe leerstof. Als hij geen extra begeleid<strong>in</strong>g krijgt, blijft<br />

hij zeker zitten.<br />

Hanna en Jack mochten de school vertegenwoordigen bij<br />

een voorleeswedstrijd. Jack w<strong>in</strong>t een trofee en krijgt daarnaast<br />

nog wat prijsjes. Het schoolhoofd stelt voor dat hij<br />

een van de prijsjes aan Hanna geeft. Jack weigert.<br />

Shal<strong>in</strong>i’s moeder vraagt of ze een weekje mee mag naar<br />

Miami, waar haar grootmoeder woont die zestig jaar wordt.<br />

Dan zal Shal<strong>in</strong>i twee repetities missen en belangrijke leerstof.<br />

Cynthia, die <strong>in</strong> de zesde klas zit, wordt na school opgehaald<br />

door een volwassen man <strong>in</strong> een auto. De man is niet<br />

haar vader en je vermoedt dat Cynthia een seksuele relatie<br />

heeft met de man.<br />

Djoem<strong>in</strong>ie is het liefste meisje van de klas. Goedgemanierd,<br />

goedlachs en altijd behulpzaam. Ze presteert bovendien<br />

goed. Er komt een filmploeg <strong>in</strong> de klas. Ze willen graag een<br />

<strong>in</strong>terview met een doorsnee leerl<strong>in</strong>g. Jij wil ze het liefst met<br />

Djoem<strong>in</strong>ie laten praten.<br />

Ai mi boi, nooit had ik gedacht dat het zo een werk voor<br />

je geweten is om leerkracht te zijn. Elke dag moet je besliss<strong>in</strong>gen<br />

nemen over het leven van die kle<strong>in</strong>e mensjes <strong>in</strong><br />

de klas. Op de kweek, als je lessen op de hospiteerschool<br />

draait, ken je die k<strong>in</strong>deren niet echt. Je hosselt alleen om<br />

de leerstof goed uit te leggen, beurten te spreiden en geen<br />

taalfouten te maken, zodat meneer of mevrouw achter<strong>in</strong><br />

je een voldoende geven, la’ je snel afstuderen! Maar als je<br />

eenmaal met die k<strong>in</strong>deren bent, een heel jaar zijn ze met je,<br />

dan leer je ze kennen. God, ze zijn zo afhankelijk. Hoe ze<br />

naar me toe komen rennen ’s morgens, om mijn tas voor<br />

me te dragen. Hoe je ze soms zo ziet zweten op een som,<br />

puntje van hun tong uit de mond, hoe ze vechten om het<br />

bord schoon te maken. En z<strong>in</strong>gen dat ze kunnen, zelfs Hendrik<br />

die geen toon kan houden straalt als ik mijn blokfluit<br />

uit mijn tas haal. Tjèh, dan ga je toch vanzelf kijken of je<br />

ergens een goede tweedehandse schoen kan v<strong>in</strong>den als je<br />

ziet dat Roytje alleen met broko s’su op school komt. Dan<br />

veeg je toch die tranen weg als Rav<strong>in</strong>dra d’r knie heeft geschaafd.<br />

Dan geef je Paulus en Shal<strong>in</strong>i die extra lessen en<br />

laat je ze de repetities <strong>in</strong>halen. Dan zit je met Hanna en met<br />

Jack en met Cynthia en luister je naar wat zij te zeggen<br />

hebben. En over Djoem<strong>in</strong>ie vertel je dat ze zo aardig is, dat<br />

de filmmensen direct kennis met haar willen maken. Niet<br />

voor niets ben ik leerkracht geworden. Gewoon, omdat ik<br />

van k<strong>in</strong>deren houd.<br />

Ismene Krishnadath, schrijver, leerkracht en pedagoog


Het gevolg is dat slechts een<br />

kle<strong>in</strong> deel van het potentieel<br />

van leerl<strong>in</strong>gen aangesproken<br />

wordt, alleen het hoofd en dan<br />

<strong>in</strong> het bijzonder de rechterhersenhelft.<br />

Er wordt sterk eenzijdig<br />

een beroep gedaan op<br />

vooral de cognitieve vermogens<br />

van leerl<strong>in</strong>gen. Het gevolg is dat<br />

de ontwikkel<strong>in</strong>g van het k<strong>in</strong>d<br />

ook tamelijk eenzijdig is en een<br />

heleboel verborgen talenten komen<br />

hierdoor niet tot bloei. De<br />

leer-kracht van het k<strong>in</strong>d kan dan<br />

snel afnemen met het risico dat<br />

leerl<strong>in</strong>gen hun motivatie kwijtraken<br />

.<br />

51<br />

Wat is de wens<br />

Een dag- of weekprogramma waar<strong>in</strong> er een natuurlijke balans is<br />

tussen hoofd-, hart- en handenactiviteiten. Een gebalanceerd curriculum,<br />

waar<strong>in</strong> de afwissel<strong>in</strong>g tussen deze activiteiten <strong>in</strong> samenhang<br />

aan bod komen. Door het ritme wekelijks toe te passen,<br />

ontstaat er een herkenbare structuur en regelmaat voor de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

De voorspelbaarheid neemt toe. Leerl<strong>in</strong>gen die van nature<br />

beweeglijker zijn (met name de jongens) worden meer aangesproken.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen die gevoeliger zijn, worden gezien en krijgen de kans<br />

zich te uiten en zo wordt de leer-kracht afwisselend gestimuleerd.<br />

Er wordt op deze manier ook reken<strong>in</strong>g gehouden met de<br />

<strong>in</strong>dividuele verschillen en talenten want alle k<strong>in</strong>deren zijn gelijkwaardig<br />

maar niet gelijk.<br />

Hoe<br />

Als het huidige lesrooster aangepast wordt aan bovengenoemde<br />

ideeën, zullen het klassenklimaat en de leer-kracht positief be<strong>in</strong>vloed<br />

worden. Behalve hoofd-activiteiten - het denken - zijn er<br />

ook voldoende momenten <strong>in</strong>gebouwd voor doe-activiteiten (handen)<br />

waarbij de leerl<strong>in</strong>gen alleen of samen met andere leerl<strong>in</strong>gen<br />

opdrachten kunnen uitvoeren of experimenten kunnen doen. Momenten<br />

van rust, bez<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g en reflectie komen regelmatig terug,<br />

waarbij ruimte is om gevoelens te uiten (het hart).<br />

De hoofd-, hart- en handenactiviteiten v<strong>in</strong>den plaats b<strong>in</strong>nen de<br />

verschillende vak- en vorm<strong>in</strong>gsgebieden van het curriculum. Ze<br />

worden geïntegreerd <strong>in</strong> de lespakketten, zodat deze voor de leerl<strong>in</strong>g<br />

en de leerkracht snel herkenbaar en toepasbaar zijn. Na een<br />

denkactiviteit, volgt een beweg<strong>in</strong>gsactiviteit. Na een stil werkuur,<br />

volgt een uitwissel<strong>in</strong>gsmoment<br />

waar<strong>in</strong> het geleerde samen besproken<br />

wordt. In de rekenles<br />

worden tafelsommen geleerd<br />

door beweg<strong>in</strong>gsspellen.<br />

De aardrijkskundeles kan ook<br />

buiten de klas gegeven worden,<br />

bijvoorbeeld met spelvormen<br />

op het schoolerf. De week<br />

wordt afgesloten met een feestelijke<br />

activiteit waar<strong>in</strong> de leersuccessen<br />

met elkaar gevierd<br />

worden.<br />

Zo wordt leren weer leuk voor<br />

de leerl<strong>in</strong>gen en de leerkracht<br />

want iedereen is betrokken en<br />

voelt zich aangesproken.


52<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

Goede ideeën zijn te v<strong>in</strong>den <strong>in</strong> het werk van verschillende<br />

onderwijsvernieuwers, zoals bijvoorbeeld Peter Petersen<br />

(JENAPLANconcept). Hij ontwikkelde ideeën rondom het ritmisch<br />

weekplan waar<strong>in</strong> vier hoofdactiviteiten elkaar voortdurend<br />

afwisselen: gesprek, spel, werk en vier<strong>in</strong>g¹.<br />

Gesprek staat voor communicatie tussen leerl<strong>in</strong>gen onderl<strong>in</strong>g<br />

en leerl<strong>in</strong>gen met volwassenen. Een belangrijke werkvorm<br />

hierbij is de kr<strong>in</strong>g, omdat iedereen elkaar goed kan zien en<br />

de betrokkenheid van de gesprekspartners optimaal is. Voorbeelden<br />

van kr<strong>in</strong>gen zijn de vertelkr<strong>in</strong>g, de projectkr<strong>in</strong>g, de<br />

leeskr<strong>in</strong>g, de spreekbeurt, de ontdekkr<strong>in</strong>g, de evaluatiekr<strong>in</strong>g<br />

en kr<strong>in</strong>ggesprekken over een specifiek onderwerp, bijvoorbeeld<br />

op sociaal-emotioneel vlak, dat op dat moment <strong>in</strong> de<br />

groep aandacht verdient.<br />

Spel beperkt zich niet alleen tot jonge leerl<strong>in</strong>gen. Samen spelen<br />

is van belang voor alle leeftijden, omdat leerl<strong>in</strong>gen zo leren<br />

samen werken en reken<strong>in</strong>g met elkaar te houden. ‘Spel’, betekent<br />

letterlijk spelenderwijs leren, het verwerken van opgedane<br />

<strong>in</strong>drukken en ervar<strong>in</strong>gen en het uiten van zichzelf. Leerl<strong>in</strong>gen<br />

ontdekken tijdens spel hun eigen belev<strong>in</strong>gswereld en<br />

die van anderen. Dit geldt ook voor oudere leerl<strong>in</strong>gen en zelfs<br />

voor leerkrachten.<br />

Werk kan op diverse manieren plaatsv<strong>in</strong>den. Bijvoorbeeld de<br />

verwerk<strong>in</strong>g van de leerstof na <strong>in</strong>structie of bijvoorbeeld door<br />

werken <strong>in</strong> groepen. Ook vormen van zelfstandig werken zijn<br />

zeer toepasbaar en geven de mogelijkheid <strong>in</strong> te spelen op<br />

verschillen tussen leerl<strong>in</strong>gen (bijvoorbeeld tempoverschillen).<br />

B<strong>in</strong>nen Zelfstandig Werken heeft de leerkracht de handen vrij<br />

voor extra begeleid<strong>in</strong>g of observatie.<br />

Vier<strong>in</strong>g heeft een positief effect op zowel het klassen- als<br />

het schoolklimaat. Door samen te vieren wordt uitgedragen:<br />

we zijn een gemeenschap en iedereen hoort erbij. Feesten en<br />

gebeurtenissen die <strong>in</strong> het schoolleven gevierd kunnen worden<br />

dragen bij aan de school als leer- en leefgemeenschap. Het<br />

zijn momenten waarop leerkrachten en leerl<strong>in</strong>gen, soms ook<br />

ouders, samenkomen om het samenzijn te vieren, om stil te<br />

staan bij en zich te bez<strong>in</strong>nen op vreugdevolle maar ook droevige<br />

gebeurtenissen, om normen en waarden te verdiepen, om<br />

zich te uiten en elkaar te vertellen over de ervar<strong>in</strong>gen die het<br />

hoofd en hart <strong>in</strong> de afgelopen periode hebben opgedaan.<br />

Verhalen, dans, muziek en eigen creaties komen hierbij goed<br />

van pas. Vier<strong>in</strong>gen bepalen mede het ritme van het jaar-, dagen<br />

weekplan van een school. Het jaar wordt op veel scholen<br />

geopend en gesloten met een gezamenlijke vier<strong>in</strong>g. Gezamenlijk<br />

wordt de week gestart met een weekopen<strong>in</strong>g en beë<strong>in</strong>digd<br />

met een weeksluit<strong>in</strong>g. Samen worden er nationale feesten<br />

gevierd en samen staan we stil bij gedenkdagen en feesten<br />

van verschillende culturen en levensbeschouwelijke achtergronden.<br />

Er wordt stilgestaan bij verdrietige gebeurtenissen<br />

dichtbij en veraf en actuele gebeurtenissen <strong>in</strong> de wereld. Verjaardagen<br />

worden gevierd, evenals de komst en het afscheid<br />

van leerl<strong>in</strong>gen.<br />

• Veel onderwijsvernieuwers streven naar meer balans<br />

<strong>in</strong> de hoofd- hart en handenactiviteiten op school. We<br />

noemen er enkelen: Peter Petersen (Jenaplan), Maria<br />

Montessori, Rebecca Wild, Paolo Freire, Fer Laevers<br />

(EGO), Helen Parkhurst (Dalton), Emilio Regio.<br />

• Interessant is dat wellicht de grootste groep onderwijsvernieuwers<br />

de leerkrachten zelf zijn. Zij proberen<br />

dagelijks hun werk te verbeteren en te vernieuwen al<br />

dan niet met ondersteun<strong>in</strong>g en lijken vaak op de achtergrond<br />

te opereren. Google op trefwoord ‘educhange’<br />

en je komt bij <strong>in</strong>teressante uitwissel<strong>in</strong>gen en projecten<br />

uit.<br />

¹ Geraadpleegd www.jenaplan.nl


Interview Gerrit Barron<br />

Goed onderwijs vormt mensen<br />

ook <strong>in</strong> de diepte<br />

Je hebt niets aan een droom zolang die een droom blijft. Door<br />

je leven zo <strong>in</strong> te stellen dat je alles wat je wenst of van plan<br />

bent, ook uitvoert, geef je je leven meer diepgang. En dan raak je<br />

geïnspireerd om door te gaan. Als je een droom hebt gerealiseerd,<br />

sta je weer aan de basis van een nieuwe uitdag<strong>in</strong>g. Het is een<br />

proces dat altijd maar doorgaat <strong>in</strong> nieuwe dromen, uitdag<strong>in</strong>gen<br />

en mogelijkheden. Die zetten we <strong>in</strong> om ons leven beter te maken.<br />

Daarom is het belangrijk dat je die vlam <strong>in</strong> jezelf brandende houdt.<br />

Vanuit die vlam, <strong>in</strong>spiratie, baan je je eigen weg en anderen kunnen<br />

zich door jouw vlam laten aansteken.<br />

Gerrit Barron, schrijver<br />

53<br />

Wanneer het onderwijs een <strong>in</strong>spirerende omgev<strong>in</strong>g voor onze k<strong>in</strong>deren<br />

is, helpt het om die dromen te realiseren. Het onderwijs<br />

heeft daarom mensen nodig met visie en enthousiasme. In het<br />

huidige onderwijs gaat het maar al te vaak om het snel behalen<br />

van een diploma. Het<br />

nodigt niet uit tot<br />

participatie van de<br />

leerl<strong>in</strong>g. Goed onderwijs<br />

vormt mensen<br />

ook <strong>in</strong> de diepte.<br />

Jouw onderwijs, jouw opvoeden en vormen moeten excellent<br />

zijn. Excellente leerkrachten verdiepen zich echt <strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d. Ze<br />

hebben van nature sociale vaardigheden, of hebben die geleerd<br />

op de kweekschool.<br />

<strong>Ik</strong> geef aan mijn boeken een duidelijke visie mee die te maken<br />

heeft met de bewustword<strong>in</strong>g van de k<strong>in</strong>deren. Mijn boeken zijn<br />

gebaseerd op het eigene, op het herwaarderen van het eigene.<br />

K<strong>in</strong>deren krijgen <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> hun land, hun situatie en <strong>in</strong> het milieu<br />

waar<strong>in</strong> ze opgroeien.<br />

Mijn boeken zijn<br />

Geef je leven meer dimensie en diepgang door je te richten op datgene<br />

waar je van droomt en graag wilt uitvoeren<br />

niet alleen maar voor<br />

de ontspann<strong>in</strong>g, dus<br />

aangenaam bezig zijn.<br />

Op een aantrekkelijke<br />

manier wil ik <strong>in</strong>formatie over brengen aan de k<strong>in</strong>deren.<br />

Toen ik op school zat, werden er nog lijfstraffen gegeven.<br />

<strong>Ik</strong> heb lijfstraffen als vreselijk ervaren en ik zou later nooit zoiets<br />

doen. Iets negatiefs kan door je eigen houd<strong>in</strong>g iets positiefs<br />

worden. <strong>Ik</strong> ben leerkracht geworden. Dat betekent dat ik dit patroon<br />

van lijfstraffen doorbreken kon <strong>in</strong> mijn eigen klas. Dat is het<br />

positieve aan iets onprettigs dat je hebt meegemaakt. Je weet<br />

dan dat je dit niet wilt en dat je het <strong>in</strong> je eigen klas kunt voorkomen.<br />

Voor mij zijn de scholen van de toekomst scholen die een omgev<strong>in</strong>g<br />

scheppen waar<strong>in</strong> k<strong>in</strong>deren zich goed en prettig voelen,<br />

zodat ze willen leren. Deze scholen wekken de nieuwsgierigheid<br />

van leerl<strong>in</strong>gen op, doordat ze ons land en de natuur <strong>in</strong> de klas<br />

brengen.<br />

<strong>Ik</strong> zie veel groen voor me en ruimte waar<strong>in</strong> ontdekt en dus geleerd<br />

kan worden. Anders dus dan de vaak steriele opstell<strong>in</strong>g<br />

en <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van nog te veel klassen van<br />

nu. Het schoolmilieu en het thuismilieu zijn <strong>in</strong> de<br />

school van de toekomst ook veel meer op elkaar<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

afgestemd.


125<br />

Sri Irodikromo


3<br />

Ook een school<br />

leert<br />

55<br />

In de klas wordt elke dag geleerd. Hier v<strong>in</strong>dt het primaire leerproces<br />

van de leerl<strong>in</strong>g plaats. Het leren van leerl<strong>in</strong>gen kan enorm<br />

gestimuleerd worden door de onderl<strong>in</strong>ge samenwerk<strong>in</strong>g en afstemm<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> de school.<br />

Als we verder <strong>in</strong> ons bromkimodel kijken, ontdekken we de driehoek<br />

‘klas’ die weer onderdeel uitmaakt van een aantal nieuwe<br />

driehoeken. Al deze driehoeken vormen <strong>in</strong> samenhang de school.<br />

De school zelf maakt weer deel uit van een buurt of omgev<strong>in</strong>g<br />

(hoofdstuk 4). De school doet er alles aan om het leren <strong>in</strong> de<br />

school zo optimaal mogelijk te laten verlopen.<br />

Onderwijs is mensenwerk. De hechte samenwerk<strong>in</strong>g tussen alle<br />

spelers <strong>in</strong> en buiten de school is voorwaarde tot succes. Ook b<strong>in</strong>nen<br />

het schoolsysteem is de focus gezet op het realiseren van de<br />

leer-kracht. Het gaat zowel om de leer-kracht van leerl<strong>in</strong>gen als<br />

van leraren. Zij maken immers samen de school.<br />

Ook een school leert.<br />

De opbouw van het hoofdstuk is als volgt:<br />

1. we starten met het verhaal over de gewenste ideale<br />

situatie<br />

2. vervolgens geven we een weergave van uitspraken<br />

uit alle districten<br />

3. we sluiten af met de achtergrond<strong>in</strong>formatie:<br />

- De schoolleider maakt het verschil<br />

- Gelijke kansen voor iedereen<br />

- Permanent verbeteren doe je samen<br />

- Kwaliteit, een zorg voor allen


56<br />

Er was eens een school voor dieren. Op die school zaten<br />

verschillende dieren. De leerkracht van klas één, meester<br />

Uil, deed zijn best om de k<strong>in</strong>deren de verschillende vakken<br />

te leren. Hij zorgde er altijd voor dat hij zich voorbereidde<br />

op de lessen en dat hij op tijd op school was.<br />

Hij wist precies wat hij de k<strong>in</strong>deren moest leren en aan<br />

het e<strong>in</strong>d van het schooljaar had hij alles gedaan zoals het<br />

<strong>in</strong> zijn boeken stond geschreven. Toch was hij vaak teleurgesteld<br />

omdat een groot deel van zijn leerl<strong>in</strong>gen op de een<br />

of andere manier niet goed werkte voor de schoolvakken.<br />

Meester Uil begreep er niets van. Hoe kon dat nou<br />

Doksi was een ster <strong>in</strong> zwemmen, maar van het vak boomklimmen<br />

bracht hij niets terecht. Japjapi was meesterlijk <strong>in</strong><br />

boomklimmen, maar iedere keer kreeg hij een onvoldoende<br />

voor zwemmen. De kippen konden het beste zaadjes en<br />

wormpjes zoeken <strong>in</strong> het zand, maar bij het vak boomklimmen<br />

g<strong>in</strong>gen ze altijd aan de kant staan. Ze deden niet eens<br />

mee. Telkens als dat vak aan de orde was, werden ze naar<br />

het schoolhoofd gestuurd omdat meester Uil vond dat ze<br />

zich niet wilden <strong>in</strong>zetten.<br />

En de kon’koni’s Die waren bijzonder goed <strong>in</strong> hardlopen,<br />

maar ze moesten op bijles voor zwemmen. En wat jammer<br />

voor de sekrepatu’s. Zij waren lieve en volgzame leerl<strong>in</strong>gen,<br />

maar ze waren erg traag en konden niet mee met de les. Er<br />

werd besloten om ze naar een klas voor Speciaal Onderwijs<br />

te sturen <strong>in</strong> het hol van de kapasi.<br />

Uit: M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs en Volksontwikkel<strong>in</strong>g:<br />

‘Modulen k<strong>in</strong>dvriendelijke scholen’ (2008)<br />

Oh onderwijs,<br />

al meer dan 30 jaar geef ik jou.<br />

In het beg<strong>in</strong> soms onwijs, gaandeweg wijzer.<br />

Toen verdiende ik.<br />

Nu dien ik meer dan ik verdien.<br />

Toch <strong>geloof</strong> ik <strong>in</strong> jou,want dankzij jou<br />

kan ik deze regels schrijven,<br />

oh onderwijs,<br />

je maakt me oud van al dat gecorrigeer.<br />

en je houdt me jong<br />

met al dat ondeugend gruttetut.<br />

Nooit goed luisteren, altijd slordig formuleren,<br />

steeds vrij willen (net zoals wij vroeger)<br />

maar als ik er drie dagen niet ben,<br />

hoor ik van alle kanten: san’ psa nanga Met<br />

En ontmoet je de grootste belhamel, na tien jaar,<br />

dan zegt die trots dat hij al bijna afgestudeerd is,<br />

dankzij deze leerkracht, fluistert hij tot z’n meisje<br />

En ontmoet je hem met zijn k<strong>in</strong>d, na tw<strong>in</strong>tig jaar:<br />

deze meester heeft pappie lesgegeven. Groet dan.<br />

Verlegen geeft die kle<strong>in</strong>e jou een hand.<br />

Met ontzag <strong>in</strong> de oogjes, word je gegroet,<br />

door de kle<strong>in</strong>e, <strong>in</strong> naam van de groten.<br />

Dit maakt alles weer goed,<br />

schorre stembanden, vermoeide ogen en v<strong>in</strong>gers.<br />

En dan blijf je<br />

geloven <strong>in</strong> onderwijs,<br />

de moeder van alle<br />

vaders en moeders.<br />

Rappa, schrijver, leerkracht, biebhouder<br />

(R.Parabirs<strong>in</strong>g)


Interview André Kramp<br />

K<strong>in</strong>deren zijn de toekomst<br />

Kwaliteitverbeter<strong>in</strong>g van het onderwijs v<strong>in</strong>d ik belangrijk, de<br />

kwaliteit van de lessen, van de leerkrachten, van de leeromgev<strong>in</strong>g<br />

en van meet<strong>in</strong>strumenten om het onderwijs te evalueren.<br />

De status van leerkrachten is te laag en moet drastisch worden<br />

verbeterd. In ontwikkel<strong>in</strong>gslanden laat de status en de waarder<strong>in</strong>g<br />

van leerkrachten te wensen over. Het is een <strong>in</strong>ternationaal<br />

probleem.<br />

De zorg voor verbeter<strong>in</strong>g van het onderwijs <strong>in</strong> ons land is vooral<br />

nodig <strong>in</strong> de gebieden waar de nood het hoogst is, namelijk het<br />

b<strong>in</strong>nenland. De ‘boslandonderwijzer’ bestaat nog steeds. Het vereiste<br />

om boslandonderwijzer te worden is zes jaar lagere school,<br />

gevolgd door een opleid<strong>in</strong>g van enkele dagen <strong>in</strong> Paramaribo.<br />

Structurele beleidsmaatregelen voor het onderwijs <strong>in</strong> het b<strong>in</strong>nenland<br />

zijn een dr<strong>in</strong>gende vereiste. Leerkrachten zouden gestimuleerd<br />

kunnen worden om<br />

naar het b<strong>in</strong>nenland te<br />

gaan, onder andere door<br />

een betere salariër<strong>in</strong>g.<br />

Onderwijs is de hoeksteen<br />

van de samenlev<strong>in</strong>g.<br />

Eigenlijk is het onderwijs van nu nog net als vroeger. Mijn<br />

drive is het onderwijs aanpassen en verbeteren, zodat het beter<br />

tegemoetkomt aan de wensen van deze maatschappij. Onderwijs<br />

heeft de taak leerl<strong>in</strong>gen voor te bereiden op de vele verander<strong>in</strong>gen<br />

<strong>in</strong> de wereld van vandaag.<br />

De leerl<strong>in</strong>gen zijn de werkende mensen van morgen; ze hebben<br />

‘tools’ nodig om <strong>in</strong> deze concurrerende wereld mee te kunnen<br />

doen. Duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g van een samenlev<strong>in</strong>g beg<strong>in</strong>t bij<br />

goed onderwijs.<br />

<strong>Ik</strong> zie de school als een plaats waar het k<strong>in</strong>d zich optimaal kan<br />

ontwikkelen. <strong>Ik</strong> denk hierbij aan de ideeën van Jacques de Lore.<br />

Onderwijs is de hoeksteen van elke samenlev<strong>in</strong>g<br />

André Kramp, projectcoörd<strong>in</strong>ator (BEIP)<br />

Hier<strong>in</strong> staan vier pilaren centraal waarop het onderwijs gebaseerd<br />

is: Learn<strong>in</strong>g to know, Learn<strong>in</strong>g to do, Learn<strong>in</strong>g to live together en<br />

Learn<strong>in</strong>g to be. Deze laatste<br />

pilaar v<strong>in</strong>d ik een van<br />

de belangrijkste: ieder<br />

mens heeft het recht zich<br />

zodanig te ontwikkelen<br />

dat zijn geestelijke, kunstz<strong>in</strong>nige<br />

en spirituele vermogens ontwikkeld worden. In een land<br />

als <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> denk ik verder aan Learn<strong>in</strong>g to live together. Wij zijn<br />

<strong>in</strong> het Caraïbisch Gebied en hebben de grootste diversiteit, maar<br />

er is geen <strong>in</strong>tercultureel onderwijs. We kunnen elkaars talen niet<br />

verstaan en we weten we<strong>in</strong>ig van elkaars gewoonten. <strong>Ik</strong> weet<br />

wel hoe een roti gemaakt wordt en wat een plauri is, maar de<br />

diepe culturele gewoonten van bijvoorbeeld h<strong>in</strong>dostanen,<br />

javanen en ch<strong>in</strong>ezen ken ik niet.<br />

Het unieke karakter van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> kan worden<br />

weerspiegeld door hier aandacht aan te besteden<br />

en ons onderwijs te verrijken.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

57


De droom<br />

‘Komt ze er al bijna aan’ Op het schoolerf staat het schoolhoofd<br />

meneer Sweet ongeduldig te wachten. Hij wil juf Naomi meteen<br />

vertellen wat hij vond van de hartenbijeenkomst. Hij is trots op<br />

zijn leerkrachten en hij weet dat ze samen met de leerl<strong>in</strong>gen ook<br />

het hart van de school vormen. Juf Naomi is erg belangrijk voor<br />

hem. Hij kan geen goede school maken zonder goed gemotiveerde<br />

en enthousiaste leerkrachten.<br />

‘Dag juf Naomi’, zegt het schoolhoofd. En zijn brede glimlach<br />

wordt meteen begroet door die van juf Naomi. ‘Dat was nog eens<br />

mooi’. Juf Naomi glimt van trots. Zij voelt zich altijd gesteund<br />

door haar schoolhoofd.<br />

De motor draait op volle toeren<br />

58<br />

‘Het gaat steeds beter met Sandro’, zegt juf Saskia. Zij houdt<br />

voor de hele school <strong>in</strong> de gaten of alle k<strong>in</strong>deren zich goed ontwikkelen.<br />

‘Gisteren had ik een goed gesprek met juf Anke en we hebben<br />

samen een plan voor het werken <strong>in</strong> de klas bedacht.’<br />

Juf Saskia is de zorgcoörd<strong>in</strong>ator. Zij coörd<strong>in</strong>eert voor de hele<br />

school de speciale aandacht die k<strong>in</strong>deren nodig hebben. Het gaat<br />

dan niet alleen om de k<strong>in</strong>deren die moeite hebben met leren - de<br />

uitvallers - maar ook om de snelle leerl<strong>in</strong>gen - de uitschieters.<br />

Het M<strong>in</strong>isterie van Onderwijs heeft een mooi leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

ontwikkeld. Dit systeem bestaat uit observatielijsten en toetsen.<br />

Alle leerkrachten op school helpen goed mee.<br />

De motor draait op volle toeren. Het schoolhoofd vormt samen<br />

met de zorgcoörd<strong>in</strong>ator en de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator een hecht<br />

team: de motor van de school. Met zijn drieën houden ze de<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g van de school goed <strong>in</strong> de gaten. Zo krijgen alle<br />

k<strong>in</strong>deren meer gelijke kansen. Juf Wilma houdt zich bezig met<br />

de verbeter<strong>in</strong>g van de school. Samen met het team denkt ze<br />

geregeld na over ‘hoe het allemaal nog beter kan’. Zij is de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator.<br />

Ze geeft de leerkrachten adviezen, komt<br />

<strong>in</strong> de klas kijken hoe er lesgegeven wordt en regelmatig bedenkt<br />

ze <strong>in</strong>teressante workshops voor het schoolteam. Ze is blij dat<br />

ze haar ervar<strong>in</strong>g nu b<strong>in</strong>nen de school een plek kan geven. Het<br />

MINOV heeft het mogelijk gemaakt dat ze klassenvrij is en dus<br />

ECHT aan vernieuw<strong>in</strong>gen kan werken. Haar schoolhoofd steunt<br />

haar daar goed bij.<br />

Juf Saskia geeft aan dat de nieuwe aanpak van zelfstandig<br />

werken <strong>in</strong> alle klassen de k<strong>in</strong>deren goed doet. ‘Er hoeft m<strong>in</strong>der<br />

lang gewacht te worden en de leerkrachten hebben e<strong>in</strong>delijk de<br />

handen vrij om extra aandacht te geven.’<br />

Op die manier helpt de vernieuw<strong>in</strong>g weer om de extra zorg aan<br />

leerl<strong>in</strong>gen mogelijk te maken.


Doen we de goede d<strong>in</strong>gen<br />

In het tweede kwartaal is er een teambesprek<strong>in</strong>g. Alle leerkrachten<br />

blijven een uur langer na school.<br />

Ze v<strong>in</strong>den het belangrijk om elkaar te steunen. Het schoolhoofd<br />

Sweet stelt aan het beg<strong>in</strong> simpele vragen: ’Doen we de goede<br />

d<strong>in</strong>gen op school En doen we deze d<strong>in</strong>gen op een goede manier’<br />

Al snel zitten alle leerkrachten <strong>in</strong> groepen met elkaar deze eenvoudige<br />

vragen te bespreken. Ze zijn het gewend om regelmatig<br />

naar de kwaliteit van de school te kijken. Alleen dan, v<strong>in</strong>den ze,<br />

kan de school structureel verbeteren.<br />

‘<strong>Ik</strong> v<strong>in</strong>d dat we door het zelfstandig werken, meer tijd hebben om<br />

de k<strong>in</strong>deren extra aandacht te geven’, zegt juf Farida. ‘Vroeger<br />

was dat anders, toen had ik er gewoon de rust niet voor. <strong>Ik</strong> ben<br />

er heel blij mee en de leerl<strong>in</strong>gen ook!’<br />

‘<strong>Ik</strong> ben het helemaal met u eens, juf L<strong>in</strong>dsey, toch v<strong>in</strong>d ik dat we<br />

nog niet helemaal op een goede manier werken. <strong>Ik</strong> mis <strong>in</strong> mijn<br />

klas voldoende materialen om de leerl<strong>in</strong>gen die eerder klaar zijn<br />

te kunnen helpen’, zegt juf Naomi.<br />

‘<strong>Ik</strong> heb een idee <strong>in</strong> mijn klas uitgewerkt’, zegt juf Jenny. ‘<strong>Ik</strong> heb<br />

plastic mapjes en daar stop ik de extra werkbladen <strong>in</strong>. Zo hoef ik<br />

maar we<strong>in</strong>ig te kopiëren en kan ik verschillend werk klaarleggen.<br />

De k<strong>in</strong>deren maken de opgaven <strong>in</strong> een schrift.’<br />

59<br />

Iedereen <strong>in</strong> de vergader<strong>in</strong>g noteert ijverig dit idee. ‘Dat ga ik deze<br />

week ook regelen’, hoor je als gedachte door het team flitsen.<br />

Het schoolhoofd heeft op de tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g geleerd om aan kwaliteitszorg<br />

te doen. Zo houdt hij beter <strong>in</strong> de gaten of de school de goede<br />

d<strong>in</strong>gen op de goede manier doet. Uite<strong>in</strong>delijk is het allemaal van<br />

belang voor het leren van de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

En je hoeft het niet alleen te doen.<br />

Vanavond op tv: Bun Taki<br />

‘Ja, hallo. U spreekt met Henna Draaibaar. Spreek ik met het<br />

schoolhoofd Wilt u morgenavond aanwezig zijn bij ons nieuwe<br />

discussieprogramma “BunTaki” op de televisie’<br />

‘Oei, spannend, denkt meneer Sweet, en meteen vraagt hij: ‘Mag<br />

ik dan iemand meenemen uit het team’<br />

Hij v<strong>in</strong>dt het belangrijk dat ook de leerkrachten van zijn school<br />

aan het woord zijn. Zij zijn immers het hart van de school. Samen<br />

met de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

De volgende avond nemen meneer Sweet, juf Saskia en juf Ingrid<br />

aan het praatprogramma deel. Henna heeft uitgelegd dat er<br />

alleen gepraat wordt over positieve zaken: bun taki. ‘Zodra het<br />

de andere kant op gaat, wordt er <strong>in</strong>gegrepen’, zegt ze met een<br />

knipoog. ‘Over positieve zaken praten, geeft energie. Dan groei<br />

en bloei je!’


60<br />

Al snel vergeten ze dat ze <strong>in</strong> het nieuwe praatprogramma op de<br />

tv zijn. Er is niets fijners dan praten over dat wat goed gaat <strong>in</strong><br />

de school. De camera draait, je voelt de spann<strong>in</strong>g, je proeft het<br />

enthousiasme van de mensen. Ze raken niet uitgepraat over de<br />

mogelijkheden die de school nu heeft <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. ‘De leerl<strong>in</strong>gen<br />

voelen zich prettig op school’, ‘De leerkrachten zijn enthousiast<br />

en ze voelen dat MINOV hen echt ondersteunt’, ‘We werken<br />

meer als een team en leren veel van en met elkaar’ en ‘De ouders<br />

zijn ook heel tevreden’.<br />

Meneer Sweet sluit nog af met zijn mogelijkheden als schoolhoofd,<br />

om de school goed te runnen. S<strong>in</strong>ds de school een eigen<br />

budget heeft, kan hij sneller <strong>in</strong>spelen op de behoeften die er<br />

zijn.<br />

Tot slot vraagt Henna: ‘Het gaat allemaal over leren en de positieve<br />

mogelijkheden die overheid en de school de leerl<strong>in</strong>gen bieden om<br />

optimaal te kunnen leren. Maar: leert de school zelf ook’<br />

Ook de school kan leren...<br />

‘Ja’, beamen ze <strong>in</strong> koor: ‘een goede school blijft leren!’<br />

De volgende dag zit het hele team gespannen voor de tv. Hoe<br />

zouden ze het er vanaf gebracht hebben


Interview Bert Eerstel<strong>in</strong>g<br />

Onderwijs is de basis van ontwikkel<strong>in</strong>g<br />

Door samen te werken en elkaar te steunen, kunnen leerl<strong>in</strong>gen<br />

elkaar beter begrijpen. <strong>Ik</strong> heb zelf mogen ervaren <strong>in</strong> mijn jeugd<br />

hoe ik samen met andere leerl<strong>in</strong>gen en studenten studeerde en<br />

wij er allemaal uite<strong>in</strong>delijk beter van werden.<br />

Bert Eerstel<strong>in</strong>g, hoofd Bureau Onderwijs B<strong>in</strong>nenland MINOV<br />

S<strong>in</strong>ds de negentiende eeuw is ons onderwijs klassikaal. Nu hebben<br />

we vaak meer dan veertig leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> een klas en dat is<br />

natuurlijk een veel te groot aantal. Als we onze leerl<strong>in</strong>gen willen<br />

geven waar ze recht op hebben, moeten we afstappen van het<br />

puur klassikale model. Dat betekent ook dat we de wetgev<strong>in</strong>g<br />

moeten aanpassen aan de vernieuw<strong>in</strong>gen<br />

die we wensen. Dit houdt <strong>in</strong> dat we<br />

leerkrachten op een andere manier opleiden,<br />

zodat zij de k<strong>in</strong>deren en hun leerprocessen<br />

meer centraal stellen. Door<br />

een comb<strong>in</strong>atie te maken van het huidige klassikale onderwijs en<br />

de nieuwe aanpak en <strong>in</strong>zichten, zal het onderwijs verbeteren en<br />

het niveau hoger worden.<br />

Een k<strong>in</strong>d heeft al veel talenten, kennis en vaardigheden <strong>in</strong> zich, terwijl<br />

wij volwassenen denken dat we k<strong>in</strong>deren moeten volpompen<br />

met kennis. Het gaat erom dat we het k<strong>in</strong>d helpen ontdekken om<br />

datgene wat al <strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d leeft en aanwezig is, tot uitdrukk<strong>in</strong>g<br />

te brengen. Ieder k<strong>in</strong>d heeft unieke talenten. Het tegemoetkomen<br />

aan deze <strong>in</strong>dividuele talenten,<br />

door mogelijkheden te bieden<br />

deze tot uit<strong>in</strong>g te laten komen,<br />

noem ik het nieuwe leren. Dit is<br />

waaraan je <strong>in</strong> de school leid<strong>in</strong>g<br />

gaat geven.<br />

Nu is het nog altijd zo dat wij<br />

bepalen wat er uit de k<strong>in</strong>deren<br />

moet komen, terwijl ik het<br />

omgekeerde wil zien: wij helpen<br />

het k<strong>in</strong>d om eruit te laten<br />

komen, wat er al <strong>in</strong> zit.<br />

Door verbondenheid<br />

ontstaat meer respect voor elkaar<br />

Door verbondenheid ontstaat meer respect voor elkaar en dat<br />

is gunstig voor onze maatschappij. Als we als gezamenlijk doel<br />

hebben om te werken aan deze verbondenheid, dan zou je dat<br />

terug moeten zien <strong>in</strong> het curriculum. Saamhorigheid en de eigenschappen<br />

die je als mens daarvoor nodig hebt, kunnen b<strong>in</strong>nen de<br />

schoolprogramma’s verder ontwikkeld worden.<br />

Wanneer schoolleiders worden opgeleid als manager, leren zij<br />

leid<strong>in</strong>g te geven aan het proces <strong>in</strong> de school om meer saamhorigheid<br />

en samenwerk<strong>in</strong>g te bereiken. De schoolleider weet<br />

dan wat hij moet doen om samen met het team de juiste kwaliteit<br />

en doelen te bereiken. Om schoolleiders te krijgen die dit kunnen,<br />

zijn tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen nodig <strong>in</strong> communicatie, managementvaardigheden<br />

en <strong>in</strong> het ‘harmoniseren van mensen’.<br />

De gemeenschap van het dorp of de buurt was vroeger heel belangrijk<br />

<strong>in</strong> de vorm<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong>deren. Veel ouders hebben <strong>in</strong> zo<br />

een gemeenschap leren lezen en schrijven<br />

en dat niet alleen: de gemeenschap<br />

speelde een grote rol <strong>in</strong> de opvoed<strong>in</strong>g. In<br />

de tijd dat de school er net was, oefende<br />

de kerk grote <strong>in</strong>vloed en controle uit op<br />

wat er op school gebeurde. Spijbelen kwam niet voor omdat de<br />

sociale controle <strong>in</strong> de gemeenschap zo sterk was: als je thuis<br />

was, werd je gehaald door een schoolraadslid.<br />

In die z<strong>in</strong> hadden dorpen en buurten met een lange kerk- en<br />

schooltraditie succes.<br />

Het zou mooi zijn als we een stukje van deze<br />

gemeenschappelijke opvoed<strong>in</strong>g, <strong>in</strong>clusief sociale<br />

controle, weer zouden <strong>in</strong>voeren.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

61


62<br />

Uit de districten<br />

<strong>Ik</strong> vond het een voorrecht om als<br />

leerkracht mee te werken aan het<br />

opzetten van een natuurkundelokaal<br />

en een bibliotheek of het organiseren<br />

van een studieweekend,<br />

dit alles samen met de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Hier konden de leerl<strong>in</strong>gen en ik veel<br />

uit leren. Dit maakt het onderwijs<br />

goed en mooi. (A. Naipal-Soerdjbalie,<br />

Paramaribo)<br />

Goed onderwijs betekent dat elke<br />

leerl<strong>in</strong>g een eigen tijd krijgt om te<br />

leren. (Ilse Goedhoop, Saramacca)<br />

Wat belangrijk is, is de positieve uitstral<strong>in</strong>g<br />

van de leerkrachten naar de<br />

leerl<strong>in</strong>gen toe waarbij het wederzijds<br />

respect een belangrijke rol speelt.<br />

Situaties waarbij leerkrachten al het<br />

mogelijke hebben gedaan om het positieve<br />

uit hun leerl<strong>in</strong>gen te halen. Op<br />

school stonden de leerkrachten altijd<br />

klaar voor ons. (Sandra, Wanica)<br />

In het eerste jaar als schoolleider<br />

raakte ik geconfronteerd met een groot<br />

probleem. Door een wervelw<strong>in</strong>d werd de<br />

school verwoest. De hele gemeenschap<br />

gaf de totale ondersteun<strong>in</strong>g zowel lichamelijk<br />

als geestelijk. Hierdoor werd<br />

ik mentaal sterker. <strong>Ik</strong> kon zaken op orde<br />

stellen en aan de slag gaan om b<strong>in</strong>nen<br />

zes weken tijd het nieuwe schooljaar normaal<br />

aan te vangen op 1 oktober.<br />

(Erwien Martodikromo, Para)<br />

Goed onderwijs kun je geven door<br />

doelgericht onderwijs met aanschouwelijk<br />

materiaal. Door leerl<strong>in</strong>gen te<br />

laten participeren bij activiteiten en<br />

door <strong>in</strong> groepsverband te werken.<br />

(Mohamed S. Khodabaks, Coronie)<br />

Alleen al het doel dat je later iets wilde<br />

worden maakte het spannend en uitdagend.<br />

Je hebt er ook behoefte aan<br />

om te laten zien wat je wil worden.<br />

Mijn nicht was hoofdverpleegster <strong>in</strong> het<br />

St. V<strong>in</strong>centius ziekenhuis en dat vond ik<br />

al geweldig dat ze iets was geworden.<br />

Ze stimuleerde mij steeds als ik thuis<br />

bij haar kwam. Ze zei altijd dat ik iets<br />

moest worden anders zou ik p<strong>in</strong>aren. <strong>Ik</strong><br />

zette dus alles op alles om haar advies<br />

te volgen. <strong>Ik</strong> voelde dat ik iets bereiken<br />

kon. <strong>Ik</strong> heb geleerd dat er altijd iemand<br />

moet zijn om je te stimuleren anders<br />

gaat het mis met je.<br />

(Olivia Dom<strong>in</strong>i, Marowijne)<br />

Een prettige werksfeer onder de<br />

collega’s heeft mij gestimuleerd<br />

om betere prestaties te leveren.<br />

(Debbie Asalobi, Commewijne)<br />

Zorg vaker voor scholenuitwissel<strong>in</strong>g.<br />

Daar leer je van en<br />

het schept een band.<br />

(Reon Gokoel, Nickerie)<br />

Het onderwijzend personeel<br />

is enthousiast<br />

gemaakt om op een<br />

ander niveau dan glo<br />

les te geven door zelf<br />

materiaal te verzamelen<br />

en de leerl<strong>in</strong>gen de<br />

gelegenheid te geven<br />

om zelf met ideetjes te<br />

komen. Zo kwamen veel<br />

verborgen talenten naar<br />

boven.<br />

(Ilma Baasaron, Para)<br />

Uit eigen ervar<strong>in</strong>g<br />

weet ik dat leerl<strong>in</strong>gen<br />

de school zien<br />

als hun tweede<br />

huis. Ze voelen<br />

zich echt thuis op<br />

school. En van<br />

leerkrachten heb<br />

ik ervaren dat zij<br />

steeds met nieuwe<br />

ideeën komen.<br />

(Jo-Ann Soeroredjo-<br />

Djojodikromo,<br />

Commewijne)<br />

<strong>Ik</strong> v<strong>in</strong>d het belangrijk dat er<br />

een goede band is tussen<br />

leerkrachten onderl<strong>in</strong>g en<br />

ook de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

(Carmelita Fereira Nickerie)


Een leerl<strong>in</strong>g van de zesde klas kreeg advies<br />

en de verzorger wilde haar van school halen.<br />

Als schoolleider ben ik op onderzoek uitgegaan<br />

hoe ik dat k<strong>in</strong>d kon helpen. <strong>Ik</strong> ben zo<br />

tot de ontdekk<strong>in</strong>g gekomen dat ze het best<br />

leerde door te luisteren en niet zozeer door<br />

het visuele. Zodoende heb ik de <strong>in</strong>structie<br />

aangepast voor haar en het is gelukt, ze<br />

werkt nu beter. (Benny Venloo, Marowijne)<br />

Wat ik als heel positief <strong>in</strong> het onderwijs heb ervaren, is wanneer wij<br />

als leerkrachten bij elkaar komen om d<strong>in</strong>gen te bespreken over hoe<br />

we bepaalde situaties op school kunnen aanpakken, <strong>in</strong> het bijzonder<br />

wanneer het de leerl<strong>in</strong>gen betreft. (Thelma Kastiel, Brokopondo)<br />

<strong>Ik</strong> kreeg de leid<strong>in</strong>g over een gemengde klas, bestaande uit vier- en<br />

vijfjarige kleuters. Hoe te doen De klas was druk en ik kon met<br />

moeite de rust handhaven <strong>in</strong> de klas. Uite<strong>in</strong>delijk heb ik een ervaren<br />

collega benaderd om me te helpen. Zij adviseerde me dat ik eerst de<br />

vierjarigen moest benaderen met een leergesprek, terwijl de vijfjarigen<br />

als opdracht kregen: arbeid naar keuze. Op die manier kwam er<br />

weer rust <strong>in</strong> de klas. (Carmelita Tjon A Meeuw, Wanica)<br />

Goed onderwijs heeft een ieder nodig om succes te<br />

hebben <strong>in</strong> zijn latere leven. Er moet zo m<strong>in</strong> mogelijk<br />

niveauverschil zijn <strong>in</strong> de kwaliteit van leerkrachten.<br />

Daarom is het van belang dat je altijd je best doet <strong>in</strong><br />

alles wat je doet. (Mack Poeketie, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Vergadermomenten en leerervar<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het<br />

buitenland zijn voor mij positieve leerervar<strong>in</strong>gen<br />

geweest. (Anneke Djopawiro, Coronie)<br />

Schoolreisjes waren een prettige ervar<strong>in</strong>g. Weg uit de strakke<br />

klassensfeer. Je beleefde de groep heel anders. De juf was<br />

een heel ander mens. (Ela<strong>in</strong>e Rellum, Paramaribo)<br />

Mijn praktijkdocent gaf mij de gelegenheid om een<br />

les te geven, waarbij ik bang was en niet durfde,<br />

maar ik werd gestimuleerd door haar. Achteraf zei<br />

ze tegen mijn medestudenten: zie je dat ze het<br />

kan. Ze heeft echt de houd<strong>in</strong>g van een leerkracht.<br />

(Abigail Jonathas, Paramaribo)<br />

Als directeur van de vakschool<br />

wil ik het beste uit<br />

elke leerl<strong>in</strong>g halen.<br />

(Albert Alleyne, Commewijne)<br />

63<br />

Er zijn mensen <strong>in</strong> het onderwijs die het<br />

beste voor hebben met het onderwijs. Ze<br />

zijn de ‘pushers’. Zij nemen <strong>in</strong>itiatieven ten<br />

bate van het groter belang. Positieve voorbeeldfiguren<br />

zijn belangrijk voor iedereen.<br />

(Wilgo Leslie Demon, Paramaribo)<br />

Als driejarig meisje was ik enthousiast om de school te bezoeken.<br />

<strong>Ik</strong> had veel belangstell<strong>in</strong>g zonder te weten waarom. De<br />

sfeer <strong>in</strong> het dorp, de ervar<strong>in</strong>g om k<strong>in</strong>deren naar school te zien<br />

gaan; dit alles was uitdagend en mijn ouders en de leerl<strong>in</strong>gen<br />

waren erbij betrokken. (A.J.B. Paulus, Brokopondo)<br />

De docent had zich helemaal voor mij opengesteld. Hierdoor kreeg ik<br />

een ander beeld van mezelf en van anderen. <strong>Ik</strong> leerde mezelf te accepteren<br />

en te waarderen om wie ik zelf was. Dit heeft me gestimuleerd en<br />

ondersteund bij mijn verdere studie. (Urmi Bardan, Wanica)<br />

<strong>Ik</strong> wilde altijd al leerkracht worden. Mijn<br />

leerkrachten op school waren geweldige<br />

rolmodellen.(R<strong>in</strong>ia, Saramacca)


De schoolleider<br />

maakt het verschil<br />

Wat<br />

64<br />

Het is een feit: elke school wordt geleid door een schoolleider.<br />

En dat is nodig. Zonder kapite<strong>in</strong> kan het schip immers niet de<br />

goede koers varen en zijn e<strong>in</strong>dbestemm<strong>in</strong>g bereiken. Uit <strong>in</strong>ternationaal<br />

onderzoek (Waters Marzano en McNulty, 2003) wordt<br />

duidelijk dat de schoolleider het verschil uitmaakt voor de<br />

kwaliteit van de school. Ook recentelijk onderzoek <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

(MINOV-LEARN 2008) toont dit aan. In de pilots zien we dat<br />

scholen die de top bereiken, juist díé scholen zijn die betrokken<br />

leiderschap kennen. Effectieve schoolleiders oefenen op het<br />

proces van kwaliteitsverbeter<strong>in</strong>g een krachtige <strong>in</strong>vloed uit. Deze<br />

<strong>in</strong>vloed kan een positieve, maar ook negatieve uitwerk<strong>in</strong>g hebben<br />

op de leerl<strong>in</strong>genresultaten. In de studie ‘Explor<strong>in</strong>g the Pr<strong>in</strong>cipals<br />

Contribution to School Effectiveness’ (Hall<strong>in</strong>ger en Heck, 1996)<br />

wordt vijftien jaar onderzoek naar de <strong>in</strong>vloed van schoolleiders op<br />

scholen geanalyseerd. Ook hier blijkt dat goede schoolleiders een<br />

meetbaar effect uitoefenen op de effectiviteit van hun school en<br />

op de leerl<strong>in</strong>genresultaten.<br />

Zij beïnvloeden de resultaten van hun school onder andere door<br />

schooldoelen te stellen, door richt<strong>in</strong>g te geven, structuur aan te<br />

brengen en organisatorische en sociale netwerken te creëren.<br />

Verder zorgen succesvolle schoolleiders voor een schoolbeleid,<br />

goede procedures en praktijken die direct bijdragen aan het leren<br />

van leerl<strong>in</strong>gen en zodoende aan de onderwijskwaliteit.<br />

Een schoolleider die kwaliteitsvol onderwijs wil, richt zijn aandacht<br />

op de ‘waarom’-vraag. Waarom ziet mijn onderwijs er zo<br />

uit En hoe kan ik zorgen voor meer leer-kracht <strong>in</strong> de school En<br />

hoe zou het nog beter kunnen<br />

Het gaat erom dat leerl<strong>in</strong>gen, leerkrachten en ouders zich <strong>in</strong> de<br />

school goed voelen en gemotiveerd zijn. De schoolleider draagt <strong>in</strong><br />

hoge mate hiertoe bij en maakt het verschil.<br />

Wat is de puzzel<br />

Gaat het om school-hoofd Of gaat het om school-leider Gaat<br />

het om de focus op adm<strong>in</strong>istratie en beheer Of gaat het om de<br />

focus op leer-kracht Ook hier geldt het hoofd-, hart- en handenverhaal.<br />

Om koers te houden <strong>in</strong> de woelige wateren van de vele<br />

verander<strong>in</strong>gen zal de school behalve het hoofd ook zijn handen<br />

en hart moeten gebruiken. Stilzitten is er niet meer bij. Stilstaan<br />

is achteruitgaan. De huidige (onderwijs)verander<strong>in</strong>gen zijn zeer<br />

complex en vragen om doortastend leiderschap. Willen we de<br />

kwaliteit van het onderwijs verbeteren dan zullen we naast het<br />

aandacht geven aan de leerkracht <strong>in</strong> de klas, ook aandacht moeten<br />

besteden aan de schoolleider van de school.<br />

De leer-kracht van zowel leerl<strong>in</strong>gen als leerkrachten neemt toe<br />

wanneer de schoolleider zich hier steeds meer op gaat focussen.<br />

Dit is logisch: alles waar je energie en aandacht aan geeft, gaat<br />

nu eenmaal goed groeien. En zo geldt dat ook voor de school.<br />

Nog te vaak houden schoolleiders zich bezig met veel kle<strong>in</strong>e en<br />

grote zaken, en te we<strong>in</strong>ig met het leren <strong>in</strong> de school. Het is ook<br />

vaak niet gemakkelijk voor de schoolleider.<br />

Onvoldoende basiscondities - gebrekkige gebouwen, onvoldoende<br />

leermiddelen, geen eigen f<strong>in</strong>anciële budgetten, gebrek aan onderwijskundige<br />

ondersteun<strong>in</strong>g, gebrek aan permanente schol<strong>in</strong>g - maken<br />

dat de schoolleider nog teveel genoodzaakt is de aandacht <strong>in</strong><br />

de school voortdurend te leggen bij de eerste nood: de reparatie<br />

van het dak, de zorg voor <strong>in</strong>komsten, het oplossen van talrijke<br />

dagelijkse problemen. Dit alles houdt de schoolleider af van zijn<br />

eigenlijke bus<strong>in</strong>ess: de leer-kracht bevorderen <strong>in</strong> de school!<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Krijgen we goede scholen door goede schoolleiders Hoe kan<br />

de schoolleider zijn focus houden op leer-kracht Wat moet de<br />

schoolleider dan kunnen Wat zijn de belangrijke competenties<br />

die nodig zijn om het schip op koers te houden En kunnen<br />

schoolleiders dat alleen


De schoolleider maakt het verschil.<br />

We wensen voor elke<br />

school een competente schoolleider<br />

die samen met zijn team<br />

voortdurend de focus houdt op<br />

de kwaliteit van de leer-kracht<br />

<strong>in</strong> de school. Door middel van<br />

regelmatige tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g leert de<br />

schoolleider de school beter te<br />

managen (te beheren) en te leiden.<br />

De schoolleider kan de professionaliteit<br />

en collegialiteit van<br />

het team stimuleren. Onderwijs<br />

blijft vooralsnog mensenwerk.<br />

Alle <strong>in</strong>terventies van de schoolleider<br />

zijn gericht op het optimaliseren<br />

en ondersteunen van de<br />

leer-kracht <strong>in</strong> de klas, zowel op<br />

leerl<strong>in</strong>g- als op leerkrachtniveau.<br />

Dat kan door te werken aan een<br />

goede structuur en cultuur <strong>in</strong> de<br />

school.<br />

Onze gewenste schoolleider is:<br />

- een schoolleider met veel zorg en aandacht voor de k<strong>in</strong>deren<br />

als <strong>in</strong>spiratiebron<br />

- een aanjager en een <strong>in</strong>spirerende vernieuwer met een heldere<br />

visie<br />

- een teamleider met oog voor de verschillende competenties<br />

bij de teamleden<br />

- een directeur die f<strong>in</strong>ancieel de middelen en randvoorwaarden<br />

genereert<br />

- iemand die op de juiste wijze weet te sturen en te controleren.<br />

De schoolleider is een belangrijke motor voor de vooruitgang van<br />

de school.<br />

Hoe<br />

Wat is de wens<br />

Een school, een leerkracht en een leerl<strong>in</strong>g kunnen zover groeien<br />

als het vermogen van de schoolleider toelaat. Met een slechte<br />

motor kom je niet ver. De motor zal voortdurend onderhouden<br />

en vernieuwd moeten worden. Door <strong>in</strong> de school goede randvoorwaarden<br />

te scheppen (zoals onder andere goede gebouwen,<br />

voldoende f<strong>in</strong>anciële middelen, voldoende leermiddelen, goed<br />

opgeleid personeel, goede ondersteun<strong>in</strong>g) kan de schoolleider zijn<br />

aandacht meer focussen op het optimaliseren van de kwaliteit<br />

van leer-kracht <strong>in</strong> zijn school.<br />

Schoolleider zijn, wordt dus steeds meer een complexe taak, veel<br />

meer dan de traditionele ‘schoolhoofdaanpak’. Om het vermogen<br />

van de schoolleider te verhogen - zodat iedereen verder kan<br />

groeien <strong>in</strong> de school - is jaarlijkse tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g een must. Wat er <strong>in</strong> de<br />

school aan kwaliteit te zien is, is grotendeels de afspiegel<strong>in</strong>g van<br />

het handelen van de schoolleider!<br />

Schoolleidertra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen zijn gericht op de acht basiscompetenties<br />

waarbij de schoolleider competent moet zijn <strong>in</strong><br />

1. zelfstur<strong>in</strong>g<br />

2. <strong>in</strong>tra-persoonlijk handelen<br />

3. <strong>in</strong>terpersoonlijk handelen<br />

4. organisatieontwikkel<strong>in</strong>g<br />

5. organisatiebeleid en beheer<br />

6. onderwijskundig ondernemerschap<br />

7. het aansturen van professionals<br />

8. het aansturen van primaire processen.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

• Leiderschap wordt gezien als een van de meest belangrijke<br />

aspecten van effectieve schoolverbeter<strong>in</strong>gen.<br />

Onderzoek toont aan dat leiderschap sterk verband<br />

houdt met<br />

- een duidelijke missie en duidelijke doelen van een<br />

school<br />

- het algemene schoolklimaat en het klimaat <strong>in</strong> afzonderlijke<br />

groepen<br />

- de houd<strong>in</strong>g van leraren<br />

- de praktijk van leraren<br />

- de organisatie van het onderwijsprogramma<br />

- de gelegenheid voor leerl<strong>in</strong>gen tot leren<br />

(Marzano 2007, p. 119)<br />

• Effectief leiderschap wordt gekenmerkt door gedrag<br />

waarmee <strong>in</strong>termenselijke relaties worden gestimuleerd:<br />

- optimisme<br />

- oprechtheid<br />

- aandacht en begrip.<br />

Websites:<br />

www.schoolleider.kennisnet.nl, www.<strong>in</strong>ternetwijzer-bao.<br />

nl, www.vo-raad.nl/brochures/basiscompetenties-schoolleider<br />

65


Gelijke kansen voor iedereen!<br />

Wat<br />

K<strong>in</strong>deren hebben kansen nodig om te groeien en te bloeien. Kansen<br />

krijgen houdt <strong>in</strong> dat je positief benaderd wordt, graag gezien<br />

wordt, aandacht krijgt, gestimuleerd wordt en succeservar<strong>in</strong>gen<br />

kunt opdoen. Dat de volwassene - de leerkracht of opvoeder - er<br />

voor je is. Het onderwijs moet een hefboom zijn die k<strong>in</strong>deren perspectieven<br />

biedt (<strong>in</strong> plaats van ongelijke plaatsen <strong>in</strong> stand houdt<br />

en de maatschappelijke stijg<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de weg staat). Elk k<strong>in</strong>d heeft<br />

leer-kracht.<br />

Geen enkel mens is gelijk en dat maakt onze wereld zo bijzonder<br />

en divers. Dat geldt natuurlijk ook voor de leerl<strong>in</strong>gen die dagelijks<br />

onze scholen bezoeken. Zij komen allemaal uit verschillende sociaaleconomische<br />

thuissituaties met hun eigen achtergronden.<br />

66<br />

In die thuissituaties worden verschillende startsituaties gecreëerd.<br />

De ene leerl<strong>in</strong>g komt met een volle tas naar school, de andere<br />

met een vrij lege.<br />

Behalve deze verschillen <strong>in</strong> startsituaties, onderscheidt de leerl<strong>in</strong>g<br />

zich ook van andere leerl<strong>in</strong>gen als persoon. Het k<strong>in</strong>d heeft een<br />

eigen DNA vol mogelijkheden en talenten om uit te groeien tot<br />

een uniek mens die een bijdrage kan leveren aan zowel de eigen<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g, als aan die van anderen.<br />

Goed onderwijs sluit aan bij al deze verschillen en ziet verschillen<br />

meer als kans dan als obstakel.<br />

Ook leerkrachten verschillen van elkaar. We kennen allemaal leerkrachten<br />

die <strong>in</strong> bepaalde vakken goed waren en ons wisten te<br />

<strong>in</strong>spireren. Ook zij moeten ruimte krijgen voor hun talenten.<br />

Gelijke kansen bieden is een uitdag<strong>in</strong>g voor iedereen.<br />

Wat is de puzzel<br />

Zien we verschillen of willen we ze liever niet zien Waarderen<br />

we verschillen <strong>in</strong> de school Of straffen we verschillen af Mogen<br />

leerl<strong>in</strong>gen wel verschillen Mogen leerkrachten verschillen Krijgt<br />

iedereen dezelfde of voldoende kansen <strong>in</strong> de school<br />

Het onderwijs is nu nog veel gericht op de gemiddelde leerl<strong>in</strong>g<br />

en stelt zijn gemiddelde normen voor rapportcijfers, de overgang<br />

en het zittenblijven. Dit is vreemd en stagnerend wanneer je uitgaat<br />

van het gegeven dat elk mens - jong of oud - nu eenmaal<br />

verschilt. Of je nu wel of niet aan gelijke kansen werkt, deze verschillen<br />

zullen altijd blijven bestaan. Dat mag ook. Het doet recht<br />

aan het unieke van elke mens.<br />

Onze overheid heeft verdragen getekend ten aanzien van het zogenoemde<br />

<strong>in</strong>clusief onderwijs. Daarmee zegt ze te willen werken<br />

aan een onderwijssysteem waar<strong>in</strong> leerl<strong>in</strong>gen mogen verschillen<br />

en waar<strong>in</strong> zoveel mogelijk gepaste opvang geboden wordt. Gelijke<br />

kansen wil zeggen dat elke leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het onderwijs dezelfde<br />

kans krijgt om de eigen mogelijkheden zoveel mogelijk tot bloei<br />

te laten komen. Gelijke kansen wil niet zeggen dat van elke leerl<strong>in</strong>g<br />

verwacht mag worden dat hij hetzelfde e<strong>in</strong>dresultaat bereikt.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen blijven nu eenmaal verschillen.<br />

Gelijke kansen wil zeggen: voor elke leerl<strong>in</strong>g de kans op goed<br />

onderwijs realiseren.


De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we gelijke kansen bieden aan alle<br />

leerl<strong>in</strong>gen Hoe bewaken we de verschillen<br />

die er tussen leerl<strong>in</strong>gen zijn Hoe kunnen we<br />

de school zodanig verbeteren dat er gelijke<br />

kansen geboden worden Hoe kunnen we <strong>in</strong><br />

de klas differentiëren<br />

Wat is de wens<br />

Het realiseren van onderwijskansen voor alle<br />

leerl<strong>in</strong>gen! Wanneer we beg<strong>in</strong>nen door <strong>in</strong> elke<br />

school een systeem van zorg te organiseren,<br />

krijgen we meer zicht op de verschillen en<br />

kunnen we beter aan een effectieve aanpak<br />

werken.<br />

Een speciale leerkracht die is opgeleid - de<br />

zorgcoörd<strong>in</strong>ator - om de totale zorg van alle<br />

k<strong>in</strong>deren te coörd<strong>in</strong>eren, bewaakt de zorg die<br />

k<strong>in</strong>deren geboden wordt en nodig hebben.<br />

Samen met de schoolleider en het schoolteam<br />

werkt deze zorgcoörd<strong>in</strong>ator aan de permanente<br />

kwaliteit van het zorggebeuren.<br />

Door heldere procedures b<strong>in</strong>nen de school<br />

voor de afname van observaties, toetsen en<br />

testen <strong>in</strong> alle klassen (het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem),<br />

door regelmatige leerl<strong>in</strong>gbesprek<strong>in</strong>gen<br />

en door het bijhouden van leerl<strong>in</strong>gendossiers<br />

komt er meer zicht op de noodzakelijke zorg<br />

<strong>in</strong> de school. Deze zorg moet er zijn voor zowel<br />

de uitvallers(de zwakke leerl<strong>in</strong>gen), als de<br />

uitschieters (de snelle leerl<strong>in</strong>gen).<br />

De gegevens die verzameld worden over de<br />

verschillende vak- en vorm<strong>in</strong>gsgebieden kunnen<br />

op schoolniveau gebruikt worden om het<br />

onderwijs te verbeteren. Dat doet de zorgcoörd<strong>in</strong>ator<br />

<strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator.<br />

In de klas past de leerkracht een effectieve<br />

aanpak toe (Zie hoofdstuk 2) en weet de klas<br />

zo te organiseren dat differentiatie plaatsv<strong>in</strong>dt.<br />

Dit kan bijvoorbeeld door op schoolniveau <strong>in</strong> alle klassen<br />

- vanaf de kleutergroepen - zelfstandig werkmomenten <strong>in</strong> te bouwen.<br />

Als de leerl<strong>in</strong>gen zelfstandig werken, heeft de leerkracht de<br />

handen vrij om leerl<strong>in</strong>gen die extra aandacht nodig hebben, zorg<br />

te bieden.<br />

De zorgcoörd<strong>in</strong>ator onderhoudt ook goede contacten met de ouders.<br />

Zo wordt er samengewerkt aan het bieden van optimale<br />

zorg voor de leerl<strong>in</strong>g.<br />

De afgelopen decennia zijn veel <strong>in</strong>zichten opgedaan rondom het<br />

scheppen van gelijke kansen <strong>in</strong> het onderwijs.<br />

Op basis van de <strong>in</strong>zichten uit deze literatuur¹ komen we tot vijf<br />

centrale uitgangspunten:<br />

1. de lerende staat centraal<br />

2. <strong>in</strong>teractief (taal) onderwijs<br />

3. werken vanuit diversiteit<br />

4. oog hebben voor kwetsbare leerl<strong>in</strong>gen<br />

5. samen school maken.<br />

De lerende centraal<br />

Zoals reeds <strong>in</strong> hoofdstuk 1 behandeld is, draagt het voortdurend<br />

focussen op leer-kracht waarbij de leerl<strong>in</strong>g en het leerproces centraal<br />

staan, bij aan gelijke kansen. Het onderwijs kan zodanig<br />

worden <strong>in</strong>gericht dat de leerl<strong>in</strong>g op actieve en participatieve wijze<br />

er aan kan deelnemen. In plaats van onderwijs dat VOOR de leerl<strong>in</strong>g<br />

gedaan wordt, wordt het onderwijs dan ook DOOR en MET<br />

de leerl<strong>in</strong>g gedaan.<br />

Ook het volgen van de (leer)ontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>g is van<br />

belang. Zeker wanneer we accepteren dat er verschillen mogen<br />

zijn. Leerl<strong>in</strong>ggerichtheid mag niet vervallen <strong>in</strong> een lagere doelgerichtheid<br />

door het stellen van steeds lagere verwacht<strong>in</strong>gen. Juist<br />

het blijven vasthouden aan hoge verwacht<strong>in</strong>gen heeft gunstige<br />

effecten op de ontwikkel<strong>in</strong>g van de leerl<strong>in</strong>gen.<br />

‘High challenge’, b<strong>in</strong>nen de onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gsprogramma’s<br />

zijn tegenwoordig het sleutelpr<strong>in</strong>cipe van veel <strong>in</strong>ternationale<br />

onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gsprogramma’s (Hopk<strong>in</strong>s 2001).<br />

Interactief (taal)onderwijs<br />

In <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> v<strong>in</strong>den diverse pilots rondom <strong>in</strong>teractief taalonderwijs<br />

met succes plaats. Door de juiste <strong>in</strong>teractie tussen leerkracht en<br />

leerl<strong>in</strong>g wordt het actief meedenken van de leerl<strong>in</strong>g gestimuleerd.<br />

Leren is grotendeels ook een denkactiviteit. De leerkracht weet<br />

immers uit gesprekken met en observaties van de leerl<strong>in</strong>g(en) wat<br />

de aandachtsgebieden zijn waarop hij kan ondersteunen.<br />

Ook de leerl<strong>in</strong>g weet door de <strong>in</strong>teractie met de leerkracht veel<br />

beter waar hij aan toe is en kan actiever deelnemen <strong>in</strong> het eigen<br />

leerproces.<br />

Vormen van directe <strong>in</strong>structie, samenwerkend leren en <strong>in</strong>teractief<br />

taalonderwijs passen het best <strong>in</strong> deze benader<strong>in</strong>g.<br />

Voor veel leerl<strong>in</strong>gen is de schooltaal niet hun moedertaal. Voor<br />

hen is een <strong>in</strong>teractieve aanpak van het taalonderwijs van groot<br />

belang.<br />

¹ Uit: Beter Breder en met meer kleur - Fer Laevers e.a. 2005<br />

67


68<br />

Werken vanuit diversiteit<br />

Leerl<strong>in</strong>gen zijn verschillend en brengen veel diversiteit <strong>in</strong> de klas.<br />

Als je dit positief weet te bekijken, is dit heel verrijkend. Het is<br />

van belang om bij het vernieuwen van ons onderwijs doordrongen<br />

te zijn van deze zogenoemde eye-and m<strong>in</strong>dshift <strong>in</strong> het kijken<br />

naar leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Iedere leerl<strong>in</strong>g jong of oud brengt elke dag zijn eigen verhaal mee<br />

<strong>in</strong> de klas. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat iedere leerl<strong>in</strong>g<br />

op een eigen manier het leeraanbod benadert en een eigen<br />

betekenis hieraan geeft. Wanneer we willen werken aan gelijke<br />

kansen dan zullen we wel degelijk<br />

deze diversiteit moeten erkennen<br />

en eigenlijk zelfs nog meer:<br />

we zullen van deze diversiteit uit<br />

moeten gaan.<br />

Het onderwijs van de toekomst<br />

vraagt hierom. Niet de leerstof<br />

alleen is heilig, maar juist de<br />

leeractiviteit en de leerervar<strong>in</strong>g<br />

waaraan de leerl<strong>in</strong>g actief participeert.<br />

De leerkracht beschouwt<br />

dan de diversiteit als een rijke<br />

bron waar one<strong>in</strong>dig uit geput kan<br />

worden om het onderwijs te verrijken.<br />

Oog voor kwetsbare leerl<strong>in</strong>gen<br />

Leerkrachten zijn zich bewust van<br />

het feit dat leerl<strong>in</strong>gen verschillen<br />

en dat er <strong>in</strong> hun doelgroep kwetsbare<br />

leerl<strong>in</strong>gen verkeren. Ook dit<br />

is omgaan met gelijke kansen, niet<br />

je ogen sluiten voor de dagelijkse<br />

realiteit. Sommige leerl<strong>in</strong>gen profiteren<br />

te we<strong>in</strong>ig van het onderwijsaanbod:<br />

dat zijn zowel de uitvallers<br />

als de uitschieters (hoger<br />

begaafden). Deze leerl<strong>in</strong>gen hebben<br />

extra ondersteun<strong>in</strong>g nodig. Het cruciale punt is echter dat<br />

men niet moet wachten tot het te laat is, maar juist b<strong>in</strong>nen het<br />

creëren van gelijke kansen preventief te werk dient te gaan.<br />

Het organiseren van de zorgverbred<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen de school middels<br />

onder andere zorgbreedtebeleid, de zorgcoörd<strong>in</strong>ator en een gedegen<br />

leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem kunnen hieraan constructieve bijdragen<br />

leveren. De evaluatie van het leerproces dient breed uitgevoerd<br />

te worden en zich niet te beperken tot de cognitieve vakken als<br />

rekenen en taal. Ook emotionele en motivationele factoren dienen<br />

meegenomen te worden.<br />

Gelijke kansenonderwijs gaat uit van een diep <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> de leerkracht<br />

van de leerl<strong>in</strong>gen en probeert deze leer-kracht voortdurend<br />

positief uit te dagen (pedagogisch optimisme).<br />

Samen school maken<br />

De tijd dat de leerkracht b<strong>in</strong>nen de school <strong>in</strong>dividueel en geisoleerd<br />

bezig was, is voorbij. Collegialiteit en professionaliteit<br />

zijn bewezen factoren om het leren <strong>in</strong> de school te stimuleren.<br />

Uit diverse onderzoeken, maar ook uit de pilot van bijvoorbeeld<br />

LEARN 2008 is weer gebleken dat het juist de scholen zijn waar<br />

er een hechte samenwerk<strong>in</strong>g is tussen<br />

de schoolleider, de leerkrachten<br />

en de ouders, die tot optimale<br />

prestaties komen. Door samen te<br />

werken, samen te overleggen en af<br />

te stemmen stijgt de kwaliteit van<br />

het onderwijs.<br />

Samen de school maken betekent<br />

ook dat de school een concrete en<br />

constructieve communicatie voert<br />

met de ouders. Ouders - en zeker<br />

die van kwetsbare leerl<strong>in</strong>gen - kunnen<br />

veel <strong>in</strong>vloed hebben op het<br />

leerproces van hun k<strong>in</strong>deren.<br />

Als laatste is het van belang <strong>in</strong><br />

het kader van gelijke kansen goed<br />

te kijken naar het feit dat onderwijs<br />

voor de leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de basisschoolleeftijd<br />

kosteloos en hierdoor<br />

beter toegankelijk zou moeten zijn.<br />

Hoe<br />

Op schoolniveau wordt de zorg<br />

centraal gecoörd<strong>in</strong>eerd. Dit kan het<br />

best gebeuren door een speciaal<br />

opgeleide leerkracht (de zorgcoörd<strong>in</strong>ator)<br />

die vrij gemaakt is van een<br />

klas. Samen met de leerkrachten bewaakt deze zorgcoörd<strong>in</strong>ator<br />

de uitvoer<strong>in</strong>g van de activiteiten rond het leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem<br />

(hoofdstuk 2). Gegevens worden <strong>in</strong> kaart gebracht en op leerl<strong>in</strong>g-,<br />

klas- en schoolniveau worden sterke en zwakke punten verzameld.<br />

Door middel van een toetskalender weet elke leerkracht<br />

wanneer <strong>in</strong> zijn jaargroep bepaalde toetsen moeten worden afgenomen.<br />

Het schoolteam krijgt de gelegenheid de eigen professionaliteit<br />

te vergroten middels tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g (eventueel door deze<br />

zorgcoörd<strong>in</strong>ator). De leerkrachten zelf passen <strong>in</strong> de klas differentiatie<br />

toe. Bijvoorbeeld tijdens de <strong>in</strong>structie en tijdens het zelfstandig<br />

werken.


Wat zijn kritische succesfactoren voor gelijke kansen²<br />

1. Regelgev<strong>in</strong>g<br />

Om <strong>in</strong>clusief onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> te kunnen realiseren,<br />

speelt de regelgev<strong>in</strong>g van de overheid een grote rol. Voor<br />

de meeste leerkrachten is het een te zware opgave om<br />

k<strong>in</strong>deren die extra zorg behoeven, op te vangen <strong>in</strong> een klas<br />

met meer dan veertig leerl<strong>in</strong>gen. Klassengrootte evenals<br />

extra hulp <strong>in</strong> de klas (bijvoorbeeld een klassenassistent)<br />

blijken een rol te spelen <strong>in</strong> de mate van aandacht die er<br />

<strong>in</strong> de klas gegeven kan worden. De materiële alsook personele<br />

voorwaarden dienen door de overheid te worden<br />

gegarandeerd, wil het concept van <strong>in</strong>clusief onderwijs een<br />

kans van slagen krijgen.<br />

2. Curriculumdifferentiatie<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

B<strong>in</strong>nen de curriculumontwikkel<strong>in</strong>g zal differentiatie een<br />

rode lijn moeten zijn. In de te ontwikkelen leermiddelen<br />

dient expliciet aandacht gegeven te worden aan de basisdoelen<br />

en extra doelen. Didactische werkvormen (waaronder<br />

zelfstandige werkvormen, samenwerkend leren, direct<br />

<strong>in</strong>structiemodel) om <strong>in</strong> de klas tegemoet te komen aan<br />

verschillen kunnen weloverwogen geïntegreerd worden.<br />

De te ontwikkelen leermiddelen bieden extra materiaal<br />

voor zowel de achterblijvers als de vooruitlopers.<br />

Het ontwerpen van programma’s door leerkrachten heeft<br />

effecten op het leerproces van de leerl<strong>in</strong>gen (Marzano<br />

2003). In het kader van extra zorg aan leerl<strong>in</strong>gen moeten<br />

leerkrachten daarom <strong>in</strong> staat zijn hun curriculum daar waar<br />

nodig weloverwogen aan te passen.<br />

3. Beleid van de school als geheel<br />

De schoolleid<strong>in</strong>g speelt een cruciale rol bij de start van<br />

<strong>in</strong>clusief onderwijs <strong>in</strong> de school. Haar visie en de communicatie<br />

met zowel leerkrachten als ouders zijn van groot<br />

belang. Aandacht schenken aan de draagkracht van de<br />

leerkrachten is een belangrijk aspect om de weerstand <strong>in</strong><br />

teams te kunnen keren.<br />

² Ontleend aan: Inclusief Onderwijs als <strong>in</strong>novatieproces-VLOR 2000<br />

De leerkrachten moeten het gevoel hebben dat ze er<br />

niet alleen voor staan, maar elkaar helpen, ondersteund<br />

worden door de zorgcoörd<strong>in</strong>ator en de schoolleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />

het opvangen van leerl<strong>in</strong>gen met extra zorg.<br />

4. Een cont<strong>in</strong>uüm van onderwijs en ondersteun<strong>in</strong>g<br />

Leerkrachten kunnen aangeven dat ze behoefte hebben<br />

aan professionele ondersteun<strong>in</strong>g van zowel b<strong>in</strong>nen<br />

de school (schoolleid<strong>in</strong>g, zorgcoörd<strong>in</strong>ator) als buiten<br />

(MINOV begeleid<strong>in</strong>gsdienst, Inspectie, Tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g). De<br />

leerkracht moet ergens terecht kunnen met vragen.<br />

5. Opleid<strong>in</strong>g en naschol<strong>in</strong>g<br />

Leerkrachten geven aan te we<strong>in</strong>ig deskundigheid<br />

te hebben om met het bieden van speciale zorg aan<br />

leerl<strong>in</strong>gen om te kunnen gaan. Het vergroten van de<br />

deskundigheid of specialismen bij leerkrachten schept<br />

meer kansen.<br />

6. Vrijwilligheid<br />

Werken aan <strong>in</strong>clusief onderwijs vraagt een complete<br />

mentaliteitsverander<strong>in</strong>g op de school. De leerkrachten<br />

moeten geheel anders kijken naar de diversiteit <strong>in</strong> de<br />

klas.<br />

Inclusief onderwijs is niet iets dat opgedrongen kan<br />

worden en heeft alleen dan kans van slagen als er een<br />

volledige betrokkenheid is van de leerkracht, het team<br />

en de schoolleider.<br />

7. Wijze van <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g<br />

Kle<strong>in</strong>schalige pilotprojecten genieten de voorkeur. Op<br />

basis van positieve ervar<strong>in</strong>gen kan geleidelijk aan het<br />

geleerde als een <strong>in</strong>ktvlek verder uitgespreid worden <strong>in</strong><br />

het land.<br />

Vanwege het gebrek aan regelgev<strong>in</strong>g en deskundigheid<br />

is het aan te bevelen om mondjesmaat te beg<strong>in</strong>nen.<br />

Het blijkt dat leerkrachten sneller meewerken aan vernieuw<strong>in</strong>g<br />

wanneer ze succeservar<strong>in</strong>gen opdoen.<br />

Websites:<br />

www.ond.vlaanderen.be/GOK, www.klasse.be, www.basisl<strong>in</strong>k.nl/leerkracht/lk-zorgverbred<strong>in</strong>g,<br />

www.klascement.net<br />

69


Permanent verbeteren<br />

doe je samen<br />

Wat<br />

70<br />

Niets blijft zoals het is, alles verandert voortdurend. Dit geldt ook<br />

voor de school. Onderwijs verbeteren doe je samen. De schoolleider<br />

kan dit niet alleen.<br />

Om de vele vernieuw<strong>in</strong>gen en verander<strong>in</strong>gen bij te kunnen benen,<br />

is een goede coörd<strong>in</strong>atie op schoolniveau noodzakelijk. Werken<br />

aan leer-kracht van k<strong>in</strong>deren betekent dat de leraar <strong>in</strong> de klas<br />

goed ondersteund wordt om <strong>in</strong> het dagelijkse lesgeven de verbeter<strong>in</strong>g<br />

toe te passen. De leerkracht wordt dus gezien als de<br />

bepalende factor voor het welslagen van vernieuw<strong>in</strong>gen. Nieuwe<br />

<strong>in</strong>zichten laten ook zien dat de verander<strong>in</strong>g medeontworpen of<br />

bedacht moet zijn door de leerkracht zélf. Opgelegde verander<strong>in</strong>gen<br />

van buitenaf werken veelal niet. Het is de leerkracht zélf en<br />

de leerl<strong>in</strong>g die de z<strong>in</strong> van de verander<strong>in</strong>g moeten zien. Het gaat<br />

om hun <strong>in</strong>nerlijke trekkracht, en niet alleen om duwkracht van<br />

buitenaf. Onderwijs vraagt dus om voortdurende verbeter<strong>in</strong>g. De<br />

schoolleider is, zoals eerder gezegd, erg belangrijk. Om zicht te<br />

houden op de vele verander<strong>in</strong>gen werkt de schoolleider samen<br />

met de zorgcoörd<strong>in</strong>ator (die aandachtspunten op het vlak van<br />

zorgverbred<strong>in</strong>g signaleert) en de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator.<br />

Wat is de puzzel<br />

Zoeken we naar korte termijn verbeter<strong>in</strong>gen Of naar duurzame<br />

verbeter<strong>in</strong>gen Hoe bewaken we dit alles Hoe zorgen we dat alle<br />

betrokkenen werkelijk meedoen<br />

Uit de vele gesprekken die we <strong>in</strong> de tien districten voerden, constateren<br />

we een positieve wil en betrokkenheid bij de verbeter<strong>in</strong>g<br />

en verander<strong>in</strong>g van ons onderwijs. Goede leerkrachten werken<br />

ook <strong>in</strong> moeilijke omstandigheden aan verbeter<strong>in</strong>g van de leerprestaties<br />

<strong>in</strong> de klas. Hiertoe overdenken ze regelmatig hun eigen<br />

denken en handelen en stellen dat bij. Maar er is meer nodig.<br />

Duurzame verander<strong>in</strong>g op schoolniveau gaat niet vanzelf maar<br />

moet voortdurend systematisch aangestuurd en gestimuleerd<br />

worden.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe werken we aan duurzame verbeter<strong>in</strong>g Wat wordt verwacht<br />

van de leerkracht en het team Hoe kunnen we professionaliteit<br />

en collegialiteit versterken


Wat is de wens<br />

Er zijn vele positieve ervar<strong>in</strong>gen opgedaan - zowel <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

(Schoenmakers 2007) als <strong>in</strong> het Caraïbisch Gebied - rond vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>atoren.<br />

Deze speciaal opgeleide leerkrachten<br />

coörd<strong>in</strong>eren alle vernieuw<strong>in</strong>gsactiviteiten op school. Zij helpen<br />

mee om de professionaliteit en de collegialiteit van leerkrachten<br />

te stimule-ren. Deze twee aspecten blijken bewezen factoren te<br />

zijn voor de verbeter<strong>in</strong>g van de kwaliteit van het onderwijs (Marzano<br />

2003).<br />

De vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator coörd<strong>in</strong>eert de vernieuw<strong>in</strong>gsactiviteiten<br />

<strong>in</strong> de school. Hij geeft of organiseert tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen aan het<br />

team en ondersteunt de leerkrachten <strong>in</strong> het realiseren van de<br />

verander<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de klas door bijvoorbeeld regelmatige klassenbezoeken<br />

en nagesprekken. Samen met de schoolleider en de<br />

zorgcoörd<strong>in</strong>ator vormt hij het aanstuurteam of de motor van de<br />

vernieuw<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de school. Deze vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator kan zijn<br />

werk het best doen wanneer hij vrij gemaakt is om zo klassen te<br />

kunnen observeren en ondersteunen.<br />

Hoe<br />

Een open cultuur <strong>in</strong> de school door goed overleg en oprechte<br />

communicatie versterkt de relaties b<strong>in</strong>nen de school.<br />

Collegialiteit kan gestimuleerd worden door momenten te creëren<br />

waar<strong>in</strong> het team samen overlegt en samenwerkt. Dit kan door<br />

duowerk tussen parallelklassen te organiseren, of door regelmatig<br />

overleg te organiseren. Ook gezamenlijke teamafstemm<strong>in</strong>gen zijn<br />

belangrijk. De schoolleider is de cultuurdrager en -maker. Door<br />

zijn leid<strong>in</strong>ggevende stijl kan hij collegialiteit en openheid stimuleren.<br />

Professionaliteit kan bereikt worden door te leren van elkaars ervar<strong>in</strong>gen,<br />

bijvoorbeeld door regelmatige <strong>in</strong>tervisie en door elkaar<br />

te bezoeken <strong>in</strong> de klas. Het volgen van tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen, en zeker het<br />

begeleiden van de <strong>in</strong>houden <strong>in</strong> de klas door de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator<br />

geeft veel stimulans.<br />

Wanneer elke school een of meerdere vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>atoren<br />

aanstelt, kan er duurzamer gewerkt worden aan de verbeter<strong>in</strong>g<br />

van het onderwijs.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

- In meerdere Caraïbische landen is zowel <strong>in</strong> het primair<br />

als <strong>in</strong> het voortgezet onderwijs met succes gewerkt<br />

b<strong>in</strong>nen onderwijs<strong>in</strong>novaties met deze vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator.<br />

- MINOV heeft <strong>in</strong> het samenwerk<strong>in</strong>gsproject LEARN<br />

2003-2007 positieve ervar<strong>in</strong>gen opgedaan met de<br />

functie van vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator. Verschillende<br />

tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gsmodulen zijn ontwikkeld zoals tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gsvaardigheden,<br />

coach<strong>in</strong>gsvaardigheden, omgaan met weerstanden,<br />

creatieve vaardigheden. (Producten LEARN<br />

2007)<br />

- Werken met een veranderteam onder leid<strong>in</strong>g van de vernieuw<strong>in</strong>gscoörd<strong>in</strong>ator<br />

met een positieve ondersteun<strong>in</strong>g<br />

leidt tot verbeter<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de school. Het veranderteam<br />

dient:<br />

• aandacht te hebben voor de zaken die leraren<br />

bezighouden<br />

• gemakkelijk te benaderen zijn<br />

• leraren die geen deel uitmaken van het veranderteam<br />

te betrekken bij het nemen van besliss<strong>in</strong>gen<br />

en het oplossen van problemen.<br />

Het veranderteam moet de boodschap aan de teamleden<br />

overbrengen, namelijk dat ze worden gewaardeerd en geaccepteerd<br />

als deskundigen.<br />

- Website: www.watwerktopschool.nl, www.onderwijsmaakjesamen.nl<br />

71


72<br />

Kwaliteit, een zorg voor allen!<br />

Wat<br />

‘Goed onderwijs is d<strong>in</strong>gen doen die je vooruit helpen’ was een<br />

van de uitspraken uit de districtenworkshops. Heel eenvoudig<br />

gezegd, maar een waarheid als een koe. Onderwijs is de hefboom<br />

voor ontwikkel<strong>in</strong>g. Maar dan wel het liefst met veel kwaliteit.<br />

Werken aan kwaliteit is dus een must. Kwaliteit is een zorg voor<br />

allen. Of je nu leerl<strong>in</strong>g bent of m<strong>in</strong>ister. De leerl<strong>in</strong>g wordt door<br />

ouders en leerkrachten gestimuleerd het werk met aandacht en<br />

zorg te maken en te leren van fouten. Ook de leerkracht werkt<br />

dagelijks aan kwaliteitsvol onderwijs en wordt gestimuleerd door<br />

zijn collega’s. De schoolleider werkt wekelijks aan de verbeter<strong>in</strong>g<br />

van de kwaliteit van het onderwijs. De m<strong>in</strong>ister werkt aan<br />

het scheppen van beleid en voorwaarden om de kwaliteit<br />

van het onderwijs duurzaam te realiseren.<br />

De zorg voor kwaliteit kan permanent en cyclisch op<br />

twee niveaus plaatsv<strong>in</strong>den, namelijk <strong>in</strong>tern door de school<br />

zelf (zelfevaluatie) en extern door de overheid (onderwijs<strong>in</strong>spectie).<br />

Werken aan het zeker stellen en het verbeteren<br />

van de kwaliteit van de school is een uitdagend proces.<br />

Kwaliteitszorg werkt pas echt als het een zorg voor allen<br />

is. Een proces van kwaliteitsbewustzijn speelt een<br />

sleutelrol.<br />

De rol van de schoolleider als aanstuurder, motivator<br />

en bewaker is van cruciaal belang. Er is<br />

door middel van diverse pilotprojecten veel ervar<strong>in</strong>g<br />

opgedaan met systemen zoals Integrale<br />

Kwaliteitszorg (MINOV-LEARN 2008).<br />

Kwaliteitszorg is niet hetzelfde als kwaliteit. Onder<br />

kwaliteitszorg verstaan we de manier waarop de<br />

school werkt aan haar streven kwaliteit te leveren<br />

en kwaliteit te waarborgen. Kwaliteitszorg omvat<br />

een scala aan activiteiten. Deze laten zich goed<br />

koppelen aan een vijftal centrale vragen:<br />

• Doet de school de goede d<strong>in</strong>gen<br />

• Doet de school de d<strong>in</strong>gen goed<br />

• Hoe weet de school dat<br />

• V<strong>in</strong>den anderen dat ook<br />

• Wat doet de school met die wetenschap<br />

Kwaliteitsvol onderwijs bepaalt <strong>in</strong> grote mate de<br />

kansen die k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> hun leven krijgen. K<strong>in</strong>deren<br />

hebben hier recht op.<br />

Wat is de puzzel<br />

Doen we voldoende de d<strong>in</strong>gen op school die het<br />

leren <strong>in</strong> de school bevorderen En hoe zorgen we<br />

dat we dat blijven doen Werken we ad hoc of<br />

werken we systematisch aan de kwaliteit<br />

We moeten ons niet alleen blijven afvragen hoe<br />

veel er geleerd wordt, maar ook hoe goed er geleerd<br />

wordt. Kennis verwerven is één d<strong>in</strong>g; die kennis <strong>in</strong>tegreren<br />

en zich werkelijk eigen maken is iets anders. We moeten beseffen<br />

dat het leren plaatsv<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> een <strong>in</strong>stitutionele context. Het<br />

onderwijs is georganiseerd <strong>in</strong> curricula, <strong>in</strong> scholen, <strong>in</strong> klassen,<br />

<strong>in</strong> vakkenpakketten, <strong>in</strong> jaarplannen, <strong>in</strong> weekroosters, <strong>in</strong> schoolboeken,<br />

<strong>in</strong> reglementen, <strong>in</strong> gezagsverhoud<strong>in</strong>gen, <strong>in</strong> lessen, <strong>in</strong><br />

didactische praktijken, <strong>in</strong> toets<strong>in</strong>gsprocedures en <strong>in</strong> overgangsen<br />

slag<strong>in</strong>gsnormen. Al deze elementen hebben hun <strong>in</strong>vloed op<br />

de leerresultaten. Lesuitval door leerkrachtenabsentie en stak<strong>in</strong>-


gen is schadelijk; <strong>in</strong>efficiënt gebruik van lestijd wanneer leerstof<br />

van het bord moet worden overgeschreven omdat er geen of te<br />

we<strong>in</strong>ig boeken zijn, is <strong>in</strong>effectief.<br />

Of er goed geleerd wordt, kan bijvoorbeeld onderzocht worden<br />

door de school zelf en door de onderwijs<strong>in</strong>spectie.<br />

Het werken aan de kwaliteitszorg van de school v<strong>in</strong>dt vaak<br />

nog te we<strong>in</strong>ig systematisch plaats en is onvoldoende verankerd<br />

<strong>in</strong> het schoolsysteem. De kwaliteit van leren<br />

blijft hierdoor vaak op hetzelfde niveau of gaat soms<br />

achteruit. De vraag is: hoe kan er vanuit de school<br />

duurzaam aan eigen kwaliteit gewerkt worden<br />

Veel leerkrachten en schoolleiders zullen aangeven:<br />

‘We werken toch al aan kwaliteit’<br />

We zien <strong>in</strong>derdaad op scholen grote <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen<br />

om de toetsen te halen,<br />

een computer <strong>in</strong> de klas te halen, het<br />

schoolerf netjes te houden. En <strong>in</strong>derdaad.<br />

Dat is ook werken aan kwaliteit. In<br />

elke school gelden ook afspraken en procedures<br />

om te zorgen dat d<strong>in</strong>gen goed<br />

gedaan worden en dat de goede d<strong>in</strong>gen<br />

worden gedaan. Maar vaker ad hoc dan<br />

systematisch. Voor echte kwaliteitszorg<br />

is meer nodig. Bij <strong>in</strong>tegrale kwaliteitszorg<br />

is er aandacht voor een systematische<br />

aanpak. Het gaat om een voortdurend cyclisch<br />

proces dat eigenlijk nooit stopt. Het<br />

vraagt ook reflectie op het eigen werk.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kunnen we de goede d<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> ons<br />

onderwijs blijven doen En hoe bewaken<br />

we dit Hoe kunnen we kwaliteitsbewustzijn<br />

stimuleren Is het werk dat<br />

geleverd wordt kwaliteitsvol<br />

Wat is de wens<br />

We willen het liefst geholpen worden<br />

door competente medemensen. Of<br />

het nu gaat om de hartchirurg of de<br />

piloot van een vliegtuig of een landbouwer. De toekomst van<br />

een land ligt ook <strong>in</strong> de mate van ontwikkel<strong>in</strong>g van het volk. Onze<br />

k<strong>in</strong>deren zijn de toekomst. Kwaliteitsvol onderwijs legt een belangrijke<br />

basis. De vele verander<strong>in</strong>gen noodzaken ons tot het realiseren<br />

van kwaliteitsvol onderwijs. Door de schoolleider en zijn<br />

team te tra<strong>in</strong>en <strong>in</strong> het systematisch toepassen van kwaliteitszorg<br />

<strong>in</strong> de school kan een belangrijke bijdrage geleverd worden aan<br />

het ontwikkelen van kwaliteitsbewustzijn. Om meer te bereiken,<br />

moeten de teamleden hun <strong>in</strong>terpretaties van de gegeven omstandigheden<br />

en hun voorgenomen handelen kunnen relateren aan<br />

een doorlopend proces van groei en ontwikkel<strong>in</strong>g. Dan <strong>in</strong>vesteren<br />

zij hun energie niet (alleen) <strong>in</strong> het wegwerken van gebreken, maar<br />

(vooral) <strong>in</strong> het bevorderen van kwaliteitsbesef en van kwaliteitsgericht<br />

denken en doen.<br />

We wensen een goed doordacht systeem van <strong>in</strong>tegrale<br />

kwaliteitszorg <strong>in</strong> de school. Intern doet de school aan zelfevaluatie.<br />

Daarnaast is regelmatige externe kwaliteitszorg door middel<br />

van schooldoorlicht<strong>in</strong>gen van belang. De onderwijs<strong>in</strong>spectie<br />

speelt hier<strong>in</strong> een belangrijke rol.<br />

Kwaliteitszorg strekt zich uit over alle beleidsterre<strong>in</strong>en van de<br />

school en hoort vooral haar focus te richten op het primaire pro-<br />

73


ces: het leren. De aandacht voor de kwaliteit van het pedagogisch<br />

en didactisch handelen van de leraren en - vooral - voor het leren<br />

van de leerl<strong>in</strong>gen is de basis. Van hieruit richt de kwaliteitszorg<br />

zich <strong>in</strong> samenhang op alle beleidsterre<strong>in</strong>en. Dat is een zaak van<br />

alle geled<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de school: leerl<strong>in</strong>gen, leraren, ouders, schoolleid<strong>in</strong>g,<br />

bestuur en de overheid. Kwaliteitszorg is <strong>in</strong> dit opzicht<br />

<strong>in</strong>tegraal: het is van iedereen. Iedereen is medeverantwoordelijk.<br />

Hoe<br />

74<br />

MINOV ontwikkelde <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met <strong>VVOB</strong> b<strong>in</strong>nen het<br />

project LEARN gedurende 2003-2007 een aanpak die Integrale<br />

KwaliteitsZorg (IKZ) genoemd wordt. Vanuit deze visie en vanuit<br />

het idee dat schoolleiders sleutelfiguren zijn <strong>in</strong> de verander<strong>in</strong>gs-<br />

en vernieuw<strong>in</strong>gsprocessen, kunnen op scholen <strong>in</strong>tegrale<br />

kwaliteitszorgtrajecten worden opgezet. Stap voor stap kunnen<br />

de schoolleiders met hun team op weg gaan om de verander<strong>in</strong>gen<br />

die ze zelf willen, vorm te geven. De cyclus laat toe dat er<br />

doelgerichter werk wordt gemaakt van kwaliteit.<br />

Daartoe bevat de IKZ een systematische strategie. Deze bestaat<br />

<strong>in</strong> grote lijnen uit de reeks: van gegevens verzamelen - analyseren<br />

en prioriseren - actieplannen opstellen - actieplannen uitvoeren<br />

- tussentijds en achteraf evalueren - bijstellen. We spreken van<br />

<strong>in</strong>tegrale kwaliteitszorg omdat we een breed scala van aspecten<br />

onderzoeken en met elkaar <strong>in</strong> verband brengen.<br />

De school kan op die manier zelf aan evaluatie doen. De onderwijs<strong>in</strong>spectie<br />

kan middels haar schooldoorlicht<strong>in</strong>gen de kwaliteit<br />

van de scholen <strong>in</strong> kaart brengen. Op die manier v<strong>in</strong>dt er zowel<br />

<strong>in</strong>tern als extern kwaliteitszorg <strong>in</strong> de school plaats.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

• LEARN ontwikkelde <strong>in</strong> de periode 2003-2007 een uitgewerkt<br />

systeem van IKZ, gebaseerd op de Sur<strong>in</strong>aamse<br />

context. Dit uitgewerkte systeem is ter beschikk<strong>in</strong>g gesteld<br />

aan MINOV <strong>in</strong> 2008. Teams kunnen met dit pakket jaarlijks<br />

zelf werken aan het onderzoeken van de kwaliteit van<br />

hun onderwijs en het ontwikkelen van verbeterplannen op<br />

school en leerkrachtniveau.<br />

• De fasen van Integrale kwaliteitszorg zijn:<br />

1. De <strong>in</strong>stapfase: staat het hele team achter het<br />

toepassen van IKZ<br />

2. De portretfase: wat is de huidige situatie<br />

3. De actieplanfase: met welke acties willen we de<br />

gewenste situatie creëren<br />

4. De bijstur<strong>in</strong>gfase: waar moeten we bijstellen en<br />

hoe gaan we verder<br />

5. De evaluatiefase: hebben we de goede d<strong>in</strong>gen<br />

op de goede manier gedaan<br />

• Werken aan kwaliteit v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong>tegraal plaats: tussen<br />

schoolbestuur, schoolleider, leerkrachten en ouders. Interessant<br />

zijn de ontwikkel<strong>in</strong>gen waarbij ook de leerl<strong>in</strong>g<br />

een stem krijgt.<br />

• Kwaliteitsbewustzijn betekent dat we wakker moeten<br />

worden en onze verantwoordelijkheid nemen.<br />

Websites: www.gco.nl, www.kwaliteitskr<strong>in</strong>g.nl, www.eduforce.nl,<br />

www.toetswijzer.nl, www.ond.vlaanderen.be, www.<br />

kwaponetwerk.nl


Interview Marcel Meyer<br />

Denk <strong>in</strong> mogelijkheden<br />

In mijn jeugd waren de leerkrachten bijna altijd missionarissen,<br />

zendel<strong>in</strong>gen. Zij hadden veel over voor het opleiden van k<strong>in</strong>deren.<br />

Net voor mijn tijd had je nog schoolgeld. Sommige leerl<strong>in</strong>gen<br />

die goed waren, hadden geen geld om te betalen. Die moesten<br />

eigenlijk uitgeschreven worden. De leraar zei dan ‘<strong>Ik</strong> zal voor die<br />

jongen betalen, want hij kan leren en wil leren’. Nog een voorbeeld:<br />

op de katholieke scholen was er een HBS-klasje. Deze<br />

katholieke HBS nam gelukkig ook de ‘niet-katholieken’ aan.<br />

Er werd dan geregeld dat je wel kon studeren. Wat ik hiermee<br />

wil aangeven: er werd <strong>in</strong> mogelijkheden gedacht, niet <strong>in</strong><br />

onmogelijkheden. Dat is iets wat we nu vaker zouden moeten<br />

doen.<br />

<strong>Ik</strong> heb één belangrijke leefregel, één slogan: ‘Ga met verschillende<br />

mensen om en zorg voor een breed<br />

blikveld’. <strong>Ik</strong> laat mij niet plaatsen <strong>in</strong> hokjes.<br />

<strong>Ik</strong> wil een zo breed mogelijke band bestrijken<br />

van mensen met wie ik omga. Dus<br />

niemand moet bang zijn om hier te komen<br />

Ga met verschillende mensen om<br />

en zorg voor een breed blikveld<br />

Marcel Meyer, directeur Verenig<strong>in</strong>g Sur<strong>in</strong>aams Bedrijfsleven (VSB)<br />

bij mij. <strong>Ik</strong> heb al vroeg geleerd om andere<br />

culturen te waarderen en ermee samen te<br />

werken.<br />

Het hele onderwijsverhaal van ons heeft<br />

een historische achtergrond. Als je deze<br />

achtergrond niet kent, is het lastig om plannen te maken voor de<br />

toekomst. In het onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> waren en zijn er mogelijkheden<br />

die meewerken aan toekomstperspectieven van de <strong>in</strong>woners.<br />

Het op schrift onmogelijke blijkt <strong>in</strong> de praktijk af en toe<br />

best mogelijk te zijn.<br />

75<br />

We hebben het heel goed <strong>in</strong> dit land, maar we weten onze eigen<br />

waarden niet te def<strong>in</strong>iëren en te waarderen. We hebben zoveel<br />

mogelijkheden, zoveel natuurlijke hulpbronnen. Het moet alleen<br />

beter georganiseerd worden.<br />

Elke wijk <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> heeft gez<strong>in</strong>nen met <strong>in</strong> elk gez<strong>in</strong> twee tot<br />

vier k<strong>in</strong>deren. Voor zoveel k<strong>in</strong>deren heb je een schoollokaal nodig.<br />

Dat is een kwestie van plann<strong>in</strong>g. Het kan bijvoorbeeld niet zo zijn<br />

dat ik vanuit Ma Retraite op Zorg en Hoop naar school moet. Voor<br />

een gemeenschap is het belangrijk dat er onafhankelijke duidelijke<br />

regels zijn voor bijvoorbeeld het opzetten en behouden van<br />

een lagere school.<br />

Bovendien is het essentieel dat er een schoolsysteem bestaat<br />

dat kansen en toekomstmogelijkheden biedt voor mensen die<br />

een universitaire opleid<strong>in</strong>g kunnen volgen en voor mensen die<br />

beroepsopleid<strong>in</strong>gen of andere opleid<strong>in</strong>gen willen<br />

doen. Uite<strong>in</strong>delijk ben ik ervan overtuigd dat we<br />

met zijn allen met <strong>in</strong>tegriteit, hard werken, goed<br />

organiseren en bij blijven, veel kunnen bereiken <strong>in</strong><br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

dit land.


125<br />

George Struikelblok


Samen sterk<br />

4<br />

‘K<strong>in</strong>deren zijn niet onze k<strong>in</strong>deren...’<br />

Ze worden aan ons<br />

toevertrouwd. Het is een geschenk.<br />

Het zaad dat gezaaid<br />

is, wordt gekoesterd met<br />

liefde, aandacht en zorg door<br />

ouders en opvoeders. Zo kan<br />

het k<strong>in</strong>d uitgroeien tot een<br />

stevige plant of boom. Ouders<br />

zijn het belangrijkste <strong>in</strong><br />

het leven van een k<strong>in</strong>d, alleen<br />

al daarom is het van belang<br />

om vanuit de school goede relaties te onderhouden. Uit de <strong>in</strong>spirerende<br />

<strong>in</strong>terviews komt naar voren dat de samenhang die er<br />

vroeger was tussen de thuissituatie en de gemeenschap een belangrijke<br />

factor voor k<strong>in</strong>deren was om hun schoolloopbaan met<br />

succes te doorlopen. ’Je werd als k<strong>in</strong>d, als leerl<strong>in</strong>g en later als<br />

student, stevig <strong>in</strong> de gaten gehouden door de volwassenen om je<br />

heen. Daar waar hulp nodig was, werd die geboden.’<br />

Ouders kunnen dus veel betekenen voor het leren van de leerl<strong>in</strong>g,<br />

want leren v<strong>in</strong>dt niet alleen op school plaats, maar ook thuis. Ook<br />

buiten de schoolpoorten worden k<strong>in</strong>deren, <strong>in</strong> hun leefomgev<strong>in</strong>g,<br />

dagelijks geconfronteerd met verschillende (leer)ervar<strong>in</strong>gen. Elke<br />

dag komen deze ervar<strong>in</strong>gen de school b<strong>in</strong>nen met al hun verscheidenheid.<br />

Door de thuissituatie als leeromgev<strong>in</strong>g te erkennen en te hanteren,<br />

is het schoolgebeuren niet langer geïsoleerd van de leefgemeenschap<br />

eromheen.<br />

Voor leren is het van belang aandacht te besteden aan de samenwerk<strong>in</strong>g<br />

tussen school, ouders en buurt. De school kenmerkt<br />

zich door een diversiteit van achtergronden van leerl<strong>in</strong>gen. Ook <strong>in</strong><br />

de buurt doen k<strong>in</strong>deren veel ervar<strong>in</strong>g op. De samenwerk<strong>in</strong>g tussen<br />

school, ouders en gemeenschap werkt versterkend voor het<br />

leerproces van onze leerl<strong>in</strong>gen: de leer-kracht van de leerl<strong>in</strong>gen<br />

neemt hierdoor toe.<br />

In dit hoofdstuk besteden we aandacht aan de rol van ouders <strong>in</strong><br />

het leerproces, de samenwerk<strong>in</strong>g tussen ouders en school, en de<br />

betekenis die de gemeenschap heeft.<br />

Je k<strong>in</strong>deren zijn je k<strong>in</strong>deren niet.<br />

Zij zijn de zonen en dochters<br />

van ‘s levens hunker<strong>in</strong>g naar zichzelf.<br />

Zij komen door je, maar zijn niet van je,<br />

en hoewel ze bij je zijn, behoren ze je niet toe.<br />

Je mag hen je liefde geven, maar niet je gedachten,<br />

want zij hebben hun eigen gedachten.<br />

Je mag hun lichamen huisvesten, maar niet hun zielen,<br />

want hun zielen toeven <strong>in</strong> het huis van morgen,<br />

dat je niet bezoeken kunt, zelfs niet <strong>in</strong> je dromen.<br />

Je mag proberen gelijk hun te worden, maar tracht niet<br />

hen aan jou gelijk te maken.<br />

Want het leven gaat niet terug,<br />

noch blijft het dralen bij gisteren.<br />

Jullie zijn de bogen, waarmee je k<strong>in</strong>deren als levende pijlen<br />

worden weggeschoten.<br />

De boogschutter ziet het doel op de weg van het one<strong>in</strong>dige,<br />

en hij buigt je met zijn kracht opdat zijn pijlen<br />

snel en ver zullen gaan.<br />

Laat het gebogen worden door de hand van de boogschutter<br />

een vreugde voor je zijn:<br />

want zoals hij de vliegende pijl liefheeft,<br />

zo m<strong>in</strong>t hij ook de boog die standvastig is.<br />

Kahlil Gibran<br />

De opbouw van het hoofdstuk is als volgt:<br />

1. we starten met een verhaal over de gewenste, ideale<br />

situatie<br />

2. vervolgens geven we een weergave van uitspraken uit<br />

alle districten<br />

3. we sluiten af met achtergrond<strong>in</strong>formatie:<br />

- Je thuis laat je leren<br />

- Ouders actief <strong>in</strong> de school<br />

- Betrek de buurt<br />

77


De droom<br />

Een belangrijke brief<br />

De school is uit. Na een lange busrit komt Indira thuis. ‘Hé mama!’<br />

roept Indira enthousiast als ze b<strong>in</strong>nenloopt. ‘<strong>Ik</strong> heb een belangrijke<br />

brief van school meegekregen! Je moet hem snel lezen. We<br />

moeten lekkers maken.‘ Indira smult al <strong>in</strong> gedachten als ze de lekkere<br />

bakabana’s ziet, die mama elk jaar bakt. Haar moeder komt<br />

snel naar haar toegelopen. Ze is al even enthousiast.<br />

’Laat gauw zien, Indira.’ Aandachtig leest ze de brief. Het is een<br />

nieuwsbrief van school. Die komt elke 14 dagen van school mee<br />

naar huis. Zo is ze als ouder altijd goed op de hoogte van alles<br />

wat er zoal op school gebeurt. Dat is fijn, zo kan ze mee denken<br />

en als er hulp nodig is, iets voor de school betekenen.<br />

Het is bijna 25 november. Een belangrijke feestdag komt er aan.<br />

Elk jaar viert de school samen met de leerl<strong>in</strong>gen en de ouders<br />

Srefidensidei. De school van Indira heeft dat slim aangepakt. Aan<br />

het beg<strong>in</strong> van het schooljaar krijgen alle ouders een brief. Die<br />

heet ’Doet u mee’ Ouders worden al vroeg uitgenodigd mee te<br />

helpen tijdens het schooljaar. Op de brief staan allerlei activiteiten.<br />

Bijvoorbeeld: leesouders voor <strong>in</strong> de klas, klusjesouders voor<br />

het gebouw, hulp voor de sportdag, kerst en Srefidensi, ouder-<br />

78


commissie. Er is voor iedereen wel<br />

iets te doen. Destijds heeft Indira’s<br />

moeder zich via de brief opgegeven<br />

om mee te helpen op het<br />

feest voor Srefidensi. Dat weet ze.<br />

Juf Naomi verzamelt alle brieven<br />

en maakt elk jaar een overzicht<br />

welke ouders bij welke activiteit<br />

meehelpen. Meneer Sweet heeft<br />

heel eerlijk alle speciale activiteiten<br />

verdeeld over zijn team. Zo<br />

draagt iedereen een steentje bij.<br />

Bakabana’s<br />

Het is 1 uur ‘s middags. Enkele<br />

ouders komen het schoolerf<br />

opgelopen. Een paar leerkrachten<br />

maken een praatje met ouders die<br />

hun k<strong>in</strong>deren komen oppikken. Eén<br />

van de ouders gaat naar de directeur<br />

om af te stemmen wanneer<br />

hij een kle<strong>in</strong> klusje voor de school<br />

zal uitvoeren. Indira’s moeder<br />

loopt naar de klas van juf Mildred.<br />

Zij coörd<strong>in</strong>eert de Srefidensidei<br />

samen met de ouders die zich<br />

hebben opgegeven. Er komen nog<br />

twee ouders de klas b<strong>in</strong>nen. Zo is<br />

de werkgroep compleet. ’We hebben<br />

al veel ideeën van de verschillende<br />

klassen gekregen’, zegt juf<br />

Saskia. ’Iedereen denkt met plezier<br />

terug aan onze Srefidensi van<br />

vorig jaar.’ De bakabana’s waren<br />

een groot succes vorig jaar. ’<strong>Ik</strong> wil<br />

ze graag weer maken’, Indira’s<br />

moeder biedt spontaan haar hulp<br />

aan. Ze ervaart het als heel fijn<br />

om mee te werken aan schoolactiviteiten.<br />

Ze voelt zich nog meer<br />

welkom op school. Zo leert ze de school ook beter kennen.<br />

Schooltje spelen met de ouders<br />

’Fijn dat jullie allemaal tijd hebben gevonden om te komen vanavond’,<br />

zegt juf Sandra. ‘Jullie k<strong>in</strong>deren zijn ons meest waardevolle<br />

bezit. Wij mogen ze enkele uren per dag koesteren, en ze<br />

komen gepoetst, gekleed en gevoed naar school. Elke dag weer.<br />

Dank je wel ouders. Wij zijn samen heel belangrijk voor ze. Vanavond<br />

wil ik met jullie bespreken wat ik <strong>in</strong> de klas allemaal ga<br />

doen dit jaar. Welke leerstof de leerl<strong>in</strong>gen moeten kennen en hoe<br />

jullie daarbij kunnen helpen.’ Het gedicht van Kahlil Gibran dat ze<br />

voorleest heeft <strong>in</strong>druk gemaakt op de ouders. Het is even stil.<br />

Dan zegt ze: ‘Oké, tijd om iets te gaan doen. <strong>Ik</strong> ben nu even jullie<br />

leerkracht en jullie zijn mijn leerl<strong>in</strong>gen. Doen jullie mee’ De ouders<br />

knikken verrast ja. Ze weten van hun k<strong>in</strong>deren dat juf Saskia<br />

altijd vol verrass<strong>in</strong>gen zit. Met hun k<strong>in</strong>deren praten ze vaak over<br />

de schoolbelevenissen. Al gauw zitten de ouders <strong>in</strong> groepen en<br />

krijgen ze allerlei opdrachten om aan samen te werken. Zo leren<br />

ze dat de nieuwe aanpak <strong>in</strong> de klas niet alleen maar leuke verz<strong>in</strong>sels<br />

zijn. Ze voelen dat die aanpak beter doet leren.<br />

79


Op het bord staan vijf woorden:<br />

• gesprek<br />

• stimulans<br />

• hulp<br />

• toezicht<br />

• hoop<br />

Aan de hand van deze woorden legt juf Naomi uit dat je als ouder<br />

thuis wel degelijk veel kunt betekenen om het leren voor de leerl<strong>in</strong>gen<br />

nog makkelijker te maken.<br />

Srefidensidei<br />

E<strong>in</strong>delijk is het zover. Het is 24 november, de dag voor het echte<br />

feest. Het is een drukte van belang op het schoolerf. De leerl<strong>in</strong>gen<br />

komen <strong>in</strong> mooie kled<strong>in</strong>g naar school. Sommigen dragen een<br />

kotomisi, anderen weer een sarong of sari. Op het erf zijn marktkraampjes<br />

gezet. Ze zijn vrolijk versierd <strong>in</strong> groene, gele en rode<br />

kleuren en op de achtergrond kl<strong>in</strong>kt muziek. Het is reuzegezellig.<br />

Sandro, Indira, Jasm<strong>in</strong>e, Jenny en Steven lopen samen met juf<br />

Naomi die net het schoolerf op komt wandelen.<br />

’Juf, juf’, roepen ze allemaal. ’We hebben er z<strong>in</strong> <strong>in</strong>!’ Ze trekken<br />

haar aan haar armen naar een van de belangrijkste kraampjes<br />

toe: de eetkraam. Daar staat veel lekkers <strong>in</strong> kasten uitgestald:<br />

beleg voor broodjes, bami, nasi, saoto, roti, pom en natuurlijk ook<br />

schaafijs en de <strong>in</strong>middels beroemde bakabana’s.<br />

Er komen die dag niet alleen leerl<strong>in</strong>gen en ouders naar school.<br />

Opa Joeloems<strong>in</strong>gh die naast de school woont, is er ook. En Oma<br />

Jones, mevrouw Mc Leod en meneer Barron zijn de speciale gasten<br />

voor die dag. Zij wonen allemaal <strong>in</strong> de buurt van de school.<br />

Straks gaan ze allemaal een activiteit doen. Meneer Barron heeft<br />

een droomplek <strong>in</strong>gericht. Daar gaat hij samen met leerl<strong>in</strong>gen<br />

dromen over mooie d<strong>in</strong>gen van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Mevrouw Mc Leod gaat<br />

samen met de leerl<strong>in</strong>gen over geschiedenis schrijven. Oma Jones<br />

gaat over vroeger vertellen, hoe ze als k<strong>in</strong>d op een plantage <strong>in</strong><br />

Para woonde. En opa Joeloems<strong>in</strong>gh komt ook genieten van de<br />

gezelligheid van vandaag. Meneer Sweet, het schoolhoofd, heeft<br />

samen met zijn team de buurt <strong>in</strong> kaart gebracht. Zo weten ze<br />

precies welke mensen er wonen. Zij worden regelmatig op school<br />

uitgenodigd om hun levenservar<strong>in</strong>gen samen met de leerl<strong>in</strong>gen te<br />

delen. Daar leren de k<strong>in</strong>deren veel van. De bewoners uit de buurt<br />

zijn vandaag ook uitgenodigd. Zo lijkt de school wel één grote<br />

familie. Laatst was er bijna een pog<strong>in</strong>g tot <strong>in</strong>braak op school.<br />

Maar de buurtbewoners hadden het ontdekt. Zij hebben de <strong>in</strong>brekers<br />

weten weg te jagen.<br />

Zo zie je maar: samen zijn we sterk.<br />

80


Interview Eddy Jharap<br />

Vertrouwen <strong>in</strong> eigen kunnen<br />

Tegelijkertijd kun je een aantal goede relaties hebben en mensen<br />

om je heen verzamelen die hun men<strong>in</strong>g over jou (durven) geven.<br />

Kennis is belangrijk; kennissen zijn nog belangrijker. Je moet wel<br />

een houd<strong>in</strong>g ontwikkelen om naar hun kritiek te willen luisteren,<br />

om het niet vervelend te v<strong>in</strong>den.<br />

Het onderwijs moet het <strong>geloof</strong> uitdragen dat mensen het beste<br />

met je voor hebben. Zeg maar: vertrouwen <strong>in</strong> goedheid. Verder is<br />

het gewoon hard werken, doorzetten en willen groeien. Dan komt<br />

iedereen er wel!<br />

Bied de basis voor leerkrachten, zodat het onderwijs<br />

de basis voor de k<strong>in</strong>deren kan betekenen<br />

Eddy Jharap, voormalig directeur Staatsolie<br />

Als je mijn basisgedachte - vertrouwen <strong>in</strong> eigen kunnen - naar<br />

het onderwijs vertaalt, zal de leerkracht dat vertrouwen ook uitstralen.<br />

Waarom zijn mensen <strong>in</strong> het onderwijs gaan werken Om<br />

k<strong>in</strong>deren te belemmeren of om hen iets bij te brengen, wat handvatten<br />

te geven, waardoor ze uite<strong>in</strong>delijk beter functioneren Het<br />

gaat erom ze <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> zichzelf bij te brengen, het <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> een<br />

beter bestaan. Daardoor doen ze de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen met meer vertrouwen<br />

en met meer goede wil, omdat ze dat zelf van b<strong>in</strong>nen<br />

voelen en niet omdat juf het wil. Je moet risico’s durven nemen<br />

<strong>in</strong> je leven en fouten durven maken. Het lijkt me goed als k<strong>in</strong>deren<br />

spelenderwijs aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van hun mogelijkheden<br />

werken.<br />

Schoolleiders wil ik adviseren duidelijke doelen te stellen, bijvoorbeeld<br />

het percentage geslaagden. Als het doel is gesteld, kan<br />

bekeken worden hoe het bereikt gaat worden. Er zijn leerl<strong>in</strong>gen,<br />

leerkrachten, leermiddelen, en de schoolleider heeft als taak te<br />

zorgen dat al die onderdelen optimaal op elkaar <strong>in</strong>spelen. Hij kan<br />

leerkrachtenbijeenkomsten houden waar<strong>in</strong> besproken wordt wat<br />

goed en wat m<strong>in</strong>der goed gaat. Leerkrachten kunnen elkaar dan<br />

<strong>in</strong>spireren met praktische tips.<br />

Zelfreflectie v<strong>in</strong>d ik echt belangrijk. Kijk steeds naar wat je overkomt<br />

en hoe het komt dat het jou overkomt. Zelfreflectie is een<br />

voorwaarde om te kunnen groeien. Om te groeien kun je boeken<br />

raadplegen, lezen en bestuderen.<br />

Betrokkenheid als leerkracht krijg je als er een m<strong>in</strong>imumbasis is,<br />

een belon<strong>in</strong>g die de leerkrachten tevreden stemt om hun bijdrage<br />

te leveren. Dit houdt <strong>in</strong> dat ze kunnen rondkomen van hun salaris.<br />

Wanneer ze dat niet kunnen en ze geen duidelijke vooruitzichten<br />

op verbeter<strong>in</strong>g hebben, dan krijg je pas echt ongeïnteresseerde<br />

leerkrachten. Ze gaan bijbaantjes zoeken, ‘hosselen’. Het gevolg<br />

hiervan is dat hun energie en <strong>in</strong>zet naar verschillende<br />

zaken gaan, waardoor niets echt goed gaat.<br />

Niemand kan honderd d<strong>in</strong>gen tegelijk goed doen.<br />

Dus, bied die basis voor leerkrachten, zodat het<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

onderwijs de basis voor de k<strong>in</strong>deren kan betekenen.<br />

81


Uit de districten<br />

Van kle<strong>in</strong>saf aan wilde ik leren koken.<br />

Toen ik tien jaar oud was mocht<br />

ik het e<strong>in</strong>delijk leren. Mijn eerste<br />

gerecht was gestoofde kip. Nu werk<br />

ik nog steeds <strong>in</strong> de horeca.<br />

(Sandra Atmopawiro, Marowijne)<br />

<strong>Ik</strong> voelde me heel goed toen mijn peetvader en mijn<br />

vriend<strong>in</strong> aanwezig waren toen ik mijn bachelorsdiploma<br />

<strong>in</strong> ontvangst moest nemen.<br />

(Anne-Rita L<strong>in</strong>gers Commewijne)<br />

Mijn broer leerde mij<br />

b<strong>in</strong>nen twee weken auto<br />

rijden. (Harriet Ramdien,<br />

Nickerie)<br />

Levenservar<strong>in</strong>g van ouders is van<br />

belang bij vorm<strong>in</strong>g. Je neemt het<br />

<strong>in</strong> je eigen leven weer mee, en<br />

geeft het door aan je eigen k<strong>in</strong>deren.<br />

(S. Ramsaran, Nickerie)<br />

Ondanks dat heeft mijn vader mij toch kunnen<br />

stimuleren. Ook al had hijzelf geen<br />

dusdanige opleid<strong>in</strong>g gevolgd. Hij stelde<br />

andere mensen als voorbeeld die door het<br />

volgen van onderwijs iets zijn geworden <strong>in</strong><br />

de maatschappij. (Mars<strong>in</strong>ie Martodikromo-<br />

Dipodiwirjo, Marowijne)<br />

Bij de uitreik<strong>in</strong>g van een certificaat heeft een moeder haar zoon naar voren<br />

geroepen, hem een brasa gegeven en gezegd hoe trots zij op hem is. Hierdoor<br />

ontstaat er toch een betere band tussen moeder en k<strong>in</strong>d. De moeder zei letterlijk:<br />

‘Je hebt mij verrast, dat had ik niet van je verwacht.’<br />

(Lititia Tjen-A-Tak, Paramaribo)<br />

82<br />

Voor mijn studie moest ik telkens<br />

de lange afstand van Wagen<strong>in</strong>gen<br />

naar Nickerie afleggen. <strong>Ik</strong> heb<br />

doorgezet door alles heen door<br />

de grote stimulans die ik kreeg<br />

van mijn moeder die veel belangstell<strong>in</strong>g<br />

toonde voor de behaalde<br />

prestatie van haar dochter. Er<br />

moet toch altijd iemand achter je<br />

staan.<br />

(Anneke Djopawiro, Coronie)<br />

<strong>Ik</strong> heb van mijn moeder geleerd niet<br />

afhankelijk te zijn van een man. Om dat<br />

te kunnen doen, moest ik mijn best op<br />

school doen, zodat ik zelf mijn geld<br />

kon verdienen. Dit heb ik ook gedaan<br />

<strong>in</strong> mijn leven. <strong>Ik</strong> wilde iets worden <strong>in</strong><br />

de maatschappij en dat is me gelukt.<br />

(Verg<strong>in</strong>ia Alwanahi-Arichero, Marowijne)<br />

<strong>Ik</strong> ben er trots op dat ik lid ben van de oudercommissie<br />

van Klaaskreek en door ons optreden waren meer<br />

leerl<strong>in</strong>gen afgelopen school jaar geslaagd.<br />

(M. Rensch, Brokopondo)<br />

Thuis en op school had ik altijd een luisterend<br />

oor. Je leert van je ouders en op school.<br />

(Denise Doorson, Coronie)<br />

Vader was de hoofdfiguur die <strong>in</strong>spireerde om te studeren. Mijn ouders<br />

hadden zelf we<strong>in</strong>ig gestudeerd en moesten zeer hard werken om het<br />

gez<strong>in</strong> te kunnen verzorgen. Ze gaven de stimulans om te studeren zodat<br />

je wat wordt <strong>in</strong> de maatschappij en het beter kan hebben.<br />

(Jacob Duym, Saramacca)<br />

Als districtsk<strong>in</strong>d was de<br />

sociale controle belangrijk <strong>in</strong><br />

mijn vorm<strong>in</strong>g. Uit deze ervar<strong>in</strong>g<br />

heb ik geleerd te letten<br />

op het positieve en niet op het<br />

negatieve.<br />

(J.Scheuer, Wanica)<br />

Een oudercommissie is<br />

noodzakelijk zodat die bekende<br />

driehoek to stand kan komen:<br />

Leerkracht-leerl<strong>in</strong>gen en ouders.<br />

Dan wordt onderwijs iets<br />

van ons allen.<br />

(Steven Emid, Commewijne)


Als driejarig meisje was ik enthousiast<br />

om de school te bezoeken. <strong>Ik</strong> had veel<br />

belangstell<strong>in</strong>g zonder te weten waarom.<br />

De sfeer <strong>in</strong> het dorp, de ervar<strong>in</strong>g om<br />

k<strong>in</strong>deren naar school te zien gaan; dit<br />

alles was uitdagend en mijn ouders en<br />

de leerl<strong>in</strong>gen waren erbij betrokken.<br />

(A.J.B. Paulus, Brokopondo)<br />

Vanuit de woonplaats Matta op<br />

de fiets met mijn vader naar de<br />

kleuterschool te Zanderij.<br />

(R. Jubithana, Wanica)<br />

<strong>Ik</strong> heb altijd veel willen doen voor leerl<strong>in</strong>gen en ik wil k<strong>in</strong>deren<br />

stimuleren om hun best te doen en iets te worden <strong>in</strong> de<br />

maatschappij. Daarom heb ik ook een ouderverenig<strong>in</strong>g opgericht<br />

(W. Romer, Saramacca)<br />

Mijn oudere broer is mijn voorbeeldfiguur, beschermer en voortrekker<br />

geweest. Hij zorgde voor de motivatie de opleid<strong>in</strong>g te volgen.<br />

(O. Alberg, Saramacca)<br />

<strong>Ik</strong> zat <strong>in</strong> een tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g een aantal jaren geleden en het was een gemeenschapsontwikkel<strong>in</strong>gstra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

en dat puur om je gemeenschap tot<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g te brengen. Het leuke was dat je zelf bezig was met de<br />

projecten, ze tot stand te brengen.<br />

(Annette Jab<strong>in</strong>i, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Door oma heb ik mijn schrijfvaardigheid ontwikkeld. <strong>Ik</strong><br />

moest namelijk brieven voor oma naar haar k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong><br />

het buitenland schrijven. Oma dicteerde niet letterlijk<br />

maar zei gewoon wat ze moest zeggen/vragen. Het<br />

was dus mijn taak om zelf de z<strong>in</strong>nen te formuleren.<br />

Pas veel later besefte ik dat ik deze ervar<strong>in</strong>g dus bij<br />

oma heb opgedaan. (Rol<strong>in</strong>e Hart, Para)<br />

Nadat ik mijn rijbewijs had gehaald en voor het<br />

eerst de wagen <strong>in</strong> de zijgarage moest plaatsen, ben<br />

ik gebotst tegen de garagepaal en heb de wagen<br />

fl<strong>in</strong>k ‘geschuurd’. Na deze dag heeft mijn vader drie<br />

dagen lang geleerd hoe het moest. Hij had bewust<br />

deze auto gekocht zodat ik rijervar<strong>in</strong>g kon op doen.<br />

(Vanessa Bidesie, Paramaribo)<br />

Mijn moeder zei<br />

altijd bemoedigende<br />

woorden tegen mij<br />

voor ik uit huis<br />

g<strong>in</strong>g. <strong>Ik</strong> kreeg altijd<br />

die ondersteun<strong>in</strong>g.<br />

(Harriëtte Melcherts,<br />

Paramaribo)<br />

Mijn ouders,<br />

als handelaren,<br />

waren mijn<br />

rolmodel.<br />

(Myra Cruden,<br />

Coronie)<br />

83<br />

Dat de leerl<strong>in</strong>gen na hun studie<br />

terug komen om <strong>in</strong> hun eigen omgev<strong>in</strong>g<br />

te werken.<br />

(Elisabeth Eerstel<strong>in</strong>g, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Samenwerk<strong>in</strong>g is belangrijk.<br />

Door samen te werken bereik<br />

je betere resultaten.<br />

(Lea Leter, Commewijne)<br />

Ouders van de k<strong>in</strong>deren stimuleren<br />

mij. De ouders zijn mijn controleapparaat<br />

en daar word ik nog<br />

beter van. (Lygia Vriesde, Coronie)<br />

Een goede band met de ouders van de leerl<strong>in</strong>gen<br />

helpt je om je werk goed te doen. Daarom<br />

v<strong>in</strong>d ik ouderparticipatie heel belangrijk.<br />

(Marie Purperhart, Saramacca)<br />

Ouders moeten goed contact hebben met<br />

de school, hun medewerk<strong>in</strong>g verlenen.<br />

(Rita Edwards, Nickerie)


Je thuis laat je leren<br />

Wat<br />

Leren v<strong>in</strong>dt toch op school plaats, denken vele ouders. En voor<br />

een deel hebben ze daar<strong>in</strong> gelijk. De school zorgt ervoor dat leren<br />

voor elke leerl<strong>in</strong>g mogelijk is. Dat is haar opdracht. Vele jaren van<br />

wetenschappelijk onderzoek bevestigen dat behalve de school,<br />

ook de thuissituatie een belangrijke factor is voor het stimuleren<br />

van het leren van k<strong>in</strong>deren (Marzano 2007, p. 89).<br />

Ouders kennen hun k<strong>in</strong>deren het langst van iedereen op school<br />

en een k<strong>in</strong>d is nog altijd meer uren thuis dan op school. De ouders<br />

zijn nog steeds de belangrijkste spelers <strong>in</strong> de opvoed<strong>in</strong>g van<br />

hun k<strong>in</strong>deren. Zij zijn de experts van hun k<strong>in</strong>deren. Zij creëren<br />

dagelijks een thuissituatie die de prestaties van leerl<strong>in</strong>gen positief<br />

kan beïnvloeden. Voldoende rust en regelmaat, gezonde voed<strong>in</strong>g,<br />

aandacht, zorg en liefde. We kennen het allemaal, ze zijn zo<br />

belangrijk voor elk k<strong>in</strong>d. Dat is de basis die elke opvoeder aan<br />

zijn k<strong>in</strong>d kan geven. Met die basis komt het k<strong>in</strong>d elke dag naar<br />

school. Uit onderzoek blijkt dat goede prestaties niet alleen afhankelijk<br />

zijn van de sociaaleconomische status van het gez<strong>in</strong><br />

(White 1982). De mogelijkheden van het k<strong>in</strong>d en de begeleid<strong>in</strong>g<br />

door ouders zijn van grote betekenis voor het leren. En dat geeft<br />

goede hoop.<br />

84<br />

Wat is de puzzel<br />

De thuissituatie van leerl<strong>in</strong>gen kan zeer verschillend zijn. Het ene<br />

k<strong>in</strong>d leeft <strong>in</strong> een situatie waar<strong>in</strong> het gestimuleerd wordt. Het andere<br />

k<strong>in</strong>d leeft <strong>in</strong> een moeilijke situatie met veel problemen en ge-<br />

brek aan aandacht en zorg. Het ligt voor de hand dat dit <strong>in</strong>vloed<br />

heeft op de prestaties van de leerl<strong>in</strong>gen. Sommige ouders hebben<br />

het druk om de f<strong>in</strong>anciële e<strong>in</strong>djes aan elkaar te knopen en maken<br />

veel uren op het werk of hebben meerdere jobs.<br />

Het kan ook zijn dat ouders zich er onvoldoende van bewust zijn,<br />

dat ze ook een belangrijke <strong>in</strong>vloed uitoefenen op het leren van<br />

hun k<strong>in</strong>deren. En dus niet weten hoe dit te doen.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kan de school de thuissituatie positief beïnvloeden ten bate<br />

van het leren Wat zijn daarvoor de belangrijkste activiteiten En<br />

wat kun je thuis doen om het leren te ondersteunen<br />

Wat is de wens<br />

De wens is dat de thuissituatie leren stimuleert door:<br />

1. Belangstell<strong>in</strong>g te tonen voor wat op school gebeurt. Praten<br />

over de belevenissen en ervar<strong>in</strong>gen van school door ouders<br />

of opvoeders en belangstell<strong>in</strong>g tonen voor het schoolwerk<br />

beïnvloedt de schoolprestaties gunstig.


De volgende ideeën kunnen meegegeven worden aan de<br />

ouders zodat ze beter weten hoe zij het k<strong>in</strong>d kunnen helpen bij<br />

het leren:<br />

1. Hoe kunnen ouders belangstell<strong>in</strong>g voor de school tonen<br />

- Ouders bespreken regelmatig en systematisch het<br />

huiswerk met hun k<strong>in</strong>deren<br />

- Ouders stimuleren hun k<strong>in</strong>deren om het huiswerk te<br />

maken<br />

- Ouders bieden hun hulp aan bij het maken van huiswerk<br />

2. Op welke punten kunnen ouders letten bij supervisie<br />

- Ouders kunnen letten op de tijd die aan huiswerk<br />

wordt besteed<br />

- Ouders controleren of het huiswerk is gemaakt<br />

- Ouders houden <strong>in</strong> de gaten wat de k<strong>in</strong>deren op school<br />

doen, hoe laat ze thuiskomen en wat ze na school<br />

doen<br />

3. Verwacht<strong>in</strong>gen van ouders en opvoed<strong>in</strong>gsstijlen. Wat kunnen<br />

ouders doen<br />

Het geeft een stimulans wanneer ouders positieve verwacht<strong>in</strong>gen<br />

hebben van de prestaties van hun k<strong>in</strong>deren.<br />

Wanneer ze <strong>geloof</strong> hebben <strong>in</strong> hun k<strong>in</strong>deren. Realistische<br />

hoge verwacht<strong>in</strong>gen zijn belangrijk en beïnvloeden de<br />

prestaties. Regelmatige zelfreflectie op de eigen opvoed<strong>in</strong>gsstijl<br />

helpt om als ouder bewust te blijven van je ‘oudergedrag’<br />

en de effecten hiervan op je k<strong>in</strong>deren. Positieve<br />

begeleid<strong>in</strong>g, aandacht voor schoolwerk, positieve discipl<strong>in</strong>e<br />

zijn allemaal zaken die mee helpen.<br />

85<br />

2. Regelmatige supervisie. Dit betekent toezien op het<br />

schoolleven van het k<strong>in</strong>d. De ouders houden toezicht op<br />

het gedrag van de k<strong>in</strong>deren ten aanzien van onderwijs en<br />

sturen dit gedrag postief bij om de schoolprestaties te optimaliseren.<br />

3. Hoge verwacht<strong>in</strong>gen van ouders en passende opvoed<strong>in</strong>gsstijlen.<br />

Hoge verwacht<strong>in</strong>gen ten aanzien van de<br />

prestaties van hun k<strong>in</strong>deren beïnvloeden daadwerkelijk de<br />

schoolprestaties positief. Hieraan gekoppeld zijn de zogenoemde<br />

opvoed<strong>in</strong>gsstijlen waarmee de verwacht<strong>in</strong>gen<br />

worden overgebracht naar het k<strong>in</strong>d.<br />

Er is een grote positieve <strong>in</strong>vloed op de leerprestaties als<br />

ouders of opvoeders <strong>in</strong>teresse uitstralen <strong>in</strong> het dagelijkse<br />

leven van hun k<strong>in</strong>deren. Dit gebeurt door ’hartelijkheid<br />

van de ouders, consequente regels, geen strenge straffen<br />

en consequent zijn bij het opvoeden van de k<strong>in</strong>deren…’.<br />

(Marzano 2007, p. 91).<br />

Hoe<br />

De school kan met ouders tijdens een ouderavond en tussentijds<br />

bespreken dat hun rol belangrijk is voor het leren van hun k<strong>in</strong>d.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

Een eenvoudige manier om ouders te stimuleren thuis hun<br />

k<strong>in</strong>d te volgen en te begeleiden is door regelmatig korte<br />

berichten te sturen over het k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> de klas met daar<strong>in</strong><br />

positieve <strong>in</strong>formatie hoe het k<strong>in</strong>d vooruitgaat, maar ook<br />

een aantal aandachtspunten waar de ouder kan helpen<br />

of toezien. Een ouder leest het bericht en tekent dat het<br />

gelezen is en kan over de school en het schoolwerk praten<br />

met het k<strong>in</strong>d. De ouder kan zelf een bericht terug sturen als<br />

er bepaalde <strong>in</strong>formatie is die <strong>in</strong>vloed heeft op het leren van<br />

het k<strong>in</strong>d, zoals ziekte of gebrek aan slaap.<br />

De school kan niet <strong>in</strong> de thuissituatie treden, maar het is<br />

mogelijk ouders meer bewust te maken van wat de school<br />

van hen verwacht en handvatten aan te bieden hoe dit te<br />

realiseren, door ouderavonden, workshopavonden of korte<br />

tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen te organiseren.


86<br />

Ouders actief <strong>in</strong> de school<br />

Wat<br />

Een succesvolle school helpt een leerl<strong>in</strong>g om het maximale uit<br />

zichzelf te halen. Maar leren is geen aangelegenheid van de<br />

school alleen. We zagen al <strong>in</strong> het vorige leesstuk dat de rol van<br />

ouders belangrijk is. Behalve thuis kunnen de ouders ook iets b<strong>in</strong>nen<br />

de school betekenen.<br />

Door de ouders actief betrokken te maken wordt de drempel tussen<br />

school en thuis verlaagd. Ouders komen dan makkelijker de<br />

school b<strong>in</strong>nen en leerkrachten maken makkelijker contact met de<br />

ouders. Door gebruik te maken van de hulp en <strong>in</strong>zet van ouders<br />

ontstaat er een samenwerk<strong>in</strong>g tussen school en ouders. Als een<br />

school hieraan werkt, gaat de kwaliteit van de school vooruit. Ervar<strong>in</strong>gen<br />

laten zien dat ouders actiever worden als ze zich welkom<br />

voelen op school en positief benaderd worden door de schoolleider<br />

en de leerkrachten. Voor sommige ouders is de drempel<br />

van de school hoog en ze verwachten enkel slecht nieuws als ze<br />

aangesproken worden. Vaak zijn ouders het ook niet gewend dat<br />

ze een actieve rol kunnen of mogen spelen <strong>in</strong> de school. Maar als<br />

het lukt om de ouders actief te krijgen, dan kan de school daar<br />

veel voordeel uithalen wat uite<strong>in</strong>delijk de leerl<strong>in</strong>gen ten goede<br />

komt.<br />

Wat is de puzzel<br />

Willen we ouders <strong>in</strong> de school Ja of nee Zijn ouders niet te<br />

lastig Of kunnen ze de school juist helpen Houden we ze buiten<br />

de poort of zetten we die poort open<br />

Scholen klagen over gebrek aan <strong>in</strong>teresse van ouders. Ouders klagen<br />

over gebrek aan <strong>in</strong>formatie van scholen. Ze worden meestal<br />

naar school geroepen als er iets aan de hand is. Dat is dan geen<br />

goed voorteken.<br />

Gebrek aan communicatie, gebrek aan participatie en gebrek aan<br />

mee mogen denken maken dat de ouders niet persoonlijk betrokken<br />

raken. B<strong>in</strong>nen scholen is men soms onzeker over de rol van<br />

ouders en hoe ver hun betrokkenheid mag gaan. Men is nog vaak<br />

bang voor teveel bemoeienissen van ouders: waar is de grens<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Hoe kan de school beter <strong>in</strong> gesprek geraken met ouders Hoe<br />

kunnen ouders actief deelnemen aan het schoolgebeuren en hoe<br />

krijgen ouders <strong>in</strong>spraak <strong>in</strong> de school<br />

Wat is de wens<br />

Het is de droom dat <strong>in</strong> elke school ouders actief meewerken <strong>in</strong><br />

de school door:<br />

1. Regelmatige positieve contacten tussen school en ouders<br />

2. Het creëren van verschillende mogelijkheden <strong>in</strong> de school<br />

voor actieve ouderdeelname<br />

3. Inspraak voor ouders bij het schoolgebeuren.<br />

Het positieve effect van deze factoren is <strong>in</strong> verschillende studies<br />

aangetoond (Marzano 2007, p. 40). Door aan deze drie punten te<br />

werken, zal bij de ouders de <strong>in</strong>teresse voor en de betrokkenheid<br />

bij de school toenemen.<br />

Hoe<br />

1. Het verbeteren van de communicatie op school<br />

Echte communicatie is een tweericht<strong>in</strong>gsproces. Veel gebruikte<br />

communicatiemiddelen, zoals (nieuws)brieven,<br />

bullet<strong>in</strong>s en brochures, zijn goede middelen om ouders<br />

te <strong>in</strong>formeren, vandaar hun populariteit, maar leiden niet<br />

tot een gesprek. Daarvoor werken andere manieren van<br />

communicatie weer wel. Dit kan bijvoorbeeld gedurende<br />

ouderavonden, gesprekken tussen ouders en leerkrachten<br />

na schooltijd, spreekuur, telefonische gesprekken met<br />

ouders, gebruik van e-mail en <strong>in</strong>ternet en huisbezoeken.<br />

Gesprekken verlopen het gemakkelijkst als het accent ligt<br />

op positieve ervar<strong>in</strong>gen met het k<strong>in</strong>d en gebeurtenissen<br />

<strong>in</strong> de school. Als er dan eens over moeilijker zaken moet<br />

gepraat worden zal dit makkelijker verlopen. Deze balans<br />

tussen het positieve en het m<strong>in</strong>der positieve is belangrijk.<br />

2. Het verbeteren van de deelname van ouders (participatie)<br />

Participatie van ouders bij activiteiten van de school stimuleert<br />

’ownership’ (eigenaarschap). De school kan gelegenheden<br />

opzetten waar ouders als vrijwilligers kunnen optreden.<br />

Dit kunnen buitenschoolse activiteiten zijn zoals<br />

sportdagen of een feestavond, maar het kan ook tijdens


de schooluren als gastspreker of als assistent voor de adm<strong>in</strong>istratie<br />

of een leerkracht, of na schooluren als klusjesouders.<br />

De school kan op een vel papier een overzicht<br />

maken van de activiteiten van het schooljaar en deze aan<br />

het beg<strong>in</strong> van het schooljaar uitreiken. Vervolgens wordt<br />

alles verzameld en gecoörd<strong>in</strong>eerd door een leerkracht van<br />

de school.<br />

3. Het geven van <strong>in</strong>spraak aan ouders<br />

De meeste kans op een blijvende en positieve verander<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> betrokkenheid van de ouders ontstaat, wanneer<br />

degenen die door bepaalde besliss<strong>in</strong>gen worden<br />

beïnvloed, betrokken worden bij het regelen en het nemen<br />

van die besliss<strong>in</strong>gen. Ouders hebben vooral <strong>in</strong>teresse voor<br />

besliss<strong>in</strong>gen met betrekk<strong>in</strong>g tot onderwijsprogramma’s en<br />

activiteiten die een direct effect hebben op de prestaties<br />

en het welzijn van hun k<strong>in</strong>deren.<br />

Inspraak wordt verkregen door het <strong>in</strong>stellen van bepaalde<br />

structuren <strong>in</strong> de school waar ouders deel van kunnen<br />

uitmaken. Best bekend is de oudercommissie of ouderraad<br />

waar<strong>in</strong> zowel ouders als leerkrachten zitten. Veel oudercommissies<br />

zien het als hun taak de school te ondersteunen<br />

met een aantal projecten, die niet onmiddellijk<br />

door de school kunnen gerealiseerd worden. De keuze van<br />

projecten ligt gewoonlijk bij de oudercommissie zelf.<br />

Een schoolbestuur is een andere vorm van ouderbetrokkenheid<br />

en staat weer boven de oudercommissie. Dit<br />

bestuur heeft nog meer directe <strong>in</strong>spraak <strong>in</strong> de werk<strong>in</strong>g van<br />

de school door vaststell<strong>in</strong>g van het beleid, de onderwijsprogramma’s,<br />

het coörd<strong>in</strong>eren van allerlei activiteiten <strong>in</strong><br />

de school, samenwerk<strong>in</strong>g met alle ouders door het opstellen<br />

van een activiteitenkalender en het implementeren en<br />

evalueren van programma’s <strong>in</strong> de school.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

Bij gesprekken tussen ouders en leerkrachten is het belangrijk<br />

dat beiden zich volwaardige partners voelen, elk met eigen<br />

expertise en met een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor<br />

de opvoed<strong>in</strong>g van het k<strong>in</strong>d. Sommige ouders hebben zelf niet<br />

veel gestudeerd wat soms een hoge drempel naar de school<br />

toe vormt. Dat is jammer want ouders hebben zeker <strong>in</strong>teressante<br />

kennis en ervar<strong>in</strong>gen om <strong>in</strong> te brengen. Door respect en<br />

vertrouwen kan de school aantonen dat ouders gezien worden<br />

als belangrijke partners met veel kennis over het k<strong>in</strong>d.<br />

Als verschillende culturen en taalachtergronden <strong>in</strong> eenzelfde<br />

school vertegenwoordigd zijn, is het raadzaam contacten met<br />

de ouders <strong>in</strong> de taal van de ouders te doen of tijdens grote vergader<strong>in</strong>gen<br />

te zorgen voor vertal<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de belangrijkste talen,<br />

die gesproken worden door ouders en leerl<strong>in</strong>gen. Schriftelijke<br />

communicatie kan <strong>in</strong> meerdere talen gebeuren. Directe communicatie,<br />

persoonlijk of per telefoon of e-mail, kan gebeuren<br />

<strong>in</strong> de taal van de ouders, die men aanspreekt. Het gebruik van<br />

de eigen taal verwijdert een grote h<strong>in</strong>dernis voor contact tussen<br />

ouders en school, zeker voor ouders die zelf niet zo goed<br />

Nederlands praten.<br />

Het is belangrijk de nodige tijd te plannen voor een echt<br />

gesprek, anders blijft het hangen <strong>in</strong> mededel<strong>in</strong>gen van de leerkracht<br />

over het k<strong>in</strong>d. Het is aan te raden ouders ook <strong>in</strong> de<br />

gelegenheid te stellen om zelf een gesprek aan te vragen.<br />

Het is belangrijk dat leerkrachten de k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> de klas goed<br />

kennen. Wanneer de leerkracht regelmatig met de ouders of<br />

opvoeders praat over de leerl<strong>in</strong>g, wordt getoond dat de leerkracht<br />

<strong>in</strong>teresse heeft <strong>in</strong> het k<strong>in</strong>d.<br />

Bij beg<strong>in</strong>nende contacten met ouders is het goed basis<strong>in</strong>formatie<br />

te verzamelen zoals:<br />

• Wat verwachten de ouders of opvoeders zelf van de<br />

school<br />

• Wat zijn de <strong>in</strong>teresses van het k<strong>in</strong>d, waar is het goed<br />

<strong>in</strong>, waar houdt het wel of niet van<br />

• Hoe zouden ze graag op de hoogte gehouden worden<br />

over het k<strong>in</strong>d en de school<br />

• Welke <strong>in</strong>formatie is nuttig voor henzelf als ouder of opvoeder<br />

• Op welke manier zouden ze betrokken kunnen worden<br />

bij wat gebeurt <strong>in</strong> de school<br />

Het wordt gemakkelijker ouders te betrekken door tijdstippen<br />

te creëren die gunstig zijn voor ouders. Tijdens de schooluren<br />

zijn veel ouders op het werk en kunnen zich niet gemakkelijk<br />

vrijmaken om naar de school te komen.<br />

Succesvolle ouderparticipatieprogramma’s geven vaak vooraf<br />

aan de ouders aan wat er van hen verwacht wordt. Door geschikte<br />

werv<strong>in</strong>gstechnieken kunnen de beste personen voor<br />

de taak gekozen worden. Het kan nodig zijn leerkrachten zelf<br />

te begeleiden hoe ze effectief met ouders kunnen werken.<br />

Hoewel ouderhulp <strong>in</strong> pr<strong>in</strong>cipe kosteloos gebeurt, kunnen er<br />

toch andere kosten verbonden zijn aan het <strong>in</strong>zetten van ouders,<br />

bijvoorbeeld kosten aan materiaal of een tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g vooraf.<br />

87


88<br />

Betrek de buurt!<br />

De directe omgev<strong>in</strong>g van de school kan leren veel aantrekkelijker<br />

en relevanter maken, als er goed gebruik van gemaakt wordt. Het<br />

is leuk als k<strong>in</strong>deren af en toe op stap kunnen gaan om buiten te<br />

leren. Een w<strong>in</strong>kel of een bedrijf <strong>in</strong> de buurt kan een <strong>in</strong>teressante<br />

leerervar<strong>in</strong>g worden.<br />

Als de k<strong>in</strong>deren er bijvoorbeeld komen met de leerkracht om<br />

hun kennis van rekenen toe te passen, moet omu sneisi (ch<strong>in</strong>ese<br />

w<strong>in</strong>kelier) dat wel van te voren<br />

weten. De keuze en organisatie<br />

van buitenschoolse activiteiten<br />

kan veel voordeel halen uit<br />

goede relaties met ouders.<br />

Leerkrachten wonen niet altijd<br />

<strong>in</strong> de directe omgev<strong>in</strong>g van de<br />

school. Daardoor wordt soms<br />

de mogelijkheid om de buurt<br />

en de lokale gemeenschap bij<br />

het schoolgebeuren te betrekken<br />

over het hoofd gezien. De<br />

buurt kan echter zeer goed<br />

aangewend worden bij het<br />

leren of kan, door directe contacten,<br />

uitgroeien tot een belangrijke<br />

partner van de school.<br />

Betrokkenheid van de gemeenschap<br />

kan het leren <strong>in</strong> de klas<br />

versterken door de kennis en<br />

ervar<strong>in</strong>g, die <strong>in</strong> de omgev<strong>in</strong>g<br />

aanwezig is te gebruiken.<br />

De buurt is niet enkel een<br />

leeromgev<strong>in</strong>g, maar kan ook<br />

de school ondersteunen.Veel<br />

mensen <strong>in</strong> de omgev<strong>in</strong>g zijn<br />

ouders van k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> de<br />

school of hebben daar vroeger<br />

k<strong>in</strong>deren gehad. Door daarop <strong>in</strong><br />

te spelen kan heel wat goede<br />

wil voor de school gegenereerd<br />

worden. Door goede communicatie<br />

met de buurtbewoners,<br />

bijvoorbeeld door een <strong>in</strong>formatieavond,<br />

kan hun betrokkenheid<br />

vergroot worden en kan<br />

bereidheid gecreëerd worden<br />

de school te ondersteunen.<br />

Onmogelijke projecten blijken<br />

dan <strong>in</strong>eens wel mogelijk!<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

De buurt kennen gebeurt op verschillende manieren. De<br />

school kan zich een beeld vormen van het aantal mensen<br />

<strong>in</strong> de buurt, de gemiddelde leeftijd van buurtbewoners, bevolk<strong>in</strong>gsgroepen,<br />

buurtorganisaties actief <strong>in</strong> de buurt, of de<br />

school kan geografisch de buurt proberen af te bakenen.<br />

Is de buurt het gebied waar alle leerl<strong>in</strong>gen vandaan komen<br />

of is de buurt ook het gebied rond de school waar mensen<br />

wonen met <strong>in</strong>teressante beroepen, w<strong>in</strong>kels, openbare<br />

plaatsen zoals een bibliotheek, een buurthuis of parken en<br />

speelple<strong>in</strong>en.<br />

Alle leerkrachten zouden de buurt moeten kennen. Dat kan<br />

door een buurt<strong>in</strong>ventarisatie te doen. Leerl<strong>in</strong>gen en ouders<br />

kunnen hierbij helpen. Iemand uit de buurt kan een uiteenzett<strong>in</strong>g<br />

geven aan het leerkrachtenteam over wat leeft <strong>in</strong><br />

de buurt. Kennis van de buurt geeft aan waar de mogelijkheden<br />

liggen om de buurt te gebruiken als leergebied.<br />

Interessante personen kunnen uitgenodigd worden door de<br />

school en boeiende plaatsen kunnen bezocht worden. Voor<br />

projecten <strong>in</strong> de school kan steun van de buurt verkregen<br />

worden. Grote bedrijven kunnen f<strong>in</strong>ancieel bijdragen, andere<br />

kunnen een materiële bijdrage of directe werkkrachten<br />

leveren. Als de school en de buurt elkaar kennen, kan dit<br />

gemakkelijker verkregen worden. Daar kan tegenover staan<br />

dat de k<strong>in</strong>deren leren goed met de buurt om te gaan, geen<br />

vuil te smijten op de grond, niets kapot te maken en beleefd<br />

te zijn tegen de bewoners. De school kan via wandel<strong>in</strong>gen<br />

en lessen een positieve <strong>in</strong>vloed hebben op het gedrag van<br />

de leerl<strong>in</strong>gen b<strong>in</strong>nen en buiten de school.


Interview Cynthia Rozenblad<br />

Benader een k<strong>in</strong>d zoals je<br />

zelf benaderd wilt worden<br />

We kunnen niet zonder elkaar. We kunnen absoluut niet zonder<br />

elkaar. En je moet <strong>in</strong> alle eerlijkheid met iedereen proberen samen<br />

te werken. Misschien is het een utopie, maar ik heb toch wel<br />

het gevoel dat <strong>in</strong> de kle<strong>in</strong>e omgev<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> ik mij beweeg, ik<br />

<strong>in</strong> staat ben geweest een kle<strong>in</strong>e verander<strong>in</strong>g teweeg te brengen<br />

door samen te werken, waardoor het er toch wel iets beter aan<br />

toeg<strong>in</strong>g toen ik wegg<strong>in</strong>g. En daarom zeg ik: ‘Wees er voor en met<br />

de mensen’.<br />

Het is niet zozeer wat je allemaal leert aan een k<strong>in</strong>d om te lezen<br />

en te schrijven, maar het is heel belangrijk om een k<strong>in</strong>d <strong>geloof</strong> te<br />

geven <strong>in</strong> zichzelf. <strong>Ik</strong> denk dat je daarmee erg veel bereikt. Echt<br />

waar.<br />

Cynthia Rozenblad, directeur ‘s Lands Hospitaal<br />

We streven ernaar om de verschillen tussen k<strong>in</strong>deren zo kle<strong>in</strong><br />

mogelijk te maken. We kunnen k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> achterstandssituaties<br />

stimuleren door ze te laten zien hoe waardevol zij zijn. Zeg eens<br />

wat vaker: ‘<strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> jou, ik reken op je, je bent waardevol voor<br />

mij’ en zelfs ‘<strong>Ik</strong> hou van je’. Dat is ontzettend belangrijk. Tot nu<br />

toe zeggen we dat te we<strong>in</strong>ig.<br />

We praten teveel <strong>in</strong> commandotaal<br />

‘Kom’, ‘Zit’, enzovoorts,<br />

zonder reken<strong>in</strong>g te houden met<br />

het negatieve gevoel dat daardoor<br />

ontstaat. <strong>Ik</strong> denk dat we<br />

aan iedere volwassene moeten aanleren om een k<strong>in</strong>d te benaderen<br />

zoals je zelf benaderd wilt worden. <strong>Ik</strong> denk dat dat ontzettend belangrijk<br />

is. Wil je dat men tegen je gilt Nee, dat wil je niet. Dus<br />

doe dat ook niet tegen het k<strong>in</strong>d. Vraag rustig aan het k<strong>in</strong>d waarom<br />

het doet zoals het doet. ‘Waarom pak je dit zo aan’, ‘Wat is<br />

de reden dat je je zo gedraagt’, ‘Kan het ook anders’ Op deze<br />

manier kan het k<strong>in</strong>d echt even stil staan bij zijn gedrag en hiervan<br />

bewust worden. Op deze manier voeden we onze toekomstige<br />

generaties op met zelfvertrouwen en komen we echt verder. Met<br />

schreeuwen en gillen bereiken we niets.<br />

Veel jongens en mannen gaan niet verder met hun opleid<strong>in</strong>g en<br />

zeggen vaak: ‘No, m’ e go wroko moni’. <strong>Ik</strong> moet geld verdienen.<br />

Dat geld verdienen komt nog wel, dat kun je nog wel even uitstellen.<br />

Het is veel belangrijker nog verder naar school te gaan.<br />

Dat geld is zo op, terwijl je kennis altijd behouden blijft. In het<br />

onderwijs moeten we veel meer naast de jongens gaan staan en<br />

m<strong>in</strong>der erboven. Verwijten maken aan jongens heeft geen z<strong>in</strong>, zo<br />

van: ‘Je bent lui, je doet dit niet, je doet dat niet.’ Je bevestigt<br />

Durf zelf het beg<strong>in</strong> van de verander<strong>in</strong>gen te zijn!<br />

ze dan alleen maar <strong>in</strong> hun gedrag, waardoor ze echt niets meer<br />

doen. Het werkt beter om hen positief te benaderen en hen te<br />

wijzen op de voordelen van een lange termijn plann<strong>in</strong>g waarbij<br />

ze de school eerst afmaken. Als we hier een programma voor<br />

ontwikkelen, kunnen we voorkomen dat deze jongens buiten de<br />

boot vallen. Overigens, de leerl<strong>in</strong>gen<br />

moeten wel weten wat<br />

wel en niet kan. Er moeten duidelijke<br />

grenzen gesteld worden<br />

op een prettige manier.<br />

Het is niet voldoende om alleen<br />

het k<strong>in</strong>d te benaderen. Je moet met de ouders praten, de ouders<br />

betrekken <strong>in</strong> het opvoed<strong>in</strong>gs- en onderwijsproces. Veel gez<strong>in</strong>nen<br />

leven nu m<strong>in</strong> of meer geïsoleerd, zonder enige sociale controle.<br />

Onderwijs blijft de motor om verder te komen. <strong>Ik</strong> denk dat we de<br />

Sur<strong>in</strong>aamse k<strong>in</strong>deren dat besef bij moeten brengen. We moeten<br />

een programma ontwikkelen waar<strong>in</strong> de ouders op hun verantwoordelijkheid<br />

gewezen wordt. Iedereen moet weer kunnen vragen:<br />

‘Waarom blijf je thuis, waarom hang je op de hoek’<br />

Wees niet bang om hier<strong>in</strong> verantwoordelijkheid te nemen. Neem<br />

het <strong>in</strong>itiatief, stuur processen aan en geef leid<strong>in</strong>g aan het samen<br />

zorgen voor positieve verander<strong>in</strong>gen. Laat anderen zien dat ze<br />

een steentje bijdragen en dat we samen echt iets bereiken.<br />

Jij, als leerkracht, kan wel degelijk iets aan een<br />

bestaande situatie veranderen. Dit is geen utopie,<br />

maar een feit, zolang je durft om <strong>in</strong>itiatieven te<br />

tonen, zolang je je <strong>in</strong>zet om samen met anderen<br />

voor verbeter<strong>in</strong>g te zorgen. Start gewoon nu.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

Jij kunt het!<br />

89


125<br />

Michael Wong Loi S<strong>in</strong>g


5<br />

Het krachtenveld:<br />

groeien is kansen bieden<br />

Kansen bieden, mensen <strong>in</strong><br />

beweg<strong>in</strong>g brengen, verder<br />

groeien en bloeien. Dit is<br />

allemaal belangrijk <strong>in</strong> het<br />

onderwijs. B<strong>in</strong>nen de school<br />

worden kansen voor leren<br />

gecreëerd voor de leerl<strong>in</strong>g<br />

die elke dag <strong>geloof</strong> heeft <strong>in</strong><br />

eigen kunnen. De leerkracht<br />

en de opvoeders dragen<br />

hieraan bij. Er is een grote<br />

nadruk op het belang van<br />

het behalen van goede resultaten van leerl<strong>in</strong>gen, aandacht voor<br />

positief leren en voor het <strong>in</strong>structiegedrag van leerkrachten. Het<br />

ontwikkelen van een goede <strong>in</strong>frastructuur op schoolniveau wordt<br />

gegarandeerd. Maar er is meer nodig.<br />

Een plant heeft een juist klimaat nodig voor groei. Licht <strong>in</strong> de<br />

vorm van zonneschijn, regelmatig water en voed<strong>in</strong>g, snoeien of<br />

extra ondersteun<strong>in</strong>g. Kortom: zorg, ruimte en bescherm<strong>in</strong>g. Dit<br />

alles levert prachtige kleurrijke bloemen op. Maar om deze bloei<br />

te garanderen en te stimuleren is er blijvende <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g nodig<br />

<strong>in</strong> het klimaat.<br />

Deze symboliek geldt ook voor het onderwijs. Onderwijs v<strong>in</strong>dt<br />

niet geïsoleerd plaats <strong>in</strong> de school. Er zijn allerlei krachten van<br />

<strong>in</strong>vloed zoals culturele, sociale en economische processen. In<br />

een stimulerende, zorgzame en voedende omgev<strong>in</strong>g komt ook het<br />

onderwijs optimaal tot bloei.<br />

De opbouw van het hoofdstuk is als volgt:<br />

1. we starten met het verhaal over de gewenste, ideale<br />

situatie<br />

2. vervolgens geven we een weergave van uitspraken uit<br />

alle districten<br />

3. we sluiten af met de achtergrond<strong>in</strong>formatie:<br />

- Het krachtenveld: vormgeven aan onderwijs<br />

Groeien is mensen kansen bieden en<br />

<strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g brengen.<br />

Groeien is geloven <strong>in</strong> jezelf en <strong>in</strong> anderen:<br />

je leerl<strong>in</strong>gen, je collega’s, je omgev<strong>in</strong>g.<br />

Werken aan groei<br />

betekent jezelf voeden<br />

maar ook je laten voeden.<br />

Dat doe je niet alleen<br />

maar samen met anderen.<br />

Wie ben ik<br />

Wie is de ander<br />

Waar wil ik naar toe<br />

Wat heb ik nodig<br />

Groeien met kracht<br />

Wat doet groeien<br />

Wat doet verwelken<br />

Groeien is <strong>in</strong>spireren.<br />

Inspireren is boeien en<br />

<strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g brengen<br />

altijd vanuit je eigen positie en visie.<br />

Groeien is willen veranderen<br />

<strong>in</strong> ontmoet<strong>in</strong>g met anderen.<br />

Telkens wordt een nieuw verhaal geschreven,<br />

het verleden laat los,<br />

een nieuwe toekomst wordt gecreëerd.<br />

91


Het <strong>in</strong>terview<br />

De droom<br />

Stel je eens voor: het is vandaag tien jaar later. Het onderwijs is<br />

volop <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g en tal van vernieuw<strong>in</strong>gen zijn tot bloei gekomen.<br />

De Raad van M<strong>in</strong>isters heeft een nieuwe wet aangenomen<br />

waar<strong>in</strong> vastgelegd is dat elk k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> de leeftijd van 4 tot 15 jaar<br />

aan het onderwijs moet deelnemen. Er is hard gewerkt, maar nog<br />

niet alle idealen zijn bereikt. Op een dag stapt een journalist van<br />

een landelijk dagblad de Kolibrieschool b<strong>in</strong>nen. Hij vraagt of meneer<br />

Sweet even tijd voor hem heeft. Het onderwijs heeft de laatste<br />

jaren niet altijd positief <strong>in</strong> het nieuws gestaan. Nu bereiken<br />

de journalist af en toe berichten die hoopgevend zijn en die hem<br />

nieuwsgierig hebben gemaakt.<br />

Meneer Sweet heeft zich goed op het gesprek voorbereid. Juf<br />

Naomi en juf Wendy zijn ook van de partij. Zij kunnen immers<br />

het beste over hun eigen ervar<strong>in</strong>gen spreken. Als de opnameapparatuur<br />

klaar ligt en iedereen aan tafel zit, gaat het <strong>in</strong>terview<br />

beg<strong>in</strong>nen.<br />

Een beetje zenuwachtig zijn de leerkrachten wel. Moeten ze alleen<br />

over de successen praten, of ook over een aantal d<strong>in</strong>gen die nog<br />

niet helemaal zijn bereikt<br />

92


‘Beste meneer Sweet’, zegt de<br />

journalist. ‘De laatste maanden<br />

bereiken me vaker positieve berichten<br />

over het onderwijs. Kunt<br />

u mij daar iets over vertellen’<br />

Meneer Sweet kijkt bedachtzaam<br />

en na een korte stilte komt hij<br />

met zijn antwoord. ‘<strong>Ik</strong> ben blij<br />

dat de krant positieve aandacht<br />

schenkt aan het onderwijs. De<br />

12.6 x 6.9 cm<br />

laatste jaren hebben we keihard<br />

gewerkt op onze school. Er kan<br />

geen onderwijs bestaan zonder<br />

de leerkracht. Zonder mijn leerkrachten<br />

had ik nooit het onderwijs<br />

van onze school kunnen verbeteren.<br />

We hebben veel moeite<br />

gedaan om ouders bij de school<br />

te betrekken. Dat was geen gemakkelijke<br />

zaak, want veel ouders<br />

hebben het druk het hoofd<br />

boven water te houden. Met veel<br />

moeite is het ons gelukt een ouderraad<br />

<strong>in</strong> het leven te roepen.<br />

Deze heeft er bijvoorbeeld voor<br />

gezorgd dat ons schoolerf goed is opgeknapt en er enkele speeltoestellen<br />

zijn geplaatst. Hierdoor hebben we meer contact met<br />

onze ouders gekregen. Soms helpen enkele ouders ons met<br />

klusjes en zo is gelukt om enkele lekkende daken te repareren.<br />

De ouderraad heeft ook met de districtscommissaris gesproken<br />

en met de directeur van onderwijs van het MINOV. Dankzij hen<br />

hebben we de school kunnen uitbreiden met enkele lokalen.’<br />

Verbeter<strong>in</strong>g betekent vooruitgang<br />

‘<strong>Ik</strong> zie dat u enkele leerkrachten heeft uitgenodigd voor dit <strong>in</strong>terview.<br />

Juf Naomi en juf Wendy, kunt u vertellen of er de laatste<br />

jaren echt vooruitgang is geboekt’<br />

Dit is dé kans voor de beide juffen, e<strong>in</strong>delijk wordt ook aan hen<br />

iets gevraagd. Meestal wordt er <strong>in</strong> de kranten over de leerkrachten<br />

gesproken, te we<strong>in</strong>ig wordt hun stem gehoord. Ze zijn er blij om.<br />

Juf Naomi neemt het woord. ’Wij v<strong>in</strong>den <strong>in</strong>derdaad dat we vooruitgang<br />

hebben geboekt. We werken nauw samen met het team,<br />

de ouders en het schoolhoofd. Dankzij de beg<strong>in</strong>nende decentralisatie<br />

hebben wij de beschikk<strong>in</strong>g gekregen over eigen middelen.<br />

De overheid stelt elk jaar een bedrag beschikbaar voor het onderhoud<br />

van het gebouw. We zijn er nog lang niet, we kunnen nog<br />

steeds f<strong>in</strong>anciële prikkels gebruiken van de overheid, maar een<br />

eerste stap is gezet.’ Juf Wendy vult aan: ‘We maken nu jaarlijks<br />

een schoolverbeterplan. Dat hebben we geleerd via de tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen<br />

die nu vaker plaatsv<strong>in</strong>den.’<br />

‘Is de rol van de overheid de laatste<br />

jaren veranderd Heeft u iets<br />

gemerkt’ vervolgt de journalist.<br />

Meneer Sweet haalt diep adem,<br />

een lastige vraag die niet eenvoudig<br />

met ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden<br />

is. ‘<strong>Ik</strong> merk dat de overheid<br />

de laatste jaren actiever is<br />

geworden. Er is een beter beleid<br />

geformuleerd voor het onderwijs.<br />

In vergelijk<strong>in</strong>g met vroeger<br />

worden de verbeter<strong>in</strong>gen van<br />

het onderwijs beter gecoörd<strong>in</strong>eerd.<br />

We voelen ons beter<br />

gesteund door de overheid. Nu<br />

we zelf kunnen beschikken over<br />

iets meer eigen geld, kunnen we<br />

sneller samen met de gemeenschap<br />

werken aan de verbeter<strong>in</strong>g<br />

van de gebouwen. Laatst heb ik<br />

nog een zaterdagochtend samen<br />

met een aantal ouders gewerkt<br />

aan het opknappen van de toiletgebouwen.<br />

’s Middags was een<br />

andere groep ouders met lekker<br />

eten gekomen. Ook de tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen voor schoolhoofden v<strong>in</strong>den nu<br />

vaker plaats. Dat moet ook wel, v<strong>in</strong>d ik. Alles wordt <strong>in</strong>gewikkelder.<br />

Vroeger was het allemaal makkelijker, maar nu wordt er<br />

veel meer van schoolhoofden verwacht. Nu weet ik bijvoorbeeld<br />

beter hoe ik mijn school kan leiden en zie ik verbeter<strong>in</strong>g bij de<br />

leerl<strong>in</strong>gen en de leerkrachten. We vormen veel meer een hechte<br />

groep die werkt aan beter leren <strong>in</strong> de school. De leerkrachten zijn<br />

nog meer betrokken en samen met de ouders wordt er aan hetzelfde<br />

doel gewerkt: beter onderwijs voor de k<strong>in</strong>deren. Change,<br />

zo weet ik nu, is everyone’s bus<strong>in</strong>ess en dat beg<strong>in</strong>t al aardig te<br />

lukken.’<br />

Mooie verhalen of...<br />

‘<strong>Ik</strong> moet ook realistisch zijn’, bekent meneer Sweet. ‘We hebben<br />

grote stappen voorwaarts gemaakt. Maar we zijn er nog niet<br />

helemaal. Nog steeds hosselen mijn leerkrachten na werktijd om<br />

voldoende <strong>in</strong>komen te vergaren. De <strong>in</strong>komens zijn nog niet op<br />

een voldoende niveau gebracht en het leven wordt toch steeds<br />

duurder. Er zijn dus naast de mooie verhalen over vooruitgang,<br />

ook m<strong>in</strong>der leuke verhalen te vertellen. De mooie verhalen gaan<br />

over bijvoorbeeld de jaarcijfers die steeds beter samengesteld en<br />

gepresenteerd worden. Uit de jaarlijkse cijfers blijkt dat het aantal<br />

leerl<strong>in</strong>gen dat deelneemt aan het onderwijs is toegenomen, het<br />

aantal drop-outs en zittenblijvers drastisch is verm<strong>in</strong>derd en het<br />

aantal geslaagden toegenomen is. De leermiddelenvoorzien<strong>in</strong>g is<br />

93


goed op gang gekomen en de k<strong>in</strong>deren zijn blij met hun<br />

nieuwe actuele leerboeken. Maar m<strong>in</strong>der leuk is dat de<br />

klassen nog steeds te groot zijn om alle k<strong>in</strong>deren voldoende<br />

aandacht te geven. Er is meer hulp <strong>in</strong> de klas<br />

nodig om alle k<strong>in</strong>deren gelijke kansen te kunnen bieden.<br />

Ook hebben we nog steeds onvoldoende f<strong>in</strong>anciële middelen<br />

op school.’<br />

Honderd jaar vooruitdenken<br />

is denken aan de toekomst<br />

‘Hoe ziet u dat juf Naomi’ vraagt de journalist. Juf<br />

Naomi kijkt verrast op en zegt: ‘<strong>Ik</strong> ken een Ch<strong>in</strong>ese wijsheid,<br />

die zegt het volgende: Wanneer je een jaar vooruit<br />

denkt, plant dan zaad. Wanneer je tien jaar vooruit<br />

denkt, plant een boom. Maar als je honderd jaar vooruit<br />

wil denken, onderwijs dan het volk.’<br />

‘Dat zijn prachtige woorden, juf Naomi. Kunt u aan de<br />

lezers uitleggen wat u bedoelt’ vraagt de journalist.<br />

94<br />

‘Kijk, we zijn de laatste jaren vooruitgegaan en dat is<br />

belangrijk. De overheid ondersteunt ons steeds meer<br />

en luistert naar de stem van de onderwijsmensen. Wij<br />

maken immers toch elke dag het onderwijs <strong>Ik</strong> v<strong>in</strong>d dat<br />

het onderwijs de verantwoordelijkheid is van iedereen en<br />

als we samen deze verantwoordelijkheid nemen, kunnen<br />

we prachtige resultaten boeken. Wij leerkrachten kunnen<br />

dat echter niet alleen. Wij hebben de erkenn<strong>in</strong>g van<br />

de samenlev<strong>in</strong>g nodig. Ons beroep moet blijvend op een<br />

hoge plaats gezet worden.’ Juf Wendy voegt eraan toe:<br />

‘Dat is nu net de taak van de overheid en de politiek. Als<br />

de overheid ons blijft steunen en voldoende positieve<br />

prikkels geeft, kunnen we nog beter ons werk doen.<br />

We moeten verder vooruitkijken. Wil je je land ontwikkelen<br />

en een goede plaats verwerven <strong>in</strong> de wereld, dan<br />

zul je het onderwijs voortdurend moeten ondersteunen<br />

en helpen om deze ontwikkel<strong>in</strong>g mogelijk te maken. Er<br />

zijn veel krachten die <strong>in</strong>werken op het huidige onderwijs.<br />

Maar bovenaan moet staan, dat onze k<strong>in</strong>deren straks<br />

onze toekomst zullen bepalen. Alleen samen kunnen we<br />

zorgen voor <strong>in</strong>spirerende en uitdagende onderwijservar<strong>in</strong>gen<br />

voor onze k<strong>in</strong>deren.’<br />

De journalist is blij met de openhartigheid van deze<br />

mensen. Hij heeft nu zelf positieve verhalen gehoord,<br />

maar hij ziet ook wel degelijk dat er nog veel voor verbeter<strong>in</strong>g<br />

vatbaar is. Opgewekt stapt hij <strong>in</strong> zijn auto nadat<br />

hij iedereen bedankt heeft. De volgende dag staat er <strong>in</strong><br />

de krant een mooi artikel:<br />

‘Verbeter de wereld en beg<strong>in</strong> met het onderwijs!’


Interview Walter Dwarkas<strong>in</strong>gh<br />

Voor goed onderwijs moeten we ons iedere dag <strong>in</strong>zetten<br />

Er zijn veel scholen <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>, zo’n<br />

twee- tot driehonderd. Om die allemaal<br />

te bereiken, kun je gaan clusteren.<br />

Een begeleider of consultant kan een<br />

aantal clusters toegewezen krijgen.<br />

Begeleid<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>spectie vervullen een<br />

sleutelfunctie. Willen we vooruitgaan,<br />

dan zijn kwaliteitslessen een eerste<br />

eis.<br />

De <strong>in</strong>specteur is er dan om de leerkrachten<br />

alert te houden door onverwachts<br />

langs te komen en naar lesvoorbereid<strong>in</strong>gen<br />

te vragen. Voor goed<br />

onderwijs moeten we ons iedere dag<br />

weer <strong>in</strong>zetten.<br />

Wil je als land concurrerend zijn, dan<br />

moet je een goed opgeleide bevolk<strong>in</strong>g hebben. Niet alleen vanuit<br />

het arbeidsperspectief, maar vooral ook vanuit het oogpunt van<br />

het gemeenschapsleven.<br />

Wordt het onderwijs beter<br />

van betere opleid<strong>in</strong>gen en<br />

tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen <strong>Ik</strong> denk het<br />

niet. Die bijgeschoolde leerkracht<br />

beg<strong>in</strong>t enthousiast<br />

met nieuwe methodes van<br />

klassenmanagement, didactische werkvormen, enzovoort. De<br />

tweede week ook nog, maar veel langer houdt hij het niet vol.<br />

Je ziet hier een bots<strong>in</strong>g tussen vernieuw<strong>in</strong>g en de bestaande<br />

schoolcultuur. De rest van het team reageert lauw. Daarom: het<br />

hele schoolteam moet getra<strong>in</strong>d worden, niet één <strong>in</strong>dividu.<br />

Het beroepsleven is belangrijk, maar <strong>in</strong> de moderne economie is<br />

Walter Dwarkas<strong>in</strong>gh, onderwijskundig adviseur<br />

Scholen kunnen vernieuwd worden als nieuwe leerkrachten<br />

structureel datgene toepassen<br />

wat ze op de lerarenopleid<strong>in</strong>g geleerd hebben<br />

het sterk aan verander<strong>in</strong>gen onderhevig.<br />

Een specialisatie kan overbodig worden<br />

en dan is herschol<strong>in</strong>g nodig. Daarom<br />

heeft het m<strong>in</strong>isterie gekozen voor een<br />

uitbreid<strong>in</strong>g met drie jaar van het basisonderwijs.<br />

Letterlijk voor de basis.<br />

Vierjarige vakopleid<strong>in</strong>gen kunnen dan<br />

<strong>in</strong>gekort worden. Daardoor kun je je <strong>in</strong><br />

de maatschappij sneller aanpassen en<br />

kan het onderwijs aan de vraag van de<br />

arbeidsmarkt voldoen.<br />

Een reëel gevaar van gemoderniseerde<br />

vakopleid<strong>in</strong>gen is dat je mensen opleidt<br />

voor het buitenland. Zoals de Caricom<br />

waar de grenzen weggevallen zijn voor<br />

professionals. Dus mensen opleiden is<br />

één zaak, ervoor zorgen dat je ze kunt behouden, is een andere.<br />

Daarom moeten er hier goed betaalde jobs beschikbaar zijn. Dat<br />

<strong>in</strong>zicht beg<strong>in</strong>t door te breken<br />

bij de politici. Om de<br />

m<strong>in</strong>isteries te runnen wil de<br />

overheid nu kader, mensen<br />

op niveau. Een probleem<br />

is dan weer dat de overheid<br />

b<strong>in</strong>nen <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> moet<br />

concurreren met het bedrijfsleven,<br />

en het land met andere landen. Voor het hoger kader<br />

worden de salarissen al opgetrokken; voor de lagere niveaus is<br />

men nog altijd niet zo ver.<br />

Dat juist de werkende bevolk<strong>in</strong>gslaag <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

blijft is van wezenlijk belang voor de welvaart en<br />

successen van <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

95


Uit de districten<br />

Een ontspannen prettige relatie met de gemeenschap<br />

waar<strong>in</strong> je werkt, je schoolteam<br />

en leerl<strong>in</strong>gen is belangrijk. Er moet wederzijds<br />

respect zijn. (Dora Baisie, Para)<br />

Er zijn mensen <strong>in</strong> het onderwijs die het beste voor hebben met<br />

het onderwijs. Ze zijn de ‘pushers’ zij nemen <strong>in</strong>itiatieven ten<br />

bate van het groter belang. Positivie voorbeeldfiguren zijn belangrijk<br />

voor iedereen. (Wilgo Leslie Demon, Paramaribo)<br />

Dat je elke dag nieuwe d<strong>in</strong>gen beleeft met<br />

leerl<strong>in</strong>gen. Wat mensen enthousiast en gemotiveerd<br />

maakt, is dat ze een bijdrage leveren<br />

aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van ons land.<br />

(Melissah Tiropawiro, Wanica)<br />

96<br />

In <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> worden er verschillende talen gesproken. Als onderwijsgevende<br />

moet je teruggaan naar de moedertaal en een k<strong>in</strong>d<br />

begrijpt de les dan beter. (Marijke Jozefzoon, Brokopondo)<br />

Mijn beste positieve ervar<strong>in</strong>g met onderwijs - vooral ook<br />

omdat ik er zelf aan mee mocht werken - was het leren<br />

van de rechten en plichten aan de k<strong>in</strong>deren en ze hiervan<br />

bewust te maken. We maakten tien rechten en plichten<br />

die op school nageleefd moesten worden. Op basis van<br />

deze regels werd er een onderwijsbeurs georganiseerd.<br />

Hieruit vloeide voort dat er op elke school een child right<br />

promotor aangesteld werd. Zo’n persoon moet erop<br />

toezien dat deze regels nageleefd worden. <strong>Ik</strong> vond het leuk<br />

om hieraan te werken omdat ik het proces <strong>in</strong> twee districten<br />

mocht begeleiden.<br />

(Marlies Obergh-Boëtius, Marowijne)<br />

Er zijn geen grenzen. Er is leven <strong>in</strong> het onderwijs dus<br />

er moet steeds vernieuw<strong>in</strong>g komen. Waarder<strong>in</strong>g moet<br />

vanuit het m<strong>in</strong>isterie gaan en stimulans moet steeds<br />

gegeven worden, zodat leerkrachten geholpen worden<br />

om goed te fungeren. (Anne-Rita L<strong>in</strong>gers, Commewijne)<br />

Als je met een probleem zit, is het altijd raadzaam om<br />

advies te vragen aan iemand met meer ervar<strong>in</strong>g. Pas je<br />

dat advies toe, dan merk je op dat het werkelijk helpt.<br />

(Verg<strong>in</strong>ia Alwanahi-Arichero, Marowijne)<br />

If you fail to plan,<br />

your plan will fail.<br />

(Ingrid Karta-B<strong>in</strong>k,<br />

Commewijne)<br />

De staat moet het onderwijs op nummer<br />

1 plaatsen op hun ranglijst.<br />

(Albert Aboikoni, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

De gemeenschap werd gestimuleerd en getra<strong>in</strong>d om zelfstandig projecten<br />

te starten. Door de volledige <strong>in</strong>zet van de gemeenschap is het<br />

ons gelukt een bestaand park weer attractief te maken. (Gitana Plak,<br />

Coronie)<br />

Onderwijs op<br />

maat aanbieden<br />

op werkelijkheid<br />

gericht. (Malone,<br />

Nickerie)<br />

Toen ik voor het eerst voor<br />

een klas met vijfenveertig<br />

leerl<strong>in</strong>gen stond, dacht ik:<br />

hoe en waar moet ik mee<br />

beg<strong>in</strong>nen <strong>Ik</strong> werd gelukkig<br />

bijgestaan door het schoolhoofd<br />

en de overige collega’s.<br />

(Renate Schalkwijk,<br />

Brokopondo)<br />

Maak scholen<br />

zelfstandig, dat is<br />

belangrijk.<br />

(Chotoe, Nickerie)


Onderwijs is mensvormend en<br />

niet kennisvormend.<br />

(Robby Morroy, Paramaribo)<br />

Van een ukkie een m<strong>in</strong>ister<br />

worden of van niets iets worden.<br />

(Verranah, Saramacca)<br />

Toen ik kle<strong>in</strong> was en naar school g<strong>in</strong>g, kon ik nog niet beseffen<br />

wat het allemaal <strong>in</strong>hield. Maar naarmate ik ouder werd en<br />

meer leerde, zag ik <strong>in</strong> wat een leerkracht betekende. Toen zei<br />

ik tot mezelf: ‘<strong>Ik</strong> wil zo graag zijn als de leerkracht of iemand<br />

anders die het gemaakt heeft <strong>in</strong> de maatschappij’. (Eduart<br />

C., Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

Thuis en op school had ik altijd een luisterend<br />

oor. Je leert van je ouders en op<br />

school. (Denise Doorson, Coronie)<br />

Dynamiek <strong>in</strong> het onderwijs geeft goede impulsen. Mensen,<br />

leerkrachten, die <strong>in</strong> staat zijn om de leerstof boeiend over<br />

te brengen. (Remy Clenem, Marowijne)<br />

De beste ervar<strong>in</strong>g heb ik van mijn moeder. Ze heeft me altijd geleerd om<br />

uit het negatieve het positieve te halen. Dat ik niet bang moest zijn om<br />

fouten te maken. (Hilman, Wanica)<br />

Je leert door vallen en opstaan.<br />

(Melissah Tiropawiro, Wanica)<br />

De beste leerervar<strong>in</strong>g is met mijn zoontje. <strong>Ik</strong> kan kennis<br />

en ervar<strong>in</strong>g met hem delen, tastbare voorbeelden geven.<br />

Mensen snappen d<strong>in</strong>gen zoveel beter als je met praktische<br />

voorbeelden werkt. (Mohamed S. Khodabaks, Coronie)<br />

De thuisomgev<strong>in</strong>g moet van dien aard zijn dat het<br />

onderwijsproces optimaal kan verlopen.<br />

(Harold Rusland, Saramacca)<br />

Het gaat niet alleen om bevoegde<br />

leerkrachten voor de<br />

klas, maar ook en vooral om<br />

bekwame leerkrachten.<br />

(Verranah S., Commewijne)<br />

Leren (naar school gaan)<br />

was een uitdag<strong>in</strong>g. Er was<br />

geen stroomvoorzien<strong>in</strong>g,<br />

watervoorzien<strong>in</strong>g en ik<br />

moest door een zwamp<br />

heen naar school lopen.<br />

De leefomgev<strong>in</strong>g en familie<br />

waren een stimulans, motivatie<br />

en push voor mij<br />

om de studie af te ronden<br />

voor een beter leven. <strong>Ik</strong><br />

wilde mijn k<strong>in</strong>deren niet<br />

<strong>in</strong> zo’n situatie groot<br />

brengen. (Charity Kalloe,<br />

Paramaribo)<br />

Als vrijwilliger g<strong>in</strong>g ik samen met anderen, met volwassenen en k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> de buurt, uit verschillende<br />

culturen verbroederen. Dit heeft geleerd hoe anderen met k<strong>in</strong>deren kunnen omgaan.<br />

De vergadermomenten waren een zeer positieve leerervar<strong>in</strong>g. (Anneke Djopawiro, Coronie)<br />

De leerkracht D’Abreu op<br />

de kweekschool is voor<br />

mij bijna de perfecte leerkracht<br />

geweest. Als het gaat<br />

om anderen te helpen het<br />

beste uit zichzelf te halen,<br />

moet je op de eerste plaats<br />

zelf het goede voorbeeld<br />

zijn. (Wasim<strong>in</strong> Soewarto,<br />

Saramacca)<br />

Het beste wat mijn vader me heeft geleerd, is dat<br />

we niet moeten kijken naar de situaties waar<strong>in</strong> je<br />

verkeert, maar juist meer om eruit te geraken. Dus<br />

altijd voor het beste streven. <strong>Ik</strong> heb de raad van mijn<br />

vader gevolgd. Dat betekent steeds hard studeren en<br />

hard werken om toch je doelen te bereiken. <strong>Ik</strong> voelde<br />

me geweldig dat ik leerkracht was geworden, want<br />

<strong>in</strong> die tijd (1973) was een leerkracht heel geweldig.<br />

Dus de ervar<strong>in</strong>g die ik hieruit leer, is letterlijk: Waar<br />

een wil is, is een weg.<br />

(Widiawatie Ramsoedit-Sitaram, Wanica)<br />

97


98<br />

Het krachtenveld:<br />

vormgeven aan onderwijs<br />

Wat<br />

Onze samenlev<strong>in</strong>g verandert snel. Dit vraagt een andere <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g<br />

van ons toekomstig onderwijs. Het vraagt om nieuwe competenties<br />

en vaardigheden van mensen. Het onderwijssysteem is erop<br />

gericht hieraan een bijdrage te leveren. Het biedt een aanbod dat<br />

de jongeren voorbereidt op hun taak om een actieve en positieve<br />

bijdrage te leveren aan de ontwikkel<strong>in</strong>g en welvaart van ons land<br />

en volk. Talenten van jonge mensen moeten hierb<strong>in</strong>nen voldoende<br />

kansen krijgen.<br />

De overheid is verantwoordelijk voor het formuleren van richt<strong>in</strong>ggevende<br />

voorwaarden <strong>in</strong> het onderwijs. Hierdoor kan het gewenste<br />

toekomstige mensbeeld verder gerealiseerd worden.<br />

Hier<strong>in</strong> gaat het om zaken als:<br />

- mens, aarde en duurzaam samenleven: respect voor<br />

menselijk leven <strong>in</strong> harmonie met het milieu<br />

- <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> eigen kunnen: emotionele zekerheid, zelfvertrouwen,<br />

en <strong>in</strong>itiatiefkracht<br />

- muliticulturele samenlev<strong>in</strong>g en saamhorigheid: bewust<br />

zijn van de multiculturele samenlev<strong>in</strong>g en respect voor de<br />

ethische, religieuze en andere verschillen<br />

- ken de geschiedenis en de identiteit van het volk van je<br />

land: een goed ontwikkeld respect voor de Sur<strong>in</strong>aamse<br />

culturele erfenis (verschillende groepen, geschiedenis, erfgoed,<br />

enzovoort)<br />

- demonstratie van vaderlandsliefde: een sterke b<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g met<br />

eigen land en volk en de oriëntatie als wereldburger<br />

- meervoudige vaardigheden (multi-skilled people): de beschikbaarheid<br />

van verschillende vaardigheden, onafhankelijk<br />

en kritisch kunnen denken en het gericht zijn op<br />

de toepass<strong>in</strong>g van kennis en feiten voor de oploss<strong>in</strong>g van<br />

problemen<br />

- <strong>in</strong> een gezond lichaam is een gezonde geest gehuisvest:<br />

het vermogen om fysiek, mentaal, sociaal en geestelijk<br />

welzijn te beheersen en bij te dragen tot de gezondheid en<br />

welvaart van de gemeenschap (MINOV 2004b).<br />

• standaarden van de overheid (zoals e<strong>in</strong>dtermen,<br />

kwaliteitseisen)<br />

• de werk<strong>in</strong>g van de overheid (<strong>in</strong>spectie, begeleid<strong>in</strong>g,<br />

examenbureau, zorgstructuur)<br />

• de <strong>in</strong>frastructuur van gebouwen en voorzien<strong>in</strong>gen.<br />

- Internationale ontwikkel<strong>in</strong>gen:<br />

• ideeën rondom het nieuwe leren met bijzondere aandacht<br />

voor <strong>in</strong>formatie en communicatietechnologie<br />

(ICT).<br />

- Internationale afspraken die <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> ondertekend heeft:<br />

• het k<strong>in</strong>derrechtenverdrag, dat s<strong>in</strong>ds de jaren ‘90 al pleit<br />

voor het recht op onderwijs voor ieder k<strong>in</strong>d. Hieruit<br />

voortgekomen zijn de millenniumdoelen (MDG’s) en<br />

de afspraken voor Education for all, waar<strong>in</strong> landen<br />

afgesproken hebben om ervoor te zorgen dat <strong>in</strong> 2015<br />

alle k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> de wereld kwaliteitsvol basisonderwijs<br />

kunnen genieten<br />

• ‘Special Needs Education’, een verplicht<strong>in</strong>g om bijzondere<br />

voorzien<strong>in</strong>gen te scheppen voor k<strong>in</strong>deren die<br />

extra hulp en aandacht nodig hebben <strong>in</strong> het onderwijs<br />

• het is voor <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> ook belangrijk om daarnaast <strong>in</strong><br />

het Caraïbisch Gebied afspraken te maken over gezamenlijke<br />

prioriteiten <strong>in</strong> CARICOM-verband. Al deze<br />

zaken hebben <strong>in</strong>vloed op de school en uite<strong>in</strong>delijk op<br />

de leer-kracht.<br />

Speciaal<br />

Onderwijs<br />

Onderwijs<br />

Beleid<br />

Wetgev<strong>in</strong>g<br />

Millennium<br />

doelstell<strong>in</strong>gen<br />

Missie en<br />

Visie<br />

Education<br />

for all<br />

F<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />

ICT<br />

Infrastructuur<br />

Onderwijs is geen geïsoleerd gebeuren. Veel krachten zijn van<br />

<strong>in</strong>vloed op ons onderwijs. We noemen er een aantal belangrijke<br />

zonder volledig te willen zijn:<br />

- De overheid:<br />

• met haar wetgev<strong>in</strong>g, visie en beleid (zoals bijvoorbeeld<br />

decentralisatie)<br />

• de <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g en toepass<strong>in</strong>g van de (vernieuwde) onderwijswetgev<strong>in</strong>g<br />

• de vastgestelde begrot<strong>in</strong>gsbudgetten<br />

Decentralisatie<br />

CARICOM<br />

Inspectie<br />

begeleid<strong>in</strong>g<br />

Zorgstructuur<br />

Inclusief<br />

onderwijs<br />

Standaarden<br />

Nieuwe Leren


Interview Hans Lim A Po<br />

Liefde voor leren stimuleren<br />

Wie is een sterker rolmodel voor de leerl<strong>in</strong>g dan de leerkracht<br />

Een gemotiveerde leerkracht met liefde voor het leren en een<br />

hoge betrokkenheid, geeft leerl<strong>in</strong>gen automatisch ook liefde voor<br />

het leren mee. Daarom is het zo belangrijk om te zorgen voor<br />

goede rolmodellen. Leerkrachten kunnen ervan bewust worden<br />

gemaakt dat hun rol van grote betekenis is. Dit betekent dat je<br />

eerst <strong>in</strong> z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g van de leerkrachten gaat <strong>in</strong>vesteren, <strong>in</strong> z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g<br />

van het onderwijs. De overheid heeft als taak dit als hoogste<br />

prioriteit te erkennen.<br />

Z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g is een basisbehoefte van de mens. Z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g is voor<br />

mij ‘liefde voor leren en werken’: z<strong>in</strong> halen uit wat je doet en<br />

wat bijdraagt aan de maatschappij. In alle levensfasen is z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g<br />

nodig. Z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g krijg je door te geloven <strong>in</strong> ‘een leven lang<br />

leren’, door te geloven <strong>in</strong> je eigen ontwikkel<strong>in</strong>g door wat je leert<br />

en doet.<br />

Hans Lim A Po, rector. FHR Institute for Social Studies<br />

Het onderwijs en het bijbehorende leren is één van de belangrijkste<br />

b<strong>in</strong>dende elementen van een samenlev<strong>in</strong>g. Het leren is<br />

onderdeel van het leven en het kan daarom handvatten geven om<br />

goed om te gaan met wat je <strong>in</strong> het leven tegenkomt. Dan heb ik<br />

het over fijne en nare d<strong>in</strong>gen.<br />

Dit houdt <strong>in</strong> dat je een visie op leren hebt die ervan uitgaat dat<br />

liefde voor leren, voor levenslang leren, belangrijk is. Het gaat<br />

niet om het leren uit een boek.<br />

Het gaat om het ontdekken van<br />

de manier van leren die bij jou<br />

past en om het zoeken naar je eigen<br />

ontwikkel<strong>in</strong>gsmogelijkheden.<br />

Ieder k<strong>in</strong>d heeft zijn eigen manier<br />

van leren. Door hier <strong>in</strong> het onderwijs<br />

reken<strong>in</strong>g mee te houden, beg<strong>in</strong> je de liefde voor het leren<br />

al aan te wakkeren. Leerl<strong>in</strong>gen ontdekken dan al waar ze goed<br />

<strong>in</strong> zijn, wat ze kunnen en wat hun talenten zijn. Op deze manier<br />

geven ze ‘z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g’ voor zichzelf een plek. Dat is waar het allemaal<br />

om draait.<br />

Reflectief leren; bedenk je bij iedere situatie<br />

Wat kan ik hiervan leren<br />

Het reflectieve leren is hierbij ook belangrijk. Hiermee bedoel ik dat<br />

we bij leerl<strong>in</strong>gen het vermogen om terug te kijken naar het eigen<br />

handelen meer stimuleren, om<br />

zo hun bewustzijn te vergroten.<br />

Leerkrachten, leerl<strong>in</strong>gen en wij<br />

allemaal kunnen ons bij iedere<br />

situatie afvragen wat we hiervan<br />

kunnen leren. In het onderwijs<br />

gaat het volgens mij niet alleen<br />

maar om het stimuleren van ‘liefde voor leren’ en ‘z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g’. Het<br />

gaat ook om het stimuleren van leren als cont<strong>in</strong>u proces, om het<br />

stimuleren van het leren <strong>in</strong> een maatschappelijke context. De rol<br />

van het onderwijs is essentieel als we het hebben over de <strong>in</strong>vloed<br />

op <strong>in</strong>dividuen en op de samenlev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zijn geheel. We onderschatten<br />

dat nog wel eens. Het is belangrijk dat mensen positief<br />

betrokken zijn, bereid zijn buiten hun eigen kaders te denken en<br />

liefde voor leren uitstralen. Er moet een kritische massa komen<br />

om het geheel van onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> gang te zetten.<br />

Dat is de oploss<strong>in</strong>g voor het vraagstuk van te ger<strong>in</strong>ge betrokkenheid<br />

waar we nu mee zitten.<br />

Het onderwijs kun je vergelijken met een potlood. Wanneer we<br />

spreken van effectief onderwijs, dan is dit onderwijs te vergelijken<br />

met een geslepen potloodpunt, die gemakkelijk schrijft en<br />

mooie creaties maakt. Wanneer het onderwijs <strong>in</strong>effectief is, dan<br />

hebben we een gebroken potloodpunt.<br />

99<br />

Het gaat om samen werken aan goed onderwijs,<br />

om goede <strong>in</strong>strumenten aan de leerl<strong>in</strong>gen mee te<br />

kunnen geven.<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd


100<br />

Wat is de puzzel<br />

Hoe gaan we om met dit krachtenveld Wat verwacht de samenlev<strong>in</strong>g<br />

van onderwijs Welke <strong>in</strong>ternationale <strong>in</strong>vloeden spelen een<br />

rol<br />

Het onderwijssysteem speelt een belangrijke rol bij duurzame<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g, economische groei, armoedebestrijd<strong>in</strong>g en gelijke<br />

kansen voor iedereen. Het wordt beïnvloed door nationale<br />

en <strong>in</strong>ternationale <strong>in</strong>zichten en ontwikkel<strong>in</strong>gen. Dit alles wordt<br />

weerspiegeld <strong>in</strong> het onderwijsbeleid, de onderwijsdoelen en het<br />

lesprogramma.<br />

De persoonlijke overtuig<strong>in</strong>gen en ervar<strong>in</strong>gen van de verschillende<br />

belanghebbenden spelen daarb<strong>in</strong>nen een rol.<br />

Ouders willen graag dat de school hun k<strong>in</strong>deren helpt zelfstandig<br />

te worden en dat het onderwijs hun k<strong>in</strong>deren goed voorbereidt<br />

op de arbeidsmarkt. Het bedrijfsleven wil dat leerl<strong>in</strong>gen een<br />

brede <strong>in</strong>zetbaarheid ontwikkelen, zodat ze zo flexibel mogelijk<br />

geplaatst kunnen worden. De maatschappij wenst democratisch<br />

en respectvol burgerschap. De leerkrachten benadrukken het optimaliseren<br />

van het leerproces van de leerl<strong>in</strong>gen. En de leerl<strong>in</strong>gen<br />

Wat willen zij Die willen gewoon graag vakken volgen waar ze<br />

<strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> hebben of het nut van <strong>in</strong>zien. Leerl<strong>in</strong>gen willen met<br />

plezier naar school gaan, positief gewaardeerd worden door de<br />

leerkrachten en andere leerl<strong>in</strong>gen ontmoeten. De overheid staat<br />

hiermee voor een enorme uitdag<strong>in</strong>g om een aanpak te ontwerpen<br />

die zo goed mogelijk op al deze wensen <strong>in</strong>speelt.<br />

De overheid zelf wordt weer beïnvloed door krachten op nationaal<br />

en <strong>in</strong>ternationaal niveau. Nationale en <strong>in</strong>ternationale afspraken<br />

moeten gerespecteerd en nageleefd worden. Het onderwijsaanbod<br />

zal uitdagend, motiverend en betekenisvol ontwikkeld<br />

worden en goed aansluiten bij de eisen die de maatschappij nu<br />

en straks zal stellen.<br />

De puzzelstukken zijn:<br />

Wat betekenen deze krachten<strong>in</strong>vloeden voor het onderwijsprogramma<br />

Hoe kunnen een adequate wet- en regelgev<strong>in</strong>g, een<br />

ruim onderwijsbudget en een <strong>in</strong>novatief beleid <strong>in</strong>spelen op de<br />

veranderende samenlev<strong>in</strong>g Welke mate van decentralisatie en<br />

zelfstandigheid van scholen is gewenst Hoe kunnen de scholen<br />

goed ondersteund worden Onderwijs is een recht van iedereen<br />

maar daarmee ook een plicht voor alle betrokkenen. Vooral de<br />

overheid heeft een belangrijke taak om gezamenlijk tot realisatie<br />

van kwalitatief hoogstaand onderwijs te komen.<br />

Wat is de wens<br />

Het samen realiseren van een rechtvaardig, effectief en efficiënt<br />

onderwijssysteem dat gelijke kansen biedt aan iedereen.<br />

Een onderwijssysteem dat de basis legt voor een <strong>in</strong>ternationaal<br />

concurrerende beroepsbevolk<strong>in</strong>g.<br />

Het onderwijs ondersteunt duurzame<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g en voldoet aan vastgestelde<br />

kwaliteitsstandaarden.<br />

De coörd<strong>in</strong>atie wordt gedaan door een<br />

professioneel netwerk van onderwijsdeskundigen<br />

<strong>in</strong> een gedecentraliseerd<br />

systeem waarbij de lokale niveaus autonomie<br />

hebben en tevens verantwoordelijkheid<br />

nemen voor de uite<strong>in</strong>delijke opbrengst.<br />

Om dit succesvol te kunnen<br />

doen, is er een goede structuur nodig<br />

voor ondersteun<strong>in</strong>g vanuit de diverse<br />

niveaus. Een verantwoordelijke taak,<br />

maar zoals Henri Bl<strong>in</strong>ker <strong>in</strong> zijn <strong>in</strong>terview<br />

aangeeft: Education is everyone’s<br />

bus<strong>in</strong>ess. Iedereen kan vanuit zijn eigen<br />

rol of positie een positieve bijdrage leveren<br />

aan de realisatie van deze droom.<br />

Uitgangspunt is telkens hoe het leren<br />

vanuit de verschillende niveaus optimaal<br />

kan worden.<br />

Als we hier allemaal <strong>in</strong> geloven en onze krachten bundelen, zal de<br />

bloem volop bloeien. Dan zullen er ook prachtige nieuwe bloemen<br />

ontstaan.<br />

Hoe<br />

Hans Lim A Po geeft een goede aanzet <strong>in</strong> zijn <strong>in</strong>terview, waar<strong>in</strong> hij<br />

uitlegt dat het belangrijk is dat mensen positief betrokken zijn.<br />

Ze moeten bereid zijn buiten hun eigen kaders te denken en<br />

liefde voor leren uit te stralen. Door het creëren van een kritische<br />

massa zal het geheel van onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> gang gezet<br />

worden. Deze kritische massa werkt als krachtige motor om het<br />

onderwijsveld geleidelijk aan te vernieuwen. Deze massa, zo’n<br />

kerngroep, verspreidt zich als een olievlek over het onderwijsveld,<br />

waarbij een steeds grotere groep op een actieve en positieve<br />

manier een steentje bijdraagt aan de creatie van leerl<strong>in</strong>ggericht<br />

en k<strong>in</strong>dvriendelijk onderwijs <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>. Het proces van de totstandkom<strong>in</strong>g<br />

van dit boek is daar een mooi voorbeeld van. Als je<br />

ergens <strong>in</strong> <strong>geloof</strong>t, kun je een heleboel d<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g zetten.<br />

Maar de grote vraag blijft natuurlijk: hoe ziet dat onderwijs van<br />

de toekomst er uit<br />

Hieronder volgen een aantal belangrijke elementen, die kenmerkend<br />

zijn voor een vernieuwend onderwijssysteem:<br />

1. Leren is een levenslang proces. Een belangrijke basis<br />

wordt gelegd <strong>in</strong> de periode van de basisvorm<strong>in</strong>g voor<br />

4 tot15 jarigen. Naast deze basisvorm<strong>in</strong>g biedt het systeem<br />

een breed scala aan verschillende vervolgmogelijkheden,<br />

zowel beroepsgericht als meer cognitief en academisch<br />

gerichte vorm<strong>in</strong>g.


2. De school van morgen biedt flexibele<br />

onderwijsprogramma’s, zodat<br />

elk k<strong>in</strong>d zich kan ontwikkelen op basis<br />

van de <strong>in</strong>dividuele capaciteit. Niet<br />

elk k<strong>in</strong>d is gelijk, maar wel gelijkwaardig.<br />

3. Het leerl<strong>in</strong>ggerichte en k<strong>in</strong>dvriendelijke<br />

onderwijsprogramma<br />

geeft ruimte voor ontplooi<strong>in</strong>g op allerlei<br />

gebied. Naast de cognitieve vakken<br />

is er onder andere aandacht voor creatieve<br />

vorm<strong>in</strong>g, sport, de belangrijke<br />

life-skills en persoonsontwikkel<strong>in</strong>g.<br />

4. Centrale doelen die aansluiten<br />

bij <strong>in</strong>ternationale richtlijnen en waarop<br />

een toetssysteem is afgestemd.<br />

Er is een uitgebreid systeem van<br />

kwaliteitsbewak<strong>in</strong>g zowel b<strong>in</strong>nen<br />

(kwaliteitszorg en zelfevaluatie) als<br />

buiten de school (onderwijs<strong>in</strong>spectie<br />

en schooldoorlicht<strong>in</strong>g). Elk van deze niveaus heeft specifieke<br />

verantwoordelijkheden om de kwaliteit te waarborgen.<br />

5. Er is een professionaliser<strong>in</strong>gsbeleid om te garanderen dat<br />

de leerkrachten en schoolleiders goed zijn voorbereid op<br />

hun taak om onderwijsleersituaties van goede kwaliteit te<br />

realiseren.<br />

6. Er is een nationaal beleidskader dat richt<strong>in</strong>ggevend en<br />

stimulerend is maar tegelijkertijd ruimte geeft voor de <strong>in</strong>dividuele<br />

schoolontwikkel<strong>in</strong>g en -groei. Hierbij wordt reken<strong>in</strong>g<br />

gehouden met de specifieke situatie van de school<br />

en de daarmee samenhangende behoeften om kwaliteitsonderwijs<br />

te kunnen waarborgen. Er is een zekere mate<br />

van autonomie op schoolniveau waardoor er onafhankelijk<br />

besliss<strong>in</strong>gen genomen kunnen worden om effectief op de<br />

specifieke situatie <strong>in</strong> te kunnen spelen.<br />

7. Er is een breed netwerk van belanghebbenden, die allen<br />

een steentje bijdragen aan de realisatie van kwaliteitsonderwijs.<br />

Dit betekent nauwe betrokkenheid van onder<br />

meer ouders, de gemeenschap, charitatieve <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen,<br />

ngo’s en donoren.<br />

8. Er is een goede ondersteun<strong>in</strong>gsstructuur op alle niveaus<br />

om de vernieuw<strong>in</strong>gen te realiseren. Vernieuw<strong>in</strong>g gaat<br />

vaak gepaard met angst, onzekerheid en een behoefte om<br />

ondersteund te worden. Hier<strong>in</strong> moet het systeem voorzien,<br />

zodat men optimaal kan functioneren.<br />

9. Er is een wetgev<strong>in</strong>g, die het recht op onderwijs voor alle<br />

k<strong>in</strong>deren beschermt en faciliteert. Daarnaast is er een belangrijk<br />

deel van de overheidsbegrot<strong>in</strong>g beschikbaar voor<br />

het onderwijs. Deze <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g is gerechtvaardigd doordat<br />

het uite<strong>in</strong>delijk een opbrengst van onschatbare waarde<br />

heeft: onafhankelijke burgers die zelfverzekerd vanuit hun<br />

eigen <strong>in</strong>dividuele kracht een positieve bijdrage leveren aan<br />

de samenlev<strong>in</strong>g van de toekomst.<br />

10. Er zijn regelmatig reflectiemomenten op alle onderwijsniveaus<br />

om te bespreken hoe het gaat, successen te delen<br />

en moeilijkheden te analyseren. Het is een consultatief<br />

proces met betrokkenheid van alle betrokkenen om te zien<br />

of de koers die uitgestippeld is, voortgezet kan worden of<br />

bijstur<strong>in</strong>g vereist.<br />

Onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g is een <strong>in</strong>gewikkeld proces. Er zijn veel<br />

krachten werkzaam. Deze krachten beïnvloeden mede de uite<strong>in</strong>delijke<br />

resultaten. De sleutel voor succes is om <strong>in</strong> alle openheid<br />

en eerlijkheid samen te werken. Als iedereen zijn verantwoordelijkheid<br />

neemt en helpt om deze droom te realiseren, dan is het<br />

eigenlijk al voor een groot deel gelukt. Iedereen kan een stap<br />

zetten. Het maakt dan niet uit hoe kle<strong>in</strong> deze stap lijkt. Het zijn<br />

allemaal stappen <strong>in</strong> de richt<strong>in</strong>g die we willen gaan.<br />

Verander<strong>in</strong>g kan niet vermeden worden. Maar bedenk dat verander<strong>in</strong>g<br />

ons de mogelijkheid geeft om te vernieuwen. Het geeft<br />

ons een kans onze creativiteit te laten zien! Daarbij moeten we<br />

het <strong>geloof</strong> <strong>in</strong> eigen kunnen verder ontwikkelen.<br />

Iemand deed de treffende uitspraak: ‘In elke gemeenschap is werk<br />

te doen. Elk land heeft wonden die geheeld moeten worden. In<br />

elk hart ligt de kracht om dat te doen’. Als we allemaal de handen<br />

<strong>in</strong> elkaar slaan, hebben we een sterk vangnet gecreëerd.<br />

Daarmee kunnen we samen veilig bouwen aan de droom van<br />

kwaliteitsonderwijs voor alle k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>.<br />

Tips en wetenswaardigheden<br />

- Website UNESCO www.unesco.org voor meer <strong>in</strong>formatie<br />

over Education for All<br />

- Website met <strong>in</strong>formatie over de verschillende millenniumdoelen:<br />

www.milleniumdoelen.nl<br />

- Meer <strong>in</strong>formatie over k<strong>in</strong>derrechten op de site van Human<br />

Rights Education Associates: www.hrea.nl (<strong>in</strong> het<br />

Nederlands)<br />

- Meer <strong>in</strong>formatie over Caricom: www.caricom.org<br />

101


102<br />

De verschillende niveaus <strong>in</strong> het krachtenveld kunnen we ook als<br />

volgt weergeven:<br />

Nano<br />

Het nanoniveau:<br />

Nano is het kle<strong>in</strong>ste maar wel een van de belangrijkste niveaus.<br />

Het heeft betrekk<strong>in</strong>g op het leerproces en de leerl<strong>in</strong>g. In dit<br />

boekwerk gaat het om het optimale leren. Dit vraagt om een<br />

leerl<strong>in</strong>ggerichte benader<strong>in</strong>g. Het gaat erom de ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />

de leerl<strong>in</strong>g tijdens de schoolloopbaan zo positief mogelijk te begeleiden.<br />

De leerl<strong>in</strong>g wordt toegerust met kennis, vaardigheden<br />

en attitudes. De eigen motivatie en het plezier <strong>in</strong> leren van de<br />

leerl<strong>in</strong>g stimuleren het leervermogen.<br />

Micro<br />

Het microniveau:<br />

In de klas v<strong>in</strong>dt het leren plaats. We spreken over het microniveau.<br />

Hier is er een wisselwerk<strong>in</strong>g tussen leerl<strong>in</strong>g(en) en leerkrachten.<br />

Dit alles is gericht op een zo optimaal mogelijk leerproces. De<br />

leerkracht is hier<strong>in</strong> heel belangrijk!<br />

Het onderwijs besteedt daartoe onder andere aandacht<br />

aan het volgen van leerl<strong>in</strong>gen (leerl<strong>in</strong>gvolgsysteem),<br />

aan differentiatie (omgaan met verschillen)<br />

en aan zorg voor opvallende leerl<strong>in</strong>gen<br />

(zorgverbred<strong>in</strong>g). Het biedt hulp aan k<strong>in</strong>deren die<br />

om een of andere reden achterlopen of voorop<br />

lopen met de leerstof.<br />

Meso<br />

nano<br />

micro<br />

meso<br />

macro<br />

supra<br />

Het mesoniveau:<br />

Wanneer we een stap hoger gaan komen we bij het<br />

mesoniveau. Dit is het niveau van de school. Scholen<br />

moeten geleidelijk aan een zekere mate van autonomie (zelfstandigheid<br />

<strong>in</strong> termen van bestuur, f<strong>in</strong>anciën, personeelsbeleid,<br />

onderwijskundige uitgangspunten) verkrijgen en scholen worden<br />

verantwoordelijk gesteld voor het behalen van vastgestelde nationale<br />

kwaliteitsstandaarden. Invester<strong>in</strong>gen door de Sur<strong>in</strong>aamse<br />

overheid <strong>in</strong> onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gs- en verbeter<strong>in</strong>gsplannen zijn<br />

daarbij van belang. Goede regelgev<strong>in</strong>g en ondersteun<strong>in</strong>g stellen<br />

scholen <strong>in</strong> staat het onderwijs kwalitatief te verbeteren.<br />

Macro<br />

Het macroniveau:<br />

Dit is het niveau van het onderwijsbestel: het geheel van organen,<br />

<strong>in</strong>stanties, voorzien<strong>in</strong>gen en regels dat het niveau van de<br />

<strong>in</strong>dividuele schoolorganisatie overstijgt, en expliciet is gericht op<br />

de functioner<strong>in</strong>g, de ontwikkel<strong>in</strong>g en het voortbestaan van het<br />

onderwijs.<br />

Hiertoe behoren het wettelijk geregelde kader voor het schoolwezen,<br />

de zorgstructuur met ondersteunende begeleid<strong>in</strong>gsdiensten,<br />

de leermiddelenproductie, de <strong>in</strong>spectie, de ontwikkel<strong>in</strong>gsdienst,<br />

het examenbureau, de beleids-, overleg- en adviesorganen<br />

en vertegenwoordigende organisaties van onderwijsgevenden,<br />

schoolbesturen, vakbonden, leerkrachten en ouders van leerl<strong>in</strong>gen.<br />

Een effectiever, efficiënter en rechtvaardiger onderwijssysteem,<br />

dat gelijke kansen biedt aan iedereen, een <strong>in</strong>ternationaal<br />

concurrerende beroepsbevolk<strong>in</strong>g en een onderwijssysteem dat<br />

dienstbaar is aan duurzame ontwikkel<strong>in</strong>gen en diensten aanbiedt<br />

die voldoen aan vastgestelde kwaliteitsstandaarden.<br />

Supra<br />

Het supraniveau:<br />

Het supraniveau overstijgt het landelijke niveau. De samenwerk<strong>in</strong>g<br />

op educatief gebied met <strong>in</strong>ternationale en regionale ontwikkel<strong>in</strong>gspartners<br />

(Caricom, Unesco, Unicef, IDB, UNDP, enzovoort)<br />

evenals bilaterale relaties met Nederland, België (<strong>VVOB</strong>), Ch<strong>in</strong>a,<br />

Brazilië, India en andere daarvoor <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g komende landen.<br />

<strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> heeft verschillende verdragen getekend dan wel<br />

geratificeerd: Special Needs Education (Access and Quality, Salamanca,<br />

Spanje, 1994), Education for All (Dakar), het K<strong>in</strong>derrechtenverdrag<br />

en de Millenniumdoelstell<strong>in</strong>gen.


Interview Humphrey Bendt<br />

Integer leiderschap leidt tot goede d<strong>in</strong>gen<br />

Mijn droom is leiders te vormen die<br />

de juiste drive ontwikkelen bij zichzelf<br />

en bij anderen. Dat zal moeten<br />

gebeuren met de mensen die<br />

er al zijn. Die kun je motiveren om<br />

aan hun persoonlijke leiderschap<br />

te werken en om voor zichzelf en<br />

voor hun organisatie een visie te<br />

ontwikkelen. Leiders kun je niet<br />

maken, zij maken zichzelf. We<br />

kunnen ze alleen maar stimuleren,<br />

door hen bewust te maken van het<br />

belang van hun rol. Dan kunnen ze<br />

zelf het <strong>in</strong>zicht krijgen om d<strong>in</strong>gen<br />

anders aan te pakken.<br />

In ons land is er sprake van een<br />

machtscultuur. Daar moeten we<br />

van af. Als macht als belangrijk<br />

gezien wordt, willen mensen meer<br />

macht en <strong>in</strong>vloed voor zichzelf. Wat doe je met een egoïstische<br />

cultuur, terwijl we het moeten hebben van samenwerken<br />

Het onderwijs heeft een belangrijke<br />

rol <strong>in</strong> het proces<br />

van de omslag naar modern<br />

leiderschap. Daar moet het<br />

beg<strong>in</strong>nen, <strong>in</strong> de school. Op<br />

twee fronten tegelijk kunnen<br />

we werken: de overheid<br />

en de school. De overheid kan beg<strong>in</strong>nen met meer geld <strong>in</strong> het<br />

onderwijs te stoppen. Maar: hoe kan de overheid verander<strong>in</strong>g en<br />

vernieuw<strong>in</strong>g stimuleren als zij zelf niet verandert en vernieuwt<br />

Humphrey Bendt, directeur Bendt Consultancy & Tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />

Leiders moeten zichzelf maken,<br />

but we have to give them the push.<br />

Wanneer mensen werken aan persoonlijk leiderschap<br />

heeft dat direct positieve <strong>in</strong>vloed<br />

Dat is een wezenlijke vraag.<br />

We hebben met z’n allen een collectieve<br />

verantwoordelijkheid. Het<br />

gaat er niet om leerkrachten overboord<br />

te zetten. Het gaat erom<br />

processen op gang te brengen en<br />

modellen te ontwikkelen die gericht<br />

zijn op verander<strong>in</strong>g. Daarbij<br />

speelt niet alleen kennis een rol<br />

maar ook een veelzijdige ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />

Daarom hebben we programma’s<br />

nodig voor de schoolleiders om te<br />

werken aan die veelzijdige onderwijspraktijk,<br />

met begeleiders en<br />

een stimulerend beoordel<strong>in</strong>gs- en<br />

belon<strong>in</strong>gssysteem.<br />

<strong>Ik</strong> herhaal: Leiders kun je niet maken<br />

- zij maken zichzelf. But we<br />

have to give them the push. Anders blijven we draaien <strong>in</strong> dezelfde<br />

vicieuze cirkel. We moeten ze klaarmaken, de ideeën bijbrengen<br />

en dan zullen ze vanzelf naar<br />

voren treden op een goede<br />

manier. In een andere manier<br />

<strong>geloof</strong> ik niet. Werken aan<br />

en <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> het leiderschap<br />

van<br />

de leid<strong>in</strong>ggevenden<br />

<strong>in</strong><br />

samenlev<strong>in</strong>g en onderwijs, dat is waar ik voor sta.<br />

Je zult zien dat het lukt: we gaan fundamentele<br />

vooruitgang boeken!<br />

Voor meer zicht op dit<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

103


125<br />

Daniël Djojoatmo


Vernieuwen is:<br />

dromen én durven,<br />

denken, doen én doorzetten<br />

6<br />

Onze grootste angst is niet dat we onvolmaakt zijn.<br />

Onze grootste angst is dat we mateloos krachtig zijn.<br />

Het is ons licht, niet onze schaduw, die ons het meest<br />

beangstigt.<br />

Wij vragen ons af: wie ben ik om briljant te zijn, prachtig,<br />

talentvol, fantastisch<br />

Maar wie ben jij om dat niet te zijn<br />

Nelson Mandela<br />

Vernieuwen is dromen en (be)denken. Maar vooral ook durven<br />

dóén. De rode draad <strong>in</strong> dit boek is: uitgaan van datgene dat het<br />

leren van de leerl<strong>in</strong>g(en) optimaliseert. Het leren staat dus centraal.<br />

Elke speler heeft daar<strong>in</strong> zijn eigen rol en verantwoordelijkheid.<br />

In het spel van onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g zijn alle spelers nodig!<br />

Onderwijs vernieuwen gaat niet van de ene op de andere dag.<br />

Dat weten we allemaal. Gelukkig hoeven we het ook niet moeilijker<br />

en <strong>in</strong>gewikkelder te maken dan het al is. Belangrijk zijn wel<br />

de nieuwste <strong>in</strong>zichten die duidelijk aantonen dat er alleen sprake<br />

is van onderwijsverbeter<strong>in</strong>g of -vernieuw<strong>in</strong>g als de leerkracht voldoende<br />

speelruimte krijgt om <strong>in</strong> het dagelijkse gebeuren een nieuwe<br />

aanpak uit te proberen en toe te passen. De leerkracht is een<br />

onmisbare schakel bij kwaliteitsverbeter<strong>in</strong>g van het onderwijs.<br />

De <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g van onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen varieert van het kopiëren<br />

van succesvoorbeelden tot radicale experimenten zoals<br />

het elfjarige basisonderwijs. Kenmerkend is dat er niet tot <strong>in</strong> details<br />

uitgewerkte blauwdrukken worden ontworpen en dat onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen<br />

juist van onderuit (bottom-up) ontwikkeld<br />

worden. Michael Fullan zegt het zo: ‘Bij vernieuw<strong>in</strong>gsprocessen<br />

is er niet één oploss<strong>in</strong>g. Ontwerp eigen theorieën en acties door<br />

een kritische consument te zijn’ (Fullan 1992). En ‘Verander<strong>in</strong>g<br />

is geen blauwdruk, maar een reis.’ Fullan benadrukt dat vernieuw<strong>in</strong>gen<br />

niet kunnen worden opgelegd (top-down), omdat mensen<br />

niet veranderd willen worden door een ander maar zélf willen<br />

veranderen. Hij stelt ook dat er sprake moet zijn van een balans<br />

bij vernieuw<strong>in</strong>gen van zogenoemde pressure (bedoeld wordt<br />

stur<strong>in</strong>g vanuit de overheid), als support (ondersteun<strong>in</strong>g op de<br />

werkvloer).<br />

De belangrijkste spelers <strong>in</strong> onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g zijn de leerl<strong>in</strong>gen<br />

en de leerkrachten. Zij moeten betrokken worden en ruimte<br />

krijgen om medeontwerper te zijn van vernieuw<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> plaats<br />

van hun de rol te geven van uitsluitend uitvoerder. Daarom is<br />

het belangrijk onze scholen bij hun <strong>in</strong>itiatieven aan te moedigen<br />

met geld en ondersteun<strong>in</strong>g. Het lijkt misschien een droom: dat<br />

scholen zichzelf gaan verbeteren, vernieuwen en zelfs <strong>in</strong>noveren.<br />

Maar wij zien <strong>in</strong> de verschillende Sur<strong>in</strong>aamse pilots dat het niet<br />

bij dromen hoeft te blijven. Leerkrachten leven mee met hun leerl<strong>in</strong>gen<br />

en willen terecht serieus genomen worden bij onderwijsvernieuw<strong>in</strong>gen.<br />

In dit laatste hoofdstuk leggen we het accent op vernieuwen. En<br />

we stellen: vernieuwen is dromen én durven, denken, doen én<br />

doorzetten!<br />

105


De droom<br />

Enkele dagen later staat er een groot artikel op de voorpag<strong>in</strong>a<br />

van een dagblad. Meneer Sweet en zijn leerkrachten pronken op<br />

een foto. Op de achtergrond zie je hun pas opgeknapte schoolgebouw.<br />

We zijn trots op de positieve berichten <strong>in</strong> de media.<br />

Verbeter de wereld en beg<strong>in</strong> met het onderwijs!<br />

106<br />

Verbeter<strong>in</strong>g van de<br />

wereld lijkt ver weg en<br />

is toch tegelijkertijd<br />

dichtbij. ‘We zijn blij’,<br />

zegt meneer Sweet,<br />

schoolhoofd van de<br />

Kolibrieschool <strong>in</strong> Paramaribo.<br />

‘Het onderwijs<br />

stond jarenlang negatief<br />

<strong>in</strong> de belangstell<strong>in</strong>g,<br />

maar ik mag vertellen<br />

dat we de laatste<br />

jaren keihard gewerkt<br />

hebben en vooruitgang<br />

hebben geboekt.’<br />

Het is te zien op zijn<br />

school. Het erf is<br />

keurig opgeknapt,<br />

ouders hebben speeltoestellen<br />

gemaakt en<br />

de overheid heeft de school<br />

ondersteund bij het renoveren<br />

en uitbreiden van het gebouw.<br />

’We zijn er nog niet helemaal’,<br />

zegt juf Naomi. ‘Maar het beg<strong>in</strong><br />

is gemaakt.’<br />

Elke dag bezoekt de toekomst<br />

onze klaslokalen: de k<strong>in</strong>deren,<br />

de jeugd. Zij zijn straks<br />

onze toekomstige leiders, bejaardenverzorgers,<br />

piloten,<br />

artsen, juristen, monteurs,<br />

straatvegers en... onderwijzers.<br />

De overheid en de samenlev<strong>in</strong>g<br />

worden zich steeds meer<br />

bewust van het belang van<br />

het onderwijs voor een betere<br />

wereld. ‘<strong>Ik</strong> ben blij dat we e<strong>in</strong>delijk<br />

<strong>in</strong> een positieve spiraal<br />

terecht zijn gekomen. Onderwijs<br />

is ontwikkel<strong>in</strong>g. Dat is belangrijk<br />

voor alle jonge mensen<br />

<strong>in</strong> ons land. Hun ontwikkel<strong>in</strong>g,<br />

hun kritischer en bewuster<br />

denken kan ons helpen om <strong>in</strong><br />

de toekomst een betere wereld<br />

op te bouwen’, zegt juf Wendy.<br />

Zij werkt al ruim dertig jaar<br />

op deze school en ze heeft de<br />

afgelopen jaren veel meegemaakt.<br />

‘Door ons denken te<br />

richten op d<strong>in</strong>gen die we willen,<br />

die we wensen, trekken we<br />

dit ook naar ons toe. In iedere<br />

situatie kun je een voorbeeld<br />

zijn door te werken aan wat<br />

je wel wilt <strong>in</strong> plaats van wat je<br />

niet wilt, of het nu <strong>in</strong> de organisatie<br />

is waar je werkt (klas,<br />

school, kantoor, enzovoorts)<br />

of thuis. Elke dag de toekomst<br />

<strong>in</strong> je klas te mogen begroeten,<br />

is werkelijk een geschenk.’<br />

‘De wereld verbeteren’, dit<br />

kl<strong>in</strong>kt bijzonder raar of op zijn<br />

m<strong>in</strong>st een beetje gek.<br />

Toch is dit helemaal<br />

niet zo gek als het<br />

lijkt. In het onderwijs<br />

heeft iedereen, leerl<strong>in</strong>gen,<br />

leerkrachten,<br />

schoolleiders en medewerkers<br />

op het m<strong>in</strong>isterie,<br />

een belangrijke<br />

rol toebedeeld<br />

gekregen <strong>in</strong> het helpen<br />

aan de verbeter<strong>in</strong>g<br />

van de wereld.<br />

Leerl<strong>in</strong>gen die zich<br />

goed voelen, die met<br />

plezier naar school<br />

gaan, zullen op een<br />

goede manier <strong>in</strong> het<br />

leven staan en op hun<br />

beurt <strong>in</strong> de toekomst<br />

een belangrijke bijdrage aan de<br />

maatschappij, aan de wereld,<br />

kunnen leveren. De teamleden<br />

van de Kolibrieschool zijn<br />

verheugd. Tegelijkertijd zijn<br />

ze ook kritisch. Het beg<strong>in</strong> is<br />

gemaakt, maar ze willen meer.<br />

Ze willen uite<strong>in</strong>delijk dat het<br />

beroep van leerkracht zijn<br />

erkenn<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de maatschappij<br />

terugkrijgt en positief gewaardeerd<br />

wordt. ‘Wij doen<br />

ertoe’, vervolgt schoolhoofd<br />

Sweet. ‘En het wordt tijd dat<br />

we dat allemaal gaan <strong>in</strong>zien!’


Interview Henri Bl<strong>in</strong>ker<br />

Education<br />

is everyone’s bus<strong>in</strong>ess<br />

Onderwijs is het mechanisme om duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g op gang<br />

te brengen. Dat betekent dat ondewijs <strong>in</strong> feite iets is om mensen<br />

bepaalde kennis en vaardigheden bij te brengen. Op deze manier<br />

worden mensen <strong>in</strong> staat gesteld zo goed mogelijk te participeren<br />

<strong>in</strong> de maatschappij. Willen we dit bereiken, dan zullen we hier<br />

allemaal aan moeten werken, ieder op zijn eigen niveau van leerl<strong>in</strong>g,<br />

ouder, leerkracht tot overheid.<br />

Henri Bl<strong>in</strong>ker, voorzitter Federale Instell<strong>in</strong>gen Bijz. Onderwijs <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

De rol van het onderwijs is te laten zien dat er samenhang is tussen<br />

datgene wat je leert en wat je ermee kunt. Goed doordachte<br />

leerroutes kunnen leerl<strong>in</strong>gen vormen op weg naar de juiste plek<br />

<strong>in</strong> het beroepsleven. Samenwerk<strong>in</strong>g met het beroepsveld is daarvoor<br />

een eerste voorwaarde. De competenties zou je uit het<br />

beroepsveld kunnen halen en <strong>in</strong> de scholen moeten brengen. Dat<br />

betekent een hele kantel<strong>in</strong>g<br />

<strong>in</strong> het curriculum. Breng het<br />

beroepsleven en de maatschappij<br />

<strong>in</strong> de school, zodat leerl<strong>in</strong>gen<br />

beter zijn toegerust als ze<br />

gaan werken. Het onderwijs<br />

kan dan ook beter <strong>in</strong>spelen op verander<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het beroepsveld<br />

en de leerstof goed up-to-date houden.<br />

Overleg met de mensen <strong>in</strong> het onderwijs. Geef ze medezeggenschap<br />

en ook medeverantwoordelijkheid. Dan kunnen echt afspraken<br />

gemaakt worden, resultaten vastgesteld en mensen<br />

aangesproken worden op hun verantwoordelijkheden.<br />

Wanneer scholen een bepaald eigen bedrag krijgen dat ze mogen<br />

besteden aan d<strong>in</strong>gen die zij belangrijk v<strong>in</strong>den op school, dan<br />

creëer je betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel. Op deze<br />

manier is het niet een kwestie van ‘De overheid geeft geld en de<br />

leerkracht doet wat hij wil <strong>in</strong> de klas’. Nee, dan is er sprake van<br />

een stukje ownership, (eigenaarschap), zodat we effectiever en<br />

sneller kunnen werken aan de broodnodige verbeter<strong>in</strong>g.<br />

Het is voor een land belangrijk om goede arbeidskrachten met<br />

Onderwijs is hét mechanisme om duurzame<br />

ontwikkel<strong>in</strong>g op gang te brengen<br />

een breed wereldbeeld te hebben. Ons land heeft de wereld veel<br />

te bieden: landbouw, mijnbouw en een opkomende toeristische<br />

<strong>in</strong>dustrie. Wanneer de globaliser<strong>in</strong>g een grotere rol gaat spelen<br />

<strong>in</strong> ons denken, kunnen we verantwoorde keuzes maken, bijvoorbeeld<br />

op het gebied van de handel, de politiek en het onderwijs.<br />

Het voorbeeld van S<strong>in</strong>gapore v<strong>in</strong>d ik mooi. Hier is duidelijk<br />

gekozen voor de handel, de<br />

economie en ICT, that’s it. Dat<br />

betekent dat S<strong>in</strong>gapore alles<br />

op alles zet om dat te bereiken.<br />

Mijn advies voor <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong><br />

is: maak duidelijke keuzes voor<br />

bijvoorbeeld economisch beleid en ga ervoor. Op deze manier<br />

weet iedereen welke richt<strong>in</strong>g we opgaan en welke kennis en vaardigheden<br />

(competenties) nodig zijn. Als we zoveel mogelijk partijen<br />

betrekken, zoals de overheid, het m<strong>in</strong>isterie van onderwijs,<br />

het bedrijfsleven, de ouders en de studenten, kunnen we genoeg<br />

draagvlak creëren om vernieuw<strong>in</strong>g en verbeter<strong>in</strong>g te bereiken.<br />

Onder competentiegericht onderwijs versta ik dat het onderwijs<br />

zo vormgegeven is dat alle belangrijke competenties die nodig<br />

zijn <strong>in</strong> het leven hier<strong>in</strong> een plaats hebben. Hiervoor is het zaak<br />

dat we weten welke competenties precies nodig zijn om goed te<br />

functioneren <strong>in</strong> de huidige en toekomstige maatschappij. Deze<br />

kun je dan <strong>in</strong>bouwen <strong>in</strong> het curriculum. Hiermee bereik je samenhang<br />

tussen achtergrond<strong>in</strong>formatie, leerstof en echte praktijk.<br />

Dit betekent dan ook een stuk veldwerk. Leerl<strong>in</strong>gen leveren dan<br />

<strong>in</strong> hun schooltijd al een substantiële bijdrage aan community<br />

development doordat ze bijvoorbeeld iets doen voor bejaarden,<br />

k<strong>in</strong>dertehuizen en doordat ze betrokken worden bij de organisatie<br />

van naschoolse activiteiten. Kortom: de school<br />

moet als ‘leerfabriek’ meer uit haar isolement gehaald<br />

worden en meer gekoppeld worden aan de<br />

gevraagde competenties <strong>in</strong> het maatschappelijk<br />

Voor meer zicht op dit<br />

gebeuren en de arbeidsmarkt.<br />

<strong>in</strong>terview: zie dvd<br />

107


Uit de districten<br />

<strong>Ik</strong> wens...<br />

...dat alle scholen accomodaties hebben<br />

waar de k<strong>in</strong>deren zich kunnen ontspannen.<br />

Dus recreatiemogelijkheden waar de<br />

k<strong>in</strong>deren zich kunnen uitleven, anders dan<br />

de hele dag <strong>in</strong> de klas te zitten en niet te<br />

bewegen. ( Agnes Ritfeld, Paramaribo)<br />

...een goede samenwerk<strong>in</strong>g tussen de<br />

ouders, leerl<strong>in</strong>gen en leerkracht. De<br />

ouders moeten zich betrokken voelen<br />

<strong>in</strong> het onderwijsgebeuren van hun<br />

k<strong>in</strong>deren.<br />

(Marlies Obergh-Boëtius, Marowijne)<br />

...dat alle leerkrachten zich <strong>in</strong>zetten om het<br />

beste te halen uit alle leerl<strong>in</strong>gen.<br />

(Olivia Dom<strong>in</strong>i, Marowijne)<br />

...dat er meer waarder<strong>in</strong>g komt<br />

voor het speciaal onderwijs<br />

(wet- en regelgev<strong>in</strong>g).<br />

(Lisette Slengard-Gravenberch,<br />

Paramaribo)<br />

...dat we leerl<strong>in</strong>gen zien als een geheel, als een totaal<br />

mens met al zijn kwaliteiten. Nieuw onderwijs is<br />

onderwijs waarbij de nieuwsgierigheid wordt aangewakkerd<br />

om te leren, om te weten. Geloof me - ook al<br />

zijn de omstandigheden niet altijd gunstig: het leren<br />

gaat echt een stuk gemakkelijker als we onderwijs<br />

verzorgen met een lach, met aandacht en met liefde.<br />

Daar draait het om. Stel je hebt niets te geven, maar<br />

je kunt wel zeggen: ‘Weet je wat een prachtmens je<br />

bent, weet je hoeveel ik van je hou’ Wat denk je dat<br />

die ander dan ontvangt (Margo Kramp, Paramaribo)<br />

...dat overal waar je komt, je met blijdschap je werk kan doen.<br />

(Lugard J. M., Brokopondo)<br />

...dat de leerkrachten ook met onhandelbare<br />

k<strong>in</strong>deren kunnen werken en alle<br />

geduld hebben.<br />

(Olga Mers<strong>in</strong>g ‘juf Olly’, Marowijne)<br />

...dat leerkrachten<br />

steeds bijgeschoold<br />

worden omdat alles<br />

zo snel om ons heen<br />

verandert. (Kaylash<br />

Sitaram, Wanica)<br />

...goed onderwijs voor een<br />

ieder om succes te hebben<br />

<strong>in</strong> je latere leven. Er moet<br />

geen onderscheid zijn <strong>in</strong> de<br />

kwaliteit van leerkrachten.<br />

Daarom is het nodig dat je<br />

altijd je best doet <strong>in</strong> alles<br />

wat je doet.<br />

(Mack Poeketie, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

...dat begeleiders vanuit het M<strong>in</strong>ov actiever<br />

participeren en beter gesteund worden door de<br />

overheid om het onderwijsveld te motiveren<br />

en te stimuleren. (Sharda Chotoe, Paramaribo)<br />

108<br />

...tweetalig onderwijs voor hen die <strong>in</strong> het<br />

b<strong>in</strong>nenland gaan (voor de kleuters die het<br />

Nederlands niet machtig zijn), zo kunnen<br />

de leerkrachten optimaal werken met de<br />

k<strong>in</strong>deren. (Greta Pané-Kiba, Marowijne)<br />

...dat er klassen zijn met niet meer dan 25 leerl<strong>in</strong>gen.<br />

(Glenn Lugard, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

...verander<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een betekenisvol en haalbaar curriculum;<br />

de waarder<strong>in</strong>g naar de leerl<strong>in</strong>gen veranderen.<br />

(A. Pawironadi, Saramacca)


...dat er meer studiemogelijkheden voor<br />

alle leerkrachten via <strong>in</strong>ternet zijn.<br />

(Annette Jab<strong>in</strong>i, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

...dat we de leerkrachten waarderen<br />

en ze tegemoet komen, bijvoorbeeld<br />

<strong>in</strong> huisvest<strong>in</strong>g, dat ze zonder hoofdpijn<br />

hun werk moeten doen. Dan<br />

geven ze gemotiveerder les.<br />

(Chequita Boldewijn, Sipaliw<strong>in</strong>i)<br />

...een onderwijssysteem dat k<strong>in</strong>deren vormt, zodanig dat zij zich verbonden<br />

voelen met zichzelf, de natuur en medemens. Wat k<strong>in</strong>deren<br />

leert om samen te werken en harmonische uitwissel<strong>in</strong>g met hun omgev<strong>in</strong>g<br />

stimuleert. (Natascha Neus, Para)<br />

...dat het zitten blijven wordt afgeschaft, door ervoor te zorgen dat er<br />

een goede opvang is voor de trage leerl<strong>in</strong>gen. (Melitha Overman, Para)<br />

...dat we <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> het Sur<strong>in</strong>aams k<strong>in</strong>d.<br />

(Shirley Lum Chou, Commewijne)<br />

...omschakel<strong>in</strong>g van klassikaal onderwijs<br />

naar leerl<strong>in</strong>ggericht onderwijs.<br />

(Ilse Goedhoop, Saramacca)<br />

...dat het onderwijs ook moet<br />

meegaan met de moderne<br />

technologische ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />

(Augusta Kasiman, Commewijne)<br />

...dat we ons onderwijssysteem<br />

afstemmen op de ontwikkel<strong>in</strong>gen<br />

<strong>in</strong> de wereld, moderniseren<br />

(Carmelita Fereira, Nickerie)<br />

...dat alle studenten <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong> van het recht op onderwijs<br />

kunnen genieten. (Florence Nelzon, Brokopondo)<br />

...dat er meer beurzen en schenk<strong>in</strong>gen,<br />

studieuitker<strong>in</strong>gen gegeven worden aan<br />

k<strong>in</strong>deren. Sportactiviteiten moeten meer<br />

gestimuleerd worden <strong>in</strong> het onderwijs.<br />

(Anne-Rita L<strong>in</strong>gers, Commewijne)<br />

...dat de overheid beter weet<br />

waarover het gaat, dan kan<br />

ze op een goede manier beleid<br />

maken. (Hilmar, Wanica)<br />

...dat mensen enthousiast en gemotiveerd raken, en dat ze<br />

een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van ons<br />

land. (Melissah Tirtopawiro, Wanica)<br />

...dat kwaliteitszorg gegarandeerd<br />

moet zijn.<br />

(Myra Cruden,<br />

Coronie)<br />

...dat de leerkrachten regelmatig getra<strong>in</strong>d worden.<br />

(Wilma Pawiroastro, Commewijne)<br />

...dat onze leerkrachten hun best doen om goede resultaten te boeken en dat<br />

ze k<strong>in</strong>dvriendelijk te werk gaan. (Robbie Weimans, Brokopondo)<br />

...computeronderwijs: geen luxe<br />

meer maar een must.<br />

(Ingrid Karta-B<strong>in</strong>k, Commewijne)<br />

109<br />

...dat er genoeg leerkrachten op school <strong>in</strong> het b<strong>in</strong>nenland zijn om uitvallers te vervangen.<br />

(Elizabeth Bodoe, Brokopondo)


Dromen én durven<br />

Dromen over beter onderwijs. Verder durven kijken dan je eigen<br />

grenzen. Tijdens het bijna tweejarige proces dat leidde tot de totstandkom<strong>in</strong>g<br />

van deze publicatie mochten wij veel dromen horen<br />

van de deelnemers uit alle districten. Iedereen wil beter, aantrekkelijker<br />

en effectiever onderwijs <strong>in</strong> het land. We zijn ervan overtuigd<br />

dat onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g alleen kan slagen als we weten<br />

wát deze droom is. Dit project probeert hiertoe een positieve aanzet<br />

te geven. Ons motto is heel duidelijk: eerst geloven en dan<br />

zien! En niet omgekeerd. Henry Ford zei eens: ‘Of je nu denkt het<br />

te kunnen, of je denkt het niet te kunnen, je hebt altijd gelijk’.<br />

Vertrouwen <strong>in</strong> eigen kunnen, zoals Eddy Jharap dat uitlegt <strong>in</strong> een<br />

van onze <strong>in</strong>terviews, is daarom heel belangrijk <strong>in</strong> alle situaties.<br />

Er ís een gezamenlijke droom voor onderwijsvernieuw<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>Sur<strong>in</strong>ame</strong>:<br />

kwaliteitsvol onderwijs met gemotiveerde leerkrachten<br />

waar de leerl<strong>in</strong>g en het leren centraal staan. Maar dan wel voldoende<br />

ondersteund door de overheid en de samenlev<strong>in</strong>g. Samen<br />

zijn we immers sterk. We kunnen<br />

het niet alleen.<br />

en de richt<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> deze verander<strong>in</strong>gen gaan. Uit onderzoek<br />

blijkt dat de sterkte van de aantrekk<strong>in</strong>gskracht die een organisatie<br />

op een medewerker uitoefent voor een groot deel bepaald wordt<br />

door de gevoelde overeenstemm<strong>in</strong>g tussen de persoonlijke doelen<br />

en de (hogere) doelen of missie van de organisatie (Fullan 1983).<br />

Dit overlapgebied heet de shared values of de gedeelde waarden.<br />

Wanneer deze gedeelde waarden een groot gebied beslaan, voelen<br />

de betrokkenen zich een wezenlijk deel van de organisatie.<br />

Ze zijn gemotiveerd, omdat hun leven <strong>in</strong> de organisatie betekenis<br />

voor hen heeft. Als een groep mensen aan verander<strong>in</strong>gen beg<strong>in</strong>t,<br />

is het een vereiste om een goed idee te hebben over het waarom<br />

van deze verander<strong>in</strong>g en om een goed beeld (een duidelijke visie)<br />

te hebben over waarheen deze verander<strong>in</strong>gen leiden.<br />

De leid<strong>in</strong>ggevende zal samen met het team de motor vormen van<br />

het proces van vernieuw<strong>in</strong>g. Het leiderschap is een belangrijke<br />

impuls om de vernieuw<strong>in</strong>gen goed van de grond te krijgen. Daarnaast<br />

is <strong>in</strong>zet en specifieke deskundigheid nodig van alle betrokkenen.<br />

110<br />

Wij willen het motto meegeven:<br />

Gelóóf <strong>in</strong> de vernieuw<strong>in</strong>g<br />

en richt je energie erop.<br />

Wanneer we allemaal die<br />

positieve droom hebben over<br />

onderwijs waar<strong>in</strong> we kunnen<br />

geloven, zullen we deze droom<br />

ook samen verwezenlijken. We<br />

zullen het dan daadwerkelijk<br />

zien. Vanuit het zien ontstaat<br />

een visie. Zorg voor een visie<br />

waar iedereen achterstaat.<br />

Deze ontstaat wanneer we <strong>in</strong><br />

het vernieuw<strong>in</strong>gsproces ruimte<br />

maken voor dialoog. Luister<br />

naar het onderwijsveld en geef<br />

mensen de gelegenheid hun<br />

dromen kenbaar te maken aan<br />

elkaar, <strong>in</strong> de school, b<strong>in</strong>nen de<br />

gemeenschap en de samenlev<strong>in</strong>g.<br />

En dan gebeurt er iets<br />

heel wonderbaarlijks: Als je<br />

het kunt zien of dromen, dan<br />

bestaat het al.<br />

Het proces van de totstandkom<strong>in</strong>g<br />

van dit boek is het<br />

bewijs. Vernieuw<strong>in</strong>gen werken<br />

effectiever als we het met elkaar<br />

eens zijn over de doelen


Interview Archie Marshall<br />

Laat duizend bloemen bloeien<br />

Hoe je iets kunt bereiken Laat duizend bloemen bloeien en zeg<br />

niet: dit is de weg en zo moet het. Geef veel opties, geef veel<br />

mogelijkheden dan ontstaan er ook ideeën waar de mensen<br />

achter staan. Het is daarom goed zoveel mogelijk ideeën te verspreiden<br />

zonder mensen iets op te leggen. Dat is het pr<strong>in</strong>cipe<br />

van ‘Laat duizend bloemen bloeien’ en dan zullen de bloemen die<br />

het best <strong>in</strong> deze aarde passen natuurlijk het beste groeien. Die<br />

kunnen we dan verzamelen om ons onderwijs te def<strong>in</strong>iëren en te<br />

verbeteren.<br />

Vorm<strong>in</strong>g is eigenlijk de ruimte geven aan jongeren zodat ze hun<br />

eigen vorm aan kunnen nemen. <strong>Ik</strong> <strong>geloof</strong> dat als de mens geboren<br />

wordt, hij niet als een leeg boek op deze aarde komt, maar<br />

toch wel al veel <strong>in</strong> zich heeft. Dan gaat hij zich ontwikkelen.<br />

Ontwikkelen betekent voor mij het weghalen van wikkels, zodat<br />

vanzelf diegene ontstaat die je <strong>in</strong> wezen al bent. Mensen worden<br />

geboren met een natuurlijke <strong>in</strong>telligentie. Je taak als opvoeder<br />

en leerkracht is om k<strong>in</strong>deren en jongeren de ruimte te geven om<br />

hun eigen vorm te ontwikkelen. Dit is iets wat ik echt belangrijk<br />

v<strong>in</strong>d.<br />

Mijn ouders zijn altijd <strong>in</strong>spirerend voor mij geweest <strong>in</strong> de mogelijkheden<br />

die ze me gaven. Ze waren streng, maar tegelijkertijd ook<br />

vrij <strong>in</strong> hun denken. Ze lieten me mijn eigen keuzes maken en zeiden<br />

dat ik de vrijheid had te mogen kiezen. Dat heb ik sterk <strong>in</strong><br />

hen bewonderd, omdat ze zelf niet zo zijn, maar dat wel aan hun<br />

k<strong>in</strong>deren meegaven.<br />

Als k<strong>in</strong>deren hebben wij van<br />

onze ouders altijd deze ruimte<br />

gekregen. Hierdoor gaven zij<br />

iets aan ons mee wat ze zelf niet hadden. <strong>Ik</strong> denk dat ik mijn ouders<br />

daar het meest <strong>in</strong> heb bewonderd. Verder heb ik veel goede<br />

leerkrachten gehad, die een mooie levenshoud<strong>in</strong>g hadden. In hun<br />

lessen wezen zij mij op de belangrijke d<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het leven en zagen<br />

mij niet als een vat dat ze met kennis moesten volgieten.<br />

Het nieuwe leren gaat om je houd<strong>in</strong>g, je gedrag. Kennis en vaardigheid<br />

staan <strong>in</strong> dienst ervan, niet omgekeerd. Je bent hier uite<strong>in</strong>delijk,<br />

maar dat is mijn opvatt<strong>in</strong>g, om <strong>in</strong> die fysieke materiële<br />

wereld ervar<strong>in</strong>gen op te doen, om spiritueel te groeien. En het<br />

andere is dus <strong>in</strong> dienst van en niet omgekeerd.<br />

Geef leerl<strong>in</strong>gen de ruimte om zelf te ervaren waarom d<strong>in</strong>gen zijn<br />

zoals ze zijn en hoe ze met hun handel<strong>in</strong>gen daarop kunnen <strong>in</strong>spelen.<br />

Ze zijn zoekende naar hun grenzen en hun mogelijkheden.<br />

Geef veel opties, geef veel mogelijkheden<br />

dan ontstaan ideeën waar mensen achter staan<br />

Archie Marshall, directeur Instituut voor Opleid<strong>in</strong>g Leraren (IOL)<br />

Een goede leerkracht is niet alleen bezig met het bijbrengen van<br />

kennis maar richt zich ook op de gevoelens die <strong>in</strong> de klas aanwezig<br />

zijn. De goede leerkracht herkent dat een k<strong>in</strong>d faalangst<br />

heeft, dat het k<strong>in</strong>d teleurgesteld is die dag op school of met ruzie<br />

van huis is gekomen.<br />

We besteden <strong>in</strong> de klas vaak alleen aandacht aan algemene emoties<br />

zoals rouwsituaties, maar hoe zit het met de ‘kle<strong>in</strong>e verliezen’ <strong>Ik</strong><br />

v<strong>in</strong>d dat dit aspect nog te we<strong>in</strong>ig meegegeven wordt <strong>in</strong> de vorm<strong>in</strong>g<br />

van de leerkracht. Op het<br />

Instituut voor de Opleid<strong>in</strong>g van<br />

Leraren (IOL) besteden wij daar<br />

meer aandacht aan. Wij werken<br />

al met modules zoals persoonlijke<br />

effectiviteit. Hierbij gaat het om jezelf te leren kennen, om te<br />

gaan met gevoelens en om negatieve emoties en gevoelens om<br />

te zetten <strong>in</strong> positieve. Dat kan je beïnvloeden als leerkracht en je<br />

kunt het k<strong>in</strong>d daarbij helpen.<br />

Het omzetten van belemmerende energieën naar constructieve,<br />

zorgt dat de ontwikkel<strong>in</strong>g verder kan gaan. <strong>Ik</strong> zou willen e<strong>in</strong>digen<br />

met waar ik begon: ‘Laat duizend bloemen bloeien’. Geef mensen&l