11.01.2015 Views

schoon gedaan - Provincie West-Vlaanderen

schoon gedaan - Provincie West-Vlaanderen

schoon gedaan - Provincie West-Vlaanderen

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>schoon</strong> <strong>gedaan</strong><br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


<strong>schoon</strong> <strong>gedaan</strong><br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Woord vooraf<br />

Woning en streek moeten elkaar versterken<br />

De <strong>West</strong>hoek is een prachtige streek. Dat weet u als inwoner of als toekomstig inwoner beter dan wie ook. Het zacht glooiende landschap<br />

nodigt uit tot weidse vergezichten. Een dorp is hier nog echt een dorp, de buiten nog echt de buiten. Dat heeft onder meer te maken met<br />

de manier waarop de bebouwing in de streek ingeplant is. De meeste huizen staan in de kleine, compacte dorpen. Buiten die kernen is de<br />

bebouwing zeer verspreid en schaars. Van lintbebouwing langs de steenwegen tussen de dorpen is in de <strong>West</strong>hoek nauwelijks sprake. Er is<br />

hier nog een scherpe overgang tussen de dorpskern en het open landschap.<br />

De weidsheid is onmiskenbaar een grote troef van de <strong>West</strong>hoek. Waar in <strong>Vlaanderen</strong> kijkt een woning midden in een dorpskern aan de<br />

achterzijde uit op het open landschap Waar kan u nog een onbelemmerd vergezicht binnenhalen in uw woning Dit zijn elementen die het<br />

wonen in de streek zo aantrekkelijk maken. Als u daar bij het verbouwen of bouwen rekening mee houdt, dan krijgt uw woning een grote<br />

meerwaarde.<br />

De openheid is een troef maar ze maakt de streek ook kwetsbaar. Elke ingreep in het landschap is meteen zichtbaar. Ze is letterlijk van ver te<br />

zien. Als u verbouwt of bouwt of zelfs maar een tuin aanlegt, dan heeft dat impact op het landschap. Die invloed hoeft zeker niet negatief te<br />

zijn. Een doordachte ingreep kan de troeven van de omgeving accentueren en nog beter tot hun recht laten komen.<br />

De band tussen woning en streek, en de manier waarop beide elkaar kunnen versterken, is waar het in deze brochure over gaat. U zal op<br />

de volgende bladzijden geen wetten, voorschriften of regels vinden, wel veel tips, foto’s en schetsen die inspirerend kunnen zijn bij het<br />

verbouwen of bouwen van uw woning.<br />

Voor alle duidelijkheid, het is niet de bedoeling van de <strong>West</strong>hoek een soort Bokrijk te maken. Stilstaan is achteruitgaan. De bebouwing in de<br />

streek verandert. Ze moet zelfs evolueren, al was het maar om aan de eisen van hedendaags comfort te voldoen. De architectuur, de gebruikte<br />

materialen zijn niet meer dezelfde als honderd of vijftig jaar geleden. En maar goed ook.<br />

Deze brochure gaat dus niet over een keuze tussen oud en nieuw, tussen traditionele en hedendaagse architectuur. Ze gaat over kwaliteit:<br />

de kwaliteit van architectuur, van wonen en van de streek in haar geheel. Ze gaat over de invloed van het landschap op de woning en,<br />

omgekeerd, de invloed van de woning op het landschap.<br />

Gedeputeerde Jan Durnez<br />

Gedeputeerde Patrick Van Gheluwe<br />

3<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


De <strong>West</strong>hoek achter het front<br />

Kijken we naar de bebouwing, dan bestaat de <strong>West</strong>hoek uit twee delen. Het eerste deel is het gebied dat zwaar leed onder de Eerste<br />

Wereldoorlog en waar alles heropgebouwd moest worden. Het tweede ontsnapte grotendeels aan het oorlogsgeweld. Daar zijn de inplanting<br />

van de gebouwen en vaak ook de architectuur nog die van de 19de eeuw.<br />

Over dat tweede deel hebben we het in deze brochure. Eerst stellen we de streek en haar landschappelijke kenmerken voor. Dan bekijken we<br />

de huidige bebouwing. Daarna geven we informatie die nuttig is bij het verbouwen of bouwen van een woning.<br />

DE PANNE<br />

ADINKERKE<br />

DE MOEREN<br />

HOUTEM<br />

KOKSIJDE<br />

BEAUVOORDE<br />

OOSTDUINKERKE<br />

NIEUWPOORT<br />

STEENKERKE<br />

ZOUTENAAIE<br />

EGGEWAARTSKAPELLE<br />

OOSTKERKE<br />

LAMPERNISSE<br />

ALVERINGEM<br />

IZENBERGE<br />

LEISELE<br />

GIJVERINKHOVE<br />

POLLINKHOVE<br />

HOOGSTADE<br />

BEVEREN<br />

ROESBRUGGE<br />

BULSKAMP<br />

WATOU<br />

PROVEN<br />

VEURNE<br />

STAVELE<br />

KROMBEKE<br />

WULPEN<br />

OOSTVLETEREN<br />

WESTVLETEREN<br />

POPERINGE<br />

RAMSKAPELLE<br />

BOOITSHOEKE<br />

AVEKAPELLE<br />

WESTOUTER<br />

LO<br />

RENINGELST<br />

ST.-JORIS<br />

STUIVENSKERKE<br />

KEIEM<br />

BEERST<br />

OUDEKAPELLE<br />

DIKSMUIDE<br />

ST.-JACOBS-KAPELLE<br />

NIEUWKAPELLE<br />

RENINGE<br />

WOESTEN<br />

DE KLIJTE<br />

LOKER<br />

PERVIJZE<br />

DRANOUTER<br />

NOORDSCHOTE<br />

ELVERDINGE<br />

VLAMERTINGE<br />

DIKKEBUS<br />

NIEUWKERKE<br />

WOUMEN<br />

ZUIDSCHOTE<br />

BIKSCHOTE<br />

KEMMEL<br />

LEKE<br />

JONKERSHOVE<br />

MERKEM<br />

BOEZINGE<br />

BRIELEN<br />

WULVERGEM<br />

VOORMEZELE<br />

ZANDE<br />

VLADSLO<br />

KLERKEN<br />

LANGEMARK<br />

SINT-JAN<br />

IEPER<br />

WIJTSCHATE<br />

MESEN<br />

ZILLEBEKE<br />

HOUTHULST<br />

HOLLEBEKE<br />

KOEKELARE<br />

BOVEKERKE<br />

WERKEN<br />

ZARREN<br />

POELKAPELLE<br />

ZONNEBEKE<br />

ZANDVOORDE<br />

De gemeenten die tijdens de Eerste Wereldoorlog achter het front lagen, buiten het bereik van<br />

de kanonnen, zijn Adinkerke, Alveringem, Beauvoorde, Bulskamp, De Moeren, Houtem, Oost- en<br />

<strong>West</strong>-Vleteren, Poperinge en Steenkerke. Ze kwamen nagenoeg ongeschonden uit de oorlog.<br />

Ze vormen een vlak tot zacht glooiend landbouwgebied tussen de <strong>West</strong>-Vlaamse heuvels en<br />

de polders. Kenmerkend voor de streek is haar grote openheid. Behalve enkele bossen<br />

–het Helleketelbos, de bossen rond Proven-Krombeke en die van de Sint-Sixtusabdij- zijn<br />

er maar weinig bomen en bomenrijen. Ook de randen van de percelen zijn nauwelijks<br />

KORTEMARK<br />

HANDZAME begroeid.<br />

Er zijn op Poperinge na, geen grote kernen. Grote kanalen of hoogspanningsleidingen<br />

zijn er evenmin. De streek telt wel enkele opvallende reliëfovergangen: de valleien van de IJzer,<br />

de Vleterbeek en de Heidebeek. Die laatste twee zijn typische voorbeelden van houtwalbeken.<br />

Door de vele bomen en struiken op de oever vormen ze groene linten in het landschap.<br />

PASSENDALE<br />

GELUVELD<br />

BESELARE<br />

WERVIK<br />

De openheid van de streek is van vrij recente datum. Tot het begin van vorige eeuw<br />

was het landschap meer gesloten. Er waren veel meer groene elementen, ook rond de<br />

boerderijen. Op de rand van de percelen stonden bomen en hagen, vaak met een knotboom<br />

op de hoek. Er waren nog veel hopvelden. Sinds enkele jaren worden opnieuw kleine<br />

landschapselementen aangeplant.<br />

GELUWE<br />

Wederopbouw in de <strong>West</strong>hoek<br />

Wederopbouwgemeenten na WOI<br />

<strong>West</strong>hoekgemeenten voor en achter de frontlijn<br />

5<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Compacte kernen en verspreide bebouwing<br />

Als we over de bebouwing in de streek praten, moeten we een onderscheid maken tussen de dorpskernen en alles wat daarbuiten ligt. Omdat<br />

er van lintbebouwing nauwelijks sprake is, bestaat er nog een heldere scheidslijn tussen de dichtbebouwde kernen en het open landschap<br />

De woningen in de dorpskern<br />

De oude dorpskernen zijn compact en klein. Ze bestaan uit enkele elkaar kruisende wegen met rijtjeshuizen erlangs. De straten zijn smal en<br />

gesloten. De huizen staan tegen de straat aan. Aan de achterzijde van de woningen ligt, verrassend, de open ruimte. Het contrast tussen de<br />

geslotenheid aan de straatkant en de weidsheid aan de achterkant is zeer groot.<br />

In de dorpskernen staan arbeidershuizen en burgerwoningen zij aan zij. Dat betekent dat de hoogte van de kroonlijsten voortdurend wisselt.<br />

De compacte dorpskernen staan sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw onder druk. Hier en daar zijn ze intussen uitgedeind. Aan de rand van<br />

de kernen staan nu alleenstaande woningen en villa’s met een voortuin.<br />

Nieuwe verkavelingen vormen aparte clusters met doodlopende straten. Hun relatie met de dorpskern is zwak en ze zien er precies zo uit als<br />

overal elders in <strong>Vlaanderen</strong>. Het contrast tussen de dorpscentra en het open landschap is daardoor enigszins vervaagd maar blijft grotendeels<br />

overeind.<br />

7<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


De verspreide bebouwing<br />

De meeste gebouwen in het open landschap zijn boerderijcomplexen. Ze zijn vrij gelijkmatig verspreid over de streek. De boerderijgebouwen<br />

zijn vaak geclusterd. Dat wil zeggen dat de verschillende gebouwen rond een centraal erf staan. De hoevewoning bevindt zich doorgaans aan<br />

de noordkant, met de zuidelijke gevel naar het erf gericht.<br />

De spreiding van hofsteden in het open landschap is de voorbije eeuw nauwelijks veranderd. De situatie op de kavel zelf onderging wel<br />

wijzigingen. Gebouwen namen toe in aantal en volume, ze werden verplaatst, soms afgebroken.<br />

Net als overal in <strong>Vlaanderen</strong> daalt het aantal actieve landbouwbedrijven in de streek. Soms blijven de boerderijgebouwen leegstaan of worden<br />

ze afgebroken. Elders krijgt de boerderij een woonfunctie, eventueel in combinatie met een kantoor- of dienstenfunctie.<br />

Leefbare boerderijen breiden uit en slorpen niet zelden kleinere boerderijen en hun gronden op. De woonfunctie verdwijnt daar, de gebouwen<br />

worden gebruikt als loodsen.<br />

Naast de hofsteden staat er ook een beperkt aantal woningen in het open landschap. Zij zijn ongelijkmatig verspreid.<br />

De oude woningen staan op de rand van de kavel, langs de weg. De zijgevels hebben weinig of geen ramen of deuren. De woningen hebben<br />

enkel achteraan een tuin.<br />

Herbouwde of nieuwbouwwoningen staan meer centraal op het perceel. Ze zijn omringd door een tuin. Alle gevels hebben ramen. De<br />

nieuwe inplanting komt meer dan de oude tegemoet aan de hedendaagse behoeften aan parkeermogelijkheden, privacy, een grotere tuin.<br />

De aanblik is groener en opener.<br />

9<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Een puntenlandschap<br />

De bebouwing in de streek kan je zien als punten in het open landschap. De compacte dorpskernen zijn vrij grote punten, de verspreide<br />

boerderijen en woningen zijn kleinere punten in de open ruimte.<br />

Andere grote punten zijn bijvoorbeeld bossen of hoppevelden. Punten van kleine schaal zijn veldkapellen, elektriciteitscabines, poelen,<br />

bomen en bomenrijen.<br />

Door de openheid zijn alle punten goed zichtbaar en zijn ze allemaal belangrijk voor het uitzicht en de landschappelijke kwaliteit van de<br />

streek.<br />

De wegen<br />

De dorpskernen zijn met elkaar verbonden door grote steenwegen.<br />

De boerderijen in het open landschap zijn maar zelden via die steenwegen ontsloten. Een netwerk van landwegen en dikwijls zelfs nietverharde,<br />

private wegen leidt naar de landbouwbedrijven. De woningen in de open ruimte daarentegen liggen doorgaans wel langs de<br />

steenwegen.<br />

De onverharde wegen die hoeves en weiden met elkaar verbinden, verdwijnen stilaan of worden geprivatiseerd. De mazen in het<br />

wegennetwerk worden daardoor groter. Steeds meer boerderijen en woningen worden via een (semi-)private weg ontsloten op de<br />

verbindende steenwegen.<br />

11<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Typische vorm en materialen<br />

De gebouwen in de streek zijn niet aan één stijl of één tijdstip gebonden. De 19de eeuwse baksteenarchitectuur overheerst maar toch is er<br />

een grote diversiteit aan bouwstijlen.<br />

De meeste gebouwen hebben wel twee gemeenschappelijke kenmerken. Ze hebben een eenvoudige vorm en ze zijn opgetrokken in<br />

baksteen.<br />

Eenvoudige, zuivere volumes<br />

De vorm van de meeste gebouwen, zowel van de rijtjeswoningen in de dorpen als van de verspreide boerderijen en woningen, is zeer<br />

eenvoudig. Het grondplan van het hoofdgebouw is een rechthoek.<br />

In de dorpskernen telt het hoofdvolume twee bouwlagen, elders doorgaans maar één. Daarop staat een zadeldak met een dakhelling van 45<br />

graden of meer. De zijgevels, ook die van de vrijstaande woningen, zijn vrij gesloten.<br />

Veel gebouwen hebben lage en kleine bijgebouwen. Ze gaan schuil onder een uitloper van het dak van het hoofdvolume. Hun dakhelling is<br />

vlakker.<br />

De aanpassing van de woningen aan de hedendaagse behoeften gebeurde de voorbije jaren niet altijd en overal even doordacht. Sommige<br />

gebouwen in slechte staat werden vervangen door banale constructies zoals fermettes of Spaanse villa’s. Ook het schilddak, een dak met<br />

vier vlakken die samenkomen in één punt, vond ingang. Toch hebben de meeste gebouwen nog hun zuivere, eenvoudige vorm. Door de<br />

openheid van de streek heeft die vorm een grote impact op het landschap.<br />

13<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


De materialen<br />

De baksteen is hét bouwmateriaal van de streek. Het rode exemplaar is typerend voor de zuidelijke <strong>West</strong>hoek, de streek rond Poperinge.<br />

Noordelijker, boven de IJzer, komt vooral de gele variant voor. Voor de dakbedekking worden dakpannen gebruikt, rode of zwarte, matte<br />

of geglazuurde. Deze materialen worden in de streek geproduceerd, ze vragen geen bijzondere bouwtechnieken en ze zijn nog relatief<br />

betaalbaar. Ze zijn duurzaam en kunnen perfect samengaan met eigentijdse architectuur.<br />

Andere materialen die niet streekeigen zijn, kunnen ook passen in het beeld van de <strong>West</strong>hoek. Alles hangt af van de manier waarop en de<br />

context waarin ze gebruikt worden. Vraag daarover advies aan je architect en aan de stedenbouwkundig ambtenaar van je gemeente. Het is<br />

in elk geval belangrijk te kiezen voor materialen in donkere kleuren omdat deze, meer dan felle kleuren, opgaan in de groen-bruine tinten van<br />

het landschap.<br />

Behalve streekeigenheid is ecologische duurzaamheid een belangrijk aandachtspunt bij de keuze van een materiaal. Voor uitleg daarover kan<br />

je terecht bij de gemeentelijke milieuambtenaar.<br />

15<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Verbouwen en bouwen<br />

Algemene regels geven voor het verbouwen of bouwen van een woning is niet mogelijk. Geen twee woningen zijn dezelfde, elke locatie is<br />

uniek. Verbouwen of bouwen vraagt dus best wel wat voorbereiding en denkwerk. Op de volgende bladzijden vind je tips en aandachtspunten<br />

die je kunnen helpen bij de voorbereidingen. We beginnen met enkele algemene bedenkingen. Daarna gaan we specifiek in op het verbouwen<br />

van een bestaande woning, op het bouwen van een nieuw huis en op het aanleggen van een tuin.<br />

17<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Algemene aandachtspunten<br />

Een woning staat niet alleen<br />

Een woning in de dorpskern staat tussen andere woningen. Aan de voorzijde bepaalt ze mee het straatbeeld, aan de achterkant maakt ze<br />

deel uit van het totale beeld van het dorp in het landschap. Bij een alleenstaande boerderij of woning is de relatie tussen het gebouw en<br />

het landschap nog veel belangrijker en dus ook kwetsbaarder. De gebouwen bepalen mee de kwaliteit van het landschap. Hoe opener het<br />

landschap, hoe meer aandacht er nodig is voor de architectuur, de volumes en de kleur.<br />

Bouwen en verbouwen is dus meer dan zomaar een woning neerzetten. Het houdt ook in dat je rekening houdt met de woningen in de buurt,<br />

met de open ruimte in de onmiddellijke omgeving, met de streek in haar geheel. Neem voldoende voorbereidingstijd om uit te maken wat je<br />

precies wil en hoe je je woning het best laat aansluiten bij de omgeving waarin ze staat. Bekijk hoe je het landschap het best kan binnenhalen<br />

in je woonst. Denk na over hoe de tuin de brug zal slaan tussen woning en open ruimte. Kijk naar voorbeelden in de omgeving en leer van<br />

geslaagde verbouwingen of van kwaliteitsvolle nieuwbouw.<br />

19<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Plannen doe je niet alleen<br />

Gelukkig hoef je al dat voorbereidende werk niet alleen te doen. Verschillende professionelen kunnen je al helpen in de fase die aan het eigenlijke<br />

verbouwen of bouwen voorafgaat: de stedenbouwkundig ambtenaar van de gemeente, de architect, de tuin- en landschapsarchitect.<br />

Als je verbouw- of bouwplannen hebt, is de eerste persoon bij wie je moet zijn de stedenbouwkundig ambtenaar. Vooraleer je kan beginnen<br />

met verbouwen of bouwen, moet je een bouwdossier indienen bij de gemeente. Op basis van dat dossier krijg je een stedenbouwkundige<br />

vergunning of niet. De stedenbouwkundig ambtenaar kan je wegwijs maken in die procedure. Hij of zij beschikt ook over alle informatie over<br />

de bouwvoorschriften op je kavel en geeft je inzicht in de veelheid van premies waar je mogelijk recht op hebt.<br />

Heel specifiek zijn de regels voor het verbouwen, herbouwen of uitbreiden van zonevreemde woningen en constructies, en voor het wijzigen<br />

van de functie van een bestaand, vergund landbouwbedrijf. De stedenbouwkundig ambtenaar kan je alles vertellen over de mogelijkheden<br />

en de beperkingen. Maak een afspraak met hem of haar.<br />

Architecten doen veel meer dan het plan van je huis tekenen en ervoor zorgen dat het stevig in elkaar zit. Een van hun belangrijkste taken is na<br />

te denken over de ideale inplanting en oriëntatie van de woning. Ze moeten onderzoeken hoe het huis het best alle mogelijkheden van zijn<br />

ligging kan benutten, ze moeten zorgen voor een harmonieuze inbedding van de woning in de omgeving.<br />

Tuin- en landschapsarchitecten zijn gespecialiseerd in het vormgeven van de relatie tussen je woning en de directe omgeving. Ze streven<br />

naar een tuin die aan je behoeften tegemoet komt en die een vloeiende overgang naar het ruimere landschap tot stand brengt. Het loont de<br />

moeite een landschaps- en tuinarchitect al aan te spreken in de planningsfase van het verbouwen of bouwen. De tuin is immers een belangrijk<br />

onderdeel van de woning. Beide moeten elkaar versterken.<br />

Bij kwaliteit van architectuur gaat het dus om meer dan de woning alleen. De band tussen het huis en zijn omgeving is een heel belangrijk<br />

aspect van kwaliteit.<br />

Denk toekomstgericht<br />

Duurzaamheid wordt een steeds belangrijker aandachtspunt voor verbouwers en bouwers. Duurzaam verbouwen of bouwen heeft veel<br />

facetten. Het gaat over de materialen die je gebruikt. Het heeft te maken met de maatregelen die je neemt om zuinig en efficiënt om te<br />

springen met energie. Een ander aspect is het waterbeheer van woningen in het buitengebied. Het zou ons te ver leiden hier in detail op in te<br />

gaan. De milieuambtenaar van je gemeente kan je meer informatie geven over de vele mogelijkheden.<br />

21<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Het verbouwen van een<br />

bestaande woning of hoeve<br />

Oude woningen en hoeves voldoen vaak niet aan de hedendaagse eisen van wonen of landbouwactiviteit: ze verkeren in slechte staat en ze<br />

zijn te klein. Aanpassingen aan die gebouwen zijn nodig en ook wenselijk.<br />

Regels waaraan een verbouwing moet voldoen, zijn er niet. Belangrijk is dat je behoudt wat goed en karakteristiek is aan de bestaande<br />

woning.<br />

Een goede renovatie met respect voor de eigenheid van de streek hoeft niet noodzakelijk volgens de traditionele manier of met traditionele<br />

materialen te gebeuren. Ook eigentijdse architectuur en hedendaagse materialen verdienen een plaats, op voorwaarde dat ze de bestaande<br />

woning en haar verhouding met de omgeving respecteren en versterken. Een hedendaags bijgebouw kan perfect passen bij een traditionele<br />

woning.<br />

23<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Nieuwe volumes bijbouwen<br />

De verbouwing van kleine woningen en traditionele hoeves houdt doorgaans ook een uitbreiding in. Dat kan op veel manieren gebeuren.<br />

Essentieel is bij de uitbreiding rekening te houden met het bestaande gebouw en zijn omgeving.<br />

De uitbreidingsmogelijkheden van een rijtjeshuis in een dorpskern zijn beperkt. Meestal komt het erop neer dat aan de achterzijde een nieuw<br />

volume met plat dak wordt aangebouwd. De impact van zo’n uitbreiding op het landschap is beperkt. Het allerbelangrijkste is dat het nieuwe<br />

volume één geheel vormt met de bestaande woning. Dat vraagt toch wel wat denkwerk en een plan op maat. Een standaard aanbouw uit de<br />

catalogus is niet meer dan vluchtig plakwerk, de twee delen van de verbouwde woning hangen wel aan elkaar vast maar lijken voor de rest<br />

niets met elkaar te maken te hebben.<br />

Een woning gelegen in het open landschap is goed zichtbaar, ook van op grote afstand. De vorm van de woning heeft dan ook een zeer grote<br />

impact op dat landschap. Nog meer dan bij een rijtjeshuis komt het erop aan nieuwe volumes te creëren die een eenheid vormen met het<br />

bestaande gebouw. Dat kan door te kiezen voor dezelfde dakhelling, voor dezelfde materialen en kleuren. Maar ook eigentijdse architectuur<br />

heeft een plaats als ze doordacht en met oog voor de bestaande gebouwen ingezet wordt.<br />

Hetzelfde geldt voor nieuwe volumes bij hoeves. Belangrijk is dat ze naar het centrale erf gericht zijn zodat de hoeve haar typische, geclusterde<br />

vorm behoudt.<br />

Nieuwe ramen en deuren<br />

De woningen en hoeves hebben meestal gesloten kopse gevels. Dat wil zeggen dat er aan de korte zijden nauwelijks of geen ramen en<br />

deuren zijn. Het silhouet van de gebouwen tekent zich scherp af tegen het landschap. Bij een verbouwing doe je er goed aan die troef te<br />

bewaren. Ramen en deuren plaats je dus bij voorkeur aan de lange gevels, vooral langs de zuidelijk georiënteerde zijde. Ga voor donkere, doffe<br />

kleuren.<br />

Bij het vervangen en eventueel vergroten van de ramen aan de voorkant van een rijtjeswoning is het aangewezen de andere woningen in de<br />

straat te bekijken. Vaak zit er een patroon in de raam- en deuropeningen dat in de meeste huizen terugkeert. Hou die ritmiek aan.<br />

25<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Parkeerplaats en garage<br />

De auto is één van de redenen waarom vrijstaande huizen niet meer aan de straat gebouwd worden. Tussen straat en woning is er plaats om<br />

de wagen te parkeren. Hou de parkeerplaats of de oprit eenvoudig. Kies voor kasseien of grind. Ook baksteen is prima. Beton is te vermijden<br />

omdat dit geen water doorlaat.<br />

De garage maakt in de meeste vrijstaande woningen deel uit van het hoofdvolume en neemt vaak zelfs een prominente plaats in naast de<br />

voordeur. Dat laatste zorgt ervoor dat het huis een gesloten en eerder afwijzende indruk uitstraalt.<br />

Een garage kan soms beter ondergebracht worden in een kleiner en lager volume aansluitend bij de woning. Ook een carport kan een prima<br />

alternatief zijn.<br />

Een landbouwer verbouwt<br />

Landbouwbedrijven worden grootschaliger. Daardoor ontstaat de behoefte om de bestaande gebouwen op het erf uit te breiden en nieuwe<br />

volumes bij te bouwen. Op de grootte en de vormgeving van de loodsen gaan we niet dieper in, die thema’s komen uitgebreid aan bod in<br />

de brochure ‘Agrarische architectuur, technisch bekeken’ (provincie <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>, 2006). Hier willen we het specifiek hebben over het<br />

woongebouw en over de inplanting ervan.<br />

Het is belangrijk dat de woning bij het landbouwbedrijf hoort. Het behoud ervan op het erf, in een cluster met de andere volumes, verdient<br />

de voorkeur boven de bouw van een nieuwe villa die geen enkele band meer heeft met het bedrijf. Dat betekent niet dat de landbouwer<br />

alles maar bij het oude moet laten. De uitbreiding en vernieuwing van de bestaande landbouwerswoning -of indien nodig een nieuwbouw<br />

op dezelfde plaats of aansluitend bij het erf- zijn vaak absoluut noodzakelijk. Heb daarbij oog voor de oorspronkelijke voetafdruk en de<br />

oorspronkelijke inplanting van de woning of de hoeve, voor de vorm ervan, voor de openheid naar het centrale erf, voor de geslotenheid van<br />

de zijgevels. Kies voor bakstenen en dakpannen. De materialen zijn bij voorkeur donker van kleur.<br />

27<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Het bouwen van een woning<br />

Nieuwbouw in de <strong>West</strong>hoek is in veel gevallen gelijk aan vervangbouw: een oude woning wordt gesloopt om plaats te maken voor een<br />

comfortabele woonst aangepast aan de hedendaagse behoeften. In dit hoofdstuk hebben we het zowel over volledig nieuwe woningen als<br />

over woningen ter vervanging van oude gebouwen.<br />

In het vorige hoofdstuk, over het verbouwen van een woning, staan aandachtspunten over materiaal- en kleurgebruik die ook voor nieuwbouw<br />

gelden. Bouwers lezen daarom best ook even de voorgaande bladzijden.<br />

De plaats op het perceel<br />

De lichtinval en het uitzicht zijn twee belangrijke factoren die de plaats op het perceel en de oriëntatie van de woning bepalen. Rekening<br />

houden met de omgeving, ook met eventuele huizen vlakbij, is de boodschap. Het open landschap is een troef van de regio, haal het naar<br />

binnen.<br />

De inplanting van een woning op het perceel is soms aan beperkingen onderworpen. Alle informatie over de mogelijkheden vind je bij de<br />

stedenbouwkundig ambtenaar van je gemeente.<br />

29<br />

Zuivere bouwvolumes<br />

De bestaande woningen in de streek hebben zuivere, eenvoudige vormen: een rechthoekig grondplan en een zadeldak. Ze staan bescheiden<br />

maar toch scherp afgelijnd in het weidse landschap. Neem als bouwer van een nieuwe woning die belangrijke kwaliteiten ter harte, ongeacht<br />

of je kiest voor eigentijdse of klassieke architectuur. Het bijeenharken van stijlkenmerken uit alle windstreken levert nooit een mooi resultaat<br />

op.<br />

Hét dak van de <strong>West</strong>hoek is het zadeldak met een hellingsgraad van 45 graden of meer. Ook platte daken kunnen op sommige locaties zonder<br />

twijfel zeer geschikt zijn, bijvoorbeeld voor eventuele bijgebouwen.<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Sobere materialen<br />

Rode of gele bakstenen, en rode of zwarte dakpannen, al dan niet blinkend, zijn typische bouwmaterialen voor de streek. Dat betekent niet<br />

dat andere materialen uit den boze zijn, op voorwaarde dat de kleuren niet fel en schreeuwerig zijn. Sobere tinten laten woning en landschap<br />

het meest tot hun recht komen.<br />

Ramen<br />

De plaats en de grootte van de ramen hangen zeer nauw samen met de oriëntatie van de woning en met de lichtinval. Grote ramen zijn best<br />

mogelijk in landelijke architectuur. Vooral de woonkamer en de keuken hebben veel licht nodig.<br />

Het materiaal waaruit de ramen vervaardigd zijn, is minder belangrijk dan de kleur ervan. Kies donkere en doffe tinten.<br />

Parkeerplaats en garage<br />

Wat in het vorige hoofdstuk staat over parkeerplaatsen en garages bij verbouwingen geldt ook voor nieuwe woningen. Kies voor de oprit sobere,<br />

waterdoorlaatbare materialen zoals kasseien, grind of baksteen. Beperk de verhardingen tot een minimum. Bekijk of je de garage niet uit het<br />

hoofdvolume van de woning kan halen. Een carport is soms te verkiezen boven een garage omdat de ruimtelijke impact ervan veel kleiner is.<br />

31<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Het aanleggen van de tuin<br />

Een tuin maakt de overgang tussen woning en landschap. Dat is zeker zo in een streek waar nagenoeg alle woningen, zelfs in de dorpskernen,<br />

rechtstreeks toegang geven tot het open landschap. De tuin is een wezenlijk onderdeel van het wonen en verdient daarom de nodige<br />

aandacht.<br />

Rijtjeshuizen en oude woningen in het open landschap hebben enkel achteraan een tuin. Nieuwere, vrijstaande woningen en villa’s staan<br />

meer centraal op de kavel en hebben ook vooraan en aan de zijkant een meestal beperkte tuinoppervlakte. Aan de voorzijde is er plaats voor<br />

de auto en de toegang tot de woning. Ook de privacy vanaf de straat speelt een rol bij de aanleg van dat stukje tuin. Aan de zijkant is de privacy<br />

ten opzichte van de buren vaak een aandachtspunt.<br />

Het grootste en meest intensief bewerkte en gebruikte deel van de tuin bevindt zich achter de woning. Daarover gaat dit hoofdstuk.<br />

De grootte van de tuin<br />

Meestal wordt maar een beperkt deel van de tuin echt intensief gebruikt, namelijk het deel dicht bij de woning. Als je over een grote oppervlakte<br />

beschikt, moet je de vraag stellen of het wel nodig is die helemaal te vertuinen. Dicht bij het huis ligt het terras, het grasperk, de intensief<br />

bewerkte siertuin. Verder van de woning weg kan je kiezen voor een stuk weide, een bosje, een hooi- of bloemenweide, een boomgaard, een<br />

moestuin. Zo loopt de intensief bewerkte siertuin naadloos en geleidelijk over in het landschap.<br />

33<br />

Streekeigen beplanting<br />

Net zoals de Spaanse villa of de Amerikaanse ranch qua bouwstijl niet past in de <strong>West</strong>hoek, zijn ook allerlei exotische planten en bomen totaal<br />

streekvreemd. Ze zijn niet aangepast aan het klimaat en de bodem. Bovendien zijn die vreemde planten en bomen vaak sterk onderhevig aan<br />

de mode.<br />

Omdat de beplanting de brug legt naar de omgeving is de keuze voor streekeigen bomen, hagen en planten de meest logische en natuurlijke.<br />

Voorbeelden van streekeigen bomen zijn wilg, es, eik, beuk, linde, fruitbomen, paardenkastanje, okkernoot. Streekeigen hagen zijn liguster,<br />

haagbeuk, hulst, buxus, meidoorn, sleedoorn, veldesdoorn. Streekeigen sierheesters zijn onder meer hortensia, hulst, boerenjasmijn, sering.<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Doorkijken naar het landschap<br />

Bij de aanleg van de tuin is het belangrijk doorkijken te behouden naar het landschap.<br />

Zo haal je de open ruimte binnen in de tuin en ook in de woning. Beter één of twee groenelementen dan een groen scherm dat de woning<br />

volledig afsluit van de omgeving.<br />

Schenk ook aandacht aan verticale elementen zoals een kerktoren of een alleenstaande boom. Het landschap is per definitie horizontaal,<br />

verticale elementen springen eruit en zijn zeer krachtig. Als het mogelijk is om vanuit je woning of tuin een zicht te hebben op zo’n verticaal<br />

element, mag je die kans niet laten liggen.<br />

De omheining<br />

De eerste vraag die je jezelf moet stellen is of je tuin wel een omheining nodig heeft. Een omheining kan voor privacy zorgen, ze kan nuttig<br />

zijn voor de veiligheid van kinderen, ze kan beletten dat dieren weglopen. Sommige tuinen kunnen het dus best zonder of met een zeer<br />

bescheiden afsluiting doen.<br />

Als je voor een omheining kiest, is het belangrijk er doordacht mee om te springen. In een open streek als de <strong>West</strong>hoek is het een troef vanuit<br />

de woning en de tuin naar het landschap te kunnen kijken. Een goede oplossing is een natuurlijke omheining met een streekeigen haag, die<br />

hier en daar onderbroken wordt in functie van de doorkijken.<br />

De regel is dat omheiningen zo weinig mogelijk mogen opvallen in het landschap. Een eenvoudige afsluiting met enkele gegalvaniseerde,<br />

grijze draden, daar kijk je dwars doorheen. Hoge, gekleurde omheiningen met een rasterpatroon vallen veel meer op.<br />

Een gemetselde muur sluit de tuin en de woning volledig af van de omgeving maar kan waardevol zijn voor allerlei muurplanten. Een houtwal,<br />

een wand van gestapeld snoeihout, is een perfecte schuilplaats voor kleine dieren.<br />

35<br />

Een tuinhuisje<br />

Een berging voor tuingereedschap die geïntegreerd is in het hoofdvolume is de best mogelijke oplossing. Voorzie daarom in een plaatsje bij<br />

een verbouwing of een nieuwbouw.<br />

Soms is er geen andere optie dan het plaatsen van een tuinhuis. Kies in dat geval voor een onopvallende, sobere constructie zowel qua<br />

omvang als qua kleur. Integreer het tuinhuis in de tuin en de ruimere omgeving, laat het begroeien door klimplanten. Gebruik het dak om<br />

regenwater op te vangen in een ton of vijver.<br />

Een tuinhuis mag niet te veel ramen hebben want die zorgen alleen maar voor het verlies van nuttige ruimte. Eén of twee ramen vlak onder<br />

het dak volstaan.<br />

Zorg er in elk geval voor dat het tuinhuis het zicht op de tuin en het landschap niet belemmert.<br />

een leidraad voor bouwen en verbouwen in de <strong>West</strong>hoek


Colofon<br />

Deze publicatie is uitgegeven in opdracht van de Bestendige Deputatie van de <strong>Provincie</strong>raad van <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

Paul Breyne (Gouverneur), Jan Durnez, Patrick Van Gheluwe, Bart Naeyaert, Dirk De fauw, Gunter Pertry, Marleen Titeca-Decraene<br />

(gedeputeerden), Hilaire Ost (provinciegriffier)<br />

Tekst: Bart Van Moerkerke<br />

Eindredactie: Katrien Hindryckx, Bart Van Moerkerke<br />

Met medewerking van: Bern Paret, Filip Boury, Frank Debaere, Dirk Cuvelier, Katrien Vandemarliere, Bart Wemaere, Hannelore Leys, Wally<br />

Dequidt, Guido Mille, de provinciale kwaliteitskamer , Geert Bossaert, Luc Vandewynckel , David Peleman, Peter Uyttenhove, Kristof Boonen in<br />

samenwerking met Labo Stedenbouw, Vakgroep Architectuur & Stedenbouw – Universiteit Gent en het Vlaams Architectuurinstituut<br />

Fotografie: Michaël Depestele, Labo Stedenbouw, Vakgroep Architectuur & Stedenbouw – Universiteit Gent<br />

Illustraties: Labo Stedenbouw, Vakgroep Architectuur & Stedenbouw – Universiteit Gent<br />

36<br />

Vormgeving: <strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>, Grafische dienst<br />

Druk: Grafische Dienst, <strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

Verantwoordelijke uitgever: Regine Vantieghem,<br />

Bestuursdirecteur dienst Economie, Externe relaties en Gebiedsgerichte Werking<br />

<strong>Provincie</strong>huis Boeverbos; Koning Leopold II-laan 41, 8200 Sint-Andries (Brugge)<br />

Dit is een publicatie dat volgt uit een studie ‘Streekeigen Hoppeland’ uitgevoerd door het Labo Stedenbouw, Vakgroep Architectuur &<br />

Stedenbouw van de Universiteit Gent in opdracht van het provinciebestuur van <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong> in samenwerking met de stad Poperinge en<br />

met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling<br />

Het volledige onderzoek is te bekijken op www.west-vlaanderen.be<br />

D/2007/0248/18

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!