Parkeren katalysator ruimtelijke kwaliteit

stedebouwarchitectuur.nl

Parkeren katalysator ruimtelijke kwaliteit

4

Stedebouw & Architectuur

Parkeren

Parkeren katalysator

u Intro: Rijnboutt Van der Vossen Rijnboutt bv won met de parkeergarage P23 in Amsterdam Zuidoost

de Stiftungspreis 2007 – Sensibles Parken in der Stadt van de Duitse stichting Lebendige Stadt.

Eind 2007 ontving het Nederlandse architectenbureau deze gezaghebbende prijs. “Een van de beste

parkeergarages van Europa! Daar zijn we heel trots op,” zegt architect Bart van der Vossen, een van

de vier directeuren van Rijnboutt Van der Vossen Rijnboutt.

P23 past in de reeks van vaak grote parkeergarages

die door het Amsterdamse bureau de laatste jaren

is ontworpen. Parkeren in combinatie met wonen,

werken of winkelen. Parkeeraccommodaties uit het

bureauportfolio zijn onder andere: Enschede, Van

Heekplein (onder de Bijenkorf, tweelaags, 310 parkeerplaatsen);

Zaandam, Inverdan (onder binnenstedelijk

complex met wonen, winkels en bioscoop,

drielaags, 880 parkeerplaatsen); Geleen (onder marktplein

en twee woon‐/winkelgebouwen, eenlaags,

420 parkeerplaatsen); Rotterdam Lloydpier (eenlaags,

stedenbouwkundig plan: 865 parkeerplaatsen);

Scheveningen (tweelaags, 220 parkeerplaatsen), en

Uden (onder binnenstedelijk complex van 3 woon-/

winkelgebouwen, tweelaags, 480 parkeerplaatsen.

In al deze projecten realiseert het bureau een veelzijdig

programma op een compacte plek in de stad,

met parkeerfaciliteiten vaak onder het maaiveld en

aantakkend op bestaand stedelijk weefsel. “Om een

Prijsuitreiking Stiftungspreis 2007. Van links naar

rechts Hermann Henkel, Peter Harry Carstensen,

Ingrid Ostermann, Bart van der Vossen en

Alexander Otto. Foto: Lebendige Stadt.

binnenstedelijke herstructurering succesvol te laten

verlopen begin je de ontwerpopgave met parkeren.

Parkeren is een aanjager voor stedelijke en ruimtelijke

kwaliteit.”

Inleiding

Bart van der Vossen zit in de vergaderruimte van het

kantoor van Rijnboutt Van der Vossen Rijnboutt in Amsterdam,

met zicht op het in aanbouw zijnde Westerdokseiland.

Het is een typische grijze en grauwe dag

in februari, een dag om te werken. “Er heerst een

structureel verkeerde opvatting over parkeren. Het

wordt gezien als een technische opgave, een blok aan

het been. Wij zien het juist als het startpunt van een

opgave, een start die ruimtelijke kwaliteit kan vastleggen

en borgen. Parkeren is onlosmakelijk verbonden

met grote en complexe binnenstedelijke opgaven.

Winkels bestaan bij de gratie van goed bereikbare

parkeerplaatsen, woningen hebben parkeerplaatsen

nodig. En de leefbaarheid en kwaliteit van de openbare

ruimte worden erdoor vergroot.”

Kwaliteit

Van der Vossen bladert door een projectboek over

parkeergarages van het bureau, hij stopt bij het Van

Heekplein in Enschede: “Elke garage is weer anders.


Stedebouw & Architectuur

Parkeren

5

Auteurs: Jeroen van Nieuwenhuizen en Wijnand Beemster

Foto links: parkeergarage P23 in Amsterdam Zuidoost,

gebouwd onder verhoogde Bijlmerdreef.

Foto boven: inrit P23.

Foto onder: uitrit P23

Foto’s: Kees Hummel.

ruimtelijke kwaliteit

Want ook de locatie en wensen van de opdrachtgever

variëren. Soms kom je daardoor tot prachtige ruimtes.

Neem het Van Heekplein. We hebben de aan dit plein

gelegen Bijenkorf ontworpen in combinatie met een

ondergrondse parkeergarage. Die garage is op -1 relatief

hoog. Wat was het geval Op het plein, een ontwerp

van Adriaan Geuze, West 8, wilde de gemeente

bomen hebben. Omdat daarvoor betonnen ‘boombakken’

nodig waren moest de -1 laag worden verhoogd.

Het plafond kwam op vijf meter hoogte. Wat

ons weer in de gelegenheid stelde om een fietsenstalling

in de garage ‘te hangen’. Deze stalling heeft grote

glazen ramen met ruim zicht over de parkeergarage,

en dat verhoogt weer de sociale veiligheid. Door die

extra hoogte heeft de accommodatie een bijzondere

ruimtelijke kwaliteit gekregen.”

Stramien

Wat op het eerste gezicht een nadeel lijkt (bomenbakken)

is in tweede instantie een voordeel (hoge

ruimten). “Een belemmering helpt je soms om meer

kwaliteit te bereiken. Neem bijvoorbeeld zoiets als

stramienmaten. De garage onder de Bijenkorf van het

Van Heekplein heeft een stramien van 8,1 meter. Dat

is aantrekkelijk, geeft kwaliteit. Door het stramien u

Dwarsdoorsnede P23.

Doorsnede P23.

Plattegrond P23.


6

Stedebouw & Architectuur

Parkeren

1 2

3

4 5

1. Inrit parkeergarage Rustenburg/Inverdan

Zaandam. Artist impression: CIID.

2. Aanzicht Rustenburg met ondergrondse

parkeergarage.

3. Maquette Rustenburg.

4. Luchtfoto bouwput Rustenburg.

Foto: Kees Hummel.

5. Dwarsdoorsnede Rustenburg.

op te rekken van 7,5 naar 7,8 en in het optimale geval

naar 8,1 meter, stijgt de duurzaamheid van de bovenliggende

bouwlagen. Je kunt levensloopbestendige

appartementen bouwen met woon- en slaapkamers

naast elkaar. Weliswaar met meer geveloppervlak per

woning, maar de verkoopprijs van die appartementen

stijgt vanwege de ruimere en betere plattegronden.

Het stramien van de ondergrond – dat op het eerste

gezicht belemmerend werkt – levert dus – als je er

slim mee omgaat - een extra kwaliteit op.”

Stedenbouwkundige plannen

“Wij doen heel veel parkeergarages,” zegt Van der

Vossen, bladerend in de het bureauboek. “Op een

slimme manier parkeren inpassen in binnenstedelijke

herstructureringen draagt bij aan de haalbaarheid

van die projecten. Het geeft een enorme ‘upgrading’

van de ruimtelijke kwaliteit.” Rijnboutt Van der Vossen

Rijnboutt ontwerpt niet alleen gebouwen, maar maakt

ook stedenbouwkundige plannen en voert vaak ook

de supervisie uit, zoals in Geleen, Enschede, Dordecht

(Statenplein, winnaar NWR Prijs 2004) en Uden.

“Het zijn lang durende projecten, met looptijden tot

om en nabij tien jaar.” Supervisie en ontwerp van dat

soort plannen komen niet tot stand met de rug naar de

stad, het zijn discursieve trajecten, met voortdurende

uitwisseling van gedachten, plannen en wensen door

alle betrokkenen. Van der Vossen: “Niet je voorstellen

te vuur en te zwaard verdedigen, de crux is juist een

stedenbouwkundig raamwerk te maken dat plannen

accommodeert. Aanpassingen kunnen dan binnen

het raamwerk opgelost worden, terwijl de kwaliteit

behouden blijft. Je moet als architect en stedenbouwkundige

— is onze filosofie — dienstbaar zijn aan processen,

een kwestie van zeilen op de wind. Met als

doel: weer leven brengen in de stad.”

Sociale veiligheid

“In Geleen zijn we sinds 2001 als bureau betrokken

bij het revitaliseren van het hart van de stad. Een stad

in een oude mijnstreek die te ruim in zijn jasje zit. Er

zijn gaten gevallen in de winkelzones, met gevolg:

verpaupering en leegstand. Concentratie en verdichting

zijn de middelen die we hebben ingezet om

het stadshart te revitaliseren. Er worden winkels en

600 woningen toegevoegd, met onder de markt zo’n

400 parkeerplaatsen in één laag. Door de compacte

concentratie van activiteiten neemt niet alleen de ruimtelijke

kwaliteit, maar ook de sociale veiligheid toe.”

Veranderingen

Het recept in Geleen is beproefd. Van der Vossen wijst

op het stadshart van Amstelveen, waar Kees Rijnboutt

supervisor was. “In het verleden werden auto’s op

parkeerterreinen aan de randen van de binnensteden

geparkeerd. Maar dat is niet toereikend meer, noch

haalbaar. Fietsen, brommers en auto’s onder of nabij

het stadshart, dat werkt. In Zaandam doen we het niet

anders. Een drielaagse ondergrondse parkeergarage

met 880 plaatsen. Het winkelcentrum krijgt een impuls.

Consumenten die nu uitzwermen naar andere steden

keren weer terug naar Zaandam. Ook hier is parkeren

ingezet als de motor van de transformatie.” Van der

Vossen vervolgt: “In Zaandam is de constructieve relatie

tussen boven- en onderwereld goed zichtbaar in

de structuur. Het dek op de parkeergarage wordt een

groene buitenruimte voor de eraan liggende woningen.

Een fantastische kwaliteit midden in de stad.”

Toegevoegde waarde

Parkeren is geen blok aan het been. Het inspireert

om bijzondere architectonische kwaliteiten te realiseren.”

Van der Vossen: “In het ontwerp voor het gebouw

Aquamarijn in de woonwijk de Groote Wielen

in ‘s-Hertogenbosch legt de auto een architecturale

route af. Je rijdt als het ware het water in, waarna er in

de parkeergarage contact met buiten is door de glazen

trappenhuizen. Je parkeert onder een hoek van

70 graden, dat is comfortabeler dan onder 90 graden.

Zelfs de kolommen gaan mee in de richting van

de parkeervakken. Ook in dit project bouwen we een

daktuin op de garage. In combinatie met trappen,

die afdalen naar het water levert dat bijzondere ruimtelijke

kwaliteiten op.” Dit ontwerp, concludeert Van

der Vossen, illustreert eens te meer de toegevoegde

waarde van de architect. “Voorheen het domein van

de civiele techniek is het ontwerpen van parkeergarages

nu doorgedrongen in het hart van de architectuurpraxis.

Parkeren neemt een centrale plaats in in

de huidige architectuuropgaven.”

Leefbaarheid

De architect is in staat om meer waarde toe te voegen

aan parkeeraccommodaties. Dat is ook onze Oosterburen

niet ontgaan. “De Stiftungspreis 2007 van de

stichting Lebendige Stadt toegekend aan de door ons

ontworpen parkeergarage P23 in Amsterdam Zuidoost

– daar zijn we heel blij mee.” Amsterdam Zuidoost ondergaat

een ruimtelijke transformatie. In het herstructureringsplan

van stedenbouwkundige Rein Geurtsen

gaat de Bijlmer terug naar het maaiveld. Die verlaging

voltrekt zich ook rondom de Bijlmerdreef, maar is rond

de Amsterdamse Poort niet mogelijk, daar de volledige

infrastructuur eromheen, inclusief de bevoorrading

van winkels en aansluitende parkeergarages, gebaseerd

is op hoger gelegen wegen.

“Aanvankelijk bevonden zich onder die opgetilde

weg kiosken en grauwe onderdoorgangen. Voor deze


Stedebouw & Architectuur

Parkeren

7

6 7

8

6. Luchtfoto bouwplaats in het hart van Geleen.

Foto: Roger Smeets.

7. Plattegrond parkeergarage Geleen.

8. Doorsnede parkeergarage Geleen.

ruimte is door ons een plan gemaakt voor een afgesloten

parkeergarage van 800 meter lang, met plek

voor 600 auto’s. Na de oplevering van de eerste fase

met 380 parkeerplaatsen volgt nog een tweede met

nog eens ruim 200 plaatsen. De door ons voorgestelde

veranderingen zijn vrij simpel: zijkanten dichtzetten,

open kopse kanten, en verder opknappen

van het interieur (schilderen en installatietechniek),

alles met duurzame materialen. Hoewel de garage

haast onzichtbaar is door de nieuwe omliggende

bebouwing, lost hij wel problemen op ten aanzien

van de leefbaarheid op die plek. Dat is ook de reden

waarom we de prijs hebben ontvangen. Qua ruimte

misschien niet een heel bijzondere parkeergarage,

maar toch een hip project. Via de noodtrappenhuizen

komt daglicht in de garage. ‘s Nachts verlichten ze

als reusachtige lampionnen de omgeving. Het zijn

bakens op de dreef. Bomen ponsen door het wegdek

van de dreef en zijn geplant in boombakken in

de parkeergarage. Op het niveau van de Bijlmerdreef

manifesteert de garage zich door de scheve in- en uit

gangen (twee in- en twee uitgangen). Dit zijn schuin

in- en uitstekende dozen met perfo metalen bekleding

voorzien van portraitfoto’s die mensen uit de cultureel

diverse buurt tonen. De garage heeft door de situering

onder de dreef een comfortabele hoogte van

4 meter. Neen, geen sexy garage. Maar wel een met

een sociale meerwaarde. Een parkeergarage die de

herstructurering van Zuidoost beslist verder helpt.” t

Foto links: parkeergarage onder de Bijenkorf, Van

Heekplein Enschede. Links op foto hangende

fietsparkeervoorziening. Foto: Luuk Kramer.

Tekening boven: dwarsdoorsnede parkeergarage

Van Heekplein.

Tekening onder: parkeergarage Van Heekplein.

Gekleurd het deel onder de Bijenkorf.

More magazines by this user
Similar magazines