Podium P2+3 - De Bouw Maakt Het

gebiedsontwikkeling.nu

Podium P2+3 - De Bouw Maakt Het

Bouw en infra plukt wrange vruchten van vier jaar in crisis

De crisis heeft de afgelopen vier jaar keihard om zich heen geslagen in de bouw

en infra. Uit een inventarisatie van Bouwend Nederland blijkt dat bedrijven

op werkelijk alle fronten - omzet, rendement, werkgelegenheid - fors hebben

ingeleverd. Als ze het hoofd al boven water hebben kunnen houden. Op deze

pagina’s een overzicht van de effecten van vier jaar crisis op de bouw en infra.

Oftewel: het beeld van een sector die op het tandvlees loopt.

Infrastructuur: double dip maakt dal dieper

Arbeidsmarkt: op weg naar 50.000 ontslagen

De werkgelegenheid in de bouw en infra staat onder grote druk. Op dit moment gaan gemiddeld

zes bouwbedrijven per dag failliet. Per maand raken ongeveer 2.000 mensen hun baan in de

sector kwijt. In het huidige tempo zullen er eind 2012 50.000 minder vakkrachten in de bouw en

infra actief zijn dan bij aanvang van de crisis, eind 2008, het geval was, zo verwacht Bouwend

Nederland. Dat is voor veel mensen een persoonlijk drama, en voor de sector als geheel een ramp.

Want vaklieden die nu op zoek moeten gaan naar een nieuwe baan in een andere bedrijfstak zijn

over een paar jaar, als de bouwvolumes weer toenemen, weer hard nodig om alle bouwopdrachten

te kunnen realiseren. De vraag is of er tegen die tijd nog voldoende mensen bereid zijn

om naar de bouw en infra terug te keren, en of er nog voldoende bedrijven zijn om de vraag te

bedienen.

De grond-, water- en wegenbouwbedrijven leken de dans bij aanvang van de crisis nog enigszins

te kunnen ontspringen. Verwacht werd namelijk dat tegen de tijd dat de orderportefeuille zou

opdrogen en de bezuinigingen van provincies en gemeenten echt effect op de opdrachtenstroom

zouden gaan hebben, het dieptepunt op de woningmarkt gepasseerd was en er dus vanuit die

hoek weer meer werk op de sector zou afkomen. De dip in de woningbouw hield echter aan, en

dus wordt nu ook het dal in de infra dieper en dieper. Zeker nu het einde in zicht is van de bulk

van de werkzaamheden op rijksniveau moet worden gevreesd dat de grote shake-out onder de

bedrijven in 2013 alsnog zal gaan plaatsvinden.

In de gww is de orderportefeuille

met twee tiende

maand afgenomen vergeleken

met vóór de bouwvak.

In de wegenbouw is

de werkvoorraad met een

tiende maand gedaald tot

4,9 maanden, terwijl die in

de grond- en waterbouw

met twee tiende maand

is teruggelopen tot 6,5

maanden. Hiermee is de

orderportefeuille in de

gww uitgekomen op 5,8

maanden. Dit komt overeen

met een daling van

ruim 13% in een jaar tijd.

Bouwsector kan Nederland

uit dal halen

Met een verwachte krimp van een half procent in 2012 is de negatieve economische

spiraal nog altijd niet doorbroken. Groei is nodig om Nederland uit de crisis te halen.

En de bouw- en infrasector kan daar een belangrijke rol bij spelen. Dat is de inzet van

een nieuwe publiekscampagne van Bouwend Nederland, die op 1 november van start

is gegaan.

Door de recessie is de bouw en infra op dit moment geen stimulans maar juist een remmende factor

voor de Nederlandse economie. Dat moet veranderen. Wil Nederland snel en sterk uit de crisis komen,

dan moet er meer worden geïnvesteerd in de bouw en infra. In betere tijden was de totale bouwsector

in Nederland immers goed voor 5,5% van het bruto binnenlands product (bbp) en voor een productie

van 55 miljard euro. De bouw was daarmee een van de aanjagers van onze economie. Helaas kan zij die

rol nu niet vervullen. Dit jaar krimpt de bouw met ongeveer 10%, wat zorgt voor een negatieve groei

van een half procent. Via de vijf regio’s, zestig afdelingen, negen vakgroepen, vijf infraplatforms, Jong

Bouwend Nederland en via al zijn leden gaat Bouwend Nederland de komende tijd nadrukkelijk en op

zo veel mogelijk manieren aandacht vragen voor de bouw en infra. Dat gebeurt onder de vlag van de al

langer lopende campagne ‘De Bouw maakt het’. Het wordt volgens directeur Economische Zaken Joep

Rats nadrukkelijk geen klaagcampagne. “We zullen absoluut wijzen op het zware weer waar de sector

op dit moment in verkeert. Maar boven alles moeten we met elkaar beseffen dat Nederland kansen laat

liggen door zo weinig te investeren in de bouw en infra. De stille diplomatie van Bouwend Nederland is

de afgelopen jaren zeer succesvol geweest maar heeft de huidige situatie niet kunnen voorkomen.

Daarom is er nu een extra geluid nodig.”

8

6

4

2

0

-2

-4

-6

-8

-10

-12

-14

Toegevoegde waarde bouwnijverheid

% volumemutatie voortschrijdend 12-mndsgem t.o.v. dezelfde periode een jaar eerder

Stand : augustus 2012

. .

2008 2009 2010 2011 2012

Bron: CBS

De productie van de bedrijfstak

bouwnijverheid - afgemeten

aan de toegevoegde

waarde is in de periode januari

t/m augustus 2012 met

8,7% gedaald ten opzichte

van dezelfde periode van

vorig jaar. Door deze sterke

terugval is het groeitempo

van het productievolume

(op jaarbasis) na een korte

opleving in 2011 weer negatief

(- 5,0%) geworden. Het

groeitempo ligt daarmee nu

in lijn met de meest recente

(juni) productieraming van

het EIB voor 2012.

Op 1 oktober 2012 waren

er bij Cordares 128.660

dienstverbanden geregistreerd

van werknemers

vallend onder de Cao

voor de Bouwnijverheid.

Hiervan waren er 82.412

van bouwplaats- en

46.248 van UTA-personeel.

In een jaar tijd is het aantal

werknemers met 15.230

(-10,6%) teruggelopen.

Het aantal dienstverbanden

van bouwplaatspersoneel

liep met 12.216

(-12,9%) terug. Dat van

UTA-personeel met 3.014

(-6,1%).

In de maanden januari t/m

september 2012 werden er

21.614 nieuwe WW-uitkeringen

in de bouwnijverheid

verstrekt ofwel 46%

meer dan in dezelfde periode

van 2011. In dezelfde

periode werden er 18.972

uitkeringen beëindigd

(-9%), waarvan 13.509

(71%) door werkhervatting.

Het aantal lopende

uitkeringen is in september

met 1,7% gedaald naar

14.425. Vergeleken met

een jaar eerder ligt het

aantal uitkeringen in de

bouwnijverheid 73% hoger.

In de eerste acht maanden

van 2012 zijn 1.033 bedrijven

(inclusief eenmansbedrijven)

in de bouwnijverheid

failliet gegaan. Ten opzichte

van vorig jaar is het aantal

faillissementen met 385

(48%) toegenomen. Relatief

gezien is het aantal faillissementen

in de gww-sector

het hoogst. Het overkwam

in 2012 al 0,96% van de

gww-bedrijven. Op jaarbasis

– september 2011 t/m

augustus 2012 - zijn bijna

1.500 bedrijven gefailleerd,

waarvan 20% eenmanszaken.

Eind juni 2012 stonden er

in Nederland 116,1 duizend

vacatures open, waarvan

4,6 duizend in de bouwnijverheid.

De vacature-indicator

geeft een snelle indicatie

over het verdere verloop van

de vacatures. Voor de nabije

toekomst ziet het beeld er

niet gunstig uit. Het aantal

optimisten in de bedrijfstak

is ook na de ‘bouwvak’

weer verder gedaald. Daarmee

is de indicator al ruim

anderhalf jaar - vanaf januari

vorig jaar - voortdurend

verder verslechterd.

2 Bouwend Nederland Podium | 09 | 8 november


Woningbouw: dramatische val in productiecijfers

Woningbouwbedrijven lijden onder de

effecten van een nieuwbouwproductie, die tot

op een ongekend laag niveau van 40.000

woningen per jaar is teruggevallen. Het gemiddelde

aantal verkochte woningen is gedaald

tot 1200 per maand; voor de crisis werden nog

4000 woningen per maand verkocht. Met

name de particuliere koopwoningmarkt lijkt

vrijwel geheel tot stilstand gekomen, mede

door de onzekerheid onder consumenten over

de effecten van de economische ontwikkelingen,

de bezuinigingen en aangekondigde

lastenverzwaringen. In de sociale sector waren

de woningcorporaties tot voor kort de partij

die de bouwstroom enigszins gaande hield.

Maar ook de corporaties hebben het financieel

steeds lastiger gekregen, wat zich vertaalt in

afnemende productiecijfers. Ondertussen blijft

de behoefte aan nieuwe woningen bestaan.

Niet voor niets hanteert het rijk nog altijd een

productie van 75.000 woningen per jaar als

doelstelling. Een nieuwe woningnood ligt dan

ook op de loer (zie ook de stelling op pagina 7

van dit nummer).

In de eerste zeven maanden

van 2012 is er voor

de bouw van bijna 27.000

woningen een vergunning

verleend. Dat zijn 10.500

woningen (33%) minder

dan in de vergelijkbare periode

van vorig jaar. Alleen

in de provincie Friesland

werden meer vergunningen

verleend. De daling

komt bijna geheel voor

rekening van de koopsector.

Hier werden 9.900

woningen minder vergund

(-44%). Het verlies in de

huursector bleef beperkt

tot 600 woningen (-6%).

Tot en met september van

dit jaar registreerde het

Kadaster 81.557 verkochte

woningen. Dit betekent

een daling van 8% ofwel

ruim 7.100 woningen ten

opzichte van vorig jaar.

Alleen in de provincies

Overijssel en Zeeland bleven

de woningverkopen de

eerste negen maanden op

peil. Relatief de sterkste

daling deed zich voor in de

provincies Groningen en

Friesland (-15%). In aantallen

gemeten was de daling

het grootst in de provincie

Zuid-Holland (-1.809).

Van Tuinen

Bouwen is enige

weg uit crisis

Nederland blijft in de crisis door de malaise

in de bouwsector. Om die spiraal te

doorbreken, moet er geïnvesteerd worden

in bouw en infrastructuur. Dat is de boodschap

van Bouwend Nederland in onze

campagne ‘De Bouw maakt het’, die vorige

week begon.

Het verband is helder. De bouw- en infrasector

krimpt dit jaar met zo’n 10 procent

en remt de economische groei daardoor

met 0,5 procent. Dat is niet nieuw; de sector

zet al geruime tijd de rem op de Nederlandse

economie.

De cijfers illustreren het leed dat ook dit

najaar weer geleden wordt, in tal van

bouw- en infrabedrijven en gezinnen die

voor hun inkomen afhankelijk zijn van de

bouw: per werkdag gaan er in de bouw- en

infrastructuursector gemiddeld zes bouwbedrijven

failliet en per maand verliezen

zo’n 2000 van onze medewerkers hun

baan. Met het huidige tempo hebben we

eind van dit jaar 50.000 minder vakkrachten

dan vier jaar geleden, bij aanvang van

de crisis.

De prijzen van verkochte

bestaande koopwoningen

waren in augustus 8,0%

lager dan een jaar geleden,

zo blijkt uit de Prijsindex

bestaande koopwoningen

van het CBS en het

Kadaster. De prijzen van

verkochte bestaande koopwoningen

lagen in augustus

ongeveer op het niveau

van ruim acht jaar geleden.

Ten opzichte van augustus

2008, toen de huizenprijzen

een piek bereikten,

bedraagt de prijsdaling

bijna 16 procent.

Dat is zonder overdrijven rampzalig op

bedrijfsniveau en in de getroffen huishoudens

– maar ook nationaal, zeker als we

de invloed van bouwnijverheid in betere

tijden in ogenschouw nemen. De bouwsector

was een aanjager van de economie,

met een productievolume van 61 miljard in

2008. Nu, nog maar vier jaar later, stevenen

we af op 50,7 miljard euro.

Bovendien gaat het om meer dan de

pure bouwomzet. Het uitstralingseffect

van onze sector is groot, want met meer

bouwinvesteringen is er ook meer bedrijvigheid

bij architecten, woninginrichters,

installateurs, hoveniers en de transportsector,

om enkele belangrijke aanverwante

sectoren maar te noemen.

Utiliteitsbouw: teruglopende vraag en oplopend overschot

Ook de utiliteitsbouw kampt met een fors teruggelopen vraag. De behoefte aan nieuwe bedrijfsruimten

en kantoren neemt al enige tijd af, en die trend is door de crisis alleen maar versterkt. Dat is niet alleen

het gevolg van het afnemende aantal dienstverlenende bedrijven en een afnemende omvang van organisaties.

Ook de opkomst van het nieuwe werken is er mede debet aan dat de vraag naar nieuwbouw

zich de komende jaren structureel op een lager niveau zal bevinden, Tegelijkertijd blijft de sector aanhikken

tegen een enorme voorraad leegstaande en verouderde kantoren. Weliswaar is over de aanpak

daarvan tussen diverse belanghebbenden een akkoord gesloten maar met de uitvoering daarvan moet

nog worden begonnen. In combinatie met de verwachte economische ontwikkelingen zijn de vooruitzichten

voor de commerciële utiliteitsbouw niet bepaald rooskleurig. Enige lichtpuntjes zijn de verwachte

stijging van bouwvolumes in het onderwijs en de zorg, waar een grote renovatie- en verduurzamingsopgave

ligt. Vanuit het Rijk wordt er voor de scholen al extra budget vrijgemaakt.

In augustus 2012 is de

orderportefeuille in de

burgerlijke en utiliteitsbouw

met twee tiende maand afgenomen

ten opzichte van

vóór de bouwvak. Zowel in

de woningbouw als in de

utiliteitsbouw nam de werkvoorraad

in dezelfde mate

af. Een jaar geleden waren

de orderboeken nog goed

voor 6,1 maanden werk. Nu

is er nog voor 5,4 maanden

werk ofwel een terugval

van 11%. De woningbouw

kan nog 5,3 maanden

vooruit, de utiliteitsbouw

5,5 maanden.

Woningbouw is en blijft nodig. De rijksoverheid

liet uitrekenen dat er per jaar

75.000 woningen gebouwd moeten worden

om de huishoudensgroei bij te houden,

plus de vervanging van verouderde

woningen. Dit jaar worden er echter minder

dan 50.000 woningen gebouwd, een

neergaande trend die we al vier jaar zien.

Ook weten we dat vele scholen en zorggebouwen

dringend behoefte hebben aan

vervanging.

Het belang van investeren in infrastructuur

is minstens zo groot. Duitsland, België,

Frankrijk en Groot-Brittannië investeren

extra in hun infrastructuur. Nederland niet

en dat leidt tot stilstand en achteruitgang,

waardoor de crisis onnodig langer blijft

aanhouden. Dat moeten we niet willen.

Dat is ook niet nodig, als overheden, pensioenfondsen,

particulieren en anderen

weer investeren in onze maatschappij.

Daarom zeggen we nu met trots én hoop:

De Bouw maakt het’.

Wilt u reageren op deze column

Mail dan naar redactie@bouwendnederland.nl.

More magazines by this user
Similar magazines