21.01.2015 Views

Alveringem - Provincie West-Vlaanderen

Alveringem - Provincie West-Vlaanderen

Alveringem - Provincie West-Vlaanderen

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Alveringem</strong><br />

Deze wel erg landelijke gemeente grenst aan Frankrijk, meer bepaald aan Frans-<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

Met haar meer dan 8000 hectare is dit een grote gemeente en met haar kleine vijfduizend<br />

inwoners een van de dunst bevolkte. Gelukkig is het landschap daardoor nog zo mooi<br />

en op vele plaatsen gaaf gebleven. Een dorpskom bestaat hier soms nog letterlijk uit een<br />

paar huizen, terwijl de IJzer en de Lovaart (of het Lokanaal) de grootste blauwe aders zijn in<br />

een onvoorstelbaar dicht grachten- en bekennetwerk.<br />

In die waterwegen en in de weiden is nog veel natuur aanwezig, waardoor zowel overheid als<br />

natuurverenigingen inspanningen doen om belangrijke natuurwaarden veilig te stellen.<br />

De benaming die de gemeente zichzelf toekent is dan ook raak gekozen: ‘Dorpen van rust’.<br />

Dat het nog lang zo mag blijven...<br />

Eversambos<br />

ANB<br />

38 ha<br />

Eversamstraat<br />

NGI 19/7-8<br />

In 1995 plantte de bevoegde Vlaamse<br />

overheid dit bos aan op voormalige landbouwgrond<br />

vlak bij de dorpskern van Stavele.<br />

Je kunt gaan kijken hoe het zich ontwikkelt<br />

en hoe de natuur er stilaan vaste<br />

voet aan de grond krijgt. Een deel van het<br />

bewegwijzerde wandelpad ligt boven op<br />

de paardenpiste die de vorige eigenaar<br />

hier had aangelegd. Dat is intussen lang<br />

geleden, maar het pad herinnert ons nog<br />

aan het vroegere gebruik. Van op dit wandelpad<br />

aan de achterzijde van het Eversambos<br />

heb je een prachtig gezicht op de<br />

IJzervallei en de rand van het plateau van<br />

Izenberge. De officiële opening van het<br />

Eversambos op zondag 2 oktober 2005<br />

bracht veel volk op de been.<br />

In de onmiddellijke nabijheid kun je genieten<br />

van een wandeling in de IJzervallei.<br />

De beplanting van het bos, een mengeling<br />

van loofbomen en -struiken als zomereik,<br />

beuk, haagbeuk, linde en es, kan<br />

zich op een zo natuurlijk mogelijke manier<br />

ontwikkelen. Het zal wel nog meer<br />

dan vijftig jaar duren voor de bodem hier<br />

een echte bosgrondstructuur zal hebben.<br />

De opbouw van een humuslaag door afbraak<br />

van een goed ontwikkelde strooisellaag<br />

duurt nu eenmaal zo lang. Maar<br />

intussen kun je het bos zien groeien en<br />

dat is al een belevenis op zich.<br />

De groene specht en de houtsnip hebben<br />

dit nieuwe bos al gevonden. In de toekomst<br />

zal de wandelinfrastructuur nog<br />

verbeterd en uitgebouwd worden.<br />

< Ransuil Eversam, <strong>Alveringem</strong><br />

<strong>Alveringem</strong> • 31


Anzegem<br />

Anzegem ligt zowat in het ‘voorgebergte’ van de Vlaamse Ardennen. Je ziet de bodem hier<br />

oprijzen vanaf het vlakke achterland in <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>. De deelgemeente Gijzelbrechtegem<br />

is goddelijk, zowel wat de naam als het uitzicht betreft. Door haar uitgesproken reliëf<br />

lijkt deze deelgemeente eerder Oost- dan <strong>West</strong>-Vlaams.<br />

Er zijn verschillende waardevolle, maar niet-toegankelijke gebieden in de gemeente aanwezig:<br />

• Bassegembos is zeker een van de mooiste en kan bezocht worden tijdens geleide wandelingen<br />

ingericht door de beheerder, Natuurpunt.<br />

• Het Hellebos ligt een paar kilometer ten zuidwesten van Bassegembos, tussen Tiegem<br />

en Ingooigem in. Het is een oud bos met eiken en haagbeuken met enkele mooie weiden<br />

eromheen.<br />

• Hemrode: dit is een divers kleinschalig landschap dat tegelijk Habitatgebied is.<br />

• De Spitaalsbossen bevinden zich grotendeels op Oost-Vlaams grondgebied.<br />

• In de Nederbeekvallei zijn hier en daar nog pittoreske natuurplekjes te ontdekken. Via de<br />

openbare wegen kun je er meestal wel terecht.<br />

Laat het duidelijk zijn: Tiegem is dé natuurstek van Anzegem. Een groot deel van het grondgebied<br />

is nog groen aangekleed, terwijl het reliëf hier en daar enkele onverwachte en aangename<br />

accenten legt in een aanloop naar de ‘hoogten’ van het nabijgelegen Oost-<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

Boshyacint, gele dovenetel, dagkoekoeksbloem en grote muur, Bassegembos, Anzegem<br />

Sint-Arnolduspark<br />

Gemeente Anzegem<br />

10-tal ha<br />

Warandedreef, Kapellestraat<br />

NGI 29/7-8<br />

Een relatief klein deel ervan wordt door<br />

de gemeente beheerd in functie van<br />

de aanwezige natuurwaarden. Het domein<br />

ligt op de ongeveer 60 meter hoge<br />

Tiegemberg, in de nabijheid van de uitkijktoren<br />

die een lokaal begrip is. Vooral<br />

de sterk hellende hooiweide is prachtig,<br />

maar de oude bosbiotoop annex moeraszone<br />

mogen er ook best wezen. In het<br />

gebied ligt het Bronnenhuis, dat door de<br />

gemeente gedeeltelijk is ingericht als<br />

educatief centrum De Boomklever.<br />

Van hieruit kun je gemakkelijk de bovenvermelde<br />

gebieden bezoeken zodat<br />

je een idee krijgt van deze mooie streek<br />

met het uitgesproken reliëf. Waarom<br />

zou je er geen dagtrip van maken<br />

32 • Anzegem


Ardooie<br />

Je kunt bezwaarlijk zeggen dat deze gemeente bulkt van het groen. Bovendien ligt Ardooie<br />

in de avondschaduw van heel grote broer Roeselare en is ook Tielt niet veraf. Je zit hier dus<br />

midden in een redelijk verstedelijkt deel van de provincie dat tegelijk aan intensieve landbouw<br />

doet.<br />

Wat die landbouw betreft zijn er nog wel interessante overblijfselen uit het rijke verleden. In<br />

de Bosstraat staat nog een authentieke tabakseest, in de Veldkaaistraat ‘overleeft’ nog een<br />

cichorei-eest. Deze droogovens hebben hun beste tijd gehad in de negentiende eeuw en zijn<br />

bijgevolg typische staaltjes van industriële archeologie.<br />

Vandaag is de landbouw noodgedwongen overgeschakeld op de teelt van groenten bestemd<br />

als diepvriesproduct. Op de velden groeien dan ook grote aantallen verschillende koolsoorten,<br />

bonen, selderij, prei en ander lekkers. Dit gewassenpalet toont aan dat hier vruchtbare<br />

(zand)leemgrond ligt. Die wordt bovendien tot de laatste vierkante meter bewerkt.<br />

’t Veld<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

44 ha<br />

Bloemgatstraat<br />

NGI 21/5-6<br />

De gemeente Ardooie is gezegend met<br />

één van de achttien provinciedomeinen<br />

die <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong> rijk is. De geschiedenis<br />

van het goed is erg lang en prima<br />

gedocumenteerd. Vandaag is het een<br />

aangenaam gebied waar je nog veel natuur<br />

kunt ontmoeten. Het domein wordt<br />

bevloeid door de Veldbeek die enkele kilometers<br />

verder uitmondt in de Robeek.<br />

Deze vloeit door het centrum van Ardooie<br />

en mondt uit in de Mandel.<br />

Door de overwegend zandige bodem<br />

was hier oorspronkelijk heel veel heide<br />

aanwezig. Turfsteken was een belangrijke<br />

activiteit, maar daar kwam met<br />

de introductie van steenkool een einde<br />

aan. De toenmalige putten werden visvijvers<br />

die later werden gedempt en<br />

volgeplant met bossen of ingericht als<br />

landbouwgrond.<br />

Door de afdamming van de Veldbeek<br />

ontstonden twee nieuwe plassen, naast<br />

‘het Zeetje’ dat overbleef uit vroegere<br />

tijden. Aan de oevers groeit onder meer<br />

kalmoes, een niet zo algemene waterplant<br />

waarvan de bladeren erg goed<br />

lijken op die van de gele lis. Toen de<br />

provincie het gebied kocht wilde ze de<br />

natuurwaarden versterken en bosuitbreiding<br />

realiseren.<br />

Heel wat percelen krijgen nu een waardevol<br />

natuurbeheer zodat de natuur<br />

zijn rechten kan opeisen. Het bos bestaat<br />

vooral uit zomereik en tamme<br />

kastanje. De Amerikaanse eiken worden<br />

geleidelijk vervangen door inheemse<br />

boomsoorten. Het is tevens een van de<br />

beste paddenstoelengebieden van de<br />

provincie.<br />

De cafetaria in het hart van het gebied<br />

kreeg de mooie naam De Keunepupe, wat<br />

<strong>West</strong>-Vlaams is voor konijnenhol. Het<br />

kasteeldomein in het noorden is privé en<br />

dus niet voor publiek toegankelijk.<br />

’t Veld, Ardooie<br />

Ardooie • 33


Avelgem<br />

Als je de Schelde als (oost)grens hebt ben je vast van goede komaf. Al ziet de rivier er zo goed<br />

als kaarsrecht uit, de werkelijke grens tussen <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong> en Henegouwen is een aaneenrijging<br />

van kronkels. Dat komt doordat de grens de oude loop volgt, zodat de afgesneden<br />

meanders, en niet de rechtgetrokken Schelde, dienen als referentie. Iets verder oostwaarts zie<br />

je van hieruit gemakkelijk de 140 meter hoge Kluisberg op Oost-Vlaams grondgebied.<br />

Een groot deel van de gemeente bestaat uit de oude Scheldemeersen waar zowel Natuurpunt<br />

als de Vlaamse overheid (ANB) werken aan natuurbouw. De vele (afgesneden) meanders<br />

zijn werkelijk een lust voor het oog. Enkele zijn nog echte natuurparels, andere zijn dan<br />

weer viswaters met recreatieve en natuurlijke troeven. De Rijtgracht vormt een centraal<br />

blauw lint in deze langgerekte groene zone. In het zuiden vertrekt vanuit de Schelde het<br />

kanaal Bossuit-Kortrijk. Het is een verbinding tussen Leie en Schelde. De sluis in Bossuit<br />

(een deelgemeente van Avelgem) overbrugt een waterniveauverschil van een tiental meter.<br />

De namen van de deelgemeenten van Avelgem zijn een opsomming waard: van noord naar<br />

zuid gaat het om Kerkhove, Waarmaarde, Outrijve en Bossuit.<br />

Avelgemse<br />

Scheldemeersen<br />

Natuurpunt<br />

26 ha<br />

Meersstraat of kerk van Avelgem<br />

NGI 29/7-8<br />

In dit interessante natuurgebied vind je<br />

een prachtig voorbeeld van een afgesneden<br />

Schelde-arm. De afgesneden waterpartij<br />

(coupure Deweer) bevat nog erg<br />

proper water, maar de Rijtgracht is sterk<br />

vervuild. Via het aangelegde wandelpad<br />

zie je ongeveer het volledige gebied en<br />

merk je dat het water in de arm nog erg<br />

zuiver is. Het bevat dan ook allerlei leven<br />

zoals verschillende amfibieënsoorten,<br />

vissen en waterinsecten. ’s Zomers kun je<br />

hier genieten van de gele plomp en de witte<br />

waterlelie. De knalrode vuurlibel en veel<br />

familiegenoten laten zich gemakkelijk<br />

observeren. Hier moet je niet veel moeite<br />

doen om echte viseters als ijsvogels en de<br />

blauwe reiger op prooi te zien jagen.<br />

Op de Scheldedijk ligt een ander deel van<br />

het boeiende wandelpad. Daar heb je een<br />

nog betere kijk op de wijde omgeving. De<br />

natte hooilanden zijn gedeeltelijk in beheer<br />

bij Natuurpunt. Het gevoerde beheer beoogt<br />

een instandhouding van deze bijzondere<br />

biotoop. Planten als poelruit, dotterbloem<br />

en holpijp (paardenstaart) komen<br />

frequent voor. De grote kwel, waarvan de<br />

beheerders weten dat het water van heel<br />

goede kwaliteit is, heeft een gunstige invloed<br />

op de natuurwaarden in het gebied.<br />

Je kunt ook nog een bezoek brengen aan<br />

de pittige boomgaard in het natuurgebied.<br />

In deze biotoop vind je totaal andere<br />

natuur dan in de natte delen van de<br />

Avelgemse Scheldemeersen.<br />

<strong>West</strong>-Vlaamse<br />

Scheldemeersen<br />

ANB<br />

64 ha<br />

Kerk van Waarmaarde<br />

NGI 29/7-8<br />

Dit gebied ligt ten noorden van de Avelgemse<br />

Scheldemeersen, die in beheer zijn<br />

bij Natuurpunt. Net als daar betreft het<br />

ook hier afgesneden meanders. Vooral de<br />

‘Gouden Karper’ komt hier in beeld, maar<br />

het gaat uiteraard ook om de aangrenzende<br />

weidegronden. Er liggen verschillende<br />

wandelwegen in de buurt zodat je<br />

ook dit gebied wat van dichterbij kunt<br />

bekijken. De aankoop van gebieden gaat<br />

nog steeds door, dit in nauw overleg met<br />

de vrijwilligers van Natuurpunt zodat men<br />

niet in elkaars vaarwater zou zitten.<br />

Ook hier is de Rijtgracht de centrale blauwe<br />

ader, maar hij is hier uiteraard even<br />

vuil als wat verderop in de Avelgemse<br />

Meersen. Saneren zou veel geld kunnen<br />

kosten, zodat men daar voorlopig<br />

niet aan toe is. De interactiviteit met de<br />

Avelgemse Meersen ligt uiteraard voor<br />

de hand. Vooral de reigers en ijsvogels<br />

kennen er wat van, maar dat doen ook<br />

de vele kleine zangvogels als rietgors en<br />

verschillende mezensoorten die vooral<br />

’s winters foerageren op de vele bomen<br />

en struiken aan de waterkanten.<br />

Blauwe reiger<br />

34 • Avelgem


Beernem<br />

Aan de lange lijst met natuurgebieden zie je dat Beernem echt een groene gemeente is. Het<br />

betreft hier zowel grote boscomplexen – Bulskampveld is het grootste aaneengesloten bosgebied<br />

van de provincie – als over open ruimte met vele weiden, akkers en valleitjes. De E40<br />

snijdt het grondgebied middendoor. Daar staat echter tegenover dat het kanaal Gent-Brugge,<br />

dat parallel loopt met de E40 en meteen zorgt voor een krachtig blauw-groen accent, hier<br />

nog van goede ecologische kwaliteit is. Ook de oevers zijn op veel plaatsen nog van redelijke<br />

ecologische kwaliteit en de buurt biedt nog veel mogelijkheden voor zachte recreatie. Bovendien<br />

zijn heel veel van de groengebieden hier toegankelijk voor het grote publiek zonder te<br />

vervallen in een soort Vlaamse kermis. Soberheid en eenvoud vormen de basis van heel wat<br />

groene infrastructuur, zodat de rust en authenticiteit van de sites intact blijft.<br />

Assebroekse Meersen<br />

Vooral op grondgebied Brugge (zie daar)<br />

gesitueerd.<br />

Beverhoutsveld<br />

Dit gebied ligt gedeeltelijk in Oostkamp.<br />

Gemeente Beernem<br />

10 ha<br />

Kruispunt Den Doorn (parking), Beekstraat<br />

NGI 13/5-6<br />

typische hooilandsoorten als echte koekoeksbloem<br />

en pinksterbloem. Ook hier<br />

zie je de landschappelijke gaafheid die<br />

je ook terugvindt op de Oedelemberg,<br />

al liggen de bebouwde uitlopers van het<br />

dorp Oedelem wel erg dichtbij.<br />

Recent kwam hier een wandelverbinding<br />

tot stand met de Assebroekse Meersen<br />

en is er een educatieve poel met knuppelpad<br />

aangelegd.<br />

Lippensgoed-<br />

Bulskampveld<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

232 ha<br />

Parking buurt Wellingstraat, Heirweg of<br />

Brugsesteenweg<br />

NGI 13/5-6<br />

Als we onze Germaanse voorouders mogen<br />

geloven, is het Bulskampveld het ‘Veld<br />

van de Stieren’. Ooit was dit een enorm<br />

heidegebied maar zoals vaak het geval<br />

is geweest in <strong>Vlaanderen</strong>, ging de mens<br />

vanaf de achttiende-negentiende eeuw<br />

over tot grootschalige bebossing. Dat was<br />

vooral het geval op de armste zandgronden,<br />

terwijl de wat betere percelen een akkerbestemming<br />

kregen toegewezen.<br />

Vandaag de dag is dit het grootste <strong>West</strong>-<br />

Vlaamse aaneengesloten bosgebied. Als<br />

hier een groep vogelsoorten de dienst<br />

uitmaakt, zijn het wel de spechtachtigen:<br />

kleine bonte, grote bonte, groene en zwarte<br />

specht en draaihals. Een soortenpalet<br />

Als de wind niet te fel uit het zuidwesten<br />

blaast, is het hier opmerkelijk stil en<br />

rustig. Dit gebied sluit eigenlijk aan bij<br />

de Assebroekse Meersen uit Brugge (zie<br />

daar), net als de vallei van de Bergbeek<br />

(zie verder). Alleen bevindt die vallei<br />

zich ten oosten ervan, terwijl het Beverhoutsveld<br />

ten zuiden ligt. Op een totale<br />

oppervlakte van ongeveer 1500 hectare<br />

heb je dus drie schitterende open en gave<br />

zones bij elkaar, wat toch een hele prestatie<br />

is in de nabijheid van een grootstedelijk<br />

gebied als Brugge.<br />

Tijdens de verkenning half juni waren<br />

vooral kievit (in groot aantal) en patrijs<br />

de opmerkelijke gasten van de dag. In de<br />

natte weilanden, die hier en daar nog een<br />

aangepast maaibeheer krijgen, groeien<br />

Beukenrijen in Lippensgoed-Bulskampveld, Beernem<br />

Beernem • 35


Bunzing, Lippensgoed-Bulskampveld, Beernem<br />

om u tegen te zeggen! Ze zijn hier bijna allemaal<br />

opgemerkt en nog steeds te zien,<br />

afhankelijk van het seizoen uiteraard.<br />

Langs de Bornebeek beheert Natuurpunt<br />

nog 17 hectare natuurgebied. Je vindt er<br />

een interessante afwisseling van natte<br />

heide, zompige graslanden, berkenbosjes<br />

en vennen.<br />

Misschien spreken de kilometerslange<br />

dreven in dit gebied nog het meest tot de<br />

verbeelding van de doorsneewandelaar.<br />

In het bezoekerscentrum van het kasteel<br />

kun je terecht voor meer informatie over<br />

het domein en de wijde omgeving.<br />

Miseriebocht<br />

Natuurpunt<br />

8 ha<br />

Kerk van Sint-Joris<br />

NGI 13/5-6<br />

Het betreft een twee kilometer lange oude<br />

arm van het kanaal Gent-Brugge. Hier<br />

groeien jong eikenbos en magere graslanden,<br />

terwijl hier en daar gevarieerde ruigten<br />

de kop opsteken. Schapen en pony’s<br />

houden de vegetatie kort en schraal, en<br />

dat is ook de bedoeling. Van op de oever<br />

heb je een prima overzicht over de arm en<br />

zie je ’s zomers de oeverzwaluwen aan- en<br />

afvliegen in de nesten die ze elk jaar opnieuw<br />

bouwen in de afgekalfde wanden.<br />

Dit natuurgebied bevindt zich in een van<br />

de mooiste deeltrajecten van het vermelde<br />

kanaal, dat je hier toch echt wel<br />

een blauw-groen lint mag noemen, vooral<br />

tussen Gevaerts en de Beernembrug<br />

die zich slechts op een paar kilometer<br />

hiervandaan bevindt (richting Brugge).<br />

Maak van de gelegenheid gebruik ook<br />

daar eens te wandelen. Dan kom je nog<br />

voorbij de Gevaerts-kanaalarm, die voor<br />

een erg pittoresk accent zorgt.<br />

Vallei van de Bergbeek<br />

ANB<br />

11 ha<br />

Bergstraat<br />

NGI 13/1-2<br />

In feite maakt dit natuurgebied deel uit<br />

van een complex dat je de Oedelemberg<br />

zou kunnen noemen. Het beslaat de<br />

wijde zone van ongeveer 500 hectare<br />

rond deze molshoop van minder dan 25<br />

meter hoog. Landschappelijk is dit een<br />

mooi voorbeeld van de combinatie weide<br />

+ akker en een beboste beekvallei.<br />

Het is opvallend hoe weinig bebouwing<br />

je hier vindt. De zone ligt helemaal ten<br />

oosten van Het Vliegend Paard, maar<br />

ten westen daarvan sluiten de interessante<br />

Assebrugse Meersen uit Brugge<br />

(zie daar) zowat naadloos aan bij de<br />

Oedelemberg. Hoewel de N337 voor een<br />

valse noot zorgt, kan hij de Bergbeek,<br />

die het uiterste zuidelijke deel van de<br />

Assebroekse Meersen bevloeit, toch niet<br />

tegenhouden.<br />

Merkwaardig is dat we twee voor <strong>Vlaanderen</strong><br />

zeldzame planten terugvinden in<br />

de Bergbeekvallei: stengelloze sleutelbloem<br />

en zaagblad. Beide soorten zijn al<br />

sinds heel lang op hun terugweg, maar<br />

hier houden ze voorlopig nog stand, al<br />

hebben ze het niet gemakkelijk.<br />

Lippensgoed-Bulskampveld, Beernem ><br />

36 • Beernem


Blankenberge<br />

Blankenberge en Uitkerke vormen ruimtelijk gezien één stad met in het westen een groot<br />

gat erin: de jachthaven. Via de Vaargeul is er een rechtstreekse verbinding met de Noordzee<br />

en de buurt van dit deelgebied trekt nogal wat nieuwsgierigen aan die de talloze grote en<br />

kleinere boten bewonderen die er aangemeerd zijn.<br />

Met de Uitkerkse Polder heeft Blankenberge uiteraard een wel erg groot natuurgebied in zijn<br />

achtertuin. En bij de Fonteintjes gaat het om een erg lange en smalle natuurzone die op<br />

haar beurt ook speciale kenmerken heeft (zie verder). Het Zeebos maakt de merkwaardige<br />

drie-eenheid volledig. Inderdaad merkwaardig, want een heel jong bos in de Polders kom<br />

je niet alle dagen tegen. Je merkt het: Blankenberge is op natuurvlak een buitenbeentje en<br />

een bezoek dus meer dan waard. Met de trein ben je er zo. Vanuit Brugge is er tevens een<br />

regelmatige verbinding met de bus. Vergeet ten slotte de kusttram niet, die je heel snel naar<br />

vele kusthaltes brengt...<br />

Fonteintjes<br />

Natuurpunt<br />

19 ha<br />

Parking Kustbaan<br />

NGI 4/7-8 en 5/5-6<br />

Het eigenlijke gebied is enkel toegankelijk<br />

tijdens geleide wandelingen die Natuurpunt<br />

hier regelmatig organiseert.<br />

Het wandelpad biedt echter een goed<br />

overzicht op het gebied, zodat je je een<br />

idee kunt vormen van de natuurwaarden.<br />

En die zijn er wel degelijk in overvloed.<br />

Hier zie je immers nog een mooie overgang<br />

van strand over duin tot polder;<br />

een overgang die op veel andere plaatsen<br />

aan onze kust verdwenen is. Het natuurgebied<br />

is een langgerekt snoer van<br />

zes depressies die elk hun eigen karakteristieken<br />

hebben. De waterkwaliteit is<br />

in geen enkele van die zones dezelfde en<br />

daarmee alleen al kun je begrijpen dat<br />

verscheidenheid hier geen ijdel woord is.<br />

Het gebied is al sinds de helft van de negentiende<br />

eeuw bekend bij botanisten<br />

voor zijn uitzonderlijke waarde. Als je<br />

de plantenlijsten uit die tijd onder ogen<br />

krijgt, val je zowat achterover. Maar ook<br />

de huidige natuurwaarden zijn niet van de<br />

minste. Vooral de vele soorten orchideeën<br />

vallen op. Ze zijn vandaag de dag de<br />

kroonjuwelen van het gebied. Dat is vooral<br />

te danken aan het kwelwater van de<br />

respectieve plassen, dat, in tegenstelling<br />

van wat je zou denken, zoet is. Dat zoete<br />

water kent een ander soort flora dan het<br />

zoute water dat je meestal aan de kust tegenkomt.<br />

De naam Fonteintjes is er zelfs<br />

van afgeleid: overal borrelt het kwelwater<br />

als fonteintjes op uit de ondergrond.<br />

<strong>Provincie</strong>domein<br />

Zeebos<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

35 ha<br />

Parking Kustbaan<br />

NGI 4/7-8<br />

Dit jonge bos sluit aan bij het natuurgebied<br />

de Fonteintjes (zie hoger), dat in<br />

feite een lange smalle strook is evenwijdig<br />

met het strand. Hier gaat het wel<br />

degelijk om een bos van een twintigtal<br />

hectare dat pas is aangeplant in 1997.<br />

Er is een speelbos van zes hectare en<br />

dat ligt vlak naast de lokalen van drie<br />

jeugdverenigingen die hier zullen worden<br />

opgetrokken.<br />

Rond de oude hoeve De Sol werden inheemse<br />

bomen en struiken aangeplant.<br />

Daarnaast is nog ruimte gelaten voor<br />

natte polderweiden, waar steltlopers en<br />

eendachtigen terechtkunnen. Zo is er<br />

een intense communicatie met de Fonteintjes,<br />

die net aan de overkant van de<br />

drukke Kustbaan liggen. Beide gebieden<br />

vormen dus een gevarieerde plaats waar<br />

natuur zich in zijn vele vormen kan ontplooien<br />

op strand- en polderniveau.<br />

Op 14 mei 2006 werd het Zeebos officieel<br />

Smient, Uitkerkse Polder, Blankenberge<br />

< Winter in de Uitkerkse Polder, Blankenberge<br />

Blankenberge • 39


Rietorchis, De Fonteintjes, Blankenberge<br />

Late zomer in de Uitkerkse Polder, Blankenberge<br />

geopend door de stad Blankenberge en<br />

de provincie <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

Langs het Zeebos passeert de onvolprezen<br />

Kustfietsroute.<br />

Uitkerkse Polder<br />

Natuurpunt en ANB<br />

400-tal ha<br />

Kuiperscheeweg (parking bezoekerscentrum<br />

Groenwaecke = bezoekerscentrum Uitkerkse<br />

Polder)<br />

NGI 4/7-8<br />

Vele vrijwilligers en de overheid werken<br />

samen om van dit authentieke gebied<br />

een plek te maken waar de natuur alle<br />

kansen krijgt. Natuurpunt zelf beheert<br />

intussen al ongeveer 350 hectare, onder<br />

meer dankzij Europese en Vlaamse<br />

middelen. Dit beheer gebeurt in samenwerking<br />

met de lokale landbouwers. Zij<br />

mogen gratis de terreinen beheren mits<br />

ze zich houden aan enkele natuurvriendelijke<br />

afspraken. Zo mogen ze niet bemesten<br />

en opdat de kuikens van weidevogels<br />

niet vertrapt zouden worden, mag<br />

geen vee op de graslanden tot de kleine<br />

vogels vliegvlug zijn.<br />

De inzet van vele vrijwilligers heeft al geleid<br />

tot heel wat realisaties op dit machtige<br />

terrein, waar soms drastische ingrepen<br />

nodig waren om hoge natuurwaarden<br />

veilig te stellen of nieuwe kansen te geven.<br />

Zelfs het archeologisch onderzoek<br />

dat hier in de loop van 2006 plaatsvond,<br />

werd grotendeels uitgevoerd door vrijwilligers<br />

gerekruteerd uit de leden van de<br />

vereniging en via hun website of hun kanalen<br />

van externe communicatie.<br />

Dat de Uitkerkse Polder een bijzonder<br />

leefgebied is voor ettelijke (vrieze)ganzen<br />

is ‘wereldwijd’ bekend. ’s Winters zijn de<br />

talloze kolganzen en kleine rietganzen<br />

de publiekstrekkers. In de lente zijn het<br />

vooral weidevogels als grutto en tureluur<br />

die hier in de kijker vliegen. Regelmatige<br />

bezoekers weten wellicht dat er<br />

veel steltlopers foerageren, maar dat<br />

de bruine kiekendief hier broedt en de<br />

velduil een uitzonderlijke wintergast is,<br />

hoort waarschijnlijk tot de parate kennis<br />

van de echte insiders. Maar om deze vogels<br />

te zien heb je een iets grotere portie<br />

geluk nodig.<br />

Onder het motto ‘Natuur voor iedereen’<br />

besteedt Natuurpunt veel aandacht aan<br />

het openstellen van zijn gebieden. Hier<br />

is het grote voordeel dat je alles kunt<br />

volgen vanaf de openbare weg. Het infocentrum<br />

Uitkerkse Polder is een leuke<br />

plaats waar bezoekers zich niet alleen<br />

kunnen laven aan de dranken die er<br />

worden geschonken, maar ook aan de<br />

bron van kennis die hier aanwezig is in<br />

de vorm van een tentoonstelling en een<br />

bibliotheekhoek. In de onmiddellijke nabijheid<br />

van het centrum liggen diverse<br />

kijkhutten en is er zelfs een zilt leerpad,<br />

waarmee je de polder in kunt om optimaal<br />

te genieten van deze boeiende wereld<br />

vol vogels. En wie er niet genoeg van<br />

krijgt kan nog een ‘poldertas’ ontlenen.<br />

40 • Blankenberge


Bredene<br />

Het centrum ligt een tweetal kilometer verwijderd van de kust, het zogenaamde Bredeneaan-Zee.<br />

Daartussenin liggen een flink aantal grote kampeerterreinen waar verschillende<br />

‘binnenlanders’ hun vakantie komen doorbrengen.<br />

Dat hier geen aparte natuurgebieden vermeld worden, wil niet zeggen dat er geen zijn. Door<br />

hun ontoegankelijkheid kunnen we ze echter niet apart bespreken. Toch willen we van de<br />

gelegenheid gebruikmaken ze voor te stellen, want via geleide wandelingen die Natuurpunt<br />

en het ANB op geregelde tijdstippen inrichten kunnen ze wel bezocht worden. Op www.<br />

natuurpunt.be en www.vbncdenachtegaal.be kom je te weten wanneer deze wandelingen<br />

plaatsvinden.<br />

Omdat het natuurgebied Paelsteenpanne een zeer delicaat duinenreservaat is, kan het<br />

niet worden opengesteld voor het publiek, maar je kunt er wel in als Natuurpunt er geleide<br />

wandelingen organiseert.<br />

Dat geldt ook voor het natuurgebied D’ Heye, dat tot voor kort een waterwinningsgebied<br />

was. De VMW droeg haar domein echter over aan het ANB, zodat men deze site niet langer<br />

gebruikt om ’s zomers het hogere waterverbruik op te vangen. Het wordt nu dus beheerd<br />

als volwaardig natuurgebied.<br />

Het meest kenmerkende gegeven is de zure bodem, waarin geen kalk aanwezig is. Dat zie<br />

je meteen aan de vegetatie met vertegenwoordigers als brem en struikheide. Het gebied is<br />

bekend om zijn grote populatie levendbarende hagedis en de broedende koppels ransuil.<br />

Waterranonkel, D’Heye, Bredene<br />

Bredene • 41


Brugge<br />

Dit moet zowat de groenste stad van <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong> zijn en tevens de bekendste door<br />

haar buitengewoon mooi bewaard gebleven historische gebouwen en infrastructuur. De<br />

naam ‘Venetië van het Noorden’ is duidelijk niet per toeval komen aanwaaien. De Reien<br />

vormen op zich al bijna een uitverkoren natuurgebied, zeker nu ze een stuk zuiverder water<br />

bevatten dan enkele tientallen jaren geleden.<br />

Het geconcentreerde historische centrum ademt dagelijks de bijzondere sfeer uit die je op<br />

een andere manier ook kunt vinden in Damme, dat slechts een goede vijf kilometer verder<br />

ligt. Op heel wat plaatsen in de binnenstad kun je nog rustig langs het water kuieren of een<br />

boottocht meemaken die je de stad laat verkennen vanuit een bijzonder perspectief. Een fijn<br />

wandelparcours vind je ook in de buurt van het huis van Guido Gezelle. Daar kun je, in de<br />

schaduw van drie grote windmolens, het drukke scheeps- en autoverkeer in de buurt van de<br />

Ringlaan rond het centrum gadeslaan.<br />

Vergeten we ook niet dat zowel de achter- als de voorhaven van Zeebrugge, die elk op hun<br />

eigen manier nog veel bijzondere natuurwaarden herbergen, op Brugs grondgebied liggen.<br />

In die voorhaven, op het fameuze ‘sterneneiland’, vind je de grootste sternenkolonie van<br />

<strong>Vlaanderen</strong>. Het sterneneiland is echter afgesloten voor het publiek.<br />

De vismijn van Zeebrugge is wereldberoemd. Je ziet hier, verser dan vers, wat onze vissers<br />

zoal aanvoeren uit de Noordzee. Een erg leerrijk schouwspel.<br />

Abdijenroute<br />

Ligt grotendeels op het grondgebied van<br />

Damme (zie daar).<br />

Assebroekse Meersen<br />

ANB<br />

71 ha Assebroekse Meersen en 16 ha Steenbrugse<br />

bosjes<br />

Kerk van Assebroek<br />

NGI 13/1-2<br />

Samen met de Chartreuzen en de Gemene<br />

Weiden vormen de Assebroekse<br />

Meersen een knappe drie-eenheid, waar<br />

de graslanden in de natte sfeer zorgen<br />

voor mooie landschappen en specifieke<br />

natuurwaarden. Het volledige gebied,<br />

waartoe ook de Steenbrugse bosjes<br />

behoren, is voor een oppervlakte van<br />

ongeveer 420 hectare beschermd als<br />

landschap. De delen die in beheer zijn<br />

als natuurgebied liggen niet in één blok<br />

samen, maar de overheid probeert zo<br />

veel mogelijk aaneengesloten natuurgebied<br />

te creëren. Sinds het natuurgebied<br />

hier opgestart is, kleuren de hooilanden<br />

in het voorjaar door de talloze<br />

pinksterbloemen wat meer lila, maar de<br />

soortenrijkdom is wel sterk afgenomen<br />

in vergelijking met een jaar of vijftig geleden.<br />

Zo groeit de dotterbloem nog enkel<br />

in de perceelsranden, waar ze vroeger<br />

heel veel in de graslanden zelf terug<br />

te vinden was.<br />

Door de winterse overstromingen vormen<br />

de Assebroekse Meersen een pleister-<br />

en foerageerplaats voor steltlopers<br />

en reigerachtigen als regenwulp, witgatje<br />

en grote zilverreiger. De kievit zie<br />

je hier zowat overal rondvliegen en verschillende<br />

steenuilkoppels broeden in de<br />

vele knotwilgen, waar ze gezelschap krijgen<br />

van de gekraagde roodstaart.<br />

De wandelpaden variëren van volledig<br />

verhard tot modderig graspad, maar je<br />

kunt overal wandelen zonder storende<br />

auto’s en dat is ook al heel wat.<br />

Beisbroek<br />

Stad Brugge<br />

98 ha<br />

Zeeweg of Doornstraat<br />

NGI 12/3-4 en 12/7-8<br />

Het Natuurcentrum en de Volkssterrenwacht<br />

zijn ondergebracht in het kasteel<br />

en leveren interessante informatie over<br />

de onderwerpen waar ze thuis in zijn.<br />

Er is regelmatig een tentoonstelling die<br />

het typische natuurgebeuren van het<br />

domein op de voet volgt. De sterrenwacht<br />

had het lumineuze idee ons planetenstelsel<br />

heel aanschouwelijk voor te<br />

stellen. Zo ontmoet je op je wandeling<br />

hier en daar een schijnbaar verdwaalde<br />

planeet. Schijnbaar verdwaald, want<br />

de wetenschappelijke juistheid ervan is<br />

onbetwist. Een wandelparcours laat je<br />

niet alleen alle hoekjes van Beisbroek<br />

ontdekken, maar ook Tudor en het Chartreuzinnenbos.<br />

Alles samen ligt hier in<br />

de Brugse schoot 160 hectare waar de<br />

natuur nog veel kansen krijgt en waar de<br />

Bruggeling in de buurt van zijn voor- of<br />

achterdeur een frisse neus kan halen.<br />

Beisbroek, Brugge ><br />

42 • Brugge


Chartreuzinnenbos<br />

Stad Brugge<br />

21 ha<br />

Zeeweg<br />

NGI 12/7-8<br />

Dit deelbos, dat als het ware geprangd<br />

ligt tussen Beisbroek en Tudor (die een<br />

aparte vermelding krijgen), heeft eigenlijk<br />

geen aparte ingang. Je kunt de<br />

oude middeleeuwse site bekijken van<br />

het lang verdwenen klooster Sint-Annater-Woestijne<br />

met zijn nog zichtbare<br />

omwalling. In de onmiddellijke nabijheid<br />

groeien verschillende typische kalkplanten<br />

die waarschijnlijk nog teren op de<br />

grondstof voor de bouwspecie die hier in<br />

lang vervlogen tijden is gebruikt.<br />

Voor de liefhebbers is er de onvolprezen<br />

hoogstamboomgaard met zijn 75 appelen<br />

ongeveer 30 perenrassen. In de herfst<br />

Rode Dopheide, Beisbroek, Brugge<br />

is het werkelijk de moeite de vruchten<br />

eens goed te bekijken (en proeven) en<br />

je te verwonderen over zoveel diversiteit.<br />

Op het afgevallen fruit foerageren talloze<br />

wespensoorten. In een afgevallen appel<br />

kon ik zien hoe de oorspronkelijke larve<br />

van de appelvlieg was geparasiteerd<br />

door een sluipwesp. Het is een dergelijk<br />

fenomeen dat heeft gediend als voorbeeld<br />

voor bestrijdingstechnieken in de<br />

biologische en geïntegreerde fruitteelt<br />

die vandaag al op grote schaal worden<br />

toegepast. Natuur als voorbeeld om een<br />

duurzamere kweekmethode te realiseren,<br />

zeg maar.<br />

Fort van Beieren<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

26 ha<br />

Parking Kasteeldreef (Koolkerke)<br />

NGI 13/1-2<br />

In de deelgemeente Koolkerke ligt dit<br />

machtige restant van het begin van de<br />

achttiende eeuw, toen Spanje en Frankrijk<br />

een beleg planden tegen Oostenrijkers,<br />

Nederlanders en Engelsen om te<br />

beletten dat ze het zuidelijke deel van<br />

de Lage Landen uit handen zouden<br />

moeten geven. Daar blijft op dit ogenblik<br />

niet veel meer van over, maar de<br />

site zelf ademt nog de sfeer van weleer<br />

uit en is vandaag een interessant natuurgebied<br />

annex boerderij, samen met<br />

de historische walgrachten in stervorm.<br />

In de weiden groeit heel veel kamgras.<br />

Als je aren ervan van dichtbij bekijkt,<br />

begrijp je waar deze plant zijn naam<br />

vandaan haalt.<br />

In het water groeit de grote kroosvaren,<br />

een plantje dat op het water drijft en er<br />

soms zelfs echte matten op legt. In de<br />

lente is de kroosvaren overwegend frisgroen,<br />

maar ’s zomers, wanneer de zon<br />

meer op het water schijnt, verkleurt hij<br />

naar rood. Kroosvaren is wat men noemt<br />

een exoot, een soort die bij ons niet<br />

voorkomt onder natuurlijke omstandigheden.<br />

Nadat de varen bij ons als vijverplant<br />

werd ingevoerd en uit tuinvijvers<br />

ontsnapte, vestigde hij zich op heel wat<br />

natuurlijke wateren, waar hij soms een<br />

verstikkend effect heeft op de omgeving.<br />

Het stemt dus tot nadenken als tuinliefhebbers<br />

hun ‘afval’ in de natuur gooien,<br />

want hier zie je wat het bedroevende resultaat<br />

kan zijn.<br />

Gemene Weidebeek<br />

Stad Brugge<br />

40 ha<br />

Vossensteert<br />

NGI 13/1-2<br />

Het is een dappere keuze van de stad<br />

geweest om deze zone, die oorspronkelijk<br />

bedoeld was om te verkavelen, definitief<br />

een natuurbestemming te geven.<br />

Vandaag de dag zie je een kleinschalig<br />

landschap met klassieke elementen<br />

als poelen, grachten en vochtige graslanden<br />

in combinatie met enkele leuke<br />

bospercelen. Er loopt een apart wandelpad<br />

dat je via enkele verbindingswegen<br />

helemaal tot in de eerder vermelde<br />

Meersen brengt.<br />

Ook hier is de optie om de omwonenden<br />

te laten genieten van een prachtig<br />

natuurgebied aan hun achterdeur een te<br />

waarderen beleidskeuze. Op het ogenblik<br />

van mijn bezoek vlogen de kievieten me<br />

om de oren, luid alarmerend naar kraaien<br />

die het gemunt hadden op de jonge<br />

kuikens in de omgeving. In een tijdspanne<br />

van ongeveer twee uur slaagden ze<br />

er in elk geval in de mogelijke belagers<br />

op een afstand te houden en ze te laten<br />

afdruipen. Of ze dat een volledig seizoen<br />

hebben volgehouden is natuurlijk een<br />

andere vraag.<br />

44 • Brugge


Ter Doest<br />

Natuurpunt<br />

23 ha<br />

Kerk van Lissewege<br />

NGI 5/5-6<br />

Het natuurgebied zelf is enkel toegankelijk<br />

onder begeleiding, maar vanaf het<br />

wandelpad heb je een heel goed overzicht.<br />

Je kunt er trouwens ook de kijkhut<br />

bezoeken en vanuit die hoogte de<br />

Monnikenwerve en het Boudewijnkanaal<br />

overschouwen. Het is hier dat de cisterciënzermonniken<br />

de klei haalden om<br />

hun abdij en kerk te bouwen. Hun erfenis<br />

is een geaccidenteerd weidelandschap<br />

met een heel hoge natuurwaarde. Ook<br />

de berm van het Boudewijnkanaal bezit<br />

specifieke natuurelementen, vooral dan<br />

in de vorm van de relatief schrale graszones<br />

met onder meer bijenorchis.<br />

Onlangs (2006) werd, met de bedoeling<br />

meer van de natuur te kunnen zien en<br />

genieten, het Ter Doest-wandelpad uitgebreid.<br />

Dat was een goed idee, want nu<br />

kun je echt spreken van een onvervalste<br />

natuurwandeling. Aan de overkant van<br />

het kanaal ligt nog een erg interessant<br />

deel van de Zeebrugse achterhaven<br />

waarvan de toekomst op dit ogenblik<br />

nog niet duidelijk is.<br />

Tillegembos<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

112 ha<br />

Parking Torhoutse Steenweg, Witte Molenstraat,<br />

Domeindreef<br />

NGI 13/1-2<br />

Dit is het oudste provinciaal domein van<br />

<strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>. Het werd reeds gedeeltelijk<br />

aangekocht in 1963 en biedt<br />

werkelijk voor elk wat wils. Behalve het<br />

culturele en recreatieve gedeelte is ook<br />

voorzien in een natuurlijk aanbod. Naast<br />

bloemrijke hooilanden vind je er ook<br />

natte en droge heideterreinen. Uiteraard<br />

is er de obligate waterpartij annex rietkraag<br />

en ten slotte zijn er zowel naaldals<br />

loofbossen, terwijl de oever van de<br />

Kerkebeek echte elzenbroekbossen in<br />

een moerassige biotoop herbergt.<br />

De vegetatie is overwegend zuur. Het<br />

beste voorbeeld daarvan is misschien<br />

wel dubbelloof, een kenmerkende varensoort<br />

met bladeren die goed lijken op die<br />

van eikvaren.<br />

In taverne Trutselaar kun je even op adem<br />

komen bij een natje en een droogje.<br />

Pinksterbloem, Tillegembos, Brugge<br />

Gemeente • 45


Tudor, Brugge<br />

Tudor<br />

Stad Brugge<br />

40 ha<br />

Zeeweg<br />

NGI 12/7-8<br />

Hoewel de bijenhal en kruidentuin, samen<br />

met het wondermooie kasteel, de<br />

show stelen van dit domein, kun je hier<br />

toch ook een aangename natuurwandeling<br />

maken in de talloze naald- en loofhoutpercelen<br />

die het gebied rijk is. Er is<br />

een handige parking waar je fiets of auto<br />

gemakkelijk kwijt kunt. De natuurlijkheid<br />

van de bossen is hier verbazend.<br />

Persoonlijk heb ik het bezoek in de herfst<br />

het meeste gewaardeerd. Toen stonden<br />

werkelijk duizenden zwammen en<br />

paddenstoelen te pronken op de meest<br />

onmogelijke plaatsen. De stevige wind<br />

joeg tussen de vele grote loofbomen die<br />

het gebied rijk is, maar het grote aantal<br />

aanwezige wandelaars kon het natuurgeweld<br />

best pruimen. Tudor vormt een<br />

drie-eenheid met het Beisbroek en het<br />

Chartreuzinnenbos.<br />

Vestingen<br />

Stad Brugge<br />

7 kilometer<br />

Vesten-ring rond Brugge<br />

NGI 13/1-2<br />

Deze oude stadsomwalling heeft een erg<br />

bewogen geschiedenis achter de rug. Enige<br />

tijd geleden besliste de stad om hier<br />

een soort wandelboulevard aan te leggen.<br />

Die wordt in verschillende etappes gerealiseerd.<br />

Vandaag kun je bijvoorbeeld van<br />

de Dampoortbrug naar de Kruisbrug wandelen<br />

in een van de mooiste delen van dit<br />

langgerekte gebied. Het landschap wordt<br />

beheerst door drie windmolens. Die hebben<br />

ergens anders al een bewogen leven<br />

achter de rug, maar mogen hier uitbollen<br />

en van hun oude dag genieten. Laat<br />

je vooral geen zand in de ogen strooien<br />

door de eerste indruk die deze zone biedt.<br />

De kortgeschoren grasvelden liggen te<br />

midden van interessante boomsoorten<br />

die intussen allemaal ongeveer een eeuw<br />

oud zijn. In de gazons zelf kun je verschillende<br />

interessante plantensoorten ontdekken<br />

als gevlekte rupsklaver, gewone<br />

reigersbek en zandhoornbloem. Denk dus<br />

niet dat je hier in een ‘steriel’ milieu vertoeft<br />

want niets is minder waar!<br />

46 • Brugge


Damme<br />

Damme – de kleine woonkern dan – is ongetwijfeld een van de mooiste dorpjes van (<strong>West</strong>-)<br />

<strong>Vlaanderen</strong>. Het centrum met zijn eeuwenoude huizen en intact gebleven stratenplan<br />

ademt nog het middeleeuwse karakter uit. Tijdens de maandelijkse openluchtboekenbeurs<br />

loop je over de koppen, maar ook tijdens een doorsneeweekend met mooi weer kan het hier<br />

behoorlijk druk zijn.<br />

Dat verandert echter niets aan de groene ligging, geprangd tussen de Damse Vaart en het<br />

Zuidervaartje en beschermd door de magische zevenster. Deze laatste is nog een restant<br />

van de oude status als garnizoenstad ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648).<br />

De totale oppervlakte van de fusiegemeente Damme bedraagt bijna 9000 hectare. Een<br />

groot deel daarvan bestaat uit weiden en waterlopen.<br />

Nog een merkwaardigheid is dat hier twee kanalen broederlijk naast elkaar liggen: het Kanaal<br />

van Schipdonk loopt parallel met het Leopoldskanaal. Beide werden aangelegd halfweg<br />

de negentiende eeuw. Op de met duizenden populieren beplante middendijk houden koeien,<br />

schapen en paarden het gras kort. Voorwaar een merkwaardig gezicht!<br />

Abdijenroute<br />

Ligt gedeeltelijk op het grondgebied van<br />

Brugge.<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

13-tal kilometer<br />

Assebroekse Meersen<br />

NGI 13/1-2<br />

De Abdijenroute loopt min of meer parallel<br />

met de Gentse Steenweg (N9) op<br />

de oude spoorwegbedding tussen Brugge<br />

(vanaf Steenbrugge) en Maldegem<br />

(Oost-<strong>Vlaanderen</strong>).<br />

Ze voert je langs de Assebroekse Meersen<br />

(Brugge) en het domein Ryckevelde<br />

(Damme) tot in Maldegem.<br />

De route vertrekt aan de Abdij van Male<br />

(Steenbrugge), wat meteen haar naam<br />

verklaart. Vanuit het stedelijke Brugge<br />

kom je via voornoemde gebieden in een<br />

meer open ruimte terecht, maar pure<br />

natuur is hier toch minder aanwezig.<br />

Daarvoor ligt de steenweg iets te dichtbij,<br />

al is het natuurlijk een geweldig gevoel<br />

op een autoloze manier dit lange<br />

traject zonder noemenswaardige hellingen<br />

te kunnen afleggen. Enkel de wind<br />

zorgt soms voor de nodige weerstand,<br />

maar die ondervind je vooral in de richting<br />

van Maldegem naar Brugge.<br />

De Damse Vaart<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

13 km lang<br />

De oevers van de Damse Vaart<br />

NGI 5/5-6 en 13/1-2<br />

De Damse Vaart loopt over een lengte<br />

van 13 kilometer van Brugge tot Sluis<br />

in Nederland. Hij werd aangelegd omstreeks<br />

1810, tijdens het bewind van<br />

Napoleon. De onder invloed van de westenwind<br />

scheefgegroeide populieren die<br />

hem begeleiden, zijn niet meer weg te<br />

denken uit het landschap en behoren<br />

intussen tot het culturele en ecologische<br />

patrimonium. Over het hele traject kun<br />

je op de geasfalteerde jaagpaden heerlijk<br />

wandelen en fietsen. Met de Lamme<br />

Goedzak kun je van Brugge naar Damme<br />

(en vice versa) varen.<br />

De oevers van dit kanaal zijn nog op<br />

talrijke plaatsen begroeid met een bloemenrijke<br />

vegetatie waarin verschillende<br />

insecten hun gading vinden. In de herfst<br />

groeien er massa’s paddenstoelen. Maar<br />

het natuur- en cultuurlandschap is<br />

steeds adembenemend, onafhankelijk<br />

van het seizoen. Je kunt hier schitterende<br />

foto’s maken die telkens weer een<br />

andere sfeer oproepen en de diversiteit<br />

van de regio extra kleur geven.<br />

Fietsers en wandelaars kunnen tussen<br />

Hoeke en Sluis, op het einde van het<br />

Moordenaarsstraatje (Hoeve Sint-Donaas),<br />

het zelfbedieningsveer Kobus<br />

nemen. Aan de overkant van de Damse<br />

Vaart zie je de restanten van het Fort<br />

Sint-Donaas, dat nog stamt uit de Tachtigjarige<br />

Oorlog en waar je nu kunt overnachten.<br />

In de buurt van het Fort bouwt<br />

Natuurpunt de Sint-Donaaspolder uit<br />

tot een gevarieerd natuurgebied, maar<br />

dat ligt net over de grens, op het grondgebied<br />

van Knokke-Heist (zie daar).<br />

Van hieruit zie je het heerlijke Nederlandse<br />

stadje Sluis, dat door zijn bourgondische<br />

levensstijl enigszins Belgisch<br />

aanvoelt.<br />

Kreken van Lapscheure<br />

(Platte Kreek<br />

en Blauwe Sluis)<br />

Natuurpunt<br />

5 ha<br />

Vlienderhaag en Groenendijk (Platte Kreek)<br />

en Zeedijk (Blauwe Sluis)<br />

NGI 5/5-6<br />

Het krekengebied van Lapscheure is een<br />

stille getuige van de Tachtigjarige Oorlog,<br />

toen de Sluisse Dijk om militair-strategische<br />

redenen werd doorgestoken.<br />

Damme • 47


Je vindt er nog een slikplaat en zilte<br />

graslanden, ingekaderd in lange rietkragen.<br />

Geen wonder dat men dit gebied<br />

beschermde als landschap en dat het<br />

daardoor niet echt toegankelijk is. Geen<br />

nood: van in de vermelde ‘straten’ heb je<br />

een prima overzicht en merk je hoe knap<br />

de natuur hier overleeft. Blauwborst, watersnip<br />

en ijsvogel komen hier probleemloos<br />

aan hun trekken, terwijl zelfs de niet<br />

algemene rietzanger hier nog broedt. Dat<br />

doen ook de kluut en de kleine plevier, die<br />

dankbaar gebruikmaken van de slikplaat<br />

met zijn kale pioniersvegetatie.<br />

Dit is schitterende postzegelnatuur, geschilderd<br />

op een immens doek van immer<br />

groene weiden en blauwe kreken. Ga<br />

dat zien, en sta ook even stil bij de schitterende<br />

namen van de waterlopen: Zuid<br />

over de Lievegeleed, Zevengemeten, Lapscheurse<br />

Gat, Flettersdam, Rietgeule...<br />

Oude Stadswallen<br />

van Damme<br />

Natuurpunt<br />

96 ha<br />

Stadhuis van Damme<br />

NGI 13/1-2<br />

De zeventiende-eeuwse stadswallen in de<br />

vorm van een zevenster zijn al gedeeltelijk<br />

in hun oude glorie hersteld. Samen met<br />

het historische aspect werd tevens het<br />

natuurlijke patrimonium bewaard, want<br />

nu groeit onder andere gewoon blaasjeskruid<br />

en moerasvaren in de voormalige<br />

grachten en moeraszones. ’s Winters<br />

pleisteren duizenden kolganzen en kleine<br />

rietganzen in de onmiddellijke omgeving<br />

van de zevenster, terwijl in de zomer typische<br />

vogelsoorten als grutto, kleine karekiet<br />

en rietgors in de buurt broeden.<br />

De uitgestippelde wandelingen zijn slechts<br />

het topje van de ijsberg, want je kunt hier<br />

tientallen kilometers ver wandelen op telkens<br />

verschillende paden. Overal is weideen<br />

waternatuur van de partij.<br />

Het grootste gedeelte van de oude<br />

stadswallen is hetzij natuurgebied hetzij<br />

particuliere eigendom en bijgevolg niet<br />

toegankelijk. Het zuidelijke deel wordt<br />

wel ontsloten via een wandelpad, terwijl<br />

het afgesloten natuurgedeelte enkel toegankelijk<br />

is onder begeleiding.<br />

In een overgebleven deel van de historische<br />

stadswallen rond Damme kon de<br />

natuur eeuwenlang zijn gang gaan. Daardoor<br />

kun je er nu een unieke verzameling<br />

zeldzame biotopen ontdekken, van drijftillen<br />

tot moerasbos. Tal van zeldzame<br />

dieren en planten vinden er een thuis.<br />

Ryckevelde<br />

Een deel van dit gebied ligt op grondgebieden<br />

Brugge en Beernem.<br />

ANB en Stad Brugge<br />

131 ha, waarvan 80 beheerd als natuurlijk<br />

bosgebied<br />

Ryckeveldestraat<br />

NGI 13/1-2<br />

Ryckevelde ligt op de grens van Sijsele,<br />

Assebroek (Brugge) en Oedelem (Beernem).<br />

Het grootste deel is in beheer bij<br />

het ANB. De dreven van het domein zijn<br />

in het weekend en op feestdagen toegankelijk<br />

voor het publiek; in de andere<br />

bossen kun je altijd terecht.<br />

Midden in het gebied ligt een heemtuin van<br />

een drietal hectare waar je typische landschapselementen<br />

van arme zandgronden<br />

kunt zien. Zo slingert het aangelegde wandelpad<br />

zich onder meer langs een heideveldje,<br />

een voedselarme akker, poelen, een<br />

typische bosrand, loof- en naaldbos. Deze<br />

educatieve heemtuin heeft bijzondere<br />

aandacht voor blinden en rolstoelgebruikers.<br />

Zo kun je hier bijvoorbeeld planten<br />

voelen en proeven, een ervaring die voor<br />

iedereen wel interessant is.<br />

< Damse Vaart, Damme<br />

<<br />

Damme • 49


De Haan<br />

In het westen loopt De Haan qua bebouwing zowat over in Bredene en Bredene-aan-Zee,<br />

maar aan de andere zijden is het landschap nog erg open. De deelgemeenten Klemskerke<br />

en Vlissegem liggen midden in de polders met hun klassieke afwisseling van weiden en akkers.<br />

Ten oosten, aan de rand van de polders, zijn heel wat kampeerterreinen die ’s zomers<br />

tjokvol vakantiegangers zitten.<br />

Ten noordoosten ligt het sterk geconcentreerde Wenduine aan de kust met daartussenin<br />

onder meer het Zeebos (zie verder). De Neptunuswijk kijkt uit over de oneindige Uitkerkse<br />

Polder (Blankenberge) en de oude kleiputten, voor zover deze niet aan het oog onttrokken<br />

worden door de hoge struikbestanden eromheen.<br />

Tussen Wenduine en De Haan liggen geen golfbrekers omdat de aanwezige duinen- en dijkinfrastructuur<br />

de zee voldoende bescherming biedt. Bovendien is het strand op de meeste<br />

plaatsen tamelijk breed en/of hoog in vergelijking met andere stroken van de kustlijn.<br />

De enorm interessante natuurgebieden De Kijkuit en Zandpanne zijn niet openbaar toegankelijk<br />

maar kun je wel bezoeken via geleide wandelingen. Informatie vind je op www.<br />

natuurpunt.be.<br />

Duinbossen van<br />

De Haan<br />

ANB<br />

152 ha waarvan 62,50 bosreservaat<br />

Copmanlaan of Driftweg<br />

NGI 4/7-8<br />

Dit bos bestaat intussen al ongeveer 170<br />

jaar, maar zijn bestaan liep niet over rozen.<br />

Door de zoute en schrale zeewind<br />

sneuvelden vooral heel wat loofbomen<br />

die in de loop der jaren werden vervangen<br />

door naaldhout dat iets beter<br />

bestand is tegen de moeilijke groeiomstandigheden.<br />

De laatste heel grote golf<br />

van heraanplanting gebeurde omstreeks<br />

1920. De hardnekkigheid om dit bos te<br />

realiseren werd vooral ingegeven door<br />

landbouwelementen. De achterliggende<br />

landbouwgronden hadden immers baat<br />

bij de luwte van een bos. Dat is trouwens<br />

nu nog steeds het geval. Tegelijk kon<br />

men het losse zand fixeren, zodat overvloedige<br />

verstuiving werd tegengegaan.<br />

Hier en daar staan typische duinsoorten<br />

als rimpelroos, winterpostelein, blauwe<br />

zeedistel en duindoorn – restanten van<br />

de oude duinvegetatie.<br />

Het bos heeft zich nu wel definitief geworteld,<br />

maar blijft een vreemd gezicht<br />

in de kuststrook.<br />

Uitkerkse Polder<br />

Dit gebied ligt vooral op het grondgebied<br />

van Blankenberge (zie daar).<br />

Duinbossen van De Haan<br />

50 • De Haan


De Panne<br />

Dit is zonder meer een van de groenste kustgemeenten, samen met Knokke-Heist. Dat<br />

is merkwaardig, want het betreft respectievelijk de meest westelijke en meest oostelijke<br />

plaats aan de kust. Zo wordt nog maar eens bewezen dat de meeste en beste natuurgebieden<br />

dikwijls aan ‘grenzen’ (breed bekeken) liggen.<br />

De grens met Koksijde (Sint-Idesbald) is op het terrein heel goed te zien. Daar waar een<br />

muur van huizen staat, ligt de grens met de Houtsaegerduinen, een nog erg open en relatief<br />

groot gebied. Het nieuwe logo van De Panne draagt dus niet voor niets de ondertitel ‘actieve<br />

natuur’ in het vaandel.<br />

De Panne is uiteraard bekend voor Plopsaland, het voormalige Melipark, dat in de (enige)<br />

deelgemeente Adinkerke ligt. De grens met ons zuidelijke buurland is eveneens een grens<br />

van veel overschrijdende natuur. Zowat alle gebieden staan vermeld in de wandelpocket<br />

die bij dit boek zit onder de rubriek De <strong>West</strong>hoek. Maak van de gelegenheid gebruik even<br />

bij onze buren te gaan kijken en vergelijk hun natuurbeheer met het onze. Gelukkig valt<br />

dat wel mee, al blijft het erg jammer dat de uiterste westhoek van ons land zich naast een<br />

schreeuwlelijk Frans kampeerterrein bevindt.<br />

Garzebekeveld<br />

en Zwarten Hoek<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>,<br />

Op de polderweiden is afplagging voorzien<br />

om de rijke bovenste bodemlaag af<br />

te schrapen. Zo kunnen de graslanden<br />

verarmen en de waterhuishouding zich<br />

aanpassen, wat de natuur ten goede<br />

komt. Op het Garzebekeveld moeten<br />

opnieuw vochtige duinpannen ontstaan<br />

waar het leven zich weer naar hartenlust<br />

kan ontwikkelen. Voor andere delen is<br />

voor beperkte bebossing gekozen. Tegen<br />

de totale openstelling van het gebied is<br />

dus voorzien in een ondersteunend natuurbeheer<br />

in combinatie met zachte<br />

recreatie. In het deelgebied met twee vijvers<br />

dat De Panne nu beheert wordt één<br />

vijver bestemd als viswater – eveneens<br />

toegankelijk voor rolstoelgebruikers. De<br />

tweede vijver heeft een uitstekende waterkwaliteit<br />

en krijgt een bestemming<br />

als volwaardig natuurgebied.<br />

De iets verder gelegen Drie Vijvers<br />

(Zwarten Hoek) blijven in principe recreatiegebied<br />

met vernieuwde wandelen<br />

ruiterpaden, maar ze zullen in de<br />

gemeente De Panne en ANB<br />

40-tal ha<br />

Garzebekeveld, De Panne<br />

Garzebekeveldstraat<br />

NGI 19/3-4<br />

Dit gebied maakt ecologisch gezien deel<br />

uit van de Cabourduinen. Die zijn voorlopig<br />

nog niet opengesteld voor het publiek,<br />

maar dat zou niet lang meer op<br />

zich laten wachten. Houd dus in het<br />

achterhoofd dat een openstelling van de<br />

Cabourduinen, die een waterwinningsgebied<br />

zijn, nakend is.<br />

Dit nog recent door de Vlaamse overheid<br />

in beheer genomen gebied werd tot ongeveer<br />

het jaar 2000 gebruikt als graasweide.<br />

Gelukkig heeft de overheid ingezien<br />

dat dit beschermde duingebied meer<br />

potentie heeft en krijgt het nu een inrichting<br />

als natuur- en wandelgebied. Door de<br />

overgang tussen duin- en poldergebied is<br />

het daarvoor immers bijzonder geschikt.<br />

De Panne • 51


toekomst ook op een meer natuurlijke<br />

manier worden beheerd. Een vochtige<br />

polderweide wordt in ere hersteld, poelen<br />

worden aangelegd en de oever van de<br />

waterloop ’t Langgeleed krijgt een moerassige<br />

berm.<br />

Houtsaegerduinen<br />

en Kerkepannebos<br />

ANB<br />

86 ha<br />

Nieuwpoortlaan<br />

NGI 11/7-8<br />

Het Agentschap voor Natuur en Bos heeft<br />

het beheer doorgegeven aan derden, in<br />

dit geval een kudde ezels. Zij zorgen voor<br />

een gevarieerde begrazing zodat een afwisselende<br />

vegetatie zich probleemloos<br />

kan ontwikkelen. De dieren grazen in de<br />

zomer vooral gras en in de winter vooral<br />

jonge scheuten van bomen en struiken.<br />

Zo houden ze de duinen open en krijgen<br />

de kleine planten meer zonlicht.<br />

Daardoor zie je hier en daar nog duingraslanden,<br />

een niet algemeen biotooptype<br />

aan onze kust. Iets verderop kan de biomassa<br />

enkel bestaan uit een combinatie<br />

van verschillende (korst)mossoorten,<br />

wat een erg schrale indruk geeft. Vochtige<br />

duinvalleien en oude poelen worden<br />

hersteld. Op andere plaatsen halen duindoorn,<br />

vlier en rozensoorten toch nog de<br />

bovenhand. Deze bessendragende struiken<br />

vallen bijzonder in de smaak bij de<br />

talrijke zangvogels. De Houtsaegerduinen<br />

scoren dan ook bijzonder goed als<br />

voedsel- en rustgebied bij doortrekkende<br />

zangvogels als zanglijster, zwartkop en<br />

tuinfluiter.<br />

Oosthoekduinen<br />

en Duinzoom Oosthoek<br />

ANB<br />

81 ha<br />

Olmendreef (parking Vlaams Bezoekerscentrum<br />

De Nachtegaal)<br />

NGI 11/7-8<br />

Ondanks de verschillende eigendomsstructuur<br />

van deze beide gebieden liggen<br />

ze in elkaars verlengde en hebben ze<br />

allebei dezelfde beheerder. Het gaat hier<br />

vooral om een combinatie van duinvegetatie<br />

en bos. In wezen zie je hier enkele<br />

< <strong>West</strong>hoek, De Panne Houtsaegerduinen, De Panne<br />

54 • De Panne


Kandelaartje, Oosthoekduinen, De Panne<br />

Noordzeestrand<br />

hoge duinruggen, doorsneden door een<br />

duidelijk waarneembare bodemdaling. In<br />

het tweede deelgebied gaat het in hoofdzaak<br />

over een duin-polderovergang. De<br />

verschillende biotooptypes liggen dan<br />

ook voor de hand: mosduinen, duingraslanden,<br />

kale duinruggen en -hellingen,<br />

vochtig grasland omzoomd met<br />

(knot)wilgen, struweel en volwaardig<br />

bos. In dit laatste vind je onder meer de<br />

relatief zeldzame steeliep (die trouwens<br />

bestand is tegen de iepenziekte), maar<br />

interessante soorten zijn zeker ook nog<br />

het maarts viooltje en het algemene<br />

maar fraaie groot duinsterretjesmos.<br />

Een andere merkwaardige verschijning<br />

is de Zuid-Oost-Aziatische grondeekhoorn,<br />

die (voorlopig) slechts op enkele<br />

plaatsen in <strong>Vlaanderen</strong> vaste voet aan<br />

de grond krijgt.<br />

Als je vanuit het bezoekerscentrum vertrekt,<br />

moet je onmiddellijk oostwaarts<br />

voor dit gebied.<br />

<strong>West</strong>hoekreservaat-<br />

Krakeelduinen-<br />

Calmeynbos<br />

ANB en IWVA<br />

443 ha<br />

Olmendreef (parking Vlaams Bezoekerscentrum<br />

De Nachtegaal)<br />

NGI 11/7-8<br />

Dit natuurcomplex is zonder meer een<br />

van de meest gevarieerde en grootste<br />

aan onze Vlaamse kust. De schakering<br />

van biotopen is heel divers: van het echte<br />

Calmeynbos dat intussen ongeveer honderd<br />

jaar oud is, over de Krakeelduinen<br />

die gedeeltelijk in waterwinningsgebied<br />

liggen, en het <strong>West</strong>hoekreservaat zelf<br />

dat een mengeling is van reliëfrijke duingronden.<br />

De aangelegde wandelpaden<br />

loodsen je door de mooiste delen van het<br />

gebied zoals een stuk strandzone, grote<br />

plekken met stuifzanden, graasweiden,<br />

maaipercelen, mosduinen... en uiteraard<br />

zorgen de beide strategisch geplaatste<br />

kijkplatforms voor adembenemende<br />

panorama’s die vooral de duinleefgemeenschappen<br />

en -vormen in de kijker<br />

zetten.<br />

Vlak bij de grens met Frankrijk werd de<br />

duinengordel op twee plaatsen opengemaakt,<br />

zodat je bij springtij en een<br />

stevige westenbries het zeewater hierdoorheen<br />

ziet spoelen. In de toekomst<br />

moet dit frequenter gebeuren, want de<br />

botsing tussen zoet en zout water levert<br />

een unieke biotoop op. Het vers aangevoerde<br />

zand en schelpgruis is een geschenk<br />

voor de verdere vorming van de<br />

duinen. Strandplevieren vinden er een<br />

beschermde plaats om te broeden.<br />

Je moet zelf gaan kijken om het allemaal<br />

te kunnen vatten. Daarom zit bij dit boek<br />

ook een wandelpocket met daarin onder<br />

meer een wandeling door dit fantastische<br />

gebied.<br />

Als je vanuit het bezoekerscentrum vertrekt,<br />

moet je onmiddellijk westwaarts<br />

voor dit gebied.<br />

De Panne • 55


Deerlijk<br />

Ook nu nog gaat de gemeente prat op haar textielindustrie. En terecht want deze nijverheid<br />

speelt er al lang een belangrijke rol. Vandaag zijn het nog slechts enkele supergrote<br />

bedrijven die in deze sector actief zijn, al moeten ze opboksen tegen de buitenlandse, lees<br />

Aziatische, concurrentie.<br />

Veel natuur heeft deze gemeente niet overgehouden van haar bos- en moerasrijke verleden.<br />

Als je zo geprangd ligt tussen twee steeds verder uitdijende steden als Waregem en Harelbeke,<br />

maak je weinig kans om je grondgebied onbebouwd te houden.<br />

Gelukkig is er de Gaverbeek, een echt monument van een beek, waarvan je misschien nog<br />

‘iets’ kunt verwachten. Op ecologisch vlak stelt dat jammer genoeg niet veel voor. De waterkwaliteit<br />

is ronduit slecht want ongeveer van ‘rioolkwaliteit’. Met de bouw van een grote<br />

RWZI (Rioolwaterzuiveringsinstallatie) in Zwevegem is dit probleem hopelijk binnen een<br />

tiental jaar van de baan. Maar helaas loopt de beek ook over een groot deel van het traject<br />

parallel met de autosnelweg E17 en door industriegebied.<br />

De Gavers<br />

vogels, maar onderschat ook de verplaat-<br />

Het grootste deel van dit gebied ligt op het singsmogelijkheden van insecten niet.<br />

grondgebied van Harelbeke (zie daar).<br />

Gavers<br />

Natuurpunt<br />

17 ha<br />

Eikenstraat (parking Zuid)<br />

Wijmelbroek<br />

Natuurpunt<br />

5-tal<br />

Pieter Jan Renierstraat, Pontestraat<br />

NGI 29/1-2<br />

Lokale vrijwilligers van Natuurpunt beheren<br />

nu al enkele jaren het terrein. Het<br />

herstel van de natuurlijke waterstand, de<br />

aanleg van kleinschalige landschapselementen<br />

(meidoornhagen) en de ruiming<br />

van de oude ontwateringsloten hebben<br />

ervoor gezorgd dat het Wijmelbroek een<br />

deel van zijn oude glorie heeft teruggekregen.<br />

Nu maken onder meer de grote<br />

keizerlibel, spotvogel, grasmus, grote<br />

en kleine bonte specht en steenuil hier<br />

de dienst uit. Dé plantensoort, hier werkelijk<br />

een verrassing van formaat, is het<br />

schorrezoutgras. In het voorjaar kleuren<br />

pinksterbloemen de beekranden paarswit,<br />

in de zomer overheersen hier en daar<br />

de gele tinten van de egelboterbloem en<br />

de dieproze echte koekoeksbloem. De<br />

stemmige hoogstamboomgaard en de<br />

waterzuivering met riet trekken dan weer<br />

andere soorten aan die enkel hier kunnen<br />

gedijen. Door het gebied loopt een nietbewegwijzerd<br />

wandelpad dat vertrekt<br />

vanaf de kleine parking in de Pieter Jan<br />

Renierstraat.<br />

NGI 29/1-2<br />

Natuurpunt beheert een zevental hectare<br />

hooilanden en natte weiden in een gebied<br />

dat deel uitmaakt van provinciaal domein<br />

De Gavers (zie onder Harelbeke). De doelgroepen<br />

die daar beter moeten van worden<br />

zijn vooral planten en insecten. Het<br />

oranjetipje is daar een goed voorbeeld<br />

van. Door de aanwezigheid van natte<br />

weilanden komen onder meer de pinksterbloem<br />

en look-zonder-look hier voor.<br />

Daarop kan de vlinder zijn eitjes leggen<br />

en dus voor nakomelingen zorgen.<br />

De communicatie van verschillende organismen<br />

met de nabijgelegen Gavers in<br />

Harelbeke is natuurlijk intens. Dan hebben<br />

we het in de eerste plaats uiteraard over<br />

Dit kleine maar fijne natuurgebied ligt<br />

zowat in het centrum van de gemeente.<br />

Gavers, Deerlijk<br />

56 • Deerlijk


Dentergem<br />

Wie aan Dentergem denkt, denkt uiteraard ook aan de Mandel. De bedding van deze sierlijke<br />

rivier bevat jammer genoeg erg vuil water, maar de vallei zelf ligt er op enkele plaatsen nog<br />

mooi bij.<br />

De gemeentegrenzen zijn op zijn minst merkwaardig te noemen. De westgrens van deelgemeente<br />

Wakken wordt gevormd door een erg wijde Mandelbocht. Ook de zuidgrens van Dentergem<br />

is de Mandel, maar deze keer min of meer in rechte lijn. En de oostgrens van deelgemeente<br />

Oeselgem bestaat uit niets anders dan twee enorme S-bochten van de Leie. Deze<br />

laatste vormt trouwens ook de provinciegrens met Oost-<strong>Vlaanderen</strong> (gemeente Zulte).<br />

Ondanks de mooie naam biedt de Krommendijkbeek evenmin ecologisch soelaas want de<br />

waterkwaliteit is slechter dan abominabel.<br />

Dentergem is en blijft grotendeels een landbouwgemeente. Dat bewijzen ook de relatief<br />

grote open kouters in een afwisselend landschap met intensief bewerkte akkers en weiden.<br />

een rijke populatie bruine kikkers. In de<br />

maand mei kleuren de pinksterbloem en<br />

de echte koekoeksbloem het hooiland wit<br />

en roze.<br />

Meikensbossen<br />

of Vijverbos<br />

Liggen gedeeltelijk op grondgebied Tielt.<br />

ANB<br />

47 ha<br />

Marialoopstraat of Ankelaarstraat<br />

NGI 21/5-6<br />

Baliekouter<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

41 ha<br />

Parking Ommeganckstraat (Wakken)<br />

NGI 21/5-6<br />

Pas in april 2004 heeft de provincie dit<br />

domein geopend voor publiek, meer dan<br />

tien jaar na de initiële aankoop ervan.<br />

De reden ervoor is duidelijk: men wilde<br />

het gebied eerst alle rust gunnen om de<br />

Baliekouter, Dentergem<br />

nieuwe aanplantingen tot hun recht te<br />

laten komen. Vandaag ligt alles er erg<br />

natuurlijk bij en je zou bijna denken dat<br />

het altijd zo geweest is. Niets is minder<br />

waar, maar je krijgt hier wel een staaltje<br />

waartoe de natuurherstellende mens in<br />

staat is. Hij heeft een knap kleinschalig<br />

landschap gecreëerd waarin de natuur<br />

opnieuw tot zijn recht komt. Ook kun<br />

je de samenwerking met enkele plaatselijke<br />

boeren vaststellen aan het type<br />

runderen dat hier graast.<br />

Gelukkig heeft men de valleirand van de<br />

Mandelbeek enkel geaccentueerd met<br />

hagen en houtkanten zodat die nu voor<br />

een prachtig landschappelijk uitgewerkt<br />

geheel zorgt.<br />

De Baliekouter is een prachtig provinciaal<br />

domein dat nog beter af zou zijn met<br />

een propere Mandel. Als we dat nog zouden<br />

mogen beleven, is dit werkelijk een<br />

fantastisch resultaat en dat verdient dit<br />

gebied echt wel. Bovendien werkt de inrichting<br />

van dit domein misschien inspirerend<br />

om andere delen van deze waardevolle<br />

vallei op een gelijksoortige manier<br />

onder handen te nemen. In het centrale<br />

hooiland zorgen de ondiepe sloten voor<br />

In Dentergem heeft de Vlaamse gemeenschap<br />

landbouwgronden aangekocht<br />

met de bedoeling ze te bebossen. Een<br />

eerste bosaanplanting is gebeurd in<br />

2001. Dit bos is een uitbreiding van de<br />

bestaande Meikensbossen, met de bedoeling<br />

te evolueren naar een recreatief<br />

stadsbos voor Tielt-Dentergem. De natuur<br />

mag hier een belangrijke rol spelen,<br />

maar de definitieve afwerking van de<br />

site ligt nog wat ter discussie.<br />

Hier is één van de zaadtuinen van het<br />

Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek<br />

(INBO) gevestigd. De autochtone soorten<br />

die worden opgekweekt zijn voornamelijk<br />

bosroos, Europese vogelkers,<br />

Gelderse roos, hazelaar, hondsroos, rode<br />

kornoelje, sleedoorn, wilde appel, wilde<br />

kardinaalsmuts en winterlinde.<br />

Op het domein zijn alle percelen ingezaaid<br />

met diverse soorten gewassen.<br />

Deze moeten in de winter voedsel leveren<br />

aan patrijs, veldleeuwerik en ander<br />

akkervogels.<br />

Van hieruit heb je een mooi gezicht op de<br />

Poelberg van Tielt en zijn molens.<br />

Dentergem • 57


Diksmuide<br />

Met zijn vijftien deelgemeenten vestigt Diksmuide waarschijnlijk een Vlaams record, en dat<br />

doet het misschien ook met de openheid van zijn landschap. Als je zowel de Komgronden<br />

van Lampernisse als de Blankaart op je grondgebied hebt liggen, samen met het breedste<br />

deel van de Handzamevallei en de onovertroffen Viconia-Kleiputten in het uiterst landelijke<br />

Stuivekenskerke, dan heb je wel erg goede natuurpapieren. Al deze gebieden vormen een flink<br />

aantal ‘groene’ hectaren waarbij telkens het ‘blauwe’ netwerk om de hoek komt kijken. Water<br />

speelt inderdaad overal een grote rol. Tegenwoordig kent het misschien zelfs een soort revival<br />

omdat het weer iets meer mogelijkheden krijgt dan tien à twintig jaar geleden.<br />

Ook de IJzer, die zelfs het centrum van Diksmuide bevloeit, is een landschapsbepalend natuurelement.<br />

Jammer dat de dijkbeschoeiingen op veel plaatsen echte natuurontwikkeling<br />

tegenhouden, maar gelukkig werd de klok al teruggedraaid op het traject tussen Diksmuide<br />

en de Knokkebrug. Daar werden de oude, harde oeververstevigingen vervangen door natuurlijke<br />

oeverzones.<br />

In het landschap viel me enorm op dat deze stad heel wat ruilverkavelingen over zich heen<br />

heeft gekregen. Daardoor zie je op heel wat plaatsen grote akkers en weiden in een monotoon<br />

patroon naast elkaar liggen. Toch had men hier ook aandacht voor natuurontwikkeling,<br />

want Ruilverkaveling Stuivekenskerke geldt als een project ‘nieuwe stijl’, waarbij men<br />

niet alleen met landbouwaspecten rekening houdt. Zo werd een nieuw deel van de Viconiakleiputten<br />

ecologisch ingericht en liggen er enkele ecologisch beheerde oeverstroken langs<br />

de Beverdijkvaart en vispaaiplaatsen langs de IJzer.<br />

Gelukkig heeft men het voor de Komgronden van Lampernisse nog anders aangepakt en het<br />

historische reliëf gespaard of zelfs geaccentueerd. De natuur vaart er nu nog wel bij.<br />

Blankaart<br />

ANB en Natuurpunt<br />

20 + 263 ha<br />

Iepersteenweg 56 (parking Vlaams Natuurcentrum<br />

De Otter)<br />

NGI 20/5-6<br />

Wie dit gebied niet kent of nog niet heeft<br />

gezien is geen echte <strong>West</strong>-Vlaming. Dit is<br />

werkelijk een enorme lap natuur met een<br />

massa biotopen die je op veel plaatsen<br />

wat beter kunt leren kennen. Want naast<br />

het wandelpad kun je hier, na afspraak<br />

en onder begeleiding, met de fluisterboot<br />

over de plassen varen en in de uithoekjes<br />

ervan gaan kijken wat er leeft en bloeit.<br />

Het gebied vind ik op zijn mooist als je<br />

er zo goed als niet in kunt vanwege de<br />

overstromingen. Van zo’n vorm van natuurgeweld<br />

word je stil en voel je hoe<br />

klein je bent als mens.<br />

Lange observaties vanuit de kijkhut of<br />

lange onbeweeglijke pauzes in kalme<br />

hoekjes van het wandelpad brengen je<br />

dikwijls oog in oog met vogels als de<br />

ijsvogel, de aalscholver of verschillende<br />

soorten libellen. En als het echt je geluksdag<br />

is, kun je in ’s winters de roerdomp<br />

waarnemen, maar die kans schat<br />

ik toch wel erg klein in. Het wandelpad<br />

dat door de weiden loopt geeft je de gelegenheid<br />

de planten- en insectenwereld<br />

te observeren. Daarvoor heb je dan wel<br />

goed weer nodig, want bij regenweer zit<br />

je constant op een glijbaan. Neem zeker<br />

je verrekijker en loep mee want die kun je<br />

hier zeker gebruiken.<br />

De Blankaart, Diksmuide<br />

58 • Diksmuide


Frontzate<br />

Ligt eveneens op het grondgebied van de<br />

stad Nieuwpoort (zie daar).<br />

Handzamevallei<br />

Ligt grotendeels op het grondgebied van<br />

Kortemark (zie daar).<br />

Koekelarebos<br />

Ligt grotendeels op het grondgebied van<br />

Koekelare (zie daar).<br />

Komgronden<br />

van Lampernisse<br />

ANB<br />

38,27 ha<br />

Zoutenaaiestraat<br />

NGI 20/1-2<br />

Het grootste deel van deze meer dan<br />

duizend hectare grote vlakte is geklasseerd<br />

als landschap. Op het gewestplan<br />

is een deel ervan natuurgebied en de rest<br />

‘agrarisch gebied met landschappelijke<br />

waarde’. Het gebied doet nog het meest<br />

denken aan de Uitkerkse Polder, maar is<br />

op sommige plaatsen nog authentieker<br />

dan deze laatste. Tot vandaag broeden<br />

hier patrijs, kwartel, grutto en verschillende<br />

andere soorten. In de Uitkerkse<br />

Polder werd al één archeologische site<br />

onderzocht; in Lampernisse zijn erg veel<br />

laatmiddeleeuwse leefplaatsen bekend.<br />

Als er in de wijde omgeving een gebied<br />

is dat in aanmerking komt om ooit stiltegebied<br />

te worden, dan is het dit wel.<br />

Het zou een extra troef zijn voor dit<br />

landbouw- en natuurgebied, dat over zovele<br />

eigenschappen beschikt om het te<br />

maken als uitzonderlijk overblijfsel dat<br />

bovendien nog redelijk intact is en dat<br />

we dus zeker moeten kunnen doorgeven<br />

aan de volgende generaties.<br />

Aan de kerk van Lampernisse vertrekt<br />

het bewegwijzerde Zannekinwandelpad,<br />

een echte aanrader.<br />

Merkembroek-<br />

Woumenbroek<br />

ANB<br />

116 ha<br />

Kade Drie Grachten, (aan de ‘Isera’,<br />

waar vzw De Boot de toeristische dienst<br />

van Houthulst is)<br />

NGI 20/5-6<br />

Dit gebied was me al van vroeger bekend<br />

door zijn intacte eendenkooi uit de achttiende<br />

eeuw. Een bezoek eraan deed me<br />

inzien dat hier nog meer waardevolle<br />

dingen te bekijken vallen. De vegetatie,<br />

typisch voor natte leefomstandigheden,<br />

tiert hier welig. Al van ver zag ik grote<br />

plekken egelboterbloem en koekoeksbloemen<br />

geel en roze kleuren, terwijl de<br />

vele libellen – ik zag hier vooral blauwe<br />

glazenmaker en grote keizerlibel – elkaar<br />

het territorium betwistten met wel erg<br />

scherpe uitvallen die zelfs ik kon horen<br />

kletteren. Diegenen die me beter kennen<br />

weten wat dat betekent.<br />

De hoogspanningskabels ontsieren hier<br />

echt wel de weidse open vlaktes. Bovendien<br />

blijkt dat heel wat grote vogelsoorten<br />

als knobbelzwaan, blauwe reiger en<br />

witte ooievaar ertegenaan vliegen. Als<br />

men deze kabels eens overal onder de<br />

grond zou stoppen, zou dat applaus krijgen<br />

van mens en natuur, zeker weten!<br />

Praatbos of Praetbos<br />

ANB<br />

10-tal ha<br />

Houtlandstraat<br />

NGI 28/5-6<br />

Dit bos werd pas in 2000 aangekocht<br />

door de toenmalige Afdeling Bos &<br />

Groen, nu het Agentschap voor Natuur<br />

en Bos (ANB). Het ligt vlak bij een Duitse<br />

militaire begraafplaats, wat de overheid<br />

Frontzate, Diksmuide<br />

Diksmuide • 59


Viconia Kleiputten, Diksmuide<br />

ertoe inspireerde om er een ‘plaats van<br />

bezinning en ontmoeting’ van te maken.<br />

De Vlaamse administratie wenst<br />

hier al lang een volwaardige natuurzone<br />

uit te bouwen, maar de tijd moet zijn<br />

werk doen. De toegankelijkheid is op dit<br />

ogenblik niet ideaal, al is een deel van<br />

de site opengesteld voor het publiek. De<br />

toekomst laat waarschijnlijk een ander<br />

beeld zien dan datgene dat er vandaag<br />

is, maar zover zijn we dus nog niet. Dat<br />

er een wissel op de toekomst bestaat,<br />

bewijst de nieuwe aanplant van loofhout,<br />

dat vanaf nu kan uitgroeien tot<br />

een volwaardig bos.<br />

Viconia Kleiputten<br />

ANB<br />

32 ha<br />

Viconiastraat<br />

NGI 20/1-2<br />

Naar mijn mening is dit één van de<br />

mooiste natuurgebieden van de provincie.<br />

Al ligt het als een eiland tussen<br />

de omringende akkers, deze plek loont<br />

werkelijk de moeite. Het hele jaar door<br />

kun je hier terecht en heb je permanent<br />

twee kijkhutten ter beschikking. Vooral<br />

die aan de IJzer is goed gelegen en leent<br />

zich tot schitterende waarnemingen en<br />

observaties. De meeste bezoekers zijn<br />

gecharmeerd door zoveel vogelgeweld<br />

en dat is volkomen terecht.<br />

Allerlei eendachtigen, ganzen en steltlopers<br />

leven hier in grote groepen bijeen.<br />

Aantallen van verschillende honderden<br />

tot duizenden individuen zijn geen uitzondering.<br />

In de besdragende struiken<br />

huizen vaak mezen- en lijstersoorten.<br />

Trek bij nat weer voor alle zekerheid toch<br />

maar je laarzen aan, want soms staat<br />

het gras tamelijk lang. De graslanden zelf<br />

worden begraasd door heel wat schapen,<br />

maar verschillende ganzensoorten laten<br />

zich evenmin onbetuigd. Dat is te merken<br />

aan hun talrijke uitwerpselen – je<br />

bent dus gewaarschuwd. Blijf hier lang<br />

hangen, want je staat altijd wel voor<br />

aangename verrassingen...<br />

Vanaf de imposante kerk van Stuivekenskerke<br />

vertrekt een korte lusvormige<br />

wandeling naar dit gebied.<br />

60 • Diksmuide


Gistel<br />

Ook dit is een gemeente met prachtige open ruimten. Als je de deelgebieden Moere-Blote<br />

en Moere-Nieuwland hebt gezien, begrijp je wat ik bedoel. Door dit laatste laaggelegen deel<br />

‘spoort’ dan nog de Groene 62 (zie onder).<br />

Moere-Nieuwland heeft een erg interessant natuurpotentieel dat volgens mij alle ontwikkeling<br />

verdient. De landschappelijke kwaliteit in combinatie met de planten en dieren die<br />

zich hier mogelijk kunnen ontwikkelen, laten vele initiatieven toe. En waarom zou ook hier,<br />

zoals op zoveel andere plaatsen in de provincie, geen samenwerking tussen landbouwers en<br />

natuurbeschermers mogelijk zijn<br />

Ik schrok wel even toen ik de waterkwaliteit van de grote draineringsgracht zag: het Groot<br />

Geleed is redelijk dood. Volgens een depressieve visser die ik hier tegen het lijf liep zat er<br />

vroeger nochtans enorm veel vis.<br />

Groene 62<br />

Snipgate<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

Natuurpunt<br />

22 kilometer<br />

9 ha<br />

Nieuwpoortsesteenweg/Stationsstraat<br />

Weidestraat<br />

NGI 12/7-8<br />

NGI<br />

Het betreft hier een bijzonder aantrekkelijk<br />

fiets- en wandelpad van maar liefst de Weidestraat heb je toch een overzicht.<br />

Dit gebied is niet toegankelijk, maar vanaf<br />

22 kilometer lang dat je van Oostende De site is namelijk heel speciaal. Het geac-<br />

naar Torhout voert. In 1963 bolde hier<br />

de laatste passagierstrein. Sindsdien<br />

mag koning auto mensen naar Parijs of<br />

erheen onderweg brengen. In 1967 werd<br />

het goederenverkeer stilgelegd en alle<br />

materialen richting zuiden gingen op de<br />

vrachtwagen. Daarmee heeft het spoor<br />

na precies honderd jaar dienst definitief<br />

het onderspit moeten delven. De zachte<br />

recreant doet er zijn voordeel mee.<br />

Het traject voert je op een licht golvend<br />

parkoers doorheen allerlei landschappen.<br />

Hier in Gistel fiets of stap je door<br />

Moere-Nieuwland.<br />

De verscheidenheid aan planten zegt je<br />

iets over de diversiteit van de bodem en<br />

je kunt er voor een deel het landschap in<br />

aflezen. Dit is werkelijk een zalige groene<br />

route die, zoals ik kon vaststellen, erg<br />

populair is.<br />

cidenteerde terrein en de maagdelijkheid<br />

die het in de loop der jaren heeft behouden,<br />

zijn nu de voornaamste troeven. Het<br />

is jammer dat de autosnelweg zo nadrukkelijk<br />

aanwezig is, maar op de vegetatie<br />

heeft dit gelukkig weinig invloed. Zo staan<br />

hier, toch al wat verder in het binnenland,<br />

aardbeiklaver, melkkruid en zilte schijnspurrie<br />

in erg goeden doen. Bovendien<br />

zag ik hier kievit, grutto en scholekster<br />

naarstig voedsel zoeken alsof ze zich van<br />

de rest van de wereld niets aantrokken.<br />

Het zilte zeewater dat nog onder de grond<br />

zit opgesloten geeft de vegetatie haar typische<br />

karakter. Het scheelde geen haar<br />

of dit gebied was mee afgevlakt en door<br />

elkaar geschud met de werken gepaard<br />

met ruilverkaveling Snaaskerke. Hier kun<br />

je zeker komen kijken om een indruk te<br />

krijgen van hoe de vroegere polderweiden<br />

van de streek er in een nog niet zo ver verleden<br />

moeten hebben uitgezien.<br />

Houtkant langs Groene 62, Gistel<br />

Gistel • 61


Harelbeke<br />

Harelbeke vormt zowat een aaneengesloten bebouwd gebied met grote broer Kortrijk. Ze<br />

zijn verbonden door het blauwe lint dat Leie heet. Nou ja, blauw... Deelgemeente Hulste met<br />

zijn zachtglooiende akkers en weiden is nog verrassend landelijk. Ten opzichte van Harelbeke<br />

liggen Bavikhove en Hulste aan de overkant van de Leie. Het kanaal Bossuit-Kortrijk<br />

stroomt nabij de zuidgrens van de stad.<br />

Het stadsbestuur van Harelbeke startte, samen met de Landschapswacht, een klein sociaal<br />

natuurproject op in de vallei van de Plaatsebeek. Voorlopig is dat echter nog beperkt tot<br />

een paar hectare. Als het groter wordt, zul je er zeker van horen, want het zou als een derde<br />

parel aan de Harelbeekse natuurkroon kunnen schitteren.<br />

De Gavers<br />

Liggen gedeeltelijk op het grondgebied<br />

van de gemeente Deerlijk.<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong>, Natuurpunt en<br />

Natuurwerkgroep De Gavers<br />

179 ha<br />

Parkings Meersstraat, Stasegemesteenweg,<br />

Eikenstraat<br />

NGI 29/1-2<br />

In dit natuur- en recreatiegebied vind je<br />

natuurlijk een heel scala aan biotopen en<br />

recreatiemogelijkheden. Het oorspronkelijk<br />

kleinschalige landschap van natte<br />

hooilanden maakte in de jaren zestig van<br />

de vorige eeuw plaats voor een enorme<br />

zandwinningsput. Die ontstond tijdens<br />

de werken voor de nabijgelegen autosnelweg<br />

E17. Vandaag bedraagt de oppervlakte<br />

ervan 55 hectare en de plaats<br />

vervult zowel een natuur- als recreatiefunctie.<br />

Bij hengelaars staat ze bekend<br />

om zijn grote snoeken en karpers.<br />

Hoewel de provincie een grootschalig<br />

bebossingsinitiatief nam, bleven toch<br />

vele graslanden over waar vandaag duizenden<br />

rietorchissen bloeien. In de omgeving<br />

groeit parnassia, een plant die in<br />

het Vlaamse binnenland erg zeldzaam is.<br />

Onder de aangeplante bomen viel me de<br />

spontane groei van kardinaalsmuts op.<br />

Dat wijst op kalk in de bodem.<br />

In het oosten huist een reigerkolonie met<br />

een zeventigtal nesten. In het zuiden<br />

prijkt de nog actieve Koutermolen, die je<br />

kunt bezoeken. Tijdens de winter kun je<br />

vanuit de twee kijkhutten honderden eenden<br />

en andere watervogels observeren.<br />

Natuurwerkgroep De Gavers en Natuurpunt<br />

beheert 17 hectare van de Gavers<br />

als natuurreservaat.<br />

Kanaalbos<br />

Natuurpunt<br />

14 ha<br />

Klinkaardstraat, Vaartstraat, Iepersestraat<br />

NGI 29/1-2<br />

Met zijn vele kleinschalige landschapselementen<br />

zo dicht bij het centrum van<br />

Stasegem oogt het Kanaalbos nog erg<br />

authentiek. Het ligt zowat op het kruispunt<br />

van de autosnelweg E17 met het<br />

kanaal Bossuit-Kortrijk, maar dat valt<br />

soms niet op. De natuurwaarden mogen<br />

er immers best zijn. Eigenlijk is het<br />

gebied een voortzetting van de bekendere<br />

Gavers (zie hoger). Dat is er meteen<br />

de troef van, want de Gavers zijn<br />

toch meer dan een eenvoudige groene<br />

long. Er is dus veel uitwisseling mogelijk<br />

tussen beide deelgebieden. Het kan<br />

zowel voor de mens als voor de natuur<br />

een welkome uitbreiding van rust en<br />

Torenvalk<br />

62 • Harelbeke


leven betekenen in deze toch erg verstedelijkte<br />

regio.<br />

Het gebied is een verademing in de geïndustrialiseerde<br />

zones uit de omgeving<br />

van Stasegem.<br />

Oude Leie Bavikhove<br />

Ligt gedeeltelijk op grondgebied Waregem.<br />

Stad Harelbeke en ANB<br />

15-tal ha<br />

Kervijnstraat<br />

NGI<br />

Wie over dit gebied spreekt heeft het<br />

automatisch over de Plaatsebeek en het<br />

Boekenbos, en eigenlijk ook het Ooigembos.<br />

De erg waardevolle Plaatsebeekvallei,<br />

die niet vrij toegankelijk is, kun<br />

je bezoeken op aanvraag bij de milieudienst<br />

van de stad.<br />

Dit is een interessante natuurzone<br />

waar de stad haar eigen natuurgebied<br />

wil uitbouwen en dat nu al heel wat natuurwaarden<br />

bezit. Vrijwillige waarnemers<br />

telden hier de afgelopen jaren niet<br />

minder dan 260 vogel- en een 25-tal<br />

libellensoorten. Een greep uit het vogelaanbod:<br />

sperwer, torenvalk, boomvalk,<br />

ransuil, koekoek, ijsvogel, dodaars... Zoals<br />

vermeld laten de libellen zich evenmin<br />

onbetuigd: met soorten als de smaragdlibel<br />

en grote roodoogjuffer verkeer<br />

je toch niet in slecht gezelschap.<br />

Op termijn zal hier een heuse natuurzone<br />

groeien om de reeds aanwezige waarden<br />

alle kansen te geven en veilig te stellen.<br />

Rond deze Leie-arm ligt een wandelpad<br />

dat je de kans geeft alles mee te maken<br />

van op de eerste rij.<br />

Gavers, Harelbeke<br />

Harelbeke • 63


Heuvelland<br />

Je moet het zien om het te geloven, maar deze uitgestrekte gemeente is bij manier van<br />

spreken één natuurgebied dat verweven is met veel landbouwgrond. Ze heeft hiervoor uiteraard<br />

haar uitgesproken reliëf mee, en de grensligging met Frankrijk zal er zeker ook mee te<br />

maken hebben.<br />

Toch spannen zowel de overheid als de natuurverenigingen zich hier tot het uiterste in om<br />

natuur nog meer kansen te geven. En dat is niets te laat, want ook hier, zoals overal in <strong>Vlaanderen</strong><br />

en <strong>West</strong>-Europa, blijven de natuurwaarden zwaar onder druk staan. Misschien denk je<br />

dat dit hier niet het geval is, maar bedenk dat hier vroeger nog veel meer (zeldzame) soorten<br />

aanwezig waren dan nu. Hoewel veel soorten verdwenen zijn, blijven er relatief nog wel wat<br />

meer over. Het project voor akkervogels, door de overheid (onder meer het INBO) gelanceerd<br />

en samen met vrijwilligers van Natuurpunt uitgevoerd, is een succes. Het aantal gorzen en<br />

vinken, de uiteindelijke doelsoorten, neemt gestaag toe. Dit project krijgt in principe een vervolg<br />

en zal uitgebreid worden aangezien de praktijk bewijst dat het werkt. Als je een bijzonder<br />

mooi stukje (<strong>West</strong>)-<strong>Vlaanderen</strong> wilt zien, kom je naar hier, zoveel is duidelijk. En steek ‘de<br />

schreve’ gerust eens over. Daar valt immers ook wat te beleven op natuurvlak. Zijn Brugge en<br />

Ieper de groenste steden van de provincie, dan is Heuvelland zeker de groenste gemeente.<br />

opgenomen zijn in de lijst van autochtone<br />

bomen en struiken. Hier kun je zien<br />

dat open graslanden erg waardevolle<br />

biotopen zijn en waarom men op sommige<br />

plaatsen bos kapt om dit natuurtype<br />

voorrang te geven.<br />

In principe zal de wandelkaart Breemeersen<br />

beschikbaar zijn vanaf mei 2007.<br />

Broekelzen<br />

Natuurpunt<br />

18 ha<br />

Kerk van <strong>West</strong>outer of Centre du Parc<br />

Départemental Marguerite Yourcenar<br />

(top Zwarteberg) - Frankrijk<br />

NGI 28/5-6<br />

Breemeersen<br />

Natuurpunt<br />

21 ha<br />

Niet toegankelijk, wel zichtbaar<br />

vanaf de Eikelstraat.<br />

NGI 28/5-6<br />

De sleedoornpage, een zeldzame dagvlinder,<br />

is hier met zekerheid vastgesteld,<br />

terwijl de bos- en viltroos, die konden<br />

overleven in de oude houtkanten,<br />

De Broekelzen bestaat voornamelijk uit<br />

een gevarieerde mengeling van bos, weiden<br />

en hooilanden en heeft een erg fraai<br />

bronbos met onuitgegeven voorjaarsvegetaties.<br />

Dotterbloem, Broekelzen, Heuvelland<br />

Wie van in de Eikelstraat de Breemeersen<br />

bekijkt ziet meteen dat dit een gebied is<br />

waar niet alleen water een belangrijke rol<br />

speelt maar ook het reliëf, want je daalt<br />

hier van een tachtigtal naar een twintigtal<br />

meter. Ik wist niet dat Heuvelland dergelijke<br />

laaggelegen gebieden bezit. Natte<br />

graslanden met talrijke slootjes en vele<br />

poeltjes kruiden dit verhaal. Dit is een<br />

goed leefgebied voor de kamsalamander,<br />

die hier uiteraard volledige bescherming<br />

geniet. Over de grens met Frankrijk gaat<br />

het vochtige gebied gewoon door, zodat<br />

je hier letterlijk ondervindt dat natuur<br />

geen (lands)grenzen kent.<br />

< Boshyacint, Kemmelberg, Heuvelland<br />

66 • Heuvelland


Bovenaan in dit deelgebied van een viertal<br />

hectare stroomt de Broekelzenbeek<br />

uit een typisch ringvormig dalhoofd. Ook<br />

hier doet de spekwortel het niet slecht,<br />

maar je kunt zeker niet spreken van<br />

een uitbundige groei. Naast dit bronbos<br />

verbost een akker op een heel spontane<br />

manier en zal hij later nog moeilijk te onderscheiden<br />

zijn in de rest van het gebied,<br />

behalve dat hij geen aangeplante soorten<br />

zal bevatten. Ik was verrast hier brem te<br />

vinden: hij staat dan ook op een zanderige<br />

verhevenheid en dat is inderdaad zijn<br />

groeiplaats: droog, zandig en zuur.<br />

Dan heb je nog de interessante weilanden<br />

die aansluiten op het bosgebied. Zij behoren<br />

tot het type dottergrasland waarin de<br />

nattere soorten domineren. Het gaat om<br />

de klassiekers als pinksterbloem, echte<br />

koekoeksbloem en egelboterbloem. Deze<br />

percelen worden dan ook gemaaid om die<br />

vegetatie alle kansen te geven. Op andere<br />

graslanden zie je koeien grazen tussen<br />

vers aangeplante houtkanten.<br />

In verschillende poelen leeft onder meer<br />

de zeldzame vinpootsalamander.<br />

Bronzone, Broekelzen, Heuvelland<br />

Doevevallei<br />

ANB<br />

10-tal ha<br />

Schomminkelstraat<br />

NGI 28/5-6<br />

Het gebied bevindt zich op de linkeroever<br />

van de Doevebeek, helemaal langs<br />

de grens met Frankrijk. Je kunt er niet<br />

echt in, al komt het wandelnetwerk wel<br />

dichtbij tussen de knooppunten 41 en<br />

62. Vanaf de Schomminkelstraat heb je<br />

een prachtig uitzicht over de vallei. Als<br />

je voorbij kasteeldomein Behaegel het<br />

eerste baantje rechts neemt op Frans<br />

grondgebied en dan nog eens het eerste<br />

baantje rechts afslaat, kom je ongeveer<br />

tot aan de Douvebeek en bekijk je de zaak<br />

van op Franse bodem. Vooral met de namiddag-<br />

of avondzon valt dat iets beter<br />

mee. Enig nadeel is dat je hier maar een<br />

tachtigtal meter hoog zit.<br />

In de Schomminkelstraat kun je van op<br />

een hoogte van meer dan 120 meter<br />

Frankrijk binnenkijken en merk je dat de<br />

natuur ook in deze regio weer heel veel<br />

mogelijkheden heeft of nog kan krijgen.<br />

In een Vlaams project om over het hele<br />

grondgebied het gebruik van autochtoon<br />

plantgoed te stimuleren werd in<br />

dit gebied de lijsterbes als kweeksoort<br />

gekozen. Dotterbloemen sieren in het<br />

voorjaar de kletsnatte hooilanden. Het<br />

gebied mag pronken met de dikste knotwilg<br />

van <strong>Vlaanderen</strong>: hij heeft een omtrek<br />

van niet minder dan acht meter!<br />

Eeuwenhout<br />

ANB<br />

14-tal ha<br />

Lampernissestraat en Koude Kot Wegelken<br />

NGI 28/5-6<br />

Via de vermelde straat kun je helemaal<br />

doorheen het gebied stappen. Je zult<br />

merken dat je je hier op de flank van de<br />

Doeve- of Douvevallei bevindt en dat ook<br />

het reliëf het belangrijkste accent legt<br />

voor zowel natuur als mens. Je bevindt<br />

je hier vlak bij het centrum van Dranouter<br />

en de Franse grens ligt op minder dan<br />

500 meter. Het bos ligt te midden van<br />

akkers en weiden, terwijl helemaal beneden<br />

aan de helling nog een vrij grote poel<br />

aanwezig is. In de buurt van dit gebied<br />

is een telpost waar men in het winterhalfjaar<br />

vooral de kleine zangvogels als<br />

geelgors telt die nog op de speciaal voor<br />

hen ingezaaide graanakkers vertoeven.<br />

De vogels zwerven over de vele kleine akkertjes<br />

die als kleine vlekjes uitgestrooid<br />

zijn over de regio. Op een tiental plaatsen<br />

houden vrijwilligers simultaantellingen<br />

om te weten hoeveel akkervogels er<br />

nu precies aanwezig zijn. Het resultaat<br />

is bevredigend, want het Instituut voor<br />

Bos- en Natuuronderzoek (INBO) deelde<br />

op een symposium begin december<br />

2006 mee dat het project geslaagd was<br />

en een vervolg verdiende. De voornaamste<br />

bedoeling is om de vogels ’s winters<br />

Heuvelland • 67


Kemmelberg, Heuvelland<br />

te voorzien van voedsel omdat de klassiek<br />

beheerde akkers steriel zijn en dus<br />

geen eetbare materialen meer bevatten.<br />

Hellegatbos (Rodeberg)<br />

ANB<br />

25 ha<br />

Hellegatstraat<br />

NGI 28/5-6<br />

Dit erg reliëfrijke domeinbos is in beheer<br />

bij de Vlaamse overheid en heel divers<br />

van structuur. Er zijn oude en jonge<br />

bosbestanden, een speelbos, leuke wandelpaden<br />

en ook ruiters komen hier aan<br />

hun trekken. In de kwelzones van dit gebied<br />

groeit hier en daar nog spekwortel,<br />

een zeldzame plantensoort die de voorbije<br />

decennia erg is achteruitgegaan in<br />

<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

De populatie meekrap- of kolibrievlinder<br />

hier is de dichtste concentratie die ik ooit<br />

in mijn leven zag, maar dat verhaal kun<br />

je lezen in de wandelpocket die je hierbij<br />

vindt, uiteraard onder de wandeling Heuvelland.<br />

Heel wat bosvogels kruisen hier<br />

je pad, zoals daar zijn: tjiftjaf, braamsluiper,<br />

wielewaal, fluiter... terwijl je in<br />

de lente in de periferie geelgors en veldleeuwerik<br />

kunt horen zingen. Als je alle<br />

paden aandoet, moet je over een goede<br />

conditie beschikken, want het reliëf is<br />

hier echt wel uitgesproken. Je gaat dan<br />

ook van 80 naar 130 meter, gedeeltelijk<br />

zelfs langs een erg steile helling. Zuig je<br />

longen dus vol lucht want die is hier vast<br />

nog gezond.<br />

Huikerbossen<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

25 ha<br />

Kapel- en Brugstraat<br />

NGI 28/5-6<br />

De vooral zure Huiker- of Padhoekbossen<br />

maken deel uit van de bossengordel<br />

waartoe onder meer ook de Gasthuisbossen,<br />

het Molen- en Polygone(n)bos,<br />

de Palingbeek en de Nonnebossen behoren.<br />

Je bevindt je hier in Wijtschate,<br />

op de grens met Ieper. Via de openbare<br />

paden zie je voldoende om je een idee<br />

te kunnen vormen van dit gebied, van<br />

nature een mooi beukenbos met productieve<br />

kwelzones. Maak van de gelegenheid<br />

gebruik om de wijde omgeving eens<br />

goed te bekijken. Je zit hier namelijk<br />

68 • Heuvelland


dit boek. Er komt een uitgestippelde<br />

wandeling Mijnenslag die door het gebied<br />

zal lopen. De Kampagnebossen liggen<br />

op minder dan een kilometer van het<br />

dorp van Wijtschate.<br />

Kemmelberg<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

om met de fiets te doorkruisen al moet<br />

je dan wel voldoende boterhammen hebben<br />

gegeten om alle hellingen vlot op te<br />

kunnen rijden. Uit ervaring kan ik zeggen<br />

dat het er veel zijn, waarvan enkele<br />

zelfs nijdig in de kuiten bijten. Maar de<br />

beloning is weergaloos: je wordt hier<br />

getrakteerd op de allermooiste panorama’s<br />

van heel <strong>Vlaanderen</strong>!<br />

Appelvink<br />

op de grens met Ieper en op een kleine<br />

steenworp ligt de onovertroffen Palingbeek,<br />

een schitterend provinciaal domein<br />

met veel natuur. Zo verken je dit<br />

Heuvelland steeds meer en er valt overal<br />

wel wat te ontdekken. Telkens wanneer<br />

je een hoek omslaat sta je verrast van<br />

wat je te zien krijgt. Dat valt af en toe wel<br />

eens tegen, maar meestal valt het reuze<br />

mee en besef je steeds meer dat het hier<br />

werkelijk een natuurfeest is van boven<br />

tot onderen.<br />

Kampagnebossen<br />

ANB<br />

9 ha<br />

Kerk van Wijtschate<br />

NGI 28/5-6<br />

Op het ogenblik dat ik dit bos bezocht<br />

was het nog niet opengesteld voor publiek,<br />

maar daar zou volgens de beheerder<br />

verandering in komen in het voorjaar<br />

van 2007, dus voor de verschijning van<br />

100 ha<br />

Parking Markt Kemmel (Dries)<br />

NGI 28/5-6<br />

De Kemmelberg voorstellen is voor velen<br />

van ons misschien overbodig, al kan ik<br />

me inbeelden dat niet iedereen dit provinciale<br />

domein goed kent. Het is een juweeltje<br />

door het aangename wandelpad<br />

dat je over drie bergen tegelijk voert. Behalve<br />

de Kemmelberg, met zijn 156 meter<br />

de hoogste van het drietal, zijn dat de<br />

Monteberg (132 meter) en de Letteberg,<br />

die nog 95 meter boven de zeespiegel<br />

uittorent. Als je het uitgestippelde wandelpad<br />

volgt, kom je ook in het Warandepark,<br />

dat hier apart beschreven wordt<br />

(zie onder).<br />

De natuur voelt zich hier in zijn sas en<br />

dat kun je langs deze wandelroute goed<br />

merken. In mei krijgen de beboste hellingen<br />

een paars tapijt van duizenden<br />

wilde hyacinten. Als de mensen niet te<br />

luidruchtig zijn, hoor je ’s zomers de<br />

echte of zomertortel hier onophoudelijk<br />

roepen. Op de zuidhelling kom je een<br />

heuse wijngaard tegen. Neem voldoende<br />

tijd om het hier allemaal te bekijken en<br />

bewandel ook de verschillende kleinere<br />

paadjes waarlangs je werkelijk beeldige<br />

hoekjes kunt ontdekken.<br />

Iedereen weet intussen dat zich onder de<br />

Kemmelberg een militaire basis bevindt.<br />

Die fungeerde tijdens de jaren van de<br />

Koude Oorlog als <strong>West</strong>-Europees communicatiecentrum.<br />

Uiteraard is deze regio een verademing<br />

Scherpenberg<br />

Natuurpunt<br />

10 ha<br />

Zandberg en Goeberg (straatnamen)<br />

NGI 28/5-6<br />

Dit recente natuurgebied strekt zich uit<br />

tussen de Dikkebusseweg, Goeberg en<br />

Zandberg. Je cijfert de vele horecazaken<br />

het best even weg, want in de zomer<br />

staan hier lange rijen auto’s geparkeerd<br />

van mensen die vertier komen zoeken.<br />

De Scherpenbergbeek is een ecologisch<br />

en biologisch belangrijke waterloop die<br />

een van de verschillende levensaders<br />

van de regio is. Hier en daar ontspringen<br />

bronnetjes uit de flanken, die dan weer<br />

de oorsprong vormen van kleinere waterloopjes.<br />

Je merkt dat je hier nog in landbouwgebied<br />

bent en dat heeft uiteraard een<br />

invloed op de water- en bodemkwaliteit.<br />

Toch is de mozaïekstructuur van het<br />

landschap alleen al de moeite waard. Je<br />

vindt er houtkanten, knotbomen, poelen,<br />

een bosje...<br />

Spontane bosontwikkeling is een optie<br />

van de beheerders. Dat kan gebeuren in<br />

de onmiddellijke buurt van de waterloop.<br />

In de vallei ontplooien zich een nat dottergrasland<br />

en een rietveld.<br />

Heuvelland • 69


In de dichte onderbegroeiing heeft deze<br />

muziekvirtuoos het naar zijn zin. Ik heb<br />

er zelf helaas geen gehoord. Ook zou het<br />

me niet verbazen mocht de wielewaal<br />

hier broedvogel zijn want deze biotoop<br />

moet hij toch kunnen smaken.<br />

Ree, Sulferberg, Heuvelland<br />

Scherpenberg<br />

ANB<br />

5 ha<br />

Kalissestraat<br />

NGI 28/5-6<br />

Al ligt dit gebied niet echt op de Scherpenberg,<br />

toch blijft het de moeite waard.<br />

Het ligt precies in de vork van de Kalisseen<br />

de Ronsevaalstraat zodat je het van<br />

daaruit kunt observeren. Je bent hier<br />

dan wel dicht bij een verkeersknooppunt,<br />

maar dat valt verder wel mee.<br />

Langs de Scherpenbergstraat krijg je<br />

een van de mooiste panorama’s van<br />

de streek voorgeschoteld. Dit is zonder<br />

meer een prachtig dalhoofd, waar een<br />

van de vele bronbeekjes van de Kemmelbeek<br />

ontspringt.<br />

Vooral van in de Ronsevaalstraat zie je<br />

het reliëf een veertigtal meter opklimmen<br />

om over de steenweg in de verte<br />

zijn hoogtepunt te bereiken. De Hillebeek<br />

schuift in een zwierige bocht naar beneden,<br />

meestal op de rand van akkers en<br />

weiden, en in het oosten zie je de Kemmelberg<br />

liggen. Heel wat akker- en weidevogels<br />

komen hier voedsel zoeken en<br />

houden zich vaak op in de buurt. Wees<br />

alert en speur vooral de struiken af op<br />

zoek naar gors- en vinkachtigen, terwijl<br />

je zult merken dat ettelijke mezensoorten<br />

zelden op het appel ontbreken.<br />

Sulferberg<br />

Natuurpunt<br />

18 ha<br />

Dorpskom <strong>West</strong>outer<br />

NGI 28/5-6<br />

De graslanden in de buurt gaan van<br />

schraal en droog over voedselrijk naar<br />

kletsnat. De vele kwelzones en de overgangen<br />

van nat naar droog zijn erg nadrukkelijk<br />

aanwezig in het landschap. De<br />

sterk hellende weide glijdt over een lengte<br />

van 125 meter van 75 meter hoogte<br />

naar 55 meter. Hier en daar zie je flink<br />

uit de kluiten gewassen houtkanten met<br />

gemengde soorten waarbij meidoorn wel<br />

eens een prominente plaats inneemt.<br />

In het voorjaar zie je een explosie van<br />

twee soorten goudveil, bittere veldkers,<br />

dotterbloem, pinksterbloem en muskuskruid<br />

op de natte percelen. Iets droger<br />

staat tamelijk wat bosanemoon en wilde<br />

hyacint in voldoende aantallen bijeen<br />

om aspectbepalend te zijn.<br />

In de lente hoor je op verschillende zangposten<br />

de geelgors tekeergaan, maar<br />

ook de nachtegaal is hier broedvogel.<br />

Warandepark<br />

Gemeente Heuvelland<br />

16 ha<br />

Bergstraat 24 (gemeentehuis)<br />

NGI 28/5-6<br />

In dit na de Tweede Wereldoorlog aangelegde<br />

kasteelpark heeft het gemeentebestuur<br />

de aandacht verdeeld tussen<br />

landschappelijke, architecturale, esthetische<br />

en natuurlijke accenten. De waterpartijen<br />

en de aanleg van graslanden, de<br />

aanplanting van bomen en de tracering<br />

van wandelwegen hebben ervoor gezorgd<br />

dat je hier toch met een relatief natuurlijk<br />

park te maken hebt. De majestueuze<br />

bomen stonden er natuurlijk al lang. Die<br />

zijn ooit geplant door eigenaars uit een<br />

vorige wereld om het zo te zeggen. Toch<br />

zie je dat de natuurelementen die zich<br />

spontaan konden vestigen niet ontbreken.<br />

In de buurt van de vijvers sprongen<br />

bruine kikkers voor mijn voeten en onder<br />

aan een boomstam zocht een boomkruiper<br />

driftig naar kleine ongewervelden tussen<br />

de grove spleten van de boomschors.<br />

Er zaten heel wat watervogels op de watervlakken<br />

en behalve de klassieke, wat<br />

gedomesticeerde of verbasterde soorten,<br />

waren ook kuif- en tafeleend aanwezig,<br />

naast de obligate meerkoeten. Landschappelijk<br />

oogt het allemaal prima, met<br />

respect voor oude en nieuwe landschapselementen<br />

die hier vlot door elkaar lopen.<br />

In het bosgedeelte zorgen speenkruid,<br />

bosanemoon en zeker boshyacint voor<br />

intense kleurentapijten die je kunt gaan<br />

bewonderen tussen april en juni.<br />

70 • Heuvelland


Hooglede<br />

Hoge natuurwaarden hoef je hier niet te verwachten want de onmiddellijke nabijheid van<br />

Roeselare heeft uiteraard een invloed op de ruimtelijke ordening in de hele streek. Toch is<br />

er nog meer dan een kilometer open ruimte tussen Hooglede en de Ring rond Roeselare.<br />

Hier wisselen akkers en weiden in een redelijke verhouding met elkaar af, al is dat op een<br />

beperkte ruimte.<br />

Ik vind het trouwens mooi dat je in het landschap kunt zien dat Hooglede zijn naam niet<br />

gestolen heeft. Waar je ook vandaan komt, als je hierheen rijdt moet je in laatste instantie<br />

altijd een hoogteverschil van een vijftiental meter overbruggen. Daar bevindt zich nu een<br />

deel van de Bruggestraat. Tussen deelgemeente Gits en de noordgrens van de gemeente ligt<br />

ook nog een vrij grote open ruimte met een flauwe helling richting noord, met daarin enkele<br />

kleine beekvalleitjes. Jammer genoeg herbergen ze geen van beide veel natuur, zodat nog<br />

geen initiatieven werden genomen om hier een natuurgebied op te starten.<br />

Bos ter Kerst<br />

Gemeente Hooglede<br />

12 ha<br />

Koolskampstraat (Speel- en Leerboerderij<br />

Hoeve ter Kerst)<br />

NGI 20/3-4<br />

Dit is een erg jong gebied in volle ontwikkeling.<br />

Het gemeentebestuur heeft<br />

ervoor gekozen deze zone in te delen in<br />

twee aparte bestemmingen: een speelbos<br />

en een gebied voor natuurbeleving.<br />

In de eerste zone kunnen kinderen naar<br />

hartentlust ravotten in een opgroeiend<br />

jong bos dat nogal wat avontuurlijke elementen<br />

bevat. In het tweede gedeelte is<br />

de inrichting vooral gericht op educatieve<br />

doe-activiteiten en recreatie plus natuurbeleving<br />

voor volwassenen. Hier is voorzien<br />

in een afwisseling van kleinschalige<br />

landschapselementen als poelen, graslanden<br />

en bos, zodat je een idee krijgt van<br />

‘the real thing’ in de grotere natuurgebieden<br />

elders in (<strong>West</strong>)-<strong>Vlaanderen</strong>.<br />

Er net naast vind je de Speel- en Leerboerderij.<br />

De parking ervan is een prima<br />

uitvalsbasis om het natuurgebied te<br />

bezoeken. Met het huisgezin kun je hier<br />

dus gemakkelijk een namiddag doorbrengen.<br />

Voor de kinderen is het speelbos<br />

een ideale uitvalsbasis (vooral vanaf<br />

2008). De volwassenen kunnen terecht<br />

in het recreatieve gedeelte en aansluitend<br />

in het Dominiek Savio-instituut.<br />

De instelling Dominiek Savio, een begrip<br />

in de streek en ver daarbuiten, is initiatiefnemer<br />

van de boerderij en werkt mee<br />

aan het beheer van het bos. Mensen van<br />

deze instelling zijn actief betrokken bij<br />

de verdere uitbouw van deze zone.<br />

Bos ter Kerst, Hooglede<br />

Hooglede • 71


Houthulst<br />

Wie Houthulst zegt, denkt natuurlijk aan zijn bos, het Vrijbos annex Bos van Houthulst,<br />

en de V1-lanceerbasis die al veelvuldig in het nieuws is geweest. Toch hebben het open<br />

landschap en de uitgestrektheid van deze gemeente me verwonderd. Haar grenzen lopen<br />

inderdaad tot de Martjevaart, een deel van het waterproductiecentrum en de vijver van het<br />

natuurgebied de Blankaart in Woumen (Diksmuide). Een aantal dijken van het kanaal Ieper-<br />

IJzer en de IJzer zelf behoren tot dit grondgebied. Het gebied tussen Merkem, de IJzer en<br />

de Blankaart, met onder meer de Engelendelft en de IJzerbroeken, heeft vast en zeker het<br />

grootste natuurpotentieel, samen met het vermelde Vrijbos uiteraard.<br />

Dat natuurontwikkeling ook op andere plaatsen mogelijk is, bewijst de Vlaamse investering<br />

in een nieuwe bosaanplant in het Pottebos, op vier kilometer ten oosten van het centrum<br />

van Merkem (zie onder). Tussen het Potte- en het Vijverbos vind je nog talrijke dreven die<br />

ontstonden ten tijde van de bosontginning. Hier doet het Regionaal Landschap IJzer & Polder,<br />

in samenwerking met de gemeente Houthulst, de provincie <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong> en verschillende<br />

landbouwers, inspanningen om het oude drevenpatroon in ere te herstellen door<br />

opnieuw eikenlanen aan te planten.<br />

IJzerbroeken<br />

Liggen gedeeltelijk op het grondgebied<br />

van Diksmuide.<br />

ANB<br />

100-tal ha<br />

Knokkebrug<br />

NGI 20/5-6<br />

Het is niet evident de IJzerbroeken te bespreken<br />

per gemeente, want het betreft<br />

een groot project dat gemeentegrensoverschrijdend<br />

is. Je kunt een deelgebied<br />

beschouwen dat ligt tussen de Drie<br />

Grachten- en de Knokkebrug, tot het waterproductiecentrum<br />

van de Blankaart<br />

< Zwavelzwam, Vrijbos, Houthulst<br />

Vrijbos, Houthulst<br />

Houthulst • 73


(Spaarbekken). Hier werkt het ANB mee<br />

aan de uitbouw van een immens project<br />

dat de wijde omgeving van de Blankaart<br />

een natuurlijker beheer moet geven en<br />

de natuurwaarden drastisch verhogen.<br />

Deze zone is vooral van internationaal<br />

belang voor overwinterende watervogels<br />

en verschillende soorten broedvogels.<br />

Nabij het Spaarbekken ligt een oude<br />

eendenkooi, waar nu een kleine kolonie<br />

aalscholvers broedt. Rond dit bekken<br />

zijn twee vogelkijkhutten geplaatst van<br />

waaruit je de vele vogels ongestoord<br />

kunt observeren.<br />

Vanaf de Knokkebrug kun je het gebied gedeeltelijk<br />

verkennen, zowel te voet als met<br />

de fiets. Om de rust te garanderen zijn bepaalde<br />

delen echter ontoegankelijk.<br />

Pottebos<br />

ANB<br />

27 ha<br />

Pottestraat<br />

NGI 20/5-6<br />

Dit bos, dat recent gedeeltelijk heraangelegd<br />

werd, ligt in de Corverbeekvallei op<br />

het grondgebied van deelgemeente Merkem,<br />

in the middle of nowhere om het zo<br />

te zeggen. Vijfhonderd meter zuidwaarts<br />

beland je al in Langemark-Poelkapelle,<br />

waar een tweetal kilometer verderop de<br />

ingesneden Broenbeek aspectbepalend is.<br />

Maar in het Pottebos voert de Corverbeek<br />

de plak en hier bevinden we ons in het<br />

middenloopgedeelte. In 2004 kreeg deze<br />

rechtgetrokken waterloop over een afstand<br />

van ongeveer 200 meter zijn oude<br />

meanders terug. Inderdaad, een vijftal<br />

kilometer stroomopwaarts ontspringt<br />

ze in het Bos van Houthulst, drie kilometer<br />

stroomafwaarts mondt ze uit in de<br />

Sint-Jansbeek. De valleien van deze twee<br />

waterlopen heeft de Vlaamse overheid,<br />

voor een gedeelte van ongeveer 115 hectare,<br />

bestemd als verwevings-gebied van<br />

landbouw en natuur. Zo kan een krachtig<br />

beekbegeleidend ecosysteem ontstaan<br />

dat belangen van natuur en landbouw<br />

verenigt.<br />

In het bos komt de mooie voorjaars-<br />

flora van bosanemonen en gele dove-<br />

netel goed tot zijn recht.<br />

Vrijbos-Bos<br />

van Houthulst<br />

Een klein gedeelte ligt op Langemark-<br />

Poelkapelle.<br />

ANB<br />

352 ha, waarvan 67 vrij toegankelijk<br />

Melane- of Sneppedreef<br />

NGI 20/7-8<br />

Dit gebied ligt aan de noordzijde van het<br />

Militair Domein van Houthulst (200 hectare),<br />

waar het leger de nog steeds regelmatig<br />

teruggevonden munitie onschadelijk<br />

maakt. Blijf dus op een veilige afstand...<br />

Tot op heden is dit het grootste boscomplex<br />

in de regio Diksmuide-Ieper.<br />

Hier hield de Bende van Baekelandt zich<br />

schuil, lang geleden, toen dit nog een onderdeel<br />

was van het 6000 hectare grote<br />

Woud van Genade of Vrijbos. De Baekelandtfietsroute<br />

herinnert ons nog aan<br />

deze lang vervlogen tijden.<br />

Het betreft hier grote gemengde percelen<br />

van vooral loofhout met hier en daar bijmenging<br />

van naaldhout. Hier bevindt zich<br />

het brongebied van zowel de Zand(d)amals<br />

de Corverbeek, die afvloeien in westelijke<br />

richting. De eerste mondt via de<br />

Steenbeek uit in de grote plas van natuurgebied<br />

de Blankaart in Woumen, de<br />

tweede geeft via de Sint-Jansbeek verbinding<br />

met de Martjevaart, het kanaal<br />

Ieper-IJzer en uiteindelijk de IJzer zelf.<br />

In het militaire gedeelte zijn nog waardevolle<br />

heidepercelen en vennen aanwezig.<br />

Op deze graslanden bloeit de gevlekte<br />

orchis uitbundig en fladdert de zeldzame<br />

aardbeivlinder rond.<br />

Vrijbos, Houthulst<br />

74 • Houthulst


Ichtegem<br />

Ichtegem bewijst nog maar eens dat de meest waardevolle natuur zich vaak aan een grens<br />

bevindt. Het Wijnendalebos ligt zowat in een diepe zuidelijke uitstulping van het grondgebied.<br />

Maar ook in het hart van het grondgebied leven plannen om natuur meer kansen te<br />

geven, zij het meestal in combinatie met landbouw omdat dit een belangrijke economische<br />

activiteit blijft. Wat de Vlaamse administratie betreft kan zowel de Bourgogne- als de Engelbeek<br />

een landschappelijke en ecologische opwaardering krijgen.<br />

Als je op het Groene 62-traject fietst of wandelt, kom je voorbij de Engelbeekvallei en kun<br />

je je zelf een oordeel vormen. Je ziet in ieder geval een afwisselend landschap met akkers<br />

en weiden. De Bourgognebeek stroomt meer in het noorden van de gemeente, in de buurt<br />

van deelgemeente Bekegem. Deze waterloop stroomt meer door weidegebied, wat meteen<br />

een ander ecologisch verhaal oplevert. Bovendien sluit de vallei hier aan op het ecologisch<br />

als interessant ingeschatte Moere-Nieuwland op het grondgebied van buurgemeente Gistel.<br />

Wat natuur betreft kan het de Ichtegemse dynamiek er alleen maar beter op maken.<br />

Groene 62<br />

Wordt besproken bij de gemeente Gistel<br />

(zie daar).<br />

Wijnendalebos<br />

Een deel van dit bos ligt op het grondgebied<br />

van Torhout.<br />

ANB<br />

265 ha, waarvan 92 bosreservaat<br />

Fonteinpad<br />

NGI 20/3-4<br />

Een deel van dit bos is niet toegankelijk,<br />

maar alles samen blijft toch nog een hele<br />

smak over waar je naar hartenlust kunt<br />

wandelen. De voornaamste boomsoorten<br />

zijn van het loofboomtype: vooral<br />

zomereik en beuk werden hier ooit aangeplant.<br />

De Kasteelbeek is sterk vervuild,<br />

maar de Veubeek en (Schoon)waterbeek<br />

zijn wel nog in goeden doen. Een deel van<br />

dit gebied staat bekend als echt bronbos.<br />

Daardoor vind je op de oevers onder meer<br />

verspreidbladig goudveil. In het water zou<br />

nog een kleine populatie van het bermpje<br />

leven, een zeldzame en veeleisende vissoort<br />

die in <strong>Vlaanderen</strong> erg achteruitgaat.<br />

Een oude ijskelder in het bos werd<br />

ingericht voor vleermuizen.<br />

Het bos zelf staat bekend om zijn vele<br />

uilen- en spechtensoorten die het hele<br />

jaar door aanwezig zijn. De typische ‘motes’<br />

zijn oude verhevenheden in het bos<br />

waar mensen ooit een huis(je) bouwden,<br />

al dan niet met stal. Deze bebouwing dateert<br />

vooral uit de middeleeuwen, maar<br />

zelfs vandaag zijn er nog sporen (en de<br />

naam) van bewaard gebleven.<br />

Goudveil, Wijnendaelebeek, Ichtegem<br />

Ichtegem • 75


Ieper<br />

Vele hectaren natuur sieren deze historische stad met haar typische skyline die je vanuit<br />

verschillende hoeken in de streek te zien krijgt. Het valt op dat het hier vooral de overheden<br />

zijn die de natuurkaart trekken: zowel de stad, de provincie als het gewest hebben gebieden<br />

in beheer, terwijl Natuurpunt slechts recent zijn eerste stek heeft gevonden met het kleine<br />

natuurgebied De Katteputten in Hollebeke.<br />

Voor de natuur zelf maakt het niet veel uit, want in de rest van (<strong>West</strong>-)<strong>Vlaanderen</strong> is er<br />

een goede samenwerking tussen overheid en particulier niveau. Het staat buiten kijf dat<br />

Lieven Stubbe van de Ieperse milieudienst zijn stempel heeft gedrukt – en nog steeds drukt<br />

– op het natuurbeleid van de stad. Op een soms bijna visionaire manier heeft hij voor de<br />

natuurwaarden projecten gerealiseerd die echt het verschil maken. Het meest sprekende<br />

voorbeeld op dit vlak vind ik nog steeds de Verdronken Weide, die wat mij betreft behoort<br />

tot de Vlaamse top vijf in zijn genre (combinatie van waterbeheersing, drinkwaterwinning,<br />

natuurontwikkeling en wandelrecreatie).<br />

Ook de provinciale combinatie Oude Vaart – Palingbeekdomein – Gasthuisbossen is een<br />

fantastische landschapszone van meer dan 450 ha waar je verrast wordt door machtig<br />

natuurgeweld. Enfin, ga zelf kijken om te zien wat ik bedoel en vereer Ieper met een natuur-,<br />

cultuur- en geschiedenisbezoek.<br />

De Galgebossen<br />

Dit gebied ligt gedeeltelijk op het grondgebied<br />

van Poperinge.<br />

ANB<br />

100 ha<br />

Gasthuisstraat<br />

NGI 28/1-2<br />

Op 16 september 2006 opende gedeputeerde<br />

Van Gheluwe het officiële wandelpad<br />

dat deze grote lap bos doorkruist.<br />

Daarbij verwees hij naar het niet altijd<br />

fraaie verleden van de streek. Zowel<br />

de naam van het bos als het toponiem<br />

Brandhoek verwijzen naar de minder<br />

menslievende geplogenheden die er in<br />

nog niet eens zo lang vervlogen tijden dagelijkse<br />

kost waren. Hoeveel mensen in<br />

deze buurt gruwelijk aan hun einde kwamen<br />

zullen we waarschijnlijk nooit weten,<br />

maar het waren er zeker niet weinig.<br />

Gelukkig kocht het Vlaamse Gewest dit<br />

gebied aan en krijgt het sindsdien alle<br />

mogelijkheden om uit te groeien tot een<br />

volwaardige natuurzone. Op die manier<br />

wordt dit eeuwenoude boscomplex, dat<br />

de Eerste Wereldoorlog vrij goed overleefde,<br />

definitief beschermd voor de toekomstige<br />

generaties.<br />

Hier fladdert de kleine ijsvogelvlinder<br />

nog rond. Dat is echt wel een heel grote<br />

verrassing, want ik vermoed dat je het<br />

aantal vindplaatsen in <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

op twee handen kunt tellen. In de nazomer<br />

kun je hem ontdekken in de bredere<br />

bosdreven. Tijdens de verkenning gaven<br />

wespendief en buizerd present en tevens<br />

kwamen verschillende spechtensoorten<br />

langs: kleine en grote bonte, groene en<br />

zwarte. Een mooi kwartet...<br />

De Oude Vaart<br />

ANB<br />

29 ha<br />

Komenseweg, Korte Wildestraat (Hollebeke),<br />

westelijke stadsrand<br />

NGI 28/1-2 en 28/5-6<br />

Dit lintvormige natuurgebied bestaat<br />

eigenlijk uit twee delen: het noordelijke<br />

deel schurkt zich tegen de stad aan, het<br />

zuidelijke ligt aan de grens met Wallonië.<br />

Daartussenin ligt provinciaal domein De<br />

Palingbeek. Het gaat in beide gevallen<br />

om het Verwezen Kanaal Ieper-Komen of<br />

de Oude Vaart. In Hollebeke laat men de<br />

natuur zijn gang gaan. Behalve het onderhoud<br />

van het pad gebeurt er verder<br />

niets. Zo krijg je ruige (riet)vegetaties<br />

met massa’s kleine karekiet en bosrietzanger,<br />

Cett’s zanger (zeldzaam maar<br />

toenemend) en waterral. Oude bomen en<br />

struiken vormen letterlijk een ondoordringbaar<br />

gebied en mei- en sleedoorn<br />

groeien hier zelfs uit tot heuse bomen.<br />

Op de oude sluismuren en enkele oorlogsbunkers<br />

groeit een typische muurvegetatie<br />

met onder meer muurpeper,<br />

tripmadam en muurvaren.<br />

Maar het zelf ontdekken is veel eenvoudiger.<br />

Daarvoor krijg je hier de uitgelezen<br />

mogelijkheid en dan nog op de meest<br />

denkbare duurzame manier. Spoor met<br />

de trein naar Ieper of Komen en leg het<br />

twintigtal kilometer lange Vaarttraject<br />

te voet af in de tegengestelde richting.<br />

Zo zie je op een volledig autoloos parcours<br />

werkelijk alles van deze bijzondere<br />

biotoop, zonder wat dan ook te vervuilen.<br />

Stel het niet uit, maar begin er meteen<br />

aan!<br />

< Judasoor op vlier<br />

Ieper • 77


Palingbeek, Ieper<br />

Gasthuisbossen<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

205 ha<br />

Parkings Werviksestraat en Menenstraat<br />

NGI 28/1-2 en 28/3-4<br />

De Ieperse Gasthuisbossen bestaan uit<br />

een complex van verschillende bosgebieden:<br />

Groenenburg, ’t Hogebos, Huikerbossen,<br />

Godtschalckbos, Twaalf Gemeten,<br />

Zandvoordebos en Zwarte Leenbos.<br />

Ze liggen allemaal rond de heuvelkam<br />

de Ieperboog, de oude frontlinie uit de<br />

Eerste Wereldoorlog. Toen werden alle<br />

bossen hier vernietigd, maar later heraangeplant.<br />

Het zijn deze bomen van<br />

minder dan honderd jaar oud die hier<br />

nu de dienst uitmaken. Overal ligt een<br />

netwerk van wandelpaden, zodat je ze<br />

allemaal van dichtbij kunt bekijken. Ik<br />

was verbaasd hier nog relicten te zien<br />

van zure vegetatie op zandbodem in de<br />

vorm van valse salie, vleugeltjesbloem<br />

en stekelbrem. In Zandvoorde werd een<br />

volwaardig heideveldje in ere hersteld.<br />

Dit gebied is een echte groene long aan<br />

de zuid- en oostkant van de stad, waar<br />

een doorgedreven natuurbeheer zorgt<br />

voor gerichte natuurontwikkelingsmogelijkheden.<br />

Kanaal Ieper-IJzer<br />

Dit gebied ligt gedeeltelijk op het grondgebied<br />

van Lo-Reninge.<br />

ANB<br />

28 ha<br />

Kaai langs Diksmuideweg, Sas van Boezinge,<br />

Steenstraete<br />

NGI 28/1-2 en 20/5-6<br />

Dit natuurgebied, dat een schakel vormt<br />

in de belangrijke natuurverbinding tussen<br />

de Palingbeek, de Vaart Komen-<br />

Ieper, het vestinglandschap en de IJzerbroeken,<br />

was het onderwerp van een<br />

Vlaams Natuurinrichtingsproject om de<br />

aanwezige natuurwaarden te versterken<br />

en het gebied beter te ontsluiten voor de<br />

zachte recreant. Het strekt zich uit over<br />

niet minder dan twaalf kilometer, maar<br />

is gemiddeld slechts een vijftigtal meter<br />

breed. Het ligt ruwweg tussen de oude<br />

spoorwegbrug in Boezinge en de Knokkebrug<br />

in Reninge, op de linkeroever van<br />

het kanaal. Bij de Knokkebrug mondt het<br />

kanaal uit in de IJzer. Langs de rechteroever<br />

liggen de Merkemse IJzerbroeken<br />

en iets verderop het bekende natuurgebied<br />

de Blankaart.<br />

Het betreft veelal weiden die in beheer<br />

zijn bij landbouwers die specifieke gebruiksvoorwaarden<br />

in acht moeten<br />

nemen. Het kanaal is vooral belangrijk<br />

voor de talloze trekvogels die zich tussen<br />

de waterrijke gebieden verplaatsen.<br />

78 • Ieper


Je ontdekt hier verschillende ganzensoorten,<br />

eenden, blauwe reigers, aalscholvers<br />

en verschillende steltlopers.<br />

Ook de schitterende ijsvogel ervaart dit<br />

natuurgebied als een zalig rustoord.<br />

Recent werd een wandelpad ingericht dat<br />

het kanaal ontsluit voor wandelaars.<br />

Palingbeek<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

236 ha<br />

Vaartstraat 7 (Zillebeke)<br />

NGI 28/1-2<br />

Samen met het Molenbos en de Vierlingen<br />

heb je hier een prachtig provinciedomein<br />

dat tot de betere in zijn soort behoort.<br />

De afwisseling is enorm, het reliëf gevarieerd,<br />

het beheer aangepast aan de natuurwaarden<br />

en de wandelinfrastructuur<br />

verwent de zachte recreant. De diepe sleuf<br />

van het ‘verwezen’ kanaal Ieper-Komen<br />

geeft het gebied zijn bijzondere karakter.<br />

De wandelmogelijkheden van hieruit<br />

zijn werkelijk verbluffend. Dat is de reden<br />

waarom bij de ingesloten wandelpocket<br />

een mogelijk traject is voorgesteld. In de<br />

bossen en op de graslanden vind je altijd<br />

wel planten, dieren en paddenstoelen die<br />

weten te boeien. Hier blijven nog heel<br />

wat kalme hoekjes te ontdekken waar je<br />

natuur op zijn best kunt observeren. Op<br />

talrijke plekjes vind je nog avontuurlijk<br />

begroeide biotopen en plots sta je onverwachts<br />

oog in oog met een haas, een<br />

bunzing of de immer aanwezige ijsvogel.<br />

De reuzenpaardenstaart is nadrukkelijk<br />

aanwezig in grote delen van het domein.<br />

In het voorjaar gaat het om de bruine<br />

sporendragers, daarna zijn het de groene<br />

stengels die al van ver opvallen.<br />

In volkssterrenwacht Astrolab Iris kun je<br />

terecht voor allerlei informatie en zijn er<br />

regelmatig relevante tentoonstellingen<br />

die je ruimtekennis uitbreiden.<br />

Verdronken Weide<br />

ANB<br />

41 ha<br />

Zillebekedreef, Komenseweg<br />

NGI 28/1-2<br />

Dit blijft voor mij een van de mooiste<br />

natuurgebieden van de provincie. De<br />

werkelijk uitgekiende aanleg en beheer<br />

hebben ertoe geleid dat hier nu ontzettend<br />

veel natuur aanwezig is. Alles oogt<br />

zo natuurlijk en in evenwicht dat je bijna<br />

zou vergeten dat de mens hier toch nog<br />

een grote hand in heeft. Die heeft hier<br />

namelijk gezorgd voor de aanleg van de<br />

oevervegetatie, de boomgaard, het wandelpad,<br />

de aangepaste hydrologie... De<br />

intussen reeds 170 vogelsoorten kwamen<br />

daar vanzelf op af.<br />

In de zomer staat het water soms laag<br />

en dan geven meestal vele steltlopertjes<br />

present, terwijl in de wintermaanden<br />

vooral de eendachtigen liggen te dobberen<br />

op het tot vier meter diepe water.<br />

Maar let ook altijd op de vogelsoorten<br />

die in de hoge vegetatie leven. Als je ziet<br />

wat daar allemaal uit komt gevlogen!<br />

Ik heb er geen idee van hoeveel libellensoorten<br />

hier precies samenleven, maar<br />

het moeten er toch niet weinig zijn. Ik<br />

telde het aantal individuen bij mijn derde<br />

bezoek eind augustus: het waren er<br />

meer dan tweehonderd, enkel waargenomen<br />

van op het wandelpad!<br />

Het blijft jammer dat dit unieke gebied<br />

ingesloten ligt tussen belangrijke verkeersaders.<br />

Die zorgen toch voor veel<br />

lawaai en vervuiling, maar blijkbaar hebben<br />

vele soorten organismen daar intussen<br />

leren mee leven. Dan zullen wij dat<br />

ook maar doen, zeker<br />

Mannetje sijs, Palingbeek, Ieper<br />

Ieper • 79


Verdronken Weide, Ieper<br />

Vestinglandschap<br />

Stad Ieper<br />

45-tal ha<br />

Kasteelgracht, Menenpoort, Rijselpoort,<br />

Esplanade<br />

NGI 28/1-2<br />

Het blijft altijd een speciale ervaring om<br />

het oude vestinglandschap rond de stad<br />

te bezoeken. Het is prachtig en het biedt<br />

een massa informatie, zowel over zijn<br />

geschiedenis als over de natuur, dat ik<br />

bijna automatisch een bezoek plan als ik<br />

in de buurt kom. Naast historiek vind je<br />

er bijzondere natuurwaarden die ik kort<br />

even toelicht.<br />

De vestingen zijn een gedroomde biotoop<br />

voor vleermuizen: die kunnen hier het<br />

hele jaar terecht omdat zowel hun winterslaapplaatsen,<br />

hun zomerse kraamverblijven<br />

als hun jachtgebied zich in en<br />

om de wallen bevinden. De meervleermuis<br />

en de ingekorven vleermuis zijn de<br />

paradepaardjes, want die zijn zeldzaam<br />

in onze contreien. Het stadsbestuur nam<br />

vleermuisvriendelijke maatregelen in samenwerking<br />

met de campagne Buiten-<br />

Gewone Vogels. Er werden niet alleen drie<br />

soorten vleermuiskasten opgehangen,<br />

maar ook enkele ondergrondse ruimtes<br />

met deuren afgesloten. Door de vliegopeningen<br />

vinden vleermuizen er een ideaal<br />

winterverblijf.<br />

In <strong>Vlaanderen</strong> zijn oude, met kalkmortel<br />

gevoegde muren zowat de enige groeiplaatsen<br />

voor muurplanten. De Ieperse<br />

vestingmuren zijn daar een schoolvoorbeeld<br />

van, althans op een paar plaatsen.<br />

Jammer genoeg zijn tijdens de restauratiewerken<br />

van 1977-80 en 1984-85 rijke<br />

muurvegetaties verloren gegaan. Gelukkig<br />

heeft men tijdens de restauratie<br />

van de oostelijke muren langs de Kasteelgracht<br />

in 1991-92 beschermende<br />

maatregelen genomen. Op de nog niet<br />

gerestaureerde muren ten noorden van<br />

de Menenpoort is nog steeds een bijzonder<br />

rijke muurvegetatie aanwezig.<br />

Op de graslandjes groeien hier en daar<br />

nog interessante planten, zoals massa’s<br />

gevlekte rupsklaver en in mindere mate<br />

bitterkruid. In april-mei kleurt het fluitenkruid<br />

deze plekken wit, in mei-juni<br />

neemt groot streepzaad de fakkel over<br />

en ontstaan er gele bloemenvelden. Als<br />

je goed kijkt, zie je nog verschillende<br />

andere soorten die nog weten stand te<br />

houden tussen de vele maaibeurten en<br />

ingezaaide soorten. Zo zag ik nog veel<br />

zachte ooievaarsbek en gewone reigersbek<br />

hun oren door de verdichte bodem<br />

wurmen. Kluwen- en zandhoornbloem<br />

waren eveneens van de partij. Langs<br />

de oever pronken zwanenbloem, grote<br />

egelskop en kalmoes.<br />

Een prachtig deelgebied dat je zeker<br />

moet bezoeken is het Hoornwerkpark<br />

langs de oostelijke stadsrand. Je geraakt<br />

er via de geboortedreef aan de voetgangersbrug<br />

over het Vestingwater. Verder<br />

kun je zeker nog genieten van de Karosseput,<br />

de uitgebreide rietoevers en de<br />

Vlindertuin.<br />

80 • Ieper


Ingelmunster<br />

Deze relatief kleine, want niet gefusioneerde, gemeente zit zowat vastgeklonken aan grote<br />

broer Izegem, waarmee het één agglomeratie vormt.<br />

De Devebeek, maar meer nog de Mandel, zijn aspectbepalend. De biologische kwaliteit van<br />

beide waterlopen is zeer slecht, al zijn verbeteringsprogramma’s op komst. Op middellange<br />

termijn komen daardoor perspectieven van substantiële beterschap in zicht. De Devebeek<br />

mondt ter hoogte van de grens met Meulebeke uit in de Mandel, de belangrijkste zijrivier<br />

van de Leie.<br />

Een nog bredere waterloop dan de vermelde drie is uiteraard het kanaal van Roeselare naar<br />

de Leie. Dat gebruikt men als toeristische en economische infrastructuur (boottochten en<br />

goederenvervoer) en als viswater. De bedoeling is om deze drie functies in de toekomst nog<br />

te versterken.<br />

Woelmuis<br />

Mandelhoek<br />

Natuurpunt/vzw De Buizerd<br />

6 ha<br />

Kanaaloever Roeselare-Leie<br />

NGI 21/5-6<br />

Dit mooie maar kleine natuurgebied ligt<br />

geprangd tussen de Oude Mandel en<br />

het kanaal Roeselare-Leie. Het is van op<br />

deze kanaaloever dat je het gebied kunt<br />

overschouwen, want je kunt het enkel<br />

betreden tijdens geleide wandelingen<br />

die Natuurpunt hier organiseert (info via<br />

www.natuurpunt.be).<br />

De Mandelhoek ontstond tijdens verbredingwerken<br />

aan het kanaal begin de<br />

jaren tachtig van de vorige eeuw. Na 25<br />

jaar ontwikkelde zich tussen de aanwezige<br />

populieren spontaan wilgenbos.<br />

Vrijwilligers van vzw De Buizerd beheren<br />

de vochtige graslanden en poelen.<br />

Het gaat in feite om oude overstromingsgebieden<br />

van de nabijgelegen rivier,<br />

maar het is wel al een tijdje geleden<br />

dat die regelmaat nog te zien was. Toch<br />

viel me op dat hier heel wat soorten libellen<br />

rondvliegen, wat uiteraard wijst<br />

op de moerassige en natte toestand van<br />

het gebied.<br />

De verscheidenheid aan biotopen is erg<br />

groot in dit kleinschalige landschap. De<br />

hoofdmoot zijn de natte en droge weiden,<br />

die om de soortenrijkdom te verbeteren<br />

een kleinschalig beheer krijgen<br />

door ettelijke enthousiaste vrijwilligers.<br />

Biodiversiteit stimuleren op lokaal niveau,<br />

heet dat. Het verdient onze bewondering<br />

en aanmoediging, want alleen op<br />

die manier kan de plaatselijke natuur<br />

zich degelijk ontwikkelen.<br />

Mandelhoek, Ingelmunster<br />

Ingelmunster • 81


Izegem<br />

Met zijn drie belangrijke groengebieden heeft Izegem ongeveer zeventig hectare bos ter beschikking<br />

en in de toekomst zullen er nog wel wat bij komen. Daar is de bevolking waarschijnlijk<br />

wel blij mee, want te zien aan het aantal wandelaars dat ik hier ontmoette worden de drie<br />

gebieden druk bezocht. Zelfs op een doodgewone werkdag zie je hier wandelaars rondstruinen<br />

of joggers hun conditie op peil houden (al dan niet met mp3-speler aan het oor).<br />

De rivier de Mandel, die in buurgemeente Ingelmuster nog zorgt voor natuurwaarden langs<br />

het kanaal Roeselare-Leie, heeft men in Izegem grotendeels ondergronds gelegd omdat hij<br />

dwars doorheen bewoning en het volledig ingenomen industriegebied loopt.<br />

Vanaf Emelgem en Kachtem tot aan de gemeentegrens in het noorden is er nog heel wat<br />

open ruimte, die voornamelijk bestaat uit een mengeling van weiden en akkers, doorspekt<br />

met verspreide bebouwing.<br />

op de voet door hier regelmatig terug te<br />

keren, want de dynamiek van een jong<br />

bos is werkelijk de moeite van een doorgedreven<br />

observatie waard.<br />

Wallemote-<br />

Wolvenhof<br />

<strong>Provincie</strong> <strong>West</strong>-<strong>Vlaanderen</strong><br />

24 ha<br />

Parking Kokelarestraat<br />

NGI 21/5-6<br />

Merelbos<br />

ANB<br />

6 ha<br />

Merelstraat<br />

NGI 21/5-6<br />

Ter plaatse kennen de meeste mensen dit<br />

bos onder de naam Emelgem Bos. Je vindt<br />

de ingang aan restaurant De Merelhoeve<br />

dat je niet kunt missen. Omdat de stad,<br />

samen met de Vlaamse overheid die het<br />

gebied beheert, hier een wandel- en natuurgebied<br />

wil van maken, werd de voorbije<br />

jaren een aantal jonge bomen bijgeplant<br />

Dit is typisch een gebied waar heel<br />

wat stadsbewoners een groene of frisse<br />

neus kunnen komen halen. Bovendien<br />

heeft het een interessante ecologische<br />

waarde. Tijdens mijn bezoek vlogen er<br />

niet minder dan drie grote bonte spechten<br />

en alles samen wel een tiental gierzwaluwen<br />

in de onmiddellijke omgeving.<br />

Ik zou dit dus een klein maar fijn bos willen<br />

noemen. Zoiets is altijd welkom in of<br />

aan de rand van een stad. Het vergroot<br />

de leefbaarheid, terwijl de natuur zich<br />

toch nog redelijk kan ontwikkelen.<br />

< Beuk, Wolvenhof, Izegem<br />

Rhodesgoed<br />

ANB<br />

40 ha<br />

Rhodestraat<br />

NGI 21/5-6<br />

Dit nog jonge domeinbos bestaat al<br />

meer dan tien jaar, maar werd pas officieel<br />

geopend in mei 2003. De jonge,<br />

gevarieerde bosaanplantingen hebben<br />

zich intussen ontwikkeld tot een gevarieerde<br />

biotoop die al erg veel organismen<br />

huisvest.<br />

Wat te denken van hout- en watersnip,<br />

veldleeuwerik, grasmus, bosrietzanger,<br />

blauwe kiekendief en torenvalk om het<br />

bij dit kleine lijstje te houden Dit gebied<br />

geldt als een bastion van het groot dikkopje<br />

(vlindersoort), waarvan erg hoge<br />

aantallen voorkomen.<br />

Zo zie je wat een drastische ingreep als<br />

de verwijdering van de harde oeverversterking<br />

(van de Robeek) op ecologisch<br />

gebied kan betekenen. Als dat dan nog<br />

gebeurt in combinatie met de aanleg van<br />

een poel, zitten vele soorten op rozen.<br />

Wacht nog maar verder af, dan zul je<br />

nog heel wat fraais zien in dit zeer interessante<br />

natuurgebied. Volg de evolutie<br />

Dit piepjonge provinciale domein is de<br />

samenvoeging van twee kasteelsites die<br />

hun naam aan het gebied hebben gegeven.<br />

Wilde natuur vind je hier minder: het<br />

parkaspect, dat bestaat uit graslanden,<br />

bossen, vijvers en uiteraard nog de beide<br />

kastelen, primeert. Alles samen maakt<br />

het een beschaafde indruk, waar uiteraard<br />

niets mis mee is. De bezoekersaantallen<br />

spreken op dat vlak voor zich.<br />

Toch kun je ’s zomers boven de vijvers<br />

verschillende soorten libellen als de<br />

blauwe glazenmaker en de paardenbijter<br />

zien jagen op kleine insectensoorten.<br />

In de vele merkwaardige en oude bomen<br />

die het gebied rijk is kun je de typische<br />

parkvogels goed observeren. Verschillende<br />

mezensoorten zijn het hele jaar<br />

aanwezig en met een goede verrekijker<br />

kun je ze lang gadeslaan tijdens hun<br />

acrobatische toeren om voedsel te bemachtigen.<br />

In de zomer zijn dat vooral<br />

levende insecten, in de winter de larven<br />

of poppen ervan aangevuld met plantaardige<br />

kost.<br />

Toen ik hier passeerde kon ik ook heel<br />

even een glimp opvangen van een boomkruiper<br />

en een paar winterkoninkjes die<br />

aan en af vlogen in de buurt van een<br />

oude boom.<br />

84 • Izegem


Jabbeke<br />

Iedereen kent deze gemeente door het knooppunt van de autosnelweg die het grondgebied<br />

doorkruist. Ten noorden ervan ligt het kanaal Gent-Oostende en ten noorden daarvan<br />

ligt de erg landelijke deelgemeente Stalhille. Snellegem en Zerkegem liggen ten zuiden<br />

van de E40.<br />

Voorbij de oostgrens groeien de enorme boscomplexen van de Brugse zandzone, met onder<br />

meer de domeinen Beisbroek en Tudor. De zuidgrens van Jabbeke loopt dwars door het<br />

Vloethemveld, dat grotendeels militair domein en bijgevolg ontoegankelijk is. De gemeente<br />

ligt op de grens van polders en zand(leem)streek. Dat kun je goed zien aan de bomen die<br />

hier groeien: op de zand(leem)ruggen staat meestal naaldhout en elders loofbomen als zomereik<br />

en beuk. Hier en daar werd ooit tamme kastanje aangeplant. In deze bestanden is<br />

er een spontane bijmenging van onder meer Amerikaanse vogelkers en ruwe berk. Onder de<br />

naaldbossen bestaat de typische ondergroei veelal uit brem en struikheide of wat er nog<br />

van overblijft uit lang vervlogen tijden.<br />

De Hoge Dijken<br />

Liggen vooral op het grondgebied van<br />

Oudenburg (zie daar).<br />

Maskobossen<br />

of Moordenaarsbossen<br />

Natuurpunt<br />

11 ha<br />

Begraafplaats Jabbeke (Aartrijksesteenweg)<br />

NGI 12/7-8<br />

daar gedijt deze houtsoort uitstekend.<br />

Het gebied is goed toegankelijk en het<br />

aantal joggers dat ik hier zag langsrennen<br />

vormt daar het levende bewijs van.<br />

De meeste vogels die ik bij de verkenning<br />

zag behoren duidelijk tot de ‘bomengroep’:<br />

grote bonte en groene specht,<br />

boomklever en boomkruiper waren met<br />

het goede weer druk doende. Over de bossen<br />

cirkelde nog een buizerd, terwijl een<br />

sperwer een uitval deed naar een dromerige<br />

merel. Zonder succes overigens.<br />

Vloethemveld<br />

Dit gebied ligt vooral op het grondgebied<br />

van Zedelgem (zie daar).<br />

Roksemput, Jabbeke<br />

Dit boscomplex, dat zowat uiteenvalt in<br />

drie aparte ruimtelijke eenheden, is in<br />

eigendom en beheer van Natuurpunt,<br />

maar dat zou je op het eerste gezicht niet<br />

denken omdat het beheeraccent vooral<br />

ligt op het herstel van de oude dreven die<br />

grotendeels bestaan uit beuk.<br />

Nog niet zo lang geleden werden alle<br />

naaldbomen vervangen door streekeigen<br />

loofhout waaronder zomereik,<br />

berk, lijsterbes en sporkehout.<br />

Een groot deel van het gebied is beplant<br />

met naaldhout en dat is het gevolg van<br />

de plaatselijke bodemgesteldheid. Hier<br />

en daar duikt immers zandleem op en<br />

Jabbeke • 85

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!