Klik hier - Noom

netwerknoom.nl
  • No tags were found...

Klik hier - Noom

Oud en wijs genoeg!

Methodiekbeschrijving


Inhoudsopgave

Inleiding 3

1. Achtergrond van het project 7

2. Introductie van het project 11

2.1. Doelstelling 11

2.2. Doelgroepen 11

2.3. Uitgangspunten van de methodiek 12

3. Onderdelen van het project 15

3.1. Werving 15

3.2. Gespreksbijeenkomsten 18

3.3. Het betrekken van familieleden 23

3.4. Nazorg 26

4. Voorwaarden voor succes 30

4.1. Projectleider 30

4.2. Begeleidsters 30

4.3. Locatie 31

5. Bouwstenen voor vervolg 32

Bijlagen:

1. Beschrijving van de pilotactiviteiten 36

2. Informatie over de projectorganisatoren 39

Colofon 40


Inleiding

Waarom zou ik iets voor mezelf wensen

Deze uitspraak van een deelneemster aan het project Oud en wijs genoeg! vat

misschien wel het meest duidelijk de positie van grote groepen oudere migrantenvrouwen

samen. Ze hebben altijd geleefd voor man en kinderen, en nu voor hun

kleinkinderen. En waar blijf je dan zelf Hoe word je dan oud in Nederland, waar je de

taal niet goed spreekt en niet weet waar je hulp kunt vinden Wat kan en mag je van

je kinderen verwachten Hoe maak je eigen keuzes voor de toekomst

Om deze specifieke groep van oudere migrantenvrouwen een steun in de rug te

geven namen Dona Daria (Kenniscentrum Emancipatie in Rotterdam) en het NOOM

(Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten, samenwerkingsverband van oudere

Surinamers, Turken, Marokkanen, Caribische Nederlanders, Molukkers, Chinezen

en Zuid-Europeanen) het initiatief tot het project Oud en wijs genoeg!. Turkse,

Marokkaanse en Kaapverdiaanse 50+ vrouwen die niet of nauwelijks toegang hadden

tot ontmoetings-, welzijns- en zorgvoorzieningen werden actief opgezocht en

geactiveerd om mee te doen. In tien gespreksbijeenkomsten leerden ze nadenken

over hun oude dag en te bedenken wat ze zélf zouden willen. Ze maakten kennis met

diverse voorzieningen in de wijk, dichtbij huis. Bijzonder was dat ook de dochters van

de vrouwen betrokken werden in het project. Zo kwam stapje voor stapje het gesprek

op gang en werden over en weer verwachtingen naar de toekomst uitgesproken.

Kennis overdragen

Oud en wijs genoeg! werd een project vol uitdagingen: voor de deelnemende

vrouwen, de begeleidsters en de projectorganisatoren. Dankzij de financiering van

VSBfonds, SKAN Fonds en Sint Laurensfonds was er ruimte om te experimenteren.

Dona Daria en het NOOM werken beiden aan empowerment. Dona Daria heeft grote

expertise op het gebied van emancipatie van vrouwen en mannen, het NOOM is

gespecialiseerd in de emancipatie van oudere migranten. Onze organisaties hebben

elkaar in dit project weten te vinden. We hebben onze kennis en ervaring gebundeld

en wederzijds versterkt. Graag willen wij onze kennis overdragen en delen met

anderen.

De inhoud van dit boekje

In dit boekje geven we een samenvatting van de gevolgde methodiek. Het is geen

gedetailleerde handleiding voor het invullen van bijeenkomsten. We hebben ervoor

2 3


gekozen om de methodiek op hoofdlijnen te beschrijven en veel aandacht te besteden

aan de uitgangspunten en inzichten waarop deze is gebaseerd. We geven projectleiders

handvatten om Oud en wijs genoeg! in hun eigen wijk of stad te starten.

Creativiteit en aansluiting op de specifieke doelgroep zijn daarbij essentieel. Men kan

Oud en wijs genoeg! als totaalpakket uitvoeren, maar het is ook zinvol om elementen

uit het project te combineren met eigen beproefde werkvormen en materialen.

Deze methodiekbeschrijving biedt inzichten in stappen en valkuilen, aangevuld met

praktische tips.

Oud en wijs genoeg! is in eerste instantie ontwikkeld voor oudere migrantenvrouwen,

alhoewel ook al met mannen ervaring is opgedaan. Slechts waar dat relevant is,

zal melding gemaakt worden van bijzonderheden ten aanzien van de participatie van

mannen.

In hoofdstuk 1 wordt de achtergrond van het project geschetst. Hoofdstuk 2 geeft

een introductie op het project. Hoofdstuk 3 beschrijft het project op de onderdelen

werving, gespreksbijeenkomsten, het betrekken van de familie en de nazorg,

voorzien van tips voor de praktijk. In hoofdstuk 4 bespreken we de voorwaarden die

nodig zijn om Oud en wijs genoeg! succesvol te laten zijn en slothoofdstuk 5 bevat

bouwstenen voor vervolgactiviteiten.

In de bijlagen treft u een samenvatting van de activiteiten in de pilot en nadere informatie

over onze organisaties.

Mocht u meer informatie nodig hebben of interesse hebben voor een training, dan

kunt u zich in verbinding stellen met de projectleider.

4

5


Hoofdstuk 1

Achtergrond van het project

Oud worden in een ander land dan waar je geboren bent. Dat is een hele opgave.

Oudere migranten waren destijds pioniers toen ze voor het eerst naar Nederland

kwamen. Nu zijn ze opnieuw pioniers bij het zoeken van hun weg naar een goede

oude dag in een veilige en herkenbare omgeving. En dat in een tijd waarin de ouderenzorg

aan grote druk en veranderingen onderhevig is.

Een nieuw toekomstbeeld

Nadat de migranten jarenlang hebben gedacht op oudere leeftijd terug te gaan naar

het land van herkomst, dringt momenteel breed het besef door dat dit toekomstbeeld

verlaten zal moeten worden. Het land van herkomst is niet meer wat het was,

de financiële mogelijkheden voor remigratie worden ingeperkt, gezondheidsklachten

maken remigratie niet voor de hand liggend en - zéér belangrijk! - de kinderen en

kleinkinderen hebben hier hun leven opgebouwd.

Tegelijk wordt zichtbaar dat de familiezorg in de allochtone gemeenschappen zwaar

onder druk staat. De tweede en derde generatie vernederlandst in hoog tempo.

Daardoor komt de zorg voor de ouderen in het gedrang. De wens om zelf voor de

eigen ouders te zorgen wordt door iedereen gedeeld, maar de uitvoering ervan stelt

de families voor grote dilemma’s. Daardoor krijgen ouderen in de migrantenfamilies

(vaak onbedoeld) niet altijd de zorg die ze nodig hebben.

Een positieve keerzijde van het besef dat terugkeer geen goede oplossing betekent

voor de oude dag, is dat oudere migranten in beweging komen. De oprichting van

het NOOM (Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten) en de opbouw en

groei van de organisaties van oudere Surinamers, Turken, Marokkanen, Antillianen,

Chinezen, Zuid-Europeanen en Molukkers zijn een uiting hiervan. Er zijn tal van eigen

initiatieven rond ontmoeting, dagverzorging, huisbezoek, voorlichting en belangenbehartiging

op landelijk en lokaal niveau. De hoge betrokkenheid van vitale ouderen,

maar ook van de jongere generaties bij deze activiteiten geven aan dat men zich zeer

bewust is van het belang van collectieve aanpak en ‘zorgen voor elkaar’.

6 7


Kracht en kwetsbaarheid

Oudere migranten bevinden zich in een emancipatieproces. Deze beweging is zichtbaar

bij mannen en vrouwen. Oudere migrantenvrouwen zitten zelfs in een dubbel

emancipatieproces. Zij proberen zich te ontwikkelen als oudere en als vrouw. In het

emancipatieproces van oudere migrantenvrouwen zien we een bijzondere combinatie

van kwetsbaarheid aan de ene kant en kracht aan de andere kant. De migratiegeschiedenis

van de vrouwen is vaak een andere dan die van de mannen. De vrouwen

zijn doorgaans door omstandigheden - en minder uit vrije keuze - pionier in een

ander land geworden. Ze hebben soms wel, maar vaak ook niet de vrijheid gevonden

om een zelfstandig bestaan op te bouwen. Hun leven draaide veelal om man en

kinderen. De vreemde omgeving bleef vaak vreemd, doordat er weinig kansen waren

om daadwerkelijk te participeren. Voor een deel van de migrantenvrouwen heeft dat

geleid tot sociaal isolement. Oudere migrantenvrouwen zijn meestal niet gewend iets

voor zichzelf te wensen.

Daar staat tegenover dat de vrouwen vaak meer met de voeten op de grond staan

dan de mannen. Waar de laatsten lang mijmeren over een oude dag onder de olijf- of

mangoboom, realiseren de vrouwen zich al langer dat zij hier willen blijven bij hun

kinderen en kleinkinderen, in de buurt van goede voorzieningen. Onderling en met

behulp van vrijwilligers en professionals zijn er voor migrantenvrouwen ontmoetingsplaatsen,

waar ze informatie kunnen halen, ondersteuning kunnen vinden en nieuwe

inzichten op kunnen doen.

8

9


Succesvol oud worden: hoe ondersteun je dat

Bovenstaande schets van de situatie, kansen en moeilijkheden van oudere migrantenvrouwen

heeft de afgelopen jaren extra scherpte gekregen. In een tijd van

bezuinigingen en grootscheepse reorganisatie van de ouderenzorg is het moeilijk,

maar des te meer noodzakelijk om van professionals te vragen deze kwetsbare groep

in het oog te krijgen en te houden. Eigen initiatieven vanuit de gemeenschappen zijn

nodig, maar staan voor grote uitdagingen nu de ondersteuning voor zelforganisaties

en doelgroepenbeleid zijn afgeschaft. De afstand tussen de uitgangspunten van

het Nederlandse zorgsysteem (denk aan: eigen verantwoordelijkheid, eigen regie,

zelfmanagement) lijken verder weg te staan van de leefwereld van oudere migrantenvrouwen

dan ooit.

Succesvol oud worden in Nederland vraagt veel van alle ouderen, waar je wiegje ook

heeft gestaan. Het project Oud en wijs genoeg! biedt een handreiking aan groepen

voor wie dat ‘succesvol oud worden’ niet vanzelfsprekend is, als gevolg van sociaaleconomische,

medische, psychische, sociale en culturele barrières.

Hoofdstuk 2

Introductie van het project

Het project Oud en wijs genoeg! beweegt zich in het spanningsveld van kwetsbaarheid

en kracht van oudere migrantenvrouwen 1 .

We combineren:

- het bereiken van een van de moeilijkst bereikbare doelgroepen, te weten oudere

migrantenvrouwen in isolement

- het op gang brengen van een intergenerationele dialoog over de toekomst

- het letterlijk over de drempel helpen van de deelneemsters bij voorzieningen.

2.1. Doelstelling

Oud en wijs genoeg! heeft als doelstelling om deelneemsters (en deelnemers) te

ondersteunen in hun voorbereiding op hun oude dag, dat wil zeggen:

- hen activeren om na te denken over ‘later’;

- hen stimuleren om te bedenken wat zij zélf en vóór zichzelf zouden willen in de

toekomst;

- hen stimuleren meerdere keuzemogelijkheden te bedenken;

- hen ondersteunen om deze mogelijkheden daadwerkelijk te onderzoeken en

toegang te vinden (handelingsperspectieven ontwikkelen);

- het gesprek over de toekomst op gang helpen tussen de vrouwen en hun familie;

- verbinding tot stand brengen tussen de oudere vrouwen onderling;

- verbinding tot stand brengen tussen de vrouwen en de omgeving (welzijns- en zorgondersteuning),

zowel met en voor de groep als geheel als met en voor vrouwen

individueel.

2.2. Doelgroepen

Oud en wijs genoeg! is ontwikkeld voor oudere migrantenvrouwen van 50 jaar en

ouder die in sociaal isolement leven. Dat wil zeggen vrouwen die mogelijk wel over

voldoende familierelaties beschikken, maar daarbuiten een klein sociaal netwerk

hebben, slecht Nederlands spreken, weinig zelfredzaam zijn en beperkt toegang

hebben tot ontmoetings-, welzijns- en zorgvoorzieningen in de buurt.

1 In deze methodiekbeschrijving richten we ons met name op oudere migrantenvrouwen. Alleen waar dat

relevant is wordt ingegaan op bijzonderheden ten aanzien van mannen, c.q. gemengde groepen.

10 11


De keuze voor de groep 50+ migrantenvrouwen is ingegeven door de overweging dat

vrouwen op deze leeftijd nog ‘tijd’ hebben om zich voor te bereiden op hun oude dag.

Dat maakt het project met name geschikt voor oudere vrouwen van Turkse, Marokkaanse

en Kaapverdiaanse herkomst. Met hen is het programma ook uitgebreid

uitgetest. Ook voor andere groepen waar vergelijkbare problematiek speelt, zoals

Chinese, Filippijnse en verschillende vluchtelingengroepen, sluit deze methodiek

goed aan.

Voor mannen in de migrantengemeenschappen heeft Oud en wijs genoeg! eveneens

veel te bieden. Ook zij verkeren vaak in een sociaal isolement, al ziet dat er

soms anders uit dan bij vrouwen. Mannen gaan meestal meer op stap buitenshuis,

maar komen dan nog niet vanzelf in aanraking met goede en passende informatie

en voorzieningen in de buurt. Voor hen is het evenzeer belangrijk om zich te buigen

over de vraag op welke wijze zij oud willen worden. De uitgangspunten van de methodiek

kunnen ook in mannengroepen en gemengde groepen gevolgd worden, maar

het kan zijn dat beter andere werkvormen gekozen kunnen worden. Dat vraagt om

nadere uitwerking.

Tot slot behoren ook familieleden tot de doelgroepen van Oud en wijs genoeg! In de

praktijk zullen dat meestal de dochters zijn die zich willen laten betrekken bij het proces

dat hun moeders doormaken. Maar het is goed denkbaar dat verdere uitwerking

van de methodiek in programma’s voor mannen- en gemengde groepen ook zonen

zal aanspreken.

2.3. Uitgangspunten van de methodiek

De methodiek van Oud en wijs genoeg! is gebaseerd op de pijlers kracht en verbinding.

Meer concreet gaat het over de volgende elementen.

Lotgenotencontact

Praten over de oude dag raakt aan allerlei gevoeligheden. Er leven allerlei verwachtingen

naar de kinderen toe, maar onduidelijk is of die daaraan tegemoet kunnen/

willen komen. Er heerst vaak een sfeer van: Komt tijd, komt raad. Geloofsopvattingen

kunnen een rol spelen: ‘God of Allah zorgt voor mij, ik mag daar geen vragen bij

stellen’.

Gesprekken tussen leeftijdgenoten onderling kunnen de gêne om over gevoelige

onderwerpen als geld, afhankelijkheid en onzekerheid om over de toekomst te

praten overwinnen. Ontdekken dat anderen met dezelfde vragen worstelen biedt

herkenning. En erachter komen dat anderen vanuit eenzelfde achtergrond er anders

mee omgaan en andere keuzes maken kan de horizon verbreden.

Uitgaan van eigen kracht

Voorop staat dat de deelneemsters zelf aan de slag gaan: zelf en vóór zichzelf bedenken

hoe zij de toekomst voor zich zien en onderzoeken wat daarvoor nodig is. De begeleidsters

hebben niet met een vingertje gezwaaid en verteld wat de deelneemsters

allemaal niet goed doen. Zij stimuleren hen tot introspectie en exploreren. Ze zoeken

juist aansluiting bij sterke en positieve kwaliteiten en ervaringen die de vrouwen met

zich meedragen. Verbinding maken met de culturele belevingswereld en bagage van

de deelneemsters is een voorwaarde voor succes.

Gesprek tussen de generaties

Besluiten worden - al zijn ze nog zo simpel - vrijwel altijd in familieverband genomen.

De ervaring leert dat er vaak onuitgesproken verwachtingen leven bij ouderen naar

hun kinderen toe. Omgekeerd hebben kinderen hun eigen ideeën over hun betrokkenheid

bij de toekomst van hun ouders. Daarom is het belangrijk om familieleden te

betrekken bij de ‘voorbereiding op de oude dag’, met name die familieleden van wie

op korte of lange termijn mantelzorg verwacht wordt. Oud en wijs genoeg! helpt het

gesprek tussen de generaties op gang te brengen in een veilige omgeving.

Over de drempel

Keuzes maken ten aanzien van de toekomst hangt voor een deel af van de kennis

waarover je beschikt. Oudere migrantenvrouwen hebben vaak een zeer beperkte

kennis van de voorzieningen in Nederland. Er is sprake van veel vooroordelen ten

aanzien van de ouderenzorg. Deze vooroordelen gaan enerzijds terug op verouderde

beelden die men heeft van voorzieningen in het land van herkomst. Anderzijds heeft

men het idee dat in Nederland ouderen door hun familie liefdeloos worden achtergelaten

in tehuizen.

Daarom is daadwerkelijk kennismaken met voorzieningen heel belangrijk. Het gaat

vaak om een letterlijk ‘over de drempel’ helpen. Het tot stand brengen van deze

verbinding vormt eveneens een essentieel onderdeel van het project.

12 13


Hoofdstuk 3

Onderdelen van het project

Oud en wijs genoeg! bestaat uit verschillende onderdelen:

- Werving deelneemsters

- Gespreksbijeenkomsten

- Het betrekken van de familieleden

- Nazorg

Alle onderdelen vragen om grondige aandacht en zijn allemaal essentieel voor het

welslagen van het traject.

3.1. Werving deelneemsters

De werving van 50+ migrantenvrouwen in isolement is een arbeidsintensieve taak.

De methodiek is ontwikkeld voor vrouwen die geen of zeer beperkt gebruikmaken

van activiteiten in de buurt. Vaak zal een volledig nieuwe groep moeten worden

samengesteld. Een andere mogelijkheid is om een aantal nieuwe leden van een

bestaande vrouwengroep te combineren met een aantal nieuw geworven vrouwen

van buiten de groep.

Het zal duidelijk zijn dat een advertentie in een huis-aan-huis-krant of een oproep via

een affiche of flyer geen effectieve middelen zijn om de vrouwen te bereiken.

Een goed startpunt vormen bestaande vrouwengroepen. De sleutelfiguren van deze

groepen hebben vaak een uitgebreid netwerk. Selecteer in samenwerking met hen

vrouwen die pas onlangs in beeld gekomen zijn. Ook de deelneemsters aan vrouwengroepen

kunnen op zoek gaan naar vrouwen in hun omgeving, bijvoorbeeld

hun schoonzus of buurvrouw. Daarnaast is het zinvol om andere verwijzers te vragen

om behulpzaam te zijn. Daarbij kan gedacht worden aan sleutelfiguren die in andere

sectoren werkzaam zijn en die bij mensen thuis komen, bijv. ouderenwerk, thuiszorg,

huisartsenpraktijken.

Wees er vooraf op bedacht dat vaak meerdere telefoontjes nodig zijn in het eerste

contact. Een huisbezoek samen met een bekende kan helpen om in een persoonlijk

gesprek de vrouwen te motiveren om stappen te zetten voor hun eigen toekomst.

Een goede aanpak is ook om een belangstellende te koppelen aan een ‘maatje’, die

haar thuis komt ophalen om haar letterlijk over de drempel te helpen.

14 15


Tips:

- Bereid de werving goed voor.

- Houd bij de planning van de werving en het programma rekening met feestelijke dagen

en bijvoorbeeld de vastenperiode. Calculeer ook in dat oudere migranten vaak

langere periodes (bijvoorbeeld in de zomer) in het land van herkomst verblijven.

- Leg goed uit aan de sleutelfiguren wat je met het project wil bereiken. En dat het hier

gaat om een gezamenlijke verantwoordelijkheid met betrekking tot deze groep.

- Sta stil bij de motivatie van ouderen. Bespreek met de sleutelfiguren wat de deelneemsters

te winnen hebben, zodat zij met een goed verhaal op pad gaan.

- Als je namen doorkrijgt van potentiële deelneemsters, spreek hen dan vervolgens

persoonlijk aan.

- Waardeer de inzet en de enthousiasme van de vrijwilligers/sleutelfiguren die aan

de werving doen.

- Neem een ruime periode voor de werving. Geef de potentiële deelneemsters de

tijd om zich vertrouwd te maken met het idee van het project en het belang dat zij

erbij kunnen hebben.

- Wees je ervan bewust: Een eerste ‘ja’ is nog geen definitief ‘ja’.

- Houd er rekening mee dat de potentiële deelneemsters eerst in eigen kring gaan

overleggen of ze wel of niet mee zullen doen. Dan komen er zeker weer nieuwe

vragen (Wat is dat voor organisatie Waarom hebben ze jou uitgezocht Wie betaalt

dat). Dus plan meteen een vervolggesprek in.

- Het opbouwen van een vertrouwensband is essentieel in het proces van werving

en continuïteit in de deelname. Geef als begeleidster de vrouwen je persoonlijke

mobiele nummer. Contact opnemen wordt makkelijker als ze je rechtstreeks kunnen

benaderen en niet langs een telefoniste of andere contactpersoon hoeven.

- Laat je niet verleiden om ‘toch maar’ vrouwen toe te laten die al volop in bestaande

groepen meedraaien. Wees streng voor jezelf en kies niet de makkelijke weg!

- Zoek contact met een zo breed mogelijk netwerk van sleutelfiguren.

16 17


3.2. Gespreksbijeenkomsten

Het programma

Oud en wijs genoeg! omvat tien gespreksbijeenkomsten. Het basisprogramma ziet

er als volgt uit:

1. Kennismakingsbijeenkomst

2. Wie ben je

3 t/m 4. Oud worden

5 t/m 9. Kennismaking met voorzieningen

10. Afsluiting en evaluatie. Start nazorg.

Barrières

In Oud en wijs genoeg! moeten verschillende barrières worden overwonnen om

uiteindelijk in gesprek te komen over de toekomst. Dat gaat over:

- Gevoel van veiligheid onderling

- De opstap maken van vroeger naar later

- Zelfbeeld versterken

- Betekenis van ouderdom

- Zoektocht: eigen vragen formuleren

Veiligheid in de groep

Praten over ingewikkelde en gevoelige onderwerpen in een groep die je nog niet

kent is geen vanzelfsprekende stap. Binnen migrantengemeenschappen bestaat

angst voor roddel.

De gespreksbijeenkomsten staan of vallen met het vertrouwen dat de deelneemsters

in elkaar leren stellen. De eerste taak van de begeleidster is om de voorwaarden te

creëren voor een veilige sfeer. Dat begint met het benadrukken van de vertrouwelijkheid

onderling. Het is goed om daar onderling afspraken over te maken.

Tips:

- De afspraken kun je opschrijven en bij iedere bijeenkomst aan de muur hangen.

Of plaats ze op een groot vel papier dat iedereen voor zich krijgt als ‘placemat’.

- Eventueel kan je de afspraken in eigen taal opschrijven.

- Het is goed om deze in de eerste bijeenkomsten een aantal keren te herhalen.

Van vroeger naar later

Praten over later is niet gebruikelijk. Dan is het goed om een ‘aanloopje’ te nemen.

Oud en wijs genoeg! begint met het praten over vroeger. Het is fijn om iets van het

eigen levensverhaal aan de anderen te vertellen. Dat maakt veel los. Tegelijk vormt

het persoonlijke verhaal het uitgangspunt om te kunnen bepalen hoe je verder wilt.

Tips:

- Foto’s zijn hierbij een goed middel. Misschien willen vrouwen zelf foto’s meebrengen

van vroeger. Maar het kan zijn dat ze die foto’s niet tot hun beschikking

hebben of schroom hebben om die in de groep te laten zien. Hiervoor kan ook

gebruik gemaakt worden van een fotospel dat door de begeleidster zelf wordt

samengesteld met beelden uit de periode dat de vrouwen kind waren en later toen

ze opgroeiden en zelf een gezin begonnen.

- Verder kan gedacht worden aan filmfragmenten. Over de komst van de eerste generatie

Turkse en Marokkaanse migrantenvrouwen bijvoorbeeld zijn enkele mooie

films gemaakt door IDTV Docs.

- Ook kan gebruik gemaakt worden van de kaarten die behoren bij het project Mijn

Leven In Kaart, ontwikkeld door Reliëf. Eind 2013 verschijnt een versie, speciaal

toegesneden op oudere migranten. Het NOOM heeft hieraan meegewerkt.

Ik ben niet meer de oude Fatima. Er is veel veranderd sinds ik jong was.

Ik zit nu gevangen tussen vroeger en later. Ik word alleen maar angstig.

Zelfbeeld versterken

Met behulp van de foto’s van vroeger gaan de vrouwen op zoek naar de verwachtingen

die ze hadden toen ze jong waren. Die zijn vaak makkelijker voor hen te formuleren

dan de wensen die ze op dit moment nog voor de toekomst hebben. Het draagt

bij aan de versterking van hun zelfbeeld om zichzelf terug te zien in de kracht van

hun leven. Hun positie als vrouw, als oudere vrouw en als oudere migrantenvrouw

wordt daarbij betrokken.

Met diverse werkvormen wordt gewerkt aan de versterking van het zelfbeeld.

Bijvoorbeeld het inkleuren van je eigen silhouet helpt om te reflecteren en positieve

eigenschappen en competenties van jezelf te benoemen.

Om te kunnen zeggen wat je verder wilt in het leven moet je jezelf wel de

moeite waard vinden, er vertrouwen in hebben dat jouw wensen ertoe doen.

Dat is iets wat veel oudere migrantenvrouwen nooit geleerd hebben.

Saadia Daouairi, projectleidster

In een van mijn groepen gaven de vrouwen zichzelf mooie lange haren en

mooie kleren. Ze dachten met veel plezier terug aan de tijd dat ze nog jong

waren.

Begeleidster

18 19


Oud worden: wensen, verwachtingen en verplichtingen

Pas na een aantal bijeenkomsten komt het ouder worden aan de orde. Om te beginnen

wordt in algemene termen gesproken: Wat is positief aan oud worden Wat is

negatief Aan de hand daarvan kunnen de eigen zorgen, wensen en verwachtingen,

vragen, twijfels en angsten over de toekomst concreet gemaakt worden.

Tips:

- Maak op een flipover twee vakken: ouderdom positief, ouderdom negatief. Geef de

deelneemsters gekleurde memobriefjes en laat hen alles opschrijven wat bij hen

bovenkomt.

- Houd er rekening mee dat misschien niet iedereen kan lezen en schrijven. Vrouwen

kunnen elkaar helpen om dingen op te schrijven. En je kunt natuurlijk ook zelf

alles opschrijven dat door de deelneemsters wordt genoemd.

- Natuurlijk mogen er problemen ter sprake komen. Maar geef er beperkt ruimte

voor. Daarmee voorkom je dat deelneemsters snel de slachtofferrol aannemen en

aangeven dat ze niets kunnen.

- Geef positieve voorbeelden uit de eigen cultuur en noem de succesverhalen uit de

praktijk.

Ik móet wel oppassen op mijn kleinkinderen. Mijn kinderen moeten zoveel

betalen, de hypotheek, het kinderdagverblijf….

Voor het oppassen geven ze me een beetje zakgeld. Van mijn man krijg ik niets.

Als ze dan de kinderen komen ophalen, verwachten ze ook dat ik gekookt

heb. Ze beseffen niet hoe zwaar het voor me wordt.

Mijn man wil terug naar Turkije. Ik wil ook wel, maar hier zijn mijn kinderen.

Later zou ik wel in een verzorgingshuis willen wonen. Mijn man wil daar

niets van weten. Hij denkt: zij zorgt wel voor mij.

Ik denk dat mijn zoon zich voor mij schaamt. Ik begrijp het wel. Het was

natuurlijk ook niet zo leuk dat hij als kind alles voor mij moest vertalen.

En nu nog steeds.

Zoektocht

Op basis van deze bijeenkomst wordt de zoektocht van de groep verder ingevuld.

De vragen en problemen van de deelneemsters zijn leidend. Zij mogen aangeven

20

21


aan welke informatie ze behoefte hebben. Aan de begeleidster de creatieve taak om

de komende bijeenkomsten in te vullen door mensen van organisaties en voorzieningen

in de buurt uit te nodigen om kennis te komen maken en de vragen van de

deelneemsters te beantwoorden. Of, liever nog: door excursies te organiseren en de

vrouwen mee te nemen en letterlijk over de drempel te helpen bij de voorzieningen

in de buurt.

Tips:

- Dat alles betekent dat de ontmoetingen en bezoeken NIET voorafgaand aan de

start van de bijeenkomsten kunnen worden ingepland.

- Houd ruimte voor de actualiteit.

- Wel is het belangrijk om vóór en tijdens de uitvoering van de gespreksbijeenkomsten

al in kaart te brengen welke organisaties relevant kunnen zijn voor de

deelneemsters.

- Bereid de ontmoeting voor met de groep. Bespreek met de vrouwen welke concrete

vragen ze hebben.

- Bereid de ontmoeting ook voor met de professional van de organisatie die voorlichting

komt geven of waar je op bezoek gaat. Vertel haar of hem over de opzet

van het project en leg uit dat de vragen van de vrouwen uitgangspunt moeten

vormen in de voorlichting en niet een algemeen voorlichtingsverhaal vanuit de

organisatie.

- Bespreek ook vooraf dat de hoeveelheid te geven informatie afgestemd moet worden

op de opnamemogelijkheden van de deelneemsters. Beter minder informatie

die beklijft dan meer informatie die niet meer wordt opgenomen.

- Bewaak als begeleidster de gemaakte afspraken. Grijp eventueel in als de organisatie

de vooraf besproken wensen ter plekke niet uitvoert.

- Tijdens de pilot bleek regelmatig dat er ook buiten de groep belangstelling bestond

voor de voorlichtingsactiviteiten en excursies. Het is een keuze of je de bijeenkomst

een meer open karakter geeft en meer belangstellenden erbij uitnodigt.

Dat heeft als voordeel dat het bereik groter wordt en er meer verschillende vragen

aan de orde komen. Maar het kan ook nadelig uitwerken voor het proces van de

kerngroep, omdat zij wellicht ‘ondersneeuwen’ in een groter geheel. Een goede

voorbereiding en begeleiding kan dat voorkomen. Bovendien: vraag aan de groep

zelf hoe zij hierover denken.

Ik verlang iedere week om hier te komen. Ik ben niet de enige die niets weet.

Deelneemster

Het vraagt veel van je zelf om de vrouwen te volgen. Meestal werk je met

een vaststaand programma. Maar in dit project volg je de vragen van de

vrouwen. Van te voren weet je niet wat ze willen. Dat tekent zich langzaam

af en dan moet je het gaan organiseren.

Begeleidster

In de pilotgroepen hebben we ontmoetingen georganiseerd met vertegenwoordigers

van de Belastingdienst, Nederlands Migratie Instituut, GGZ,

vakbond, allochtone zorgbureaus over zorg thuis. Er is informatie gegeven

over indicatiestelling, hulpmiddelen, ziektekostenverzekering, juridisch

loket, schuldhulpverlening en dementie.

Saadia Daouairi, projectleider

Dit is wat we vaak zien. De mensen komen naar een voorlichtingsbijeenkomst,

omdat wij hen zeggen dat het belangrijk is. En dan komt iemand de

voorlichting geven. Het is een heel verhaal, waarin de eigen organisatie en

het algemene aanbod centraal staat. Maar niet de vragen van de mensen in

de zaal. Daar is in de laatste vijf minuten nog even tijd voor. Er is op zo’n

moment geen enkele aansluiting. We schenken koffie en iedereen gaat weer

naar huis. En eigenlijk is er niets gebeurd.

Bestuurder van het NOOM

3.3. Het betrekken van familieleden

Je voorbereiden op de toekomst heeft alles te maken met de mogelijkheid om je

wensen in je naaste omgeving kenbaar te maken. Binnen Oud en wijs genoeg!

vormt het betrekken van de familie een kernactiviteit.

Dat is overigens gemakkelijker gezegd dan gedaan. De ervaring leert dat het aanvankelijk

met name de vrouwen zelf zijn die de boot afhouden.

Mijn kinderen hebben het al zo druk. Ik wil hen hier niet mee lastigvallen.

Ik kan toch niet vragen of mijn dochter hiervoor een vrije dag opneemt

In het weekend naar een bijeenkomst gaan is ook moeilijk. Want ze komen

allemaal bij mij.

22 23


Er zijn verschillende manieren om het familiegesprek op weg te helpen.

Gedacht kan worden aan een speciale, meer feestelijke bijeenkomst waarvoor alle

deelneemsters een of twee familieleden mogen uitnodigen. Aan tafels van circa 8

personen vinden gesprekken plaats.

Een voorlichtingsbijeenkomst over een belangrijk onderwerp, zoals bijvoorbeeld AOW

en pensioenen of de veranderingen in de ouderenzorg, is ook een goed middel om

de familie te betrekken.

Maar het kan ook anders, door per keer steeds aan twee deelneemsters te vragen of

zij hun dochter mee willen brengen naar de volgende bijeenkomst. Als de vrouwen

eenmaal merken dat andere dochters het leuk en zinvol vinden om aanwezig te zijn,

durven ook zij hun kinderen te vragen om tijd voor hen vrij te maken. Op die manier

wisselt de samenstelling van de groep steeds een klein beetje. Dat is niet storend

voor de voortgang of bedreigend voor de vertrouwelijkheid. Het werkt juist stimulerend

doordat er steeds nieuwe invalshoeken op tafel komen.

De gesprekken rond het ouder worden brengen de wederzijdse verwachtingen op

tafel. Het is een onderwerp waar vrijwel nooit openlijk over gesproken wordt en sterk

omgeven is door traditionele geboden en verboden. Oud en wijs genoeg! maakt een

begin met het doorbreken van de taboesfeer.

Mijn kinderen houden er geen rekening mee dat ik een dagje ouder wordt.

In onze groep waren er meer vrouwen die daarover klaagden. Dat maakte

dat mijn dochter ook aan mij vroeg: Gaat het wel, moeder

Deelneemster

Ik vond het heel goed dat ik een keer bij zo’n bijeenkomst met mijn moeder

aanwezig ben geweest. We hadden eigenlijk nog nooit over dit soort dingen

met elkaar gesproken. Ik had ook geen idee dat ze zo bezorgd is over de

toekomst. Het heeft me wel aan het denken gezet.

Dochter

We hebben veel aandacht besteed aan het versterken van de weerbaarheid

van de vrouwen binnen de familie: Wat zeg je Hoe zeg je het Vrouwen

hebben ook onderling allerlei tips uitgewisseld hoe je dat kan aanpakken.

Begeleidster

Weer een andere manier om familie te betrekken is te vinden in de organisatie van

een brede voorlichtingsbijeenkomst over een belangrijk onderwerp, zoals AOW en

financiële regelingen, of diabetes. Daar is vaak breed belangstelling voor.

24

25


Tips:

- Geef de deelneemsters argumenten om hun kinderen te vragen om mee te doen.

Leg uit dat de aanwezigheid van de kinderen noodzakelijk is om de informatie die

gegeven wordt goed te begrijpen. Kinderen kunnen kritisch zijn. En later kunnen

ze thuis met elkaar de informatie nog eens bespreken.

- Kies voor een feestelijke bijeenkomst met zorg een locatie. Het kan een restaurant

zijn (voor oudere migrantenvrouwen kan het de eerste keer zijn dat ze in een Nederlands

restaurant komen! De vrouwen kunnen dan met trots hun kinderen uitnodigen).

Maar er kan ook gekozen worden voor een welzijns- of zorglocatie, zodat de

bijeenkomst meteen een kennismaking met deze organisatie kan inhouden.

- Bereid een serieus en gestructureerd programma voor. De bijeenkomst is niet

zomaar voor de gezelligheid!

- Zorg voor goede gespreksleidsters aan alle tafels. Bespreek vooraf duidelijk met

hen wat de bedoeling van de bijeenkomst is en wat van hen wordt verwacht.

- Zorg voor nabespreking aan het einde van een gespreksronde en in ieder geval aan

het einde van de bijeenkomst, zodat je als projectleider hoofdpunten kunt verhelderen

en benadrukken.

- Als je kiest voor een voorlichtingsbijeenkomst om de familie bij het project te betrekken,

gebruik deze dan wel als opstap. Nodig de aanwezige familieleden aan het

einde uit voor een vervolgbijeenkomst om in een groepsgesprek uit te wisselen

over de zaken die in het project naar voren komen.

- Waardeer de komst van de kinderen. Geef complimenten en stimuleer de betrokkenheid

van de familie.

3.4. Nazorg

Tien gespreksbijeenkomsten zijn uiteraard veel te weinig als voorbereiding op de

oude dag. In het traject worden de vrouwen nieuwsgierig gemaakt en ze ontdekken

wat een groep voor hen kan betekenen. Daarom is goede nazorg van belang. Waar

nodig gaat de begeleidster een deelneemster individueel begeleiden naar goede ondersteuning.

Dat kan allerlei vormen aannemen. Wanneer iemand overbelast dreigt

te raken door de mantelzorg voor bijvoorbeeld een dementerende echtgenoot, kan

hulp geboden worden om een casemanager dementie te regelen of door te verwijzen

naar een zorginstelling die dagopvang voor dementerenden biedt. Als er een

vraag is naar aanleiding van financiële schulden kan begeleiding naar schuldhulpverlening

passende nazorg zijn.

Naast individuele nazorg kan ook collectieve nazorg geboden worden. De pilot liet

zien dat juist collectieve nazorg in een grote behoefte voorzag. De vrouwen wilden

vooral graag bij elkaar blijven komen, omdat ze veel herkenning en steun ervoeren bij

elkaar. Begeleidsters kunnen behulpzaam zijn in het zoeken naar mogelijkheden om

de groepsbijeenkomsten voort te zetten, bijvoorbeeld door de groep aan te haken bij

een welzijns- of zorgorganisatie in de buurt. Maar ook andere vormen van collectieve

nazorg kunnen op het pad komen, zoals een cursus of het zoeken van groepsgewijze

vrijwilligerswerk in de buurt.

Ik kan nu mijn zorg bij de begeleidster vertellen. Thuis zeggen ze altijd dat

ik het niet hoef te weten. Ik zal het niet snel snappen. Zij zullen het voor mij

regelen als het nodig is. Ik voelde me afhankelijk. Nu heb ik zelfvertrouwen

om mijn zorgen en mijn wensen te vertellen.

Deelneemster

In mijn groep was er een vrouw die zorg had voor haar dementerende

moeder én haar dementerende schoonmoeder. Zij was echt overbelast. Er

waren bovendien meer vragen in de groep over dementie. Via het NOOM is

er toen iemand van het project Dementelcoach gekomen. Familieleden van

een dementerende krijgen een coach toegewezen. Er liep net een pilot waar

hun aanpak werd uitgeprobeerd voor Turkse en Marokkaanse ouderen. Deze

mevrouw heeft daarbinnen een plaats gekregen.

Begeleidster

De vrouwen in mijn groep wilden graag een computercursus volgen om zo

makkelijker contact te kunnen houden met hun familie in Turkije en met

hun kleinkinderen. Dat heb ik kunnen regelen. Ze leerden niet alleen chatten

en skypen, maar ook om dingen op te zoeken op internet, een vraag te stellen

bij het deelgemeenteloket en internetbankieren.

Begeleidster

Mij viel op dat de vrouwen er steeds over klaagden dat ze het zo druk hadden.

Ze moesten regelmatig naar de dokter en het ziekenhuis voor zichzelf of

met hun man mee, ze moesten veel oppassen op de kleinkinderen. Ik heb voor

hen allemaal een agenda gekocht en hen geleerd hoe ze die konden gebruiken.

De vrouwen waren er heel blij mee. Het werd veel rustiger in hun hoofd,

zeiden ze.

Begeleidster

26 27


Tips:

- Plan bij het maken van een projectplan ruim tijd in voor de nazorg. Dat is geen sluitpost

als er nog wat uurtjes over zijn, maar een wezenlijk onderdeel van het traject.

- Zoek met name ondersteuning dicht in de buurt.

- Niet overal zijn organisaties toegerust of bereid om rekening te houden met culturele

diversiteit en behoeften. In dat geval is het ook goed om juist ook verder weg

naar mogelijkheden te kijken. Herkenbaarheid in de hulpverlening, het spreken van

de eigen taal en het gevoel welkom te zijn met je specifieke bagage is minstens zo

belangrijk als de bereikbaarheid in de directe omgeving.

- Denk bij nazorg niet alleen aan een individuele, maar ook in een collectieve aanpak.

- Denk ook niet alleen maar in ‘zorgtermen’, maar houd een brede blik bij het inventariseren

van de vervolgwensen van de deelneemsters.

- Als je zelf niet voldoende weet om een vrouw op weg te helpen, ga dan op zoek

naar iemand die dat wel kan.

28

29


Hoofdstuk 4

Voorwaarden voor succes

Oud en wijs genoeg! is geen eenvoudige aanpak. Er komt heel wat bij kijken om

een project als dit tot een succes te maken. In dit hoofdstuk beschrijven we enkele

belangrijke voorwaarden.

4.1. De projectleider

Of je Oud en wijs genoeg! als apart project organiseert of onderdelen ervan integreert

in reeds lopende eigen activiteiten, het is in ieder geval belangrijk dat een

heldere aansturing wordt georganiseerd.

Naast de gebruikelijke projectmatige coördinatietaken heeft de projectleider een

belangrijke rol in de ondersteuning van de groepsbegeleidsters. Van hen wordt veel

gevraagd. Ze worden uitgedaagd om buiten hun comfortzone te treden. Ze moeten

veel investeren om de juiste vrouwen te bereiken. In de cursus moeten ze niet alleen

maar werken vanuit een aanbod, maar inspelen op de wensen van de deelneemsters

bij het leggen van contacten met organisaties en voorzieningen in de omgeving.

En tot slot moeten ze ook nog creatief wegen zoeken om de familie te betrekken.

De projectleider is hier een belangrijke steunpilaar, die bovendien de doelstellingen

van het project scherp in de gaten moet houden, de begeleidsters ‘bij de les’ moet

houden en mee moet denken bij onverwachte ontwikkelingen.

Ook bij het maken van afspraken met organisaties over het geven van informatie is

het soms nodig dat de projectleider inspringt. Soms is enig ‘gewicht’ nodig om de

traditionele aanpak van voorlichting geven te doorbreken.

4.2. De begeleidsters

Voor de uitvoering van Oud en wijs genoeg! zijn begeleidsters nodig met ervaring in

empowerment- en emancipatiewerk, en die daarnaast zeer uiteenlopende kwaliteiten

in zich verenigen.

Wat hebben groepsbegeleidsters nodig

- Inlevingsvermogen in de leefwereld van de deelneemsters

- De taal spreken van de deelneemsters, letterlijk en figuurlijk

- Ervaring in werken met de doelgroepen

- Kennis hebben van werkvormen die geschikt zijn voor de doelgroepen

- Creativiteit bij de werving, in de omgang met de deelneemsters (om hen ‘over de

drempel te helpen’) en bij het betrekken van familieleden

- Inzicht in de barrières die oudere migrantenvrouwen ervaren

- Doorzettingsvermogen

- Flexibiliteit om mee te bewegen met de groep

- Kennis hebben van zaken die belangrijk zijn voor oudere migranten

- Netwerk bij de organisaties en voorzieningen in de omgeving van de vrouwen of

het vermogen om in korte tijd relaties te leggen met relevante organisaties en

voorzieningen.

Kortom: Oud en wijs genoeg! zoekt duizendpoten!

Daarbij is opleidingsniveau minder relevant dan ervaring, netwerk en werkhouding.

Het zou mooi zijn als het werk door betaalde krachten gedaan kan worden, maar in

deze tijden van bezuinigingen zal dat niet altijd mogelijk zijn. Ook vrijwilligsters kunnen

dit werk doen, mits aan het profiel wordt voldaan en goede afspraken bestaan

over de aansturing en terugkoppeling.

4.3. Locatie

Bij de organisatie van de gespreksbijeenkomsten is het van belang te zoeken naar

een passende locatie. Dat kan een buurthuis of wijkcentrum zijn, maar ook een kerk

of moskee, een vrouwencentrum of een zorginstelling. De locatie dient goed en veilig

bereikbaar te zijn.

Ook is een punt van aandacht dat het de vrouwen vrij moet staan om bij de ontmoetingen

met organisaties een eigen keuze te maken. Dus wanneer gebruik gemaakt

wordt van een ruimte bij een zorginstelling moet vooraf afgesproken worden dat

(ook) andere zorginstellingen daar eventueel informatie mogen komen geven.

30 31


Hoofdstuk 5

Bouwstenen voor vervolg

Oud en wijs genoeg! heeft een stevige methodiek opgeleverd waarmee organisaties

oudere migrantenvrouwen kunnen ondersteunen om zich voor te bereiden op hun

oude dag. Inzichten en werkvormen op het gebied van empowerment, emancipatie

en intergenerationeel werken zijn met elkaar verbonden.

Organisaties in welzijn en zorg, zelforganisaties van (oudere) migranten, religieuze

organisaties kunnen aan het werk volgens de opzet van Oud en wijs genoeg! .

Input vanuit expertmeeting

Op 15 april 2013 heeft een expertmeeting plaatsgevonden. Een divers samengesteld

gezelschap van experts en betrokkenen kwam samen om kennis te nemen van de

doelstellingen, activiteiten en resultaten van het project. Vertegenwoordigers van

welzijns- en zorgorganisaties, ouderenwerk, deelgemeentepolitiek, zelforganisaties

en fondsen werden uitgenodigd om de initiatiefnemers te voorzien van ideeën om

het project te verbeteren en verder uit te rollen.

We geven hier een korte weerslag van de uiteenlopende conclusies en adviezen die

de expertmeeting opleverde.

Herkenning van de problematiek

De geschetste problematiek van de oudere migrantenvrouwen werd breed herkend.

Deze is in meer en minder schrijnende mate zichtbaar in vele migrantengemeenschappen.

Dat maakt de aanpak voor vele groepen nuttig en aantrekkelijk.

Van deze tijd

Als zeer positief werd beoordeeld dat het project niet alleen problemen benoemt,

maar ook eigen kracht stimuleert. In die zin past het uitstekend in de nieuwe visie op

zelfredzaamheid en welzijn (Wmo).

Keuzepakket

Organisaties kunnen naar keuze het volledige programma van Oud en wijs genoeg!

volgen, of een aantal onderdelen daarvan integreren in hun eigen aanpak en activiteiten.

Zo kunnen de gebruikte werkvormen ook interessant zijn in 1-op-1-contacten

in de zorg.

Aandacht voor voortraject bij instellingen

Welzijns- en zorginstellingen zouden meer moeten investeren om ‘moeilijk bereikbare’

groepen te betrekken bij hun organisatie. Als bijvoorbeeld een zorginstelling ook

zorg wil gaan bieden aan migrantenouderen, dan loont het zeer de moeite om ook

andere, minder kwetsbare ouderen, een plaats te geven. Juist ook daar is behoefte

aan kennismaking en informatie, mits gecombineerd met gastvrijheid, ruimte voor

identiteit en gericht op empowerment. Het voortraject biedt zowel kansen in toeleiding

naar zorg als in toeleiding naar welzijnsactiviteiten en vrijwilligerswerk. Oud en

wijs genoeg! is een vitaal onderdeel in een dergelijke ketenaanpak.

Basis voor actief ouder worden

Werken aan zelfvertrouwen hoort een vast onderdeel te worden van de outreachende

benadering van welzijns- en zorginstellingen. Daarmee leg je een basis voor actief

ouder worden; ook bij een groep die dat niet vanzelfsprekend in het eigen wereldbeeld

heeft. Voorlichtingsactiviteiten voor ouderen kunnen anders ingericht worden

door een betere voorbereiding en het uitgaan van de vragen van de deelnemers.

Informatievoorziening

Het geven van informatie aan oudere migranten blijft van groot belang. Zij hebben

zeker in vergelijking met van oorsprong Nederlandse ouderen minder toegang tot

informatie via reguliere kanalen als foldermateriaal, de huis-aan-huiskrant en internet.

Mondelinge informatievoorziening is nog steeds de beste manier (zo mogelijk in

eigen taal). Zeker als dat gebeurt in aansluiting op de directe behoefte, eigen vormen

van communicatie en rekening houdend met barrières die te maken hebben met

leeftijd en culturele achtergronden.

32 33


Deelneemsters als ambassadeurs

Vrouwen die eerder hebben deelgenomen aan Oud en wijs genoeg! kunnen bij

verdere uitrol ingezet worden als ambassadeurs. Niet alleen om andere vrouwen te

motiveren om mee te gaan doen, maar ook om in de nieuwe groepen te vertellen

wat bijvoorbeeld de betrokkenheid van familieleden hen heeft opgeleverd en wat ze

geleerd hebben tijdens de ontmoetingen met organisaties en voorzieningen.

Beleidmakers

Vanuit de expertmeeting werd geadviseerd om op basis van de ervaringen een advies

te schrijven voor beleidmakers. Zij hebben een rol in het faciliteren en ondersteunen

van dit soort activiteiten in het kader van het ontwikkelen en versterken van eigen

kracht.

Zorgverzekeraars

Andere bondgenoten in de verspreiding van de methodiek van Oud en wijs genoeg!

zijn wellicht te vinden bij zorgverzekeraars. Een goede voorbereiding op de oude dag

en het versterken van zelfredzaamheid kunnen noodsituaties en onnodige zorgkosten

helpen voorkomen.

En hoe zit het met de mannen

Een belangrijk advies uit de expertmeeting betrof de mannen: Neem de mannen mee

in het proces! Empowerment onder vrouwen is belangrijk, maar vervolgens moeten

ze thuis verdere stappen nemen om iets te veranderen. Binnen de Kaapverdiaanse

groepen hebben wel mannen meegedaan; in de andere groepen niet. Dat was een

bewuste keuze. Al te vaak zijn het de mannen die bepalen hoe de toekomst eruit

ziet. In Oud en wijs genoeg! waren de vrouwen eerst zelf aan zet om in een veilige

omgeving voorzichtig hun eigen toekomstwensen te formuleren. Vanuit dat versterkte

zelfbewustzijn kan dan een volgende stap gezet worden om ook de mannen te

betrekken.

Het betrekken van mannen kan verschillende invalshoeken hebben en vraagt in ieder

geval om verdere uitwerking binnen het project. Om echtgenoten te betrekken bij

het proces dat hun vrouwen binnen Oud en wijs genoeg! doormaken zal, in ieder geval

in samenspraak met de deelneemsters, gezocht moeten worden naar een aanpak

die bij hen past.

Een andere mogelijkheid is om naast vrouwengroepen ook met gemengde groepen

van start te gaan waar echtparen aan deel kunnen nemen. Ook aparte mannengroepen

zijn een optie. Want ook zij staan voor de taak om na te denken over de toekomst.

Tot slot verdient het aanbeveling om ook manieren te zoeken om de zonen bij

het proces van hun moeders en vader een plaats te geven.

Linksom of rechtsom: het betrekken van mannen vergt een nieuwe pilot, waarin

zeker aangepaste communicatie- en werkvormen moeten worden uitgetest.

34 35


Bijlage 1

Beschrijving van de pilotactiviteiten

Oud en wijs genoeg! in het kort:

- 6 groepen in drie deelgemeenten in Rotterdam: Noord, Feijenoord en Delfshaven

- Met groepen van Turkse, Marokkaanse en Kaapverdiaanse herkomst

- Deelname door 104 migrantenvrouwen van 50 jaar en ouder

- 10 oudere mannen (in de Kaapverdiaanse groepen)

- Minimaal 100 familieleden (direct en indirect)

- 60 bijeenkomsten

- Uitgevoerd tussen september 2011 en juni 2013 in twee fasen met ieder drie groepen

- Expertmeeting

- Artikel in landelijk tijdschrift Zorg en Welzijn

- Methodiekbeschrijving

Pilot

Fase 1: najaar 2011 – juli 2012

Participanten Aantal Aantal bereikte Deelgemeente

deelneemsters familieleden

Oudere vrouwen met

Deelgemeente

Marokkaanse achtergrond 21 15 Feijenoord

Oudere vrouwen en mannen 8 vrouwen, 11 Deelgemeente

met Kaapverdiaanse achtergrond 4 mannen Feijenoord

Oudere vrouwen met Turkse 13 10 Deelgemeente

achtergrond

Noord

Totaal 46 36

Pilot

Fase 2: augustus 2012 – april 2013

Participanten Aantal Aantal bereikte Deelgemeente

deelneemsters familieleden

Oudere vrouwen met 20 11 Deelgemeente

Marokkaanse achtergrond

Noord

Oude Noorden

Oudere vrouwen en mannen 15 vrouwen, 18 Deelgemeente

met Kaapverdiaanse achtergrond 5 mannen Delfshaven

Oudere vrouwen met 18 10 Deelgemeente

Turkse achtergrond

Feijenoord

Totaal 58 39

Reacties van deelneemsters

Ik schaamde me altijd dat ik zo weinig wist. Mijn man en kinderen regelen

alles. Maar in deze cursus heb ik zélf informatie gekregen en mee naar huis

genomen.

Mijn man zegt altijd: Dat begrijp jij toch niet. Met de voorlichting die we

hebben gekregen heb ik geleerd hoe het in Nederland geregeld is met de

AOW en de zorg. Ik heb meer zelfvertrouwen gekregen. Ik ben niet dom.

Ik maakte me wel zorgen. Mijn kinderen hebben het druk. Voor heel veel

dingen heb ik hen nodig, maar ik wilde ze niet teveel lastigvallen. Door de

cursus hebben we wel over de toekomst gepraat.

Ik dacht dat het heel gewoon was om alle dagen op de kleinkinderen te

passen. Maar nu durf ik wel hardop te zeggen dat ik ook wel eens tijd voor

mezelf wil hebben.

Het was echt goed in de groep. Ik hoop dat de groep verder kan gaan, want

ik keek er iedere week naar uit om de andere vrouwen weer te zien. Ik merk

dat het goed is als ik actief ben.

Reacties van dochters

Ik zie dat mijn moeder actiever wordt en meer mogelijkheden ziet.

Doordat mijn moeder nu naar deze groep gaat is ze minder afhankelijk van

mij. Ze vraagt minder aandacht.

Mijn moeder is gelukkig. En als zij gelukkig is, dan zijn wij het ook.

Mijn moeder heeft een doel, ze is bezig. Ze heeft nu andere vrouwen om zich

heen waar ze mee kan praten.

Nu heeft mijn moeder eens wat anders te vertellen. Dat is heel goed voor

haar en voor mij.

Mijn moeder is mondiger geworden.

36 37


Expertmeeting

Aan de expertmeeting op 15 april 2013 is deelgenomen door 43 experts en betrokkenen.

Zij waren afkomstig van zelforganisaties, deelgemeentebestuur, welzijnsorganisaties,

zorgorganisaties en fondsen.

Verspreiding van de resultaten

In het kader van de verspreiding van de bevindingen en resultaten van Oud en wijs

genoeg! hebben Dona Daria en NOOM de volgende activiteiten ontwikkeld:

- Communicatie via de websites van Dona Daria en NOOM

- Artikelen in de digitale nieuwsbrief van NOOM

- Artikel in Zorg en Welzijn, juni 2013, Jaargang 19, nummer 6: ‘Oud en wijs genoeg!,

Oudere migrantenvrouwen op zoek naar een eigen toekomst’

- Trainingsaanbod voor professionals en vrijwilligers in de vorm van een inspiratiebijeenkomst:

‘Hoe doe je dat: empowerment’ op 17 juni 2013 (deelname door 17

professionals en vrijwilligers)

Na afloop van het project blijft de projectleider beschikbaar voor advies. Organisaties

die belangstelling hebben voor een training kunnen zich eveneens tot haar wenden.

Bijlage 2

Informatie over de projectorganisatoren

Dona Daria

Dona Daria, Kenniscentrum Emancipatie, is hèt aanspreekpunt voor professionals, (deel)

gemeenten, zelforganisaties, vrijwilligers en geïnteresseerden die zich bezighouden met

onderwerpen rond emancipatie. Van oudsher organiseert Dona Daria cursussen, themabijeenkomsten

en workshops voor vrouwen, mannen en jongeren in een achterstandspositie.

Sinds 2012 ligt de nadruk van het werk op de overdracht van expertise aan iedereen die werkt

met groepen vrouwen, mannen en jongeren in een achterstandspositie. Daarnaast richt Dona

Daria zich op het versterken van het netwerk van organisaties in Rotterdam en daarbuiten die

zich met emancipatie bezighouden en zorgt het kenniscentrum ervoor dat emancipatie op de

politieke agenda blijft.

Bij Dona Daria wordt de volgende definitie van emancipatie gehanteerd: emancipatie is zorgen

voor dezelfde kansen, evenveel keuzevrijheid en gelijke mogelijkheden voor ontplooiing voor

mannen en vrouwen. Deze definitie legt de nadruk op gendergelijkheid. Andere kernbegrippen

zijn sociale mobiliteit en zelfredzaamheid. In de visie van Dona Daria gaat zelfredzaamheid aan

beide andere begrippen vooraf.

Emancipatie vindt plaats op verschillende niveaus: het niveau van de individu, de nabije omgeving

van dat individu (de gemeenschap) en de samenleving. Dona Daria ondersteunt emancipatie

op alle drie niveaus.

NOOM

Het NOOM is een samenwerkingsverband van landelijke organisaties van ouderen van Surinaamse,

Turkse, Marokkaanse, Chinese, Zuid-Europese, Molukse en Caribische herkomst. Het

NOOM beschikt over een uitgebreid en fijnmazig netwerk door het hele land.

Onze organisatie komt op voor de gezamenlijke belangen van de oudere migranten. De

oudere migranten kunnen via het NOOM hun perspectief op actuele ontwikkelingen naar

voren brengen en de wensen en behoeften van de achterban verwoorden. De lidorganisaties

organiseren tal van activiteiten op het gebied van lotgenotencontact, voorlichting en informatieoverdracht.

Het NOOM doet de gezamenlijke belangenbehartiging en de informatievoorziening

naar buiten toe door middel van presentaties en deelname aan congressen, klankborden

focusgroepbijeenkomsten. Veel aandacht gaat uit naar de deskundigheidsbevordering van

de vrijwilligers en het ontwikkelen van nieuwe initiatieven ten behoeve van het welzijn van

de ouderen. In de belangenbehartiging werkt het NOOM nauw samen met de andere grote

Nederlandse ouderenorganisaties.

Het NOOM is opgericht in 2007 en is in de afgelopen vijf jaar uitgegroeid tot herkenbaar

aanspreekpunt inzake oudere migranten voor de oudere migranten zelf, maar ook voor de

politiek, media, overheden en instellingen.

38

39


Colofon

Deze methodiekbeschrijving is een uitgave van

Dona Daria

Kenniscentrum Emancipatie

Gerard Scholtenstraat 129

3035 SJ Rotterdam Projectleider:

T: 010 4659296 Saadia Daouairi

W: www.donadaria.nl E: info@donadaria.nl

en

NOOM

Netwerk van Organisaties

van Oudere Migranten

Postadres:

Postbus 2069

3500 GB Utrecht Churchilllaan 11

W: www.netwerknoom.nl 3527 GV Utrecht

Bezoekadres:

Piet van Dommelenhuis, 4e etage / NVOG

Contactpersoon:

Tekst en eindredactie:

Met dank aan:

Foto’s:

Met dank aan:

Yvonne Heygele

E: heygele@netwerknoom.nl

T: 06 133 54 327

Yvonne Heygele

Saadia Daouairi

Gerda Nijssen

Celina do Patrocinio

Emel Yuce

Khadija Hammami

Samia Tamimy

Angela Dambruck

Robert de Hartogh

Tom Pilzecker (pagina 33, 38)

Zohra Forkhani

Munise Dölek

Silvia Lopez

Vormgeving:

Drukwerk:

Pressure Line, Rotterdam

Grafisch Kralingen

© juni 2013

Oud en wijs genoeg!

is mede mogelijk gemaakt door financiële bijdragen van VSBfonds, SKAN Fonds en Sint Laurensfonds

40


Gerard Scholtenstraat 129

3035 SJ Rotterdam

T: 010 4659296

W: www.donadaria.nl

Postadres:

Bezoekadres:

Postbus 2069

Piet van Dommelenhuis, 4e etage / NVOG

3500 GB Utrecht Churchilllaan 11

W: www.netwerknoom.nl 3527 GV Utrecht

More magazines by this user
Similar magazines