De Mechelse burgemeester Bart Somers is een ... - Dimension

dimension.be
  • No tags were found...

De Mechelse burgemeester Bart Somers is een ... - Dimension

STAD IN BEELD

De Mechelse burgemeester Bart

Somers is een spraakwaterval:

erudiet, begiftigd met een

duidelijk afgelijnde visie en

vooral gedreven. “Stenen

verleggen is een ding. Maar iets

verleggen in de harten en geesten

van de mensen, dat is de

ultieme doelstelling als je aan

politiek doet. Uiteraard wil ik

als burgemeester sporen nalaten.

Maar mijn voldoening haal ik

vooral uit het feit dat, volgens de

Vlaamse stadsmonitor, 15.000

Mechelaars die vroeger absoluut

niet fier waren op hun stad, dat

vandaag wel zijn.”

Bart Somers, burgemeester van Mechelen

De droom maakt veel mogelijk”

DIMENSION

18

© Studio Dann


STAD IN BEELD

In 2000 werd Bart Somers de allereerste liberale burgemeester

van Mechelen. “De stad ging toen gebukt onder een negatieve,

provincialistische kijk”, blikt hij terug. “Het grootste dorp van

Vlaanderen, dat was de gangbare visie op Mechelen.”

“Daar zijn wij met het stadsbestuur tegenin gegaan. Mechelen

is een kwetsbare stad halfweg tussen Brussel en Antwerpen, die

je niet kunt loskoppelen van een ruimer grootstedelijk geheel.

Daardoor trekt zij van nature vooral kansarme, allochtone en

oudere mensen aan. Maar zonder die groepen te verwaarlozen,

moet je ook jonge gezinnen en tweeverdieners in de stad krijgen.

Pas dan creëer je het financiële en sociale draagvlak om die

andere groepen een volwaardige plaats te geven in de maatschappij.

Om die middengroepen naar hier te krijgen, moet je

de stad op hun maat herdenken en herkneden.”

“Daarom hebben we in het beleid volop geïnvesteerd in de

publieke ruimte. Openbare ruimte, planning en stedenbouw

grijpen heel sterk in het leven van een stad in. De mensen

maken de stad, maar de stad maakt ook de mensen. Een vuile

stad met veel leegstand en een verloederde openbare ruimte

nodigt niet uit tot engagement en persoonlijke inspanningen.

Als daarentegen de stad investeert in een kwaliteitsvolle

openbare ruimte, bouwen de inwoners al snel voort op wat

hen wordt aangereikt. De vraag is dan: welk soort openbare

ruimte creëer je Kijk je uitsluitend met nostalgie terug naar

het verleden en probeer je te homogeniseren Of laat je nieuwe

architectuur de confrontatie aangaan met het bestaande

patrimonium, op zoek naar een subtiel evenwicht”

Een belangrijke vraag in een stad met een indrukwekkend

onroerend erfgoed, dat u met veel kennis en

liefde beschrijft in het boek waarin u vorig jaar uw

visie op de toekomst van Mechelen uiteenzette.

Bart Somers: “De liefde voor geschiedenis zit mij in het

bloed. Mijn grootvader schreef de eerste Nederlandstalige

stadsgids voor Brussel. Mijn vader schreef de eerste stadsgids

voor Mechelen. Zelf heb ik getwijfeld tussen studies rechten

en geschiedenis. Mijn vrouw is historica en in haar vrije tijd

stadsgids.”

De stad koestert veel respect voor ons erfgoed en beschikt

over een uitgebreide dienst Monumentenzorg. Dat maakt het

mij als burgemeester niet altijd gemakkelijk, want geregeld

zijn er discussies op het scherp van de snee, bijvoorbeeld

over de meerwaarde van een 17e eeuwse balk in een woning

“Hoewel we al 700 jaar een van de meest

verstedelijkte gebieden van Europa zijn en wij

in de middeleeuwen met onze steden daarvoor

de norm hebben gelegd, is stedelijkheid niet

de norm in de Wetstraat”

voor het stedenbouwkundig geheel. Maar zonder een alerte

dienst Monumentenzorg dreigen er zaken verloren te gaan

waar je achteraf spijt van hebt.”

“Tegelijkertijd moet je openstaan voor nieuwe architectuur.

Kijk naar het onlangs geopende Mensenrechtenmuseum van

bOb Van Reeth, naar de Lamotsite in het hart van de stad of

naar de hypermoderne skywalk op ons bekendste monument,

de Sint-Romboutstoren. Die laatste is bijna symbolisch: zonder

je geschiedenis te vergeten, kijk je toch vooral vooruit.”

In uw boek schetst u een aantal ambitieuze projecten

voor de toekomst. Een nieuwe podiumzaal en een

nieuw gerechtshof als architectonische landmarks. De

transformatie van de Vesten, zeg maar de mini-autoweg

rond de stadskern, tot een Wiener Ringstrasse vol

fietsers en wandelaars. Wonen aan het water. Nieuwe

woongebieden … Hoe realistisch is dat allemaal

Bart Somers: “Als burgemeester moet je durven dromen en

de mensen een perspectief bieden, zeker in tijden van angst en

negativisme. We zitten in een financiële crisis, maar die gaat

voorbij en Mechelen zal er nog veel langer zijn. Gezien onze

ligging tussen Brussel en Antwerpen zijn er twee mogelijkheden.

Of je wordt een banale buitenwijk met hoogstens wat

historische gebouwen, of je probeert de stad op te tillen. Voor

dat laatste heb je nood aan ideeën en perspectieven.”

“Hoe realistisch die zijn Ik zie het grootste deel werkelijkheid

worden. Vul de historische referentiepunten op of vlakbij

de Vesten aan met nieuwe landmarks, maak van die huidige

bijna-autostrade een doorwaadbare plaats en creëer aan de

andere zijde nieuwe, hedendaagse woongebieden waar we

denser en hoger bouwen, altijd met behoud van de leefbaarheid

en de kwaliteit. Want de stad barst uit haar voegen en

heeft behoefte aan nieuwe woongelegenheden. Maak ten slotte

ook de omslag naar de klimaatneutrale stad.”

Hoger bouwen: als u dat schrijft en zegt, huiveren

heel wat architecten. De historische skyline dreigt

opgeofferd te worden aan de commerce, vrezen zij.

Bart Somers: “Wij mogen inderdaad de fouten uit het verleden

niet herhalen en opnieuw Amelinckx-blokken bouwen zoals in

de jaren 1970. Maar we moeten wel beseffen dat Vlaanderen

voor een bevolkingstoename staat die het nooit heeft gekend,

tenzij misschien tijdens de industriële revolutie. Tegen 2030,

overmorgen dus, zijn we met een miljoen inwoners meer. Op

de as Brussel-Antwerpen komt er tegen dan de bevolking van

Antwerpen bij. Als we blijven bouwen zoals vandaag, ontstaat

er een grote, suburbane brij zonder natuur en open ruimte,

staan we constant in de file, swingt de kostprijs voor rioleringen,

databekabeling en dergelijke meer de pan uit, kortom, staan

we voor problemen die we onmogelijk de baas kunnen. »

DIMENSION

19


STAD IN BEELD

De jachthaven van Mechelen is in volle ontwikkeling. Aan het keerdok creëren drie torens, verbonden door een lage horizontale balk in baksteen, een

nieuwe skyline. De eerste staat er al. De werken aan het centrale ‘Miró’ gebouw, een ontwerp van ArchitectuurburO, starten dit voorjaar. De toren zal

commerciële ruimtes en 21 naar eigen wens te organiseren luxeappartementen omvatten. Een binnentuin slaat de brug met de appartementen en (zorg)

woningen die achter de torens worden gerealiseerd.

© ArchitectuurburO

De oplossing voor dat alles is de stad. Daar organiseer je veel

gemakkelijker een klimaatneutrale samenleving. Daar kun je

veel efficiënter het openbaar vervoer en andere alternatieven

voor de auto introduceren.”

De uitdaging is dat je vooral de jonge gezinnen naar de stad

moet lokken. In Mechelen lukt dat redelijk. Wij hebben een

grote instroom van twintigers, van wie een deel de stad weer

verlaat rond hun 35e. Wij krijgen dan ook eerder af te rekenen

met de gevolgen van vergroening dan van vergrijzing. Je moet

bouwen op maat van die mensen. Verkavelen zoals weleer

kan niet langer, zelfs niet als je de percelen verkleint. Dus

moet je verdicht bouwen, met behoud van de zaken die deze

mensen willen: grote buitenterrassen, een groene omgeving,

veilig bereikbare speelruimte voor de kinderen. Je moet voorzien

in parken en stadstuintjes, in een gevarieerd cultuuraanbod,

in een autoluwe binnenstad en dito wijken waar de

fiets de toon zet. Om voldoende woonaanbod te creëren, moet

je hoger bouwen, pakweg tot maximaal vijf bouwlagen. Zo

krijg je een stad op mensenmaat waar je toch meer mensen

op dezelfde oppervlakte kunt huisvesten.”

“Uiteraard zit je altijd met een spanningsveld, maar je moet

de dynamiek van de stedelijkheid voldoende ruimte gunnen.

Als de zichtlijnen van vandaag per definitie die van morgen

moeten zijn, maak je elke dynamiek vleugellam. Bij wijze

van boutade zeg ik altijd dat alle monumenten waarop wij

vandaag zo trots zijn, in hun tijd buiten de lijntjes kleurden

wat maat, cadans, ritmiek, hoogtelijnen en zichtlijnen betreft.

Alleen met de nodige durf kom je tot het Mensenrechtenmuseum,

een toren vlakbij de beschermde Dossinkazerne. De

stad is een levend weefsel, en ik zou graag zien dat zaken die

onder mijn burgemeesterschap zijn gerealiseerd, morgen tot

ons erfgoed behoren. Maar daar zit uiteraard een element

van trial and error in. Soms bega je wel eens een vergissing.

In Mechelen is er bijvoorbeeld veel controverse over de

Lamotbrug. Vormelijk is die volgens mij geslaagd, maar de

tegenstanders vinden dat ze te zwaar weegt op de bestaande

»

“Zonder een alerte dienst Monumentenzorg

dreigen er zaken verloren te gaan waar je

achteraf spijt van hebt. Maar tegelijkertijd

moet je openstaan voor nieuwe architectuur”

Op de site van de voormalige Dossinkazerne werd onlangs het nieuwe

Holocaust- en Mensenrechtenmuseum van bOb Van Reeth (awg

architecten) geopend.

Projectontwikkelaar Vlaamse Poort realiseerde ’t Spijker, een project

met 40 appartementen. Het ontwerp is van dmvA architecten.

DIMENSION

© Stijn Bollaert

© Frederik Vercruysse

21


STAD IN BEELD

zichtlijnen. Voorstanders argumenteren dan weer dat de brug

nieuwe zichtlijnen creëert. Ik zie wel dat de discussie evolueert,

meer zakelijk en objectief wordt. Tijd brengt raad, zeker”

Architecten vragen ook om een ruimer platform

dat buurtbewoners toelaat zelf initiatieven te nemen,

bijvoorbeeld om binnengebieden te ontsluiten.

Bart Somers: “Ik sta open voor alle verfrissende ideeën. Tot

nu toe hebben we ons geconcentreerd op een heraanleg van

de publieke ruimte in verloederde straten en op de aanpak

van enkele sleutelgebouwen, die voor privé-investeerders niet

rendabel te renoveren waren. Zo creëerden wij omstandigheden

die private initiatieven bevorderen. Voorstellen om

binnengebieden te ontpitten en om bijvoorbeeld extra ruimte

te creëren voor fietsenstallingen, zijn zeker welkom.”

“We bekijken ook wat wij kunnen doen via de stedelijke normen.

Zo willen wij bijvoorbeeld het verplichte aantal autostaanplaatsen

moduleren, in plaats van per definitie overal anderhalve

staanplaats op te leggen. Voor de binnenstad gaan we

na of we geen geclusterde parkeerplaatsen kunnen inplanten

aan de rand of langs een toegangsweg voor auto’s, maar altijd

binnen wandelbereik van nieuwe te ontwikkelen projecten.

Zo vermijd je dat de hele stad vol auto’s staat, wat niet te

rijmen valt met een autoluwe binnenstad. De mensen die een

woning kopen in zo’n project kunnen die plaatsen dan als

privéparking gebruiken. Momenteel toetsen we het idee af bij

enkele projectontwikkelaars, want het gaat natuurlijk om een

verregaande ingreep.”

DIMENSION

© Eurostation / Euro Immo Star

“Alleen een combinatie van meerdere sporen

kan wonen betaalbaar houden”

Het treinstation van Mechelen wordt in drie fasen omgevormd tot een multimodaal

station. De eerste fase voorziet tegen 2016 in een ondergrondse parking,

een nieuwe spoorlijn en een ontsluitingsweg. Het eigenlijke station, een ontwerp

van de Italiaanse architect Salvatore Bono, komt er tegen 2020. Dankzij de

twee voorzijdes moet het gebouw een brug vormen tussen de stad en de nieuw te

ontwikkelen wijken. Ten slotte worden tegen 2021 de pleinen heraangelegd. Voor

de integratie in de omgeving zorgt de Franse landschapsarchitect Alain Marguerit.

© Eurostation / Euro Immo Star

© Eurostation / Euro Immo Star

22


STAD IN BEELD

Mechelen wil ook een klimaatneutrale stad worden.

Bart Somers: “Die ambitie vind ik erg belangrijk. In deze

bestuursperiode gaan we dat vertalen in een concrete roadmap.

Tot nu toe bleef dat streven, zoals in andere steden, beperkt

tot verbeteringen in deeldomeinen.

De stedelijke diensten gebruiken in de binnenstad alleen nog

elektrische wagens. We leggen strengere isolatienormen op

voor woningen. We hebben overal ledverlichting geplaatst.

Hier en daar beschikken we over een paradepaardje, zoals

het administratief gebouw van Grontmij aan het station. Maar

we moeten overgaan tot een meer fundamentele aanpak. Bij

de Europese Commissie is, onder impuls van Siemens, een

dossier ingediend om in een aantal steden klimaatneutrale

projecten te realiseren: refitting van bestaande woningen,

geothermie, het gebruik van de in datacenters of andere bedrijfsactiviteiten

opgewekte warmte voor andere doeleinden. Naast

Berlijn en Krakau is Mechelen daarin de derde partner.

Doorslaggevend voor die keuze was onze centrale positie,

vlakbij Zaventem en de Commissie.” “Daarnaast bestuderen

we samen met Belgacom de mogelijkheid om het verkeer van

auto’s die in de binnenstad een parkeerplaats zoeken, sterk te

reduceren. We denken aan een app die de bovengrondse vrije

plaatsen aangeeft op je smartphone. Met Telenet willen we dan

weer nagaan of we op grote schaal een netwerk van oplaadpalen

voor elektrische auto’s en fietsen kunnen uitrollen

in de stad.”

Een ander hot item is betaalbaar wonen.

Hoe wil u een huis of appartement in Mechelen

financieel haalbaar houden voor jonge gezinnen

Bart Somers: “Alleen een combinatie van meerdere sporen

kan daartoe bijdragen. Jonge koppels die naar Mechelen

komen, worden verliefd op de Grote Markt en willen in het

groot begijnhof wonen. Dat blijkt onbetaalbaar, zodat ze uitwijken

naar de wijken vol oude arbeiderswoningen aan de

rand van de stad. Als stad zetten wij via een heraanleg van

het openbaar domein de bakens uit voor private renovatieinitiatieven.”

“Daarnaast moeten we voorzien in voldoende sociale huisvesting.

Voor de renovatie van 1.500 sociale huurwoningen

beschikken we over een budget van 180 miljoen euro, gespreid

over 10 jaar. Nieuwe sociale woningen zijn de voorbije jaren

niet gerealiseerd omdat we al met een tamelijk hoog aanbod

zaten. Bovendien zou een uitbreiding de wachtlijsten alleen

maar langer maken omdat we een aanzuigeffect zouden creëren

op mensen uit Brussel en Antwerpen, met alle nefaste gevolgen

van dien. Nu plannen we kleinschalige projecten met sociale

koop- en huurwoningen, in buurten waar er nog niet veel

zijn. Die ingrepen trachten we meteen te gebruiken als hef-

“Als we blijven bouwen zoals vandaag,

ontstaat er een grote, suburbane brij zonder

natuur en open ruimte, staan we constant

in de file, en swingt de kostprijs voor

rioleringen, databekabeling en dergelijke

meer de pan uit. De oplossing voor dat alles

is de stad”

boom om verkrotting en leegstand tegen te gaan.”

“Intussen verkennen we ook nieuwe sporen. Via aankoop,

renovatie en verkoop van woningen kunnen we een rollend

fonds organiseren. We overwegen een systeem van erfpacht,

waarbij de grond eigendom blijft van de stad.

We bekijken de mogelijkheid om in bepaalde zones huizen

met geïntegreerde studentenkamers te bouwen, zodat jonge

gezinnen extra financiële inkomsten krijgen waarmee ze hun

lening kunnen terugbetalen.

We gaan onze premies herbekijken vanuit een ecologisch standpunt.

Veel slagkracht hebben we daar niet, zodat je keuzes

moet maken en de schaarse middelen moet concentreren op

specifieke groepen, ook om een mattheus-effect te vermijden.”

“Bij dat alles mag je bepaalde andere groepen niet uit het oog

verliezen. Daar moet je soms ambitieus durven zijn. Projectontwikkelaars

kijken naar de bestaande bevolkingsgroepen

en stemmen hun aanbod daarop af. In het verleden heb ik hen

soms moeten dwingen om grotere woonunits te realiseren,

omdat wij als stad op een ander dan het bestaande publiek

mikten. Achteraf bleek dat net die grotere appartementen

het vlotst verkocht werden. Wie naar de onderkant van het

segment wil met nieuwe projecten, remmen wij af, tenzij er

strikte kwaliteitsgaranties worden geboden. Als arbeidersstad

beschikken we al over een voldoende ruim arsenaal aan

kleinere woningen.”

Mechelen kwam onlangs negatief in het nieuws met de

GAS-boetes. Een uitschuiver

Bart Somers: “Los van dat incident, dat in de media op de

spits is gedreven, moeten we er inderdaad over nadenken

waarvoor we die boetes efficiënt en meer objectief kunnen

gebruiken. Jongeren suggereren mij soms dat de boetes voor

wildplassen moeten worden geschrapt. Maar wat doe je dan

als iemand op de Grote Markt in de bloembakken staat te

plassen Er geldt bijvoorbeeld een verbod om in de parken

in de bomen te klimmen. Belachelijk, vinden velen. Maar als

er morgen een ongeluk gebeurt, moet ik mij als burgemeester

verantwoorden. De rechter zal niet lachen als blijkt dat ik van

dat klimmen niet eens een strafbaar feit heb gemaakt.”

“Het laatste dat ik wil is dat Mechelen wordt gepercipieerd

»

DIMENSION

23


STAD IN BEELD

Op de Grote Markt kocht de stad enkele vervallen panden, waarvan

een deel door dmvA architecten wordt hertekend tot een restaurant

met vergaderzalen en een skybar met uitzicht op de Sint-Romboutstoren.

© Frederik Vercruysse

als een repressieve stad. Voor een veilige stad daarentegen

teken ik wel. Wat dat betreft, zitten we goed. Als je tien jaar

geleden het thema veiligheid aansneed, reageerden mensen

al snel dat ze de straat niet meer op durfden. Vandaag

vragen ze zich af of de politie niet te veel optreedt. Ons camerasysteem

fungeert als na te volgen voorbeeld. Het is dan ook erg

efficiënt: leveranciers geven hun nummerplaat in en kunnen

probleemloos hun bestellingen afleveren. Veel makkelijker

dan paaltjes, waarvoor je een sleutel moet gaan afhalen.”

U verwijt de Vlaamse overheid een overmatige

bemoeizucht.

Bart Somers: “Het duurt inderdaad veel te lang voor je een

groot project op de rails krijgt. Debet daaraan zijn de spelregels

inzake ruimtelijke ordening. In 2000 ben ik gekozen

met een programma waarin drie nieuwe woongebieden zaten.

Het heeft bloed, zweet en tranen gekost om die projecten te

verdedigen bij de buurtbewoners. Want uiteindelijk sneuvelt

er altijd open ruimte en soms zelfs een stukje natuur.

In 2006 was er van die projecten niets in huis gekomen en kon

ik opnieuw de boer op om ze te verdedigen. In 2012 stonden

er in amper een van die drie gebieden woningen.”

“We moeten dringend uitmaken wat we willen, want tussen dit

en 15 jaar tekenen wij definitief het Vlaanderen van morgen.

Spreiden wij de bevolkingsgroei uit over het platteland of zetten

we in op stedelijkheid Vlaanderen moet dringend het decretaal

stelsel aanpassen en steden de ruimte bieden om twee tot vijf

prioritaire gebieden voor toekomstige huisvesting af te

bakenen, waar dan versnelde procedures worden toegelaten.

We zijn al 700 jaar een van de meest verstedelijkte gebieden

van Europa en hebben in de middeleeuwen met onze steden

daarvoor de norm gelegd. En toch is stedelijkheid niet de norm

in de Wetstraat. Dat heeft met een heleboel factoren te maken,

waaronder onze te kleine fusies. Gemeenten in de schaduw

van de stad hebben stuk voor stuk hun eigen cultureel

centrum of zwembad, en de autowegen zijn niet bedoeld om

mensen naar de stad te brengen, maar wel naar het platteland.

De burgemeesters van de 13 Vlaamse centrumsteden

vertegenwoordigen 1,6 van de 6 miljoen kiezers, maar vormen

een verwaarloosbare minderheid als het om mandaten gaat.”

Intussen moet u opboksen tegen het Uplace shoppingcenter

van uw goede vriend Bart Verhaeghe.

Bart Somers: “Ik heb veel bewondering voor de creatieve

ondernemerszin van Bart Verhaeghe, die ik ken uit onze gezamenlijke

studententijd. Uiteraard zie ik Uplace liever niet

komen, maar klagen helpt niet. Als zijn project er niet komt,

duiken er wel vergelijkbare plannen op elders in de buurt van

Brussel, Leuven of Antwerpen. Ik kijk daarom liever hoe ik de

kwaliteiten van het platteland in Mechelen kan introduceren

om de mensen naar hier te halen. Wat mij wel stoort, is dat

de Vlaamse overheid daar miljoenen euro’s gaat investeren

in ontsluiting en busvervoer, terwijl ze de bussen in Mechelen

en andere steden decimeert. Versterk liever de steden, is dan

mijn boodschap.”

‘Mechelen. Bouwstenen voor een betere stad’

Bart Somers - Houtekiet - ISBN 978 90 8924 226 6.

Redactie: Staf Bellens

DIMENSION

24

More magazines by this user
Similar magazines