NJB-1425

NEDERLANDS JURISTENBLAD
DE ANDERE KANT
VAN ZSM
Rechtsherstel voor Somaliërs
Sancties zonder houdbaarheidsdatum
‘Kiss of life’ voor de Grondwet
The world according to overheid.nl
P. 1664-1726 JAARGANG 89 27 JUNI 2014
25
10304677

VERMOGENSRECHT
Onder redactie van:
J.H. Nieuwenhuis
C.J.J.M. Stolker
W.L. Valk
M.H. Wissink
Boek:
ISBN 978 90 13 112894
7e druk
2.900 pagina’s
¤ 315 (incl. btw)
Online:
¤ 126 (excl. btw)
E-book:
¤ 267 (excl. btw) )
KIES UIT:
ONLINE
E-BOOK
BOEK
IN 5 TOT 10 MINUTEN TOT
DE KERN VAN DE ZAAK
Tekst & Commentaar Vermogensrecht bevat een
groot aantal Bijlagen met commentaar op relevante
richtlijnen, aanverwante verdragen, wetten en
verordeningen, welke van belang zijn voor de
vermogensrechtpraktijk én voor onroerendgoedspecialisten.
Daarnaast vindt u o.a. belangrijke
internationaal privaatrechtelijke regelingen op het
gebied van het vermogensrecht (inclusief uittreksel
uit Boek 10 BW en commentaar op het ipr-verdrag
vertegenwoordiging).
Prijswijzigingen voorbehouden. Meer informatie en bestellen op www.kluwer.nl/tekstencommentaar
TEKST & COMMENTAAR
Kunt u zonder

Inhoud
Vooraf 1224 1665
Prof. mr. T. Barkhuysen
Toetsing van procesbeslissingen
in het bestuursrecht
Focus 1225 1666
Mr. dr. P.P.J. van der Meij
De andere kant van de
ZSM-medaille
Het gebrek aan controle op beleid
en beslissingen van het Openbaar
Ministerie
Praktijk 1226 1672
Prof. mr. T.P. Spijkerboer
Rechtsherstel voor Somaliërs
Wetenschap 1227 1675
Mr. dr. W.F. van Hattum
Sancties zonder
houdbaarheidsdatum
Reactie op ‘Belangrijke
beperkingen van de gerechtelijke
onderzoekmethode’
Focus 1228 1681
Mr. K.E. Haan
M.E. de Boer
R. Dekker
Prof. mr. R. Nehmelman
Mr. J.W.C. van Rossem
M. Vetzo
De ‘kiss of life’ voor de Grondwet
Een voorstel tot aanpassing van
de wijzigingsprocedure van de
Grondwet
Opinie 1229 1685
Mr. F.J. Fernhout
The world according to
www.overheid.nl
Rubrieken
1230-1245 Rechtspraak 1687
1246 Boeken 1702
1247-1250 Tijdschriften 1703
1251-1262 Wetgeving 1707
1263-1266 Nieuws 1719
1267 Universitair nieuws 1724
1268 Personalia 1726
1269 Agenda 1726
Het nader onder zoeken
van de MOGELIJKHEID
om een ZELFSTANDIGE
TOETSING van
PROCESBESLISSINGEN
in te voeren is de MOEITE
WAARD
Pagina 1665
In de meest NEGATIEVE zin
uitgelegd is ZSM vooral een
manier om ZOVEEL mogelijk
VERDACHTEN zo efficiënt
mogelijk te BESTRAFFEN en
dan vallen maar WEINIG
zaken van de WAGEN
Pagina 1666
Omdat ASIELAANVRAGEN
worden beoordeeld naar het
MOMENT van de meest
RECENTE AANVRAAG,
betekent dat dat SOMALIËRS
die in de periode 2010-2013
TEN ONRECHTE asiel is
onthouden dat nu NIET meer
krijgen
Pagina 1673
De TBS-MAATREGEL na
vele jaren in gevangenisstraf
WIJZIGEN komt in STRIJD
met artikel 6 EVRM, de eis dat
bij the determination of the
charge, de RECHTER de straf
VASTSTELT
Pagina 1676
10304677
NEDERLANDS JURISTENBLAD
DE ANDERE KANT
VAN ZSM
Rechtsherstel voor Somaliërs
Sancties zonder houdbaarheidsdatum
‘Kiss of life’ voor de Grondwet
The world according to overheid.nl
25
P. 1664-1726 JAARGANG 89 27 JUNI 2014
Het wetsvoorstel beoogt de
WIJZIGINGSPROCEDURE
van de GRONDWET zo te
VERANDEREN dat alleen in
geval van een wijziging die aan
de ‘IDENTITEIT van het
Nederlandse constitutionele
BESTEL’ raakt, een TWEEDE
lezing nodig is
Pagina 1682
OVERHEID.NL meent het
ook BETER te WETEN dan
de wetgever en heeft steeds
haar EIGEN versies van de
Nederlandse WET op de site
geplaatst
Pagina 1685
In 2014 zijn er nog altijd
TIENDUIZENDEN kinderen
in NEDERLAND het
SLACHTOFFER van ernstige
kinderrechtenschendingen
Pagina 1719
Omslag: Ambulance © Mediscan/Corbis

NEDERLANDS JURISTENBLAD
Opgericht in 1925 Eerste redacteur J.C. van Oven
Erevoorzitter J.M. Polak
Redacteuren Tom Barkhuysen, Ybo Buruma, Coen Drion,
Ton Hartlief, Corien (J.E.J.) Prins (vz.), Taru Spronken,
Peter J. Wattel
Medewerkers Barend Barentsen, sociaal recht (socialezekerheidsrecht),
Stefaan Van den Bogaert, Europees recht,
Alex F.M. Brenninkmeijer, alternatieve geschillen -
beslechting, Wibren van der Burg, rechtsfilosofie en
rechtstheorie, G.J.M. Corstens, Europees strafrecht,
Remy Chavannes, technologie en recht, Eric Daalder,
bestuursrecht, Caroline Forder, personen-, familie- en
jeugdrecht, Janneke H. Gerards, rechten van de mens,
Ivo Giesen, burgerlijke rechtsvordering en rechts pleging,
Aart Hendriks, gezondheidsrecht, Marc Hertogh, rechtssociologie,
P.F. van der Heijden, internationaal arbeidsrecht,
C.J.H. Jansen, rechtsgeschiedenis, Piet Hein van Kempen,
straf(proces)recht, Harm-Jan de Kluiver, ondernemingsrecht,
Willemien den Ouden, bestuursrecht, Stefan Sagel,
arbeidsrecht, Nico J. Schrijver, volkenrecht en het recht der
intern. organisaties, Ben Schueler, omgevingsrecht,
Thomas Spijkerboer, migratierecht, T.F.E. Tjong Tjin Tai,
verbintenissenrecht, F.M.J. Verstijlen, zakenrecht,
Dirk J.G. Visser, auteursrecht en intellectuele eigendom,
Inge C. van der Vlies, kunst en recht, Rein Wesseling,
mededingingsrecht, Reinout Wibier, financieel recht,
Willem J. Witteveen, staatsrecht
Auteursaanwijzingen Zie www.njb.nl. Het al dan niet op
verzoek van de redactie aanbieden van artikelen impliceert
toestemming voor openbaarmaking en ver veelvoudiging
t.b.v. de elektronische ontsluiting van het NJB.
Logo Artikelen met dit logo zijn door externe peer
reviewers beoordeeld.
Citeerwijze NJB 2014/[publicatienr.], [afl.], [pag.]
Redactiebureau Bezoekadres: Lange Voorhout 84,
Den Haag, postadres: Postbus 30104, 2500 GC Den Haag,
tel. (0172) 466399, e-mail njb@kluwer.nl
Internet www.njb.nl en www.kluwer.nl
Secretaris, nieuws- en informatie-redacteur Else Lohman
Adjunct-secretaris Berber Goris
Secretariaat Nel Andrea-Lemmers
Vormgeving Colorscan bv, Voorhout, www.colorscan.nl.
Uitgever Simon van der Linde
Uitgeverij Kluwer, Postbus 23, 7400 GA Deventer.
Op alle uitgaven van Kluwer zijn de algemene leveringsvoorwaarden
van toepassing, zie www.kluwer.nl.
Abonnementenadministratie, productinformatie Kluwer
Afdeling Klantcontacten, www.kluwer.nl/klantenservice,
tel. (0570) 673 555.
Abonnementsprijs (per jaar) Tijdschrift: € 310 (incl. btw.).
NJB Online: Licentieprijs incl. eerste gebruiker € 340 (excl.
btw), extra gebruiker € 100 (excl. btw). Combinatieabonnement:
Licentieprijs incl. eerste gebruiker € 340 (excl.
btw). Prijs ieder volgende gebruiker € 100 (excl. btw). Bij
dit abonnement ontvangt u 1 tijdschrift gratis en krijgt u
toegang tot NJB Online. Zie voor details: www.njb.nl (bij
abonneren). Studenten 50% korting. Losse nummers
€ 7,50. Abonnementen kunnen op elk gewenst moment
worden aangegaan voor de duur van minimaal één jaar
vanaf de eerste levering, vooraf gefactureerd voor de volledige
periode. Abonnementen kunnen schriftelijk tot drie
maanden voor de aanvang van het nieuwe abonnementsjaar
worden opgezegd; bij niet-tijdige opzegging wordt het
abonnement automatisch met een jaar verlengd.
Gebruik persoonsgegevens Kluwer BV legt de gegevens
van abonnees vast voor de uitvoering van de (abonnements-)over
eenkomst . De gegevens kunnen door Kluwer,
of zorgvuldig geselecteerde derden, worden gebruikt om u te
informeren over relevante producten en diensten. Indien u
hier bezwaar tegen heeft, kunt u contact met ons opnemen.
Media advies/advertentiedeelname Maarten Schuttél
Capital Media Services
Staringstraat 11, 6521 AE Nijmegen
Tel. 024 - 360 77 10, mail@capitalmediaservices.nl
ISSN 0165-0483 NJB verschijnt iedere vrijdag, in juli en
augustus driewekelijks. Hoewel aan de totstandkoming van
deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de
auteur(s), redacteur(en) en uitgever(s) geen aansprakelijkheid
voor eventuele fouten en onvolkomenheden, noch
voor gevolgen hiervan. Voor zover het maken van kopieën
uit deze uitgave is toegestaan op grond van art. 16h t/m
16m Auteurswet j°. Besluit van 29 december 2008, Stb.
2008, 583, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde
vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht te
Hoofd dorp (Postbus 3051, 2130 KB).
de Tijdstroom
www.tijdstroom.nl
PROFILERING
+
NEW BUSINESS
Mr. september
Opleidingen
Recruitment
Bouwrecht
Mr. oktober
ICT
Grote kantoren vs niche kantoren
Intellectueel Eigendomsrecht (IE)
Bel: 024 - 360 77 10 óf mail:
mail@capitalmediaservices.nl

Vooraf
1224
Toetsing van procesbeslissingen in het bestuursrecht
25
Onwelgevallige procesbeslissingen zijn in het
bestuursprocesrecht niet zelfstandig aanvechtbaar.
Wanneer een bestuursrechter, bijvoor-
beeld, tegen de zin van een partij een zaak verdaagt, een
getuige niet oproept, bepaalde bewijsmiddelen niet accepteert
of een pleidooi aan het begin van de zitting niet toestaat,
kan daartegen alleen worden opgekomen in het
kader van een hoger beroep. Wanneer dergelijke beslissingen
in hoogste instantie aan de orde zijn, bestaat er in het
geheel geen rechtsmiddel (de alleen in theorie bestaande
mogelijkheid van een geslaagde civiele procedure uit
onrechtmatige rechtspraak tegen de staat en het klachtrecht
daargelaten).
Op zich valt er het nodige te zeggen voor deze
beperkte aanvechtbaarheid van procesbeslissingen. Het
zou een procedure namelijk kunnen vertragen wanneer
elke procesbeslissing zelfstandig aanvechtbaar is. Het streven
naar een snelle en efficiënte rechtsgang zou daarmee
in het gedrang kunnen komen. Dit geldt temeer nu misbruik
niet uitgesloten kan worden. Ervaringen met de wel
bestaande mogelijkheid een rechter te wraken wijzen ook
in die richting, zij het dat er wel de nodige mogelijkheden
bestaan hieraan paal en perk te stellen.
Tegelijk laat de praktijk van de afgelopen jaren – met
name sinds de invoering van de nieuwe zaaksbehandeling
– zien dat er bij partijen wel een serieuze behoefte bestaat
om procesbeslissingen te laten toetsen voordat een zaak
verder wordt behandeld. Daarvoor wordt vaak gegrepen
naar het instrument van de wraking. Gesteld wordt dan
dat als gevolg van het nemen van een bepaalde procesbeslissing
de partijdigheid van de betreffende rechter(s) is
gebleken. Zo zijn er wrakingsverzoeken ingediend vanwege
de rechterlijke beslissing: om een zitting te laten beginnen
met het stellen van vragen en niet met een pleidooi
(ECLI:NL:CRVB:2014:1518), om niet in te gaan op in een
vertrouwelijke brief neergelegde verzoeken (ECLI:NL:
RBZWB:2013:7031), het pas tijdens de zitting uitleggen
van de gang van zaken in het kader van de nieuwe zaaksbehandeling
(ECLI:NL:RBAMS:2013:8995), het verdagen
van een mondelinge behandeling (ECLI:NL:RBGRO:
2012:BY8240), de weigering van toestemming een zitting
met video op te nemen (ECLI:NL:RVS:2013BZ0709), de
beslissing om getuigen op te roepen (ECLI:NL:RBARN:
2012:BX2312), het tijdens de zitting niet ingaan op
bepaalde beroepsgronden (ECLI:NL:RBZLY:2011:BW1437),
het in het kader van de nieuwe zaaksbehandeling betrekken
van andere procedures bij de voorliggende zaak
(ECLI:NL:RBSGR:2012:BY6565) en het niet langer wachten
op een advocaat alvorens met de mondelinge behandeling
van een zaak te beginnen (ECLI:NL:RBROT:2013:CA2207).
Al deze wrakingsverzoeken zijn – vanzelfsprekend
– afgewezen. Volgens vaste jurisprudentie is het instrument
van wraking namelijk niet bedoeld als rechtsmiddel
tegen dit soort procesbeslissingen. Alleen in het hele uitzonderlijke
geval dat processuele beslissingen zo onbegrijpelijk
zijn dat daaruit een zwaarwegende aanwijzing kan
worden afgeleid voor de partijdigheid van de betrokken
rechter(s) is dat anders (ECLI:NL:RVS:2007:BA3209;
ECLI:NL:CRVB:2004:AO5507).
Toch komt de vraag op of er niet nagedacht zou moeten
worden over het mogelijk maken van een zelfstandige
toetsing van dergelijke procesbeslissingen hangende een
procedure (zie ook Koenraad & Verbeek, JB-plus 2014, p. 54
e.v.). Bij partijen blijkt er mede gelet op de hiervoor
geschetste wrakingspraktijk een behoefte aan te bestaan,
hetgeen logisch is omdat dergelijke beslissingen een
belangrijke invloed kunnen hebben op de uitkomst van
een zaak. Aan het verwijzen van deze toetsing naar het
hoger beroep kleeft het bezwaar dat er dan een instantie
‘verloren’ gaat met alle tijdverlies van dien. Daar komt bij
dat toetsing van in hoogste instantie genomen procesbeslissingen
nu helemaal niet aan de orde is. Verder heeft de
rechter in het kader van de nieuwe zaaksbehandeling een
veel grotere vrijheid gekregen om de procedure naar
eigen goeddunken in te richten (vergelijk de aanbevelingen
van het Landelijk Symposium NZB d.d. oktober 2012).
Het ligt in de lijn der verwachting dat er daardoor ook
meer discussie zal ontstaan over procesbeslissingen. Zou
deze grotere vrijheid van de rechter – die te prijzen is
omdat daarmee maatwerk kan worden geleverd – niet
gepaard moeten gaan met ruimere controlemogelijkheden
ten aanzien van diens beslissingen Daarmee zou ook
de legitimiteit van de procedure kunnen zijn gediend.
Gelet daarop is het nader onderzoeken van de mogelijkheid
om een zelfstandige toetsing van procesbeslissingen
in te voeren de moeite waard. Daarmee is niet gezegd
dat dit geen complexe afwegingen vraagt. Zo zou het
vraagstuk van misbruik om procedures te frustreren de
volle aandacht vergen. Tegelijkertijd zijn er best modaliteiten
denkbaar waarmee problemen op dit punt kunnen
worden voorkomen. Een denkrichting zou kunnen zijn het
uitbreiden van de taken van de al bestaande wrakingskamers
met de toetsing van een beperkt aantal in de wet op
te sommen procesbeslissingen (deze zou dan wrakingsen
procesinstructiekamer kunnen gaan heten). Daarbij
zou het moeten gaan om beslissingen die daadwerkelijk
de uitkomst van een procedure kunnen beïnvloeden. Dan
zou, bijvoorbeeld, wel toetsbaar zijn de beslissing een
bepaalde getuige al dan niet te horen terwijl dat niet aan
de orde zou zijn als het gaat om het niet verlenen van toestemming
om videopnamen van een zitting te maken.
Eventueel zou deze kamer ook de bevoegdheid moeten
krijgen om in het kader van de redelijke termijn instructies
te geven aan de behandelende rechter(s). Idealiter
zouden procesbeslissingen zoveel mogelijk plaatsvinden
in het kader van een regiezitting die aan het begin van
een procedure plaatsvindt en waarbij de rechter het dossier
al moet hebben bestudeerd. Ontstaat daarbij discussie
over een procesbeslissing dan zou de wrakings- en procesinstructiekamer
snel beschikbaar moeten zijn, hetgeen
overigens ook geldt bij beslissingen verderop in de procedure.
Wellicht kan deze handschoen worden opgepakt in
het kader van het KEI-project waarbij dan ook het civiele
recht zou kunnen worden betrokken.
Tom Barkhuysen
Reageer op NJBlog.nl op het Vooraf
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1665

1225
Focus
De andere kant van de
ZSM-medaille
Het gebrek aan controle op beleid en beslissingen van
het Openbaar Ministerie
Patrick van der Meij 1
De speerpunten van het ZSM-beleid zijn snelheid, daadkracht en efficiëntie. Het beleid wordt gepresenteerd
als succesverhaal in de categorieën lik-op-stuk, genoegdoening en capaciteitsbesparing. Het succes van het
beleid lijkt echter mede te zijn ingegeven door een pragmatische aanpak aan de selectietafel, door het
afhouden van effectieve rechtsbijstand en door de afwezigheid van controle door de strafrechter. Indien op
deze punten niets verandert, raakt de efficiënte en daadkrachtige ZSM-aanpak al te gemakkelijk vele burgers
die anders buiten het strafrecht, met alle bijbehorende negatieve consequenties, zouden zijn.
Inleiding
In 2012 is de ZSM-werkwijze met betrekking tot de afdoening
van strafzaken landelijk uitgerold en zijn in alle
arrondissementen ZSM-units aanwezig die dagelijks de
instroom van nieuwe strafzaken beoordelen. De afkorting
ZSM staat voor Zo Selectief, Snel, Samen, Slim, Simpel en
Samenlevingsgericht Mogelijk. 2 Het aantal strafzaken dat
langs deze weg wordt afgedaan, blijft groeien. Naar schatting
zal het in 2014 uiteindelijk gaan om 200 000 zaken. 3
Uitgangspunt bij ZSM is dat het OM en de politie na ruggespraak
met ketenpartners als de reclassering en slachtofferhulp
zo spoedig mogelijk beslissen over de afdoening
van de zaak van een aangehouden verdachte.
De ZSM-werkwijze kent ook voor verdachten positieve
effecten, althans voor de verdachten die duidelijkheid
en snelheid boven een trage afhandeling en onzekere uitkomst
verkiezen. 4 Het is alleen de vraag of de meeste
verdachten wel kunnen overzien welke weerslag een snelle
afhandeling kan hebben in de toekomst. Het beeld van
de mondige burger uit de 21ste eeuw wordt juist voor het
strafrecht gelogenstraft door de ervaring dat de meeste
verdachten niet-mondig en zelfs ronduit kwetsbaar zijn
(beperkte verstandelijke vermogens, verslaafden, veelplegers,
vreemdelingen). 5 Het uitgangspunt van ZSM dat
meer dan voorheen een bewustere keuze wordt gemaakt
om het strafrecht al dan niet toe te passen, 6 impliceert
echter dat ook voor die kwetsbaren een zorgvuldige afweging
kan worden gemaakt. ZSM faciliteert weliswaar dat
meer zaken kunnen worden beoordeeld, maar ook dat
meer zaken van de wagen afvallen door alternatieve oplossingen
als buurtbemiddeling of mediation.
Toch wordt vanuit het OM ook erkend dat bij een al
te grote toestroom van zaken wel wordt teruggegrepen op
de traditionele werkwijze waardoor de beoogde selectiviteit
die ZSM kenmerkt, onder druk komt te staan. Dit leidt
ertoe dat juist meer zaken via het strafrecht worden afgedaan.
7 Als daarbij wordt betrokken dat de ZSM-werkwijze
tot op heden steeds de nodige drukte met zich heeft
gebracht en sterker nog: lijkt te zijn ingericht op het genereren
van zoveel mogelijk drukte, boet het genoemde uitgangspunt
aanzienlijk aan kracht in. In de meest negatieve
zin uitgelegd is ZSM vooral een manier om zoveel
mogelijk verdachten zo efficiënt mogelijk te bestraffen en
dan vallen maar weinig zaken van de wagen. Onderbezetting
op de ZSM-units kan voorts bijdragen aan het noodgedwongen
teruggrijpen op de klassieke strafrechtelijke
afdoening: nuance en creativiteit vergen tijd.
In deze bijdrage wordt ten eerste geschetst welke
afdoeningsmodaliteiten de officier van justitie ter
beschikking staan in het kader van de ZSM-werkwijze en
de respectieve gevolgen voor een verdachte. Vervolgens
wordt iets dieper ingegaan op de haken en ogen aan de
ZSM-werkwijze. Aan de hand van een schets van de ZSMbeslissingen
in combinatie met de beperkingen van de
strafrechtspraktijk, wordt geïllustreerd dat een snelle,
efficiënte afdoening zeker niet in het belang van een verdachte
hoeft te zijn. Daaruit volgt de noodzaak van meer
controlemogelijkheden ten aanzien van het beleid en de
beslissingen van de officier van justitie.
Het selectief afdoen van strafzaken
De officier van justitie, die in het Nederlandse strafproces
belast is met het nemen van de vervolgingsbeslissing met
inachtneming van het opportuniteitsbeginsel, heeft in het
kader van ZSM een groot arsenaal aan afdoeningsmogelijkheden.
Hij kan in de eerste plaats op gronden aan het
1666 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

algemeen belang ontleend, beslissen af te zien van
vervolging en de zaak te seponeren, al dan niet onder
voorwaarden. Op dat moment worden geen consequenties
verbonden aan een geconstateerde wetsovertreding. In dit
verband staat de officier van justitie een groot aantal
sepotcodes ter beschikking, uiteenlopend van technische
sepots indien iemand ten onrechte als verdachte is aangemerkt
(code 01) of indien het bewijs ontbreekt (code 02),
tot beleidssepots indien sprake is van een gering feit of
een gering aandeel in het feit (code 40 respectievelijk 41)
of indien de verhouding tot de benadeelde is geregeld
(code 70). 8 Hoewel het verschil in betekenis van de diverse
sepotcodes soms klein lijkt, kunnen wel degelijk verstrekkende
nadelige gevolgen kleven aan net de ‘verkeerde’
sepotcode. Dit is niet alleen het geval in verband met de
latere waardering van de justitiële documentatie van een
verdachte, maar bijvoorbeeld ook bij het verkrijgen van
een visum voor de Verenigde Staten.
De officier van justitie kan de strafzaak tegen een
verdachte uiteraard ook doorzetten, door over te gaan tot
dagvaarden of te besluiten de zaak buitengerechtelijk af te
doen. Het dagvaarden brengt met zich dat een strafrechter
bij de zaak wordt betrokken die uiteindelijk vonnis zal wijzen.
De officier van justitie kiest ingegeven door de ernst
en de complexiteit van de zaak en door afwegingen rondom
de hoogte van de te vorderen gevangenisstraf voor het
aanbrengen van de zaak bij de meervoudige kamer dan wel
bij de politierechter. Het aanbrengen van eenvoudige zaken
met relatief lage strafeisen bij de politierechter zorgt voor
weer een keuzemoment: gaat de zaak naar een ‘normale’
politierechterzitting gepland over enkele weken, maanden
of zelfs meer dan een jaar nadien; komt de zaak in aanmerking
voor snelrecht, waarbij de zitting plaatsvindt tijdens
de bewaring; of is het zelfs een supersnelrechtzaak waarbij
de zaak nog binnen de termijn van de inverzekeringstelling
kan worden berecht Het merendeel van deze beslissingen
omtrent het dagvaarden van eenvoudige zaken wordt eveneens
aan de ZSM-selectietafel genomen.
De belangrijkste afdoeningsmogelijkheden aan de
selectietafel betreffen die van de buitengerechtelijke
afdoening. De officier van justitie kan eenvoudige zaken
in plaats van aan de rechter voorleggen, zelfstandig
afdoen. De buitengerechtelijke afdoening bestaat op dit
moment nog in twee vormen, te weten in de transactie en
de strafbeschikking. Deze modaliteiten zijn tot op zekere
hoogte complementair omdat door de wetgever is bepaald
dat de strafbeschikking gefaseerd wordt ingevoerd (met
steeds een aanvulling van de strafbare feiten waarvoor die
kan worden uitgevaardigd) met als uiteindelijke doel de
vervanging van de transactie. 9 Toch is het mogelijk dat
voor een bepaald strafbaar feit alsnog een keuze gemaakt
mag worden tussen de transactie en de strafbeschikking,
bijvoorbeeld bij het bestaan van contra-indicaties 10 tegen
de strafbeschikking of omdat met een strafbeschikking
anders dan bij een transactie nog niet alle sancties kunnen
worden opgelegd waarin de wet voorziet. 11 Ook de
keuze tussen strafbeschikking of transactie ligt als beslispunt
op de selectietafel. Indien de verdachte een taakstraf
aangeboden krijgt, volgt doorgaans een TOM-zitting waarop
de parketsecretaris het aanbod afhandelt. Hier komt
evenmin een rechter aan te pas.
Hoewel de ene modaliteit tegen de andere wordt
ingewisseld, verschillen de aard en consequenties van de
strafbeschikking aanzienlijk van die van de transactie. Het
aanvaarden van een transactie komt feitelijk neer op het
afkopen of afwenden van een strafrechtelijke vervolging. Er
is dan geen vaststelling van schuld door de strafrechter,
waardoor als het ware nooit komt vast te staan dat de verdachte
daadwerkelijk het strafbare feit heeft gepleegd.
Indien de verdachte het transactieaanbod afwijst, dient het
OM actie te ondernemen om de zaak alsnog voor de rechter
te krijgen. Het direct betalen van een transactie betekent
dat het feit onherroepelijk is afgedaan en dat geen
rechtsmiddel meer kan worden ingesteld. Het uitvaardigen
van een strafbeschikking is daarentegen wel een daad van
vervolging. De straf in de beschikking behoeft in beginsel
geen aanvaarding, die wordt gewoonweg opgelegd, met
dien verstande dat ten aanzien van enkele sancties afhankelijk
van aard en hoogte een plicht tot horen van de verdachte
geldt (artikel 257c Sv). De officier van justitie stelt
met de strafbeschikking de schuld van de verdachte vast.
De bestrafte heeft door de bank genomen twee weken de
tijd om verzet tegen de strafbeschikking te doen, waarbij
het laten verstrijken van die termijn ervoor zorgt dat die
strafrechtelijk onherroepelijk is geworden.
Van de piketadvocaat wordt verwacht dat hij dit hele
scala aan afdoeningsmodaliteiten tijdens de consultatieronde
meegeeft aan zijn cliënt, aangezien hij niet weet welke
weg de officier van justitie zal bewandelen en zelfs niet
weet of het wel om een strafbaar feit gaat en wat de bijzonderheden
van de zaak zijn. De gedachte dat de piketadvocaat
als enige echt toegang heeft tot de aangehouden
verdachte en rechtstreeks zijn informatie kan krijgen van
de direct betrokkene, miskent dat de verdachte mogelijk
niet betrokken is geweest bij het feit, dat hij onder invloed
kan zijn of overweldigd door zijn verblijf op het politiebureau,
of dat hij anderszins redenen heeft ook tegen zijn
advocaat te zwijgen en de waarheid te verdraaien.
Kanttekeningen bij de korte klap
De kern van de overstap van transactie naar strafbeschikking
is de aanpassing van de grondslag van de buitengerechtelijke
afdoening: ‘[De strafbeschikking] strekt niet tot
voorkoming van vervolging maar is een vorm waarin het
Auteur
Noten
2. Zie onder meer het Jaarbericht OM 2011
en www.om.nl/onderwerpen/
zsm/@158586/factsheet-zsm/ (laatstelijk
bezocht op 16 juni 2014). Zie voor de
nadere invulling van de verschillende S-en J.
Bac en M. Vink, ‘ZSM, Zo selectief mogelijk…
Triage in de strafrechtsketen’, Proces
2014/1, p. 80-81.
2012, 26859.
1. Mr. dr. P.P.J. van der Meij is strafrechtadvocaat
bij Cleerdin & Hamer Advocaten
te Amsterdam en is tevens als research
fellow verbonden aan het Instituut voor
Strafrecht & Criminologie van de Faculteit
Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden.
Met dank aan mr. L.M. Hartjes.
3. J. Bac en M. Vink, a.w., p. 84.
9. Aanwijzing OM-Afdoening, Stcrt. 2013,
33003.
10. Aanwijzing OM-Afdoening, Stcrt. 2013,
33003, p. 1 en Bijlage 1A en 1B.
11. Aanwijzing OM-Afdoening, Stcrt. 2013,
33003, p. 2.
4. I. van den Brûle, ‘Gezocht: rol voor de
advocatuur bij ZSM’, Proces 2014/1, p. 92.
5. I. van den Brûle, a.w., p. 92.
6. J. Bac en M. Vink, a.w., p. 83.
7. J. Bac en M. Vink, a.w., p. 85.
8. Aanwijzing gebruik sepotgronden, Stcrt.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1667

Focus
Het oplossen van een verstopping door het creëren van meer
capaciteit zal ruimte scheppen voor nieuwe vraag, waardoor de
hypertrofie weer toeneemt en opnieuw verstopping ontstaat
1668 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

OM de zaak kan vervolgen en bestraffen. Daarmee komt
de strafbeschikking, wat haar rechtskarakter betreft, meer
overeen met een rechterlijke veroordeling.’ 12 Al ten tijde
van de parlementaire behandeling zijn principiële kanttekeningen
geplaatst bij de aard en implicaties van de
strafbeschikking. 13 Die kanttekeningen zien onder meer
op het feit dat de strafbeschikking het gehele proces van
opsporing-vervolging-berechting-executie exclusief in
handen legt van het OM, zonder dat is voorzien in een
controle door de strafrechter of een raadsman.
Die kanttekeningen strekken zich eveneens uit tot de
selectietafel, bijvoorbeeld als daarbij wordt betrokken dat
het voor een verdachte wel degelijk uitmaakt of hij een
transactie krijgt aangeboden of een strafbeschikking
krijgt uitgevaardigd. De wetgever heeft echter expliciet
overwogen dat de Richtlijnen van het OM met betrekking
tot de wijze van afdoening er niet toe strekken de belangen
van de verdachte te beschermen. ‘[De Richtlijnen] faciliteren
de overgang van het ene naar het andere systeem;
een overgang die noodzakelijkerwijs enige ongelijkheid in
behandeling met zich brengt. Een verweer met de strekking
dat een transactie had moeten worden aangeboden,
en dat niet een strafbeschikking had moeten worden uitgevaardigd,
heeft dan ook geen kans van slagen.’ 14
Het beknopte overzicht van de keuzes die worden
gemaakt aan de selectietafel en de schets van het verschil
in consequenties voor de verdachte, maken duidelijk dat
met de snelle, daadkrachtige en efficiënte afdoening grote
belangen gemoeid zijn, ook al gaat het om relatief eenvoudige
zaken. Belangen die verband houden met de toekomst
van de verdachte na de afdoening, zoals bij het aanvragen
van een VOG, bij het verlenen en controleren van
vergunningen in het kader van de Wet Bibob of bij een
eventuele ongewenstverklaring in het kader van de Vreemdelingenwet.
Er kan met recht worden getwijfeld of al deze
belangen bij de verdachten bekend zijn en of die bij de korte
klap aan de selectietafel worden meegewogen. De drukte
is immers ongekend: volgens twitterberichten worden
op een doordeweekse dag wel 70 zaken beoordeeld. 15
Het sneller en gemakkelijker afdoen van eenvoudige
strafzaken heeft voorts als effect dat meer zaken kunnen
worden afgedaan. Het vrijkomen van capaciteit in de
handhaving als gevolg van ver doorgevoerde efficiëntie,
kan betekenen dat de ontstane ruimte wordt opgevuld
met strafzaken die anders vanwege capaciteitsproblemen
niet zouden zijn opgepakt. Hoewel deze ontwikkeling vanuit
de handhavingsgedachte positief is, draagt die ook het
risico in zich dat ‘flutzaken’ ineens binnen het bereik van
een strafrechtelijke afdoening vallen. 16 Daar komt bij dat
vanaf het moment dat het OM - halverwege de jaren tachtig
- beleid is gaan voeren, de vraag naar meer efficiëntie
nooit is afgenomen en het handhavingsapparaat nooit
toegerust is geweest op de niet-aflatende stroom aan
zaken. Anders gezegd: het oplossen van een verstopping
door het creëren van meer capaciteit zal ruimte scheppen
voor nieuwe vraag, waardoor de hypertrofie weer toeneemt
en opnieuw verstopping ontstaat. 17
De vraag dringt zich op hoe de belangen aan de
selectietafel of in de fase daarna worden gewaarborgd, als
een burger vanwege ZSM eerder dan voorheen in aanraking
kan komen met justitie en de gevolgen steeds verstrekkender
worden. Aanvankelijk stelde het OM zich op
het standpunt dat juist de officier van justitie vanuit zijn
magistratelijke hoedanigheid goed in staat zou zijn de
belangen van de verdachte te wegen. 18 Naast de zaaksorientatie
van de officier van justitie (goed, snel en efficiënt
afdoen) waarin diens magistratelijkheid zou kunnen worden
getoond, benadrukt het OM juist in het beleidsstuk
‘Perspectief op 2015’ dat de officier van justitie zich ook
steeds meer zal oriënteren op zijn omgeving (sturen op
instroom en selectiviteit). In die omgevingsoriëntatie
functioneert de officier van justitie als gelijkwaardige
partner die zich wil openstellen voor de belangen van de
ketenpartners en zich door de prioriteiten en strategieën
Hoe verenigt of verbindt de officier
van justitie zijn rol als magistraat
met zijn rol als ‘netwerkspeler’
van die ketenpartners laat beïnvloeden. 19 Hoe verenigt of
verbindt de officier van justitie zijn rol als magistraat met
zijn rol als ‘netwerkspeler’ 20 ‘De officier van justitie opereert
letterlijk op het politiebureau […]. De vraag is hoe
binnen deze setting, waarin de officier van justitie dicht
op het vuur van de opsporing zit, kan worden gewaarborgd
dat met voldoende kritische distantie magistratelijke
afdoeningsbeslissingen kunnen worden genomen.’ 21
Het aannemen van magistratelijkheid van de officier van
justitie als vaststaand gegeven bij intensieve beleidsvoering
door het OM is mijns inziens misplaatst.
De rol van de raadsman in de ZSM-praktijk
Inmiddels lijkt ook het OM te zijn doordrongen van de
noodzaak de advocatuur bij ZSM te betrekken. 22 Over de rol
12. Kamerstukken II 2004/05, 29849, 3, p.
13.
13. Zie voor kritiek op de strafbeschikking
in het kader van ZSM N.J.M. Kwakman,
‘Snelrecht en de ZSM-aanpak’, DD
2013/17.
14. Kamerstukken II 2004/05, 29849, 3, p.
88 (MvT bij de Wet OM-afdoening).
15. Zie het bericht van woensdag 16 oktober
2013 (@ZSMNoordNL). Het aantal van
70 zaken op een woensdag steekt af tegen
de schets van Bac en Vink, a.w., p. 85: ‘Op
een gemiddelde zaterdag of zondag passeren
vele tientallen zaken.’
16. Y. Buruma, ‘Flutzaken, een pleidooi
voor rechterlijke toetsing van vervolgingsbeslissingen’,
DD 2006/22.
lijk beleid’, Rechtsstaat en sturing, Zwolle:
1987, p. 54.
18. Zie hierover I. van den Brûle, a.w., p.
90.
19. Zie het beleidsstuk Perspectief op
2015. Een zichtbaar, merkbaar en kenbaar
Openbaar Ministerie, p. 4. (http://www.
om.nl/actueel/@157877/perspectief-2015/
(laatstelijk bezocht op 16 juni 2014)).
20. J.H. Crijns, F.P. Ölçer en G.K. Schoep,
‘De officier van justitie van de 21ste eeuw’,
in: Roosachtig Strafrecht, Deventer: Kluwer
2013, p. 158.
21. J.H. Crijns, F.P. Ölçer en G.K.
Schoep,a.w., p. 164.
22. J.J.A. Lucas, ‘ZSM – een huis dat samen
gebouwd wordt, staat steviger’, Strafblad
2013, p. 282 e.v.
17. Vergelijk A.C. ’t Hart reeds in 1987 ten
aanzien van het beleid dat het OM destijds
voerde in ‘Instrumentalisme en strafrechte-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1669

Focus
van de raadsman is echter bepaald nog niet nagedacht, laat
staan dat die is opgenomen in de ZSM-werkwijze. Het kaatsen
van de bal vanuit het OM dat het de advocatuur vrijstaat
mee te denken over de eigen rol binnen ZSM, getuigt
niet van realiteitszin. Het zijn de wetgever en beleidsmakers
die de effectieve rechtsbijstand in het strafproces dienen
te waarborgen en te organiseren, en het is aan de
advocatuur om daar vervolgens uitvoering aan te geven.
Omdat het bij ZSM doorgaans gaat om zaken waarin de
verdachte afstand kan doen van het consultatierecht en hij
pas bij een eventuele inverzekeringstelling de mogelijkheid
van een piketadvocaat opnieuw krijgt voorgelegd, waarbij
geldt dat die inverzekeringstelling door de geboekte tijdwinst
vaak niet eens aan de orde is, is een voorlichting van
een verdachte door een raadsman ten aanzien van de
afdoening van de zaak gemakkelijk te omzeilen. Oftewel:
ZSM is het perfecte antwoord van het OM op Salduz. 23
De onbestemde rol van de strafrechtadvocaat binnen
ZSM miskent dat aan de selectietafel diverse essentiële
beslissingen worden genomen waarbij de belangen van de
verdachte in het geding zijn en waarop van de kant van
de verdediging invloed behoort te worden uitgeoefend.
Het is onzinnig te veronderstellen dat een verdachte zonder
raadsman zijn belangen kan overzien en weet hoe en
wanneer hij de zaak in zijn belang kan bijsturen. De afwezigheid
van de raadsman kan grote schade toebrengen
aan de belangen van de verdachte. Niet voor niets spreekt
de Commissie Innovatie Strafrechtadvocatuur van ‘een
leemte in de rechtshulp’. 24
Bac en Vink beschrijven de essentiële beslissingen
die door de officier van justitie aan de selectietafel worden
genomen. 25 In de eerste plaats dient de strafrechtelijke
basis te worden vastgesteld: is er een strafbaar feit, is er
genoeg bewijs en is de verdachte strafbaar Ten tweede zal
worden beslist over de route van de zaak (binnen of buiten
het strafrecht, buitengerechtelijk of naar de rechter).
Een volgende beslissing die zou worden genomen is die
met betrekking tot de wenselijkheid de zaak snel of langzaam
af te doen. Aan de selectietafel wordt tot slot ook
gekeken naar eventuele voorlopige maatregelen, zoals het
contactverbod.
Dit redelijk overzichtelijke beslismodel leidt af van
het feit dat de meeste van die beslissingen niet zo gemakkelijk
kunnen worden genomen. Bovendien zijn sommige
van die beslissingen niet eens aan de officier van justitie.
Zo komt de vraag naar de wenselijkheid van de snelheid
van de afdoening als gekunsteld voor. Binnen ZSM zal de
officier van justitie alle zaken snel willen afdoen en niet
snel kiezen voor een inefficiënte langzame afdoening.
Bovendien is de snelheid van de procedure vaak ironisch
Capaciteit om die overvloed aan
strafzaken daadkrachtig op te
pakken is er nu al niet en met de
aangekondigde bezuinigingen zal
dat niet veranderen
genoeg afhankelijk van factoren die buiten de beschikkingsmacht
van de officier van justitie liggen. Elke advocaat
weet dat indien wordt besloten tot dagvaarden en
zich geen (super)snelrecht aandient, de zaak bij het OM op
de plank komt te liggen. Capaciteit om die overvloed aan
strafzaken daadkrachtig op te pakken is er nu al niet en
met de aangekondigde bezuinigingen zal dat niet
veranderen. In dat verband kan het pleidooi vanuit de
advocatuur om de parketsecretaris te behouden voor de
strafrechtspraktijk, hier als ingelast worden beschouwd. 26
Juist in het allereerste begin van het onderzoek is het
vaak lastig in te schatten hoeveel bewijs er tegen de verdachte
ligt. In die fase is immers nog niets op schrift
gesteld, laat staan dat een dossier over de strafzaak is
samengesteld. Hoe voortvarend een zaak ook wordt opgepakt,
er kan niet worden voorbijgegaan aan de omstandigheid
dat het Nederlandse strafproces in belangrijke mate
steunt op processen-verbaal. Het is wat mij betreft feitelijk
onmogelijk een beoordeling te maken of er genoeg wettig
en overtuigend bewijs is als dat niet naar voren komt uit
het dossier. Bovendien is dat een beslissing waartoe de
strafrechter het best is uitgerust, in plaats van de officier
van justitie die gevoed door de mondelinge overdracht
vanuit het politieapparaat wel aanneemt dat er genoeg
ligt tegen de verdachte. Het is opmerkelijk dat vanuit het
OM de bereidheid bestaat een beslissing te nemen puur
op mondelinge informatie die vanwege de drukte en
hectiek snel wordt gegeven. Een belangrijk struikelpunt in
dezen is het recht van de verdediging op kennisneming
van de processtukken (artikel 30 Sv), welk recht in elk
geval bestaat na het eerste verhoor van de aangehouden
verdachte. 27 Zelfs indien de raadsman een ingang heeft bij
de organisatie van het OM (de zogenoemde servicepunten)
duurt het na de ontvangstbevestiging op z’n minst enkele
weken voordat het dossier wordt verstrekt.
Het beslismoment rondom de juiste kwalificatie van
het strafbare feit is ronduit intrigerend. De praktijk leert
namelijk dat in het vroege stadium van het onderzoek de
verdenking door de politie – dezelfde verbalisanten die
ook de mondelinge overdracht van het bewijs faciliteren –
doorgaans bij voorkeur zo zwaar mogelijk wordt aangezet
met het oog op de eventuele noodzaak de verdachte aan
de voorlopige hechtenis te onderwerpen. Dit wordt ook
door Bac en Vink erkend: ‘Een poging tot doodslag is soms
niet meer dan een eenvoudige mishandeling.’ 28 In de normale
gang van het strafproces is het de raadsman die de
tenlastelegging tracht te nuanceren, bijvoorbeeld al in de
fase van de gevangenhouding in een uiterste poging de
gemakkelijk toegepaste voorlopige hechtenis te doen
opheffen of schorsen. Het valt mij op hoe stellig de officier
van justitie in de meeste raadkamerprocedures zich
hard blijft maken voor de gehele tenlastelegging. Het
komt bovendien maar weinig voor dat voorafgaand aan
de inhoudelijke behandeling door de officier van justitie
wordt geschrapt in die tenlastelegging. Het is met deze
ervaring in het achterhoofd mijns inziens gevaarlijk erop
te vertrouwen dat aan de drukke selectietafel wel veel
gelegenheid en bereidwilligheid bestaan tot overdenking
en nuancering van de kwalificatie.
De kanttekeningen bij het ZSM-beslismodel mogen
duidelijk maken dat vanuit de advocatuur in elk geval
geen behoefte bestaat aan de selectietafel aan te schuiven.
1670 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

ZSM kan wel degelijk van meerwaarde zijn voor de verdediging,
indien de officier van justitie eenmaal goed bereikbaar
is voor de raadsman en hij de kanttekeningen bij de
gang van zaken of bij de inhoud van de strafzaak kenbaar
kan maken. Daarvoor geldt wel dat ZSM geen noodzakelijke
voorwaarde is voor overleg tussen OM en verdediging.
Communicatie is altijd mogelijk geweest, als maar duidelijk
was welke officier van justitie kon worden gebeld. Zo
bezien, met alle hierboven genoemde bezwaren, is er geen
rol weggelegd voor de raadsman, laat staan als een van de
ketenpartners van het OM binnen ZSM. ‘De strafrechtadvocatuur
[moet] aan deze werkwijze geen schijn van
legitimiteit geven door bijvoorbeeld aan de ZSM-afdoeningstafel
plaats te nemen of door informatie in het
kader van een videoconsult te verstrekken.’ 29
Uitleiding
De vraag rest nu op welke wijze de beslissingen en het
beleid van het OM het beste kunnen worden gecontroleerd.
Door de achterstand in informatie en zijn verantwoordelijkheid
naar zijn cliënt toe om niet klakkeloos aan
te nemen wat vanuit justitie over de verdachte en diens
zaak mondeling wordt overgebracht, kan de advocaat zijn
cliënt eigenlijk slechts adviseren de transactie niet te aanvaarden,
zich tegen de strafbeschikking te verzetten en
niet akkoord te gaan met supersnelrecht of snelrecht. Dit
mag niet worden versleten voor onbereidwilligheid mee
te werken aan een efficiënte afdoening in het belang van
cliënt, omdat juist die belangen niet zijn te toetsen op het
moment kort na de aanhouding.
De grote afwezige in deze snelkookpan van beslismomenten
is – gelukkig – de rechter. Dit terwijl vanuit het OM
juist gemakkelijk wordt gedreigd met de gang naar de
rechter in die zin dat bij het afwijzen van het transactievoorstel
wordt voorspeld dat later op zitting een hogere
taakstraf zal worden geëist. De ervaring leert echter dat
indien de zaak eenmaal op zitting staat de rechter juist
vanwege het tijdsverloop en andere nuancerende factoren
al snel geneigd is de uiteindelijke straf naar beneden bij te
stellen. Veel van de zaken die echter buitengerechtelijk worden
afgedaan, halen nooit de zittingszaal omdat de transactie
al is voldaan of omdat het verzet te laat is ingesteld.
Indien de rechter uiteindelijk wel de zaak krijgt te
beoordelen (na afwijzing van het aanbod of gedaan verzet),
is het wat mij betreft geboden dat deze veel indringender
dan tot op heden het geval is geweest, zal toetsen
of de aan de selectietafel genomen beslissingen wel juist
zijn. Hoewel van oudsher de rechter met het oog op het
opportuniteitsbeginsel en de magistratelijkheid van het
OM de uiterste terughoudendheid betracht in de beoordeling
van de vervolgingsbeslissing, ben ik van mening dat
het wellicht meest intensieve en alomvattende beleid van
het OM sinds de historie van ons strafproces ook een verschuiving
op dit punt rechtvaardigt. De stand van de jurisprudentie
van de Hoge Raad houdt dit vooralsnog tegen, 30
maar in elk geval één van de raadsheren lijkt hiervoor te
voelen. 31 Het is immers geen rare gedachte dat bij een
vastomlijnd beleid dat voortvloeit uit talrijke onderling
consistente richtlijnen, aanwijzingen en beleidsstukken,
de verdachte daadwerkelijk het vertrouwen kan ontlenen
dat zijn zaak niet of anders wordt vervolgd. De gedachte
dat de officier van justitie te allen tijde bepaalt hoe een
strafzaak afloopt is op sommige punten zelfs in de wet al
losgelaten, als wordt bedacht dat de rechter-commissaris
de officier van justitie een uiterste termijn voor de opsporing
kan stellen en zelfs het einde van de zaak in gang
kan zetten (artikel 180 Sv).
Wat mij betreft dient de rechter de terughoudendheid
in de toets van het vervolgingsbeleid van het OM los
te laten, zelfs met in het achterhoofd de jurisprudentie
van de Hoge Raad. De feitenrechter heeft zijn eigen verantwoordelijkheid
en daarbij hoort ook de beantwoording
van de vraag of een strafzaak wel echt een strafzaak is. Dit
wringt des te meer nu het OM door de ZSM-werkwijze
meer zaken kan afdoen en zo ook de allerlichtste zaken
binnen het bereik van het strafrecht komen, met alle consequenties
van dien. Er zijn reeds voorbeelden te noemen
uit de feitenrechtspraak waarbij de rechter goed gemotiveerd
zijn weg zoekt in de beperkte mogelijkheden die de
Hoge Raad-jurisprudentie biedt. 32 Ik durf zelfs te bepleiten
dat de politierechters zich heel wat meer ruimte kunnen
permitteren, omdat de kans dat een beslissing op een verzet
tegen een strafbeschikking ooit de cassatiefase haalt,
erg klein is. Wellicht dat aan de hand van de feitenrechtspraak
duidelijk kan worden welke zaken nu echt ‘flutzaken’
zijn. De officier van justitie kan dat dan weer
meenemen bij zijn beoordeling van de stortvloed aan
nieuwe zaken op de selectietafel.
Wellicht dat aan de hand van de
feitenrechtspraak duidelijk kan
worden welke zaken nu echt
‘flutzaken’ zijn
23. Aldus I. van den Brûle, a.w., p. 93.
27. En vaak eerder: ‘In de praktijk [vinden
geregeld onderzoeken plaats] waarbij de
verdachte pas laat in het onderzoekstraject
wordt verhoord, terwijl hij veel eerder weet
of vermoedt dat hij als verdachte wordt
aangemerkt. […] Voor dit soort gevallen is
het alleszins redelijk dat de verdachte, nog
voordat hij als zodanig voor de eerste keer
wordt verhoord, inzage kan krijgen in het
procesdossier’, aldus de minister in Kamerstukken
II, 32468, 3, p. 20-21.
30. HR 6 november 2012,
ECLI:NL:HR:2012:BX4280, NJ 2013/109.
24. Zie het rapport Herbezinning op de rol
van de raadsman in de voorfase van het
strafproces, Den Haag 2012.
31. Zie Y. Buruma, a.w.
28. J. Bac en M. Vink, a.w., p. 83.
32. Zie bijvoorbeeld
ECLI:NL:GHARL:2013:5945 of het ronduit
schrijnende ECLI:NL:GHARL:2013:BZ4908.
25. J. Bac en M. Vink, a.w., p. 82.
29. A.A. Franken en P.T.C. van Kampen,
‘Een herbezinning op de rol van de raadsman
in het vooronderzoek’, in: Roosachtig
strafrecht, Deventer: Kluwer 2013, p. 245.
26. Zie het blog Red de parketsecretaris! op
www.janvlug.com/151 (laatstelijk bezocht
op 16 juni 2014).
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1671

1226
Praktijk
Rechtsherstel voor
Somaliërs
Thomas Spijkerboer 1
Momenteel verblijven enige honderden Somaliërs in Nederland die tussen december 2010 en 2013 ten
onrechte geen asiel in Nederland hebben gekregen. Hoe kan dit worden rechtgezet
Het argument
Van december 2010 tot februari 2013 oordeelde de staatssecretaris
(in het voetspoor van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State, 2 later gevolgd door het
Europese Hof voor de Rechten van de Mens 3 ) dat de situatie
in Mogadishu zo ernstig was dat verwijdering van een
ieder naar Mogadishu in strijd met artikel 3 EVRM zou
zijn. Op grond daarvan meende de Afdeling dat ook uitzetting
via Mogadishu (waarbij de vreemdeling zelf zou
moeten doorreizen naar een veilig geacht deel van
Somalie) in strijd met artikel 3 EVRM zou zijn. Omdat uitzetting
naar Somalië alleen via Mogadishu mogelijk is,
was uitzetting naar Somalië niet mogelijk. 4 Dus: in de
periode december 2010 - februari 2013 was uitzetting van
Somaliërs niet mogelijk, omdat Somaliërs bij uitzetting
een reëel risico liepen om te worden onderworpen aan
een behandeling in strijd met artikel 3 EVRM.
Artikel 29 lid 1 onder b onder 2 Vreemdelingenwet
2000 bepaalt dat een vreemdeling asiel krijgt als hij aannemelijk
heeft gemaakt dat hij gegronde redenen heeft om
aan te nemen dat hij bij uitzetting een reëel risico loopt
om te worden onderworpen aan een behandeling in strijd
met artikel 3 EVRM. De Vreemdelingenwet is op dit punt in
overeenstemming met Richtlijn 2011/95 van de EU. Op
grond van het Nederlandse en Europese recht zou je verwachten
dat Somaliërs tussen december 2010 en februari
2013 asiel hadden gekregen, omdat de staatssecretaris en
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
vastgesteld hadden dat zij bij uitzetting naar of via
Mogadishu een reëel risico liepen om te worden onderworpen
aan een behandeling in strijd met artikel 3 EVRM.
Dat is echter niet gebeurd. Minister Leers was van
In recente rechtspraak heeft de Raad
van State het argument waarmee hij
eerder Somaliërs asiel heeft
onthouden verworpen in de context
van het Vluchtelingenverdrag
mening dat Somaliërs in deze periode wel vrijwillig
terug konden, mits zij afkomstig waren uit een ander
deel van Somalië dan Mogadishu. 5 Hij zei er niet bij hoe
dat zou kunnen, en dat is dan ook onduidelijk gebleven.
De enige mogelijke route – via Mogadishu – kon immers
niet vanwege het risico op een behandeling in strijd met
artikel 3 EVRM. De Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State accepteerde echter dit argument. De
Afdeling ging akkoord omdat niet de uitzetting zelf in
strijd zou zijn met artikel 3 EVRM, maar slechts de wijze
van uitzetting. 6 De achterliggende gedachte moet zijn
dat slechts de reis naar het relatief veilige deel van
Somalië in strijd met artikel 3 EVRM was (en niet het
verblijf zelf in dat veilig geachte deel). De Afdeling
bestuursrechtspraak maakte dus een onderscheid tussen
de situatie dat de uitzetting zelf in strijd zou zijn met
artikel 3 EVRM (wel recht op asiel) en de situatie dat
slechts de wijze van uitzetting in strijd zou zijn met artikel
3 EVRM (geen recht op asiel).
Dit onderscheid is dubieus. Immers, de wijze van uitzetting
kan in strijd zijn met artikel 3 EVRM zonder dat de
uitzetting zelf dat is, als er bijvoorbeeld excessief geweld
wordt gebruikt om de uitzetting te realiseren. In het geval
van Somalië daarentegen was het wel degelijk de uitzetting
zelf die in strijd was met artikel 3 EVRM, en niet
slechts de wijze van uitzetting. Het was immers niet wat
er dreigde te gebeuren tijdens de uitzetting dat strijd met
artikel 3 EVRM opleverde, maar wat er dreigde te gebeuren
na de uitzetting, zodra de Somaliërs voet zouden
zetten in hun land van herkomst.
In een vergelijkbare context (nl. die van het binnenlands
vluchtalternatief) bepaalt artikel 8 lid 1 Richtlijn
2011/95 dat een afgewezen asielzoeker “op een veilige en
wettige manier” moet kunnen “reizen naar en zich toegang
verschaffen tot dat (veilige, TS) deel van het land”. 7 Het ligt
voor de hand dit beginsel niet alleen toe te passen op de
reis naar het veilige deel van het land van herkomst waar
de vreemdeling oorspronkelijk niet vandaan komt, maar
ook naar het deel waar hij oorspronkelijk wel vandaan
komt. De Afdeling bestuursrechtspraak had dit in ieder
geval niet anders kunnen beslissen zonder prejudiciële vragen
te stellen aan het Hof van Justitie van de EU.
Bovendien heeft de Afdeling recentelijk in vergelijkbare
zaken een oordeel gegeven dat niet gemakkelijk in
1672 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

overeenstemming te brengen is met de hier besproken
jurisprudentie.
1) In een uitspraak van 18 februari 2014
(ECLI:NL:RVS:2014:627) over een ICC getuige die asiel
vroeg in Nederland overwoog de Afdeling dat een
vreemdeling als vluchteling moet worden aangemerkt
als hij bij terugkeer naar het land van herkomst
gegronde vrees voor vervolging heeft. Dat uitzetting
nog niet aan de orde zou zijn 8 staat daarmee niet in de
weg aan erkenning als vluchteling. Hoewel deze redenering
over het Vluchtelingenverdrag ging, zijn er
sterke paralellen met artikel 3 EVRM. Ook daar is de
redenering immers: verwijdering zou in strijd met artikel
3 EVRM zijn, maar u wordt nu even niet verwijderd
dus u heeft geen aanspraak op asiel ondanks het feit
dat artikel 29 lid 1 onder b, ten tweede Vreemdelingenwet
2000 in het voetspoor van Europees recht bepaalt
dat een vreemdeling asiel krijgt als bij uitzetting een
schending van artikel 3 EVRM dreigt. Deze redenering
is door de Raad van State nu verworpen in de context
van het Vluchtelingenverdrag. Maar de argumentatie
van de Afdeling betreft niet alleen het Vluchtelingenverdrag,
maar ook artikel 2 onder d jo. artikel 13 Definitierichtlijn.
Daarom ligt het voor de hand hem mutatis
mutandis ook toe te passen op de parallelle artikelen 2
onder f jo. 18 Definitierichtlijn.
2) In uitspraken van 24 april 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:1578
en ECLI:NL:RVS:2014:1522) had de staatssecretaris
m.b.t. Eritrea een standpunt bepleit dat vrijwel identiek
is aan zijn standpunt m.b.t. Somalië. Het standpunt van
de staatssecretaris kwam er op neer dat weliswaar
gedwongen verwijdering naar Eritrea zou leiden tot een
reëel risico van behandeling in strijd met artikel 3
EVRM, maar dat vrijwillige terugkeer niet een dergelijk
risico met zich mee bracht. 9 Deze zaken zijn ter zitting
behandeld, waarbij de Afdeling de staatssecretaris vooraf
gevraagd had aan te geven hoe het standpunt dat
uitzetting in strijd zou zijn met artikel 3 EVRM, maar
toch geen asiel werd verleend, verenigbaar was met de
tekst van de Vreemdelingenwet 2000. 10 In haar uitspraken
van 24 april 2014 kwam de Afdeling aan deze principiële
kwestie niet toe, omdat zij het standpunt van de
staatssecretaris m.b.t. feiten niet sterk genoeg vond. De
Raad van State vond onvoldoende overtuigend dat bij
vrijwillige terugkeer geen reëel risico bestond op een
behandeling in strijd met artikel 3 EVRM.
Dus: in recente rechtspraak heeft de Raad van State het
argument waarmee hij eerder Somaliërs asiel heeft onthouden
verworpen in de context van het Vluchtelingenverdrag.
En in de Eritrese uitspraken heeft hij de vraag of
Bewoner Vluchthaven @ Ton Hendriks / Hollandse Hoogte
de door haar in Somalische zaken gehanteerde constructie
wel houdbaar is in de loop van de procedure op tafel
gelegd, maar is hij er in de einduitspraak omheen gelopen.
Het argument waarmee hij eerder Somaliërs asiel
heeft onthouden is evident in strijd met tekst en strekking
van artikel 29 lid 1 onder b, ten tweede Vw 2000 en
de artikelen 2 onder f jo. 18 Definitierichtlijn. Als de
Afdeling de constructie desondanks wil gebruiken, moet
hij middels prejudiciële vragen worden voorgelegd aan
het Hof van Justitie van de EU.
Probleem bij rechtsherstel; twee oplossingen
Je zou dus denken dat Somaliërs die nu opnieuw asiel vragen
rechtsherstel kunnen krijgen. Maar inmiddels wordt
de situatie in Mogadishu niet meer zo gevaarlijk gevonden
als voorheen. Daarom kunnen Somaliërs nu wel weer
uitgezet worden. 11 Omdat asielaanvragen worden beoordeeld
naar het moment van de meest recente aanvraag,
Auteur
11449/07, Sufi en Elmi vs. Verenigd
Koninkrijk; EHRM 5 september 2013 in het
arrest K.A.B. vs. Zweden, nr. 886/11.
7. Deze bepaling is een positivering van
rechtsoverweging 141 van EHRM 7 januari
2007, 1948/04, Salah Sheekh vs. Nederland,
zodat de norm ook in de periode
2010-2013 al gold.
8. Het Internationaal Strafhof zou bezig zijn
een veilig derde land voor de vreemdeling
te vinden.
9. Brief van de Staatsscretaris van VenJ aan
de Raad van State d.d. 9 december 2013,
Vluchtweb.
10. Brief van de Raad van State aan I.J.M.
Oomen d.d. 27 november 2013, Vluchtweb.
11. De Afdeling bestuursrechtspraak accepteerde
dit in ABRvS 23 mei 2013, JV
2013/241
1. Prof. mr. T.P. Spijkerboer is hoogleraar
Migratierecht aan de Vrije Universiteit
Amsterdam.
4. ABRvS 17 juli 2012, JV 2012/JV
2012/362.
5. Aanhangsel TK 2011/12, 3263
Noten
2. ABRvS 26 januari 2010, JV 2010/78; en
ABRvS 9 september 2010, JV 2010/406.
6. ABRvS 21 februari 2014, JV 2014/126,
in het voetspoor van ABRvS 9 juni 2011, JV
2011/336.
3. EHRM 28 juni 2011, nr. 8319/07 en
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1673

Praktijk
Immers, de staatssecretaris vindt de gestelde verbetering
van de situatie in Mogadishu nog te onzeker om al tot
intrekking van reeds verleende asielvergunningen te kunnen
overgaan. Maar omdat de staatssecretaris in weerwil
van nationaal en Europees recht heeft nagelaten asiel te
verlenen, zouden Somaliërs die het slachtoffer zijn geweest
van deze inbreuk op hun subjectieve recht geen rechtsherstel
kunnen krijgen. Het Nederlandse bestuursrecht voorziet
niet in de mogelijkheid om hen in de situatie te brengen
waarin zij geweest zouden zijn als de staatssecretaris
en de Raad van State geen beslissingen hadden genomen
die in strijd zijn met het nationale en het Europese recht.
Hiervoor zijn twee oplossingen denkbaar. De eerste
is dat de staatssecretaris het er niet op aan laat komen,
en aan alle Somaliërs die zich tussen december 2010 en
februari 2013 aantoonbaar in Nederland bevonden asiel
verleent (behoudens weigeringsgronden zoals Dublin en
openbare orde). 13 Hierdoor wordt rechtsherstel bewerkstelligd.
Als de staatssecretaris daartoe niet bereid is, zal
de rechter in de procedures die hier uit voortkomen op
dit punt prejudiciële vragen moeten stellen aan het Hof
van Justitie, met als kern de vraag of het effectiviteitsbeginsel
er aan in de weg staat dat vreemdelingen worden
onttrokken aan de bescherming van artikel 3.37e VV
2000 en artikel 11 lid 2 Definitierichtlijn. Door deze constructie
wordt hen rechtsherstel onthouden, en wordt
(anders gezegd) de staatssecretaris beloond voor handelen
in strijd met het recht.
Bewoonster Vluchthaven @ Ton Hendriks / Hollandse Hoogte
betekent dat dat Somaliërs die in de periode 2010-2013
ten onrechte asiel is onthouden dat nu niet meer krijgen
omdat die periode niet meer relevant is vanwege de actuele,
veiliger geachte situatie in Mogadishu.
Het schrijnende is dat de staatsecretaris de asielvergunningen
die in die periode wel zijn verleend thans nog
niet herbeoordeelt (en dus ook niet intrekt) omdat hij
vindt dat de door hem geconstateerde verbetering van de
situatie in Somalië nog onvoldoende ingrijpend en nietvoorbijaand
is. 12 Intrekking is pas mogelijk als er sprake is
van een verbetering van de situatie in Mogadishu die een
“voldoende ingrijpend en niet-voorbijgaand karakter” heeft
(artikel 3.37e VV 2000, artikel 11 lid 2 Definitierichtlijn), en
daarvan is ook volgens de staatssecretaris nog geen sprake.
Dit leidt tot de volgende situatie. Als de staatssecretaris
wel asiel had verleend aan Somaliërs in de periode
2010-2013 omdat hun uitzetting (zoals de staatssecretaris
en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
zelf vaststelden) hen had blootgesteld aan een reëel risico
op een behandeling in strijd met artikel 3 EVRM, dan hadden
deze Somaliërs nu nog steeds een vergunning gehad.
Een pragmatische overweging
De staatssecretaris is er nog maar in twee gevallen in
geslaagd om Somaliërs daadwerkelijk uit te zetten. 14 Eén
van deze twee raakte drie dagen na zijn uitzetting in
Mogadishu gewond bij een bomaanslag. 15 De Somalische
autoriteiten weigeren nu, net als voorheen, medewerking.
Vrijwillige terugkeer komt in enkele gevallen voor. 16 Maar
de aantallen mensen die vrijwillig terugkeren zullen klein
blijven. Het idee dat veel mensen vrijwillig terugkeren
naar Somalië is, voor wie even stil staat bij wat dat betekent,
irreëel en dus ongeschikt als uitgangspunt van
beleid. Ondertussen worden Somaliërs door lokale
gemeenschappen (kerken, krakers, medici, activisten) en
lokale overheden opgevangen, met meer of minder openlijke
steun van lokale autoriteiten (en in het geval van de
Amsterdamse Vluchthaven zelfs van de staatssecretaris).
Deze opvang verloopt door zijn incidentele karakter (het
gaat immers om vreemdelingen die geen formeel verblijfsrecht
hebben) chaotisch en is belastend, zowel voor
de Somaliërs zelf als voor lokale gemeenschappen en
overheden. Als de staatssecretaris zelf besluit over te gaan
tot rechtsherstel, kunnen de daarvoor bestaande faciliteiten
voor opvang en inburgering worden gebruikt. Dat zou
een aanmerkelijke beperking opleveren van de lokale
opvangproblematiek.
12. Vc 2000, C7/23.4.1.
13. Op het eerste gezicht lijkt het voor de
hand te liggen asielverlening te beperken
tot Somaliërs die in deze periode in procedure
waren. Dat zou echter onzuiver zijn
omdat, als de staatssecretaris in deze periode
wel in overeenkomst met het geldend
recht asiel had verleend, ook Somaliërs die
wel in Nederland waren maar die niet in
procedure waren, asiel zouden hebben
aangevraagd in de wetenschap dat ze dat
ook hadden gekregen. Dat hebben velen nu
niet gedaan, omdat een herhaalde aanvraag
zinloos was omdat de staatssecretaris zich
niet aan het geldend recht hield.
14. Eén op 16 september en één op 5
november 2013.
15. Amnesty International, 29 november
2013.
16. Aanhangsel Handelingen 2013/14,
900.
1674 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetenschap 1227
Sancties zonder
houdbaarheidsdatum
Reactie op ‘Belangrijke beperkingen van de gerechtelijke
onderzoekmethode’
Wiene van Hattum 1
Gedragskundige rapportage die onder druk van de naderende terechtzitting tot stand komt, kent vaak
zodanige beperkingen, is vaak dermate onvoldoende uitgewerkt en prematuur en kent zo’n foutmarge dat het
de strafrechter voor de ‘onmogelijke taak’ stelt om - indien het feit bewezen is - de juiste keuze te maken tussen
langdurige gevangenisstraf en TBS. Om tot een betere straftoemeting te komen, bepleitten de hoogleraren
Anton Loonen (farmacologie), Peter van Panhuis (forensische psychiatrie), en Ronald Meester (wiskunde) in
een eerder dit jaar in het NJB verschenen artikel een aantal veranderingen in het strafproces. Maar de oplossing
voor de door de auteurs vastgestelde problemen bij de straftoemeting moeten niet worden gezocht in de
heropening van onherroepelijke einduitspraken. Dat is in strijd met de rechtszekerheid. Ook bestaat er geen
aanleiding de vaststelling van de mate van schuld, in casu de toerekening, anders vorm te geven dan nu het
geval is. Hoe dan het gesignaleerde probleem van de foutmarge in de straftoemeting aan te pakken
Gedragskundige rapportage die onder druk van de
naderende terechtzitting tot stand komt, kent
vaak zodanige beperkingen, is vaak dermate
onvoldoende uitgewerkt en prematuur en kent zo’n foutmarge
dat het de strafrechter voor de ‘onmogelijke taak’
stelt om - indien het feit bewezen is - de juiste keuze te
maken tussen langdurige gevangenisstraf en TBS. Dat is
de boodschap van de hoogleraren Anton Loonen (farmacologie),
Peter van Panhuis (forensische psychiatrie), en
Ronald Meester (wiskunde) in hun artikel ‘Belangrijke
beperkingen van de gerechtelijke onderzoekmethode’ in
het NJB, aflevering 14, van dit jaar. 2
Om tot een betere straftoemeting te komen, bepleiten
zij drie veranderingen in het strafproces. Ten eerste
zouden procedures ‘makkelijker heropend’ moeten kunnen
worden, ten tweede zou de huidige wijze van toerekening
moeten worden vervangen door één op basis van de
in de medische wetenschap gehanteerde differentiële
diagnostiek die gebaseerd is op kansberekening. Op deze
twee voorstellen zal ik hieronder ingaan. De derde verandering
die de auteurs voorstellen ziet op de wijziging van
de juridische bewijsconstructie van opzet. Dit voorstel is
gebaseerd op een opvatting over opzet en vrije wil (‘Het is
vanzelfsprekend dat van opzet geen sprake kan zijn wanneer
een persoon niet over een vrije wil beschikt’, p. 905,
l.k.), die door de auteurs niet wordt onderbouwd en die
overigens ook niet gedeeld wordt in de literatuur. Ik verwijs
naar het proefschrift van A.A. van Dijk en de door
hem geciteerde auteurs Arenella, Morse en Moore die er
allen van uit gaan dat opzet en toerekening te onderscheiden
begrippen zijn. 3 Tevens berust hun kritiek op de
opzetleer van de Hoge Raad op een misvatting, dan wel
een verkeerd begrip van het strafprocessuele model. 4 Dit
derde punt zal ik daarom verder onbesproken laten.
Auteur
Noten
2. A.J.M. Loonen, P.J.A. van Panhuis en
R.W.J. Meester, ‘Belangrijke beperkingen
van de gerechtelijke onderzoekmethode’,
NJB 2014/721, afl. 14, p. 902-908.
lijkheid heroverwogen. Over opzet, schuld,
schulduitsluitingsgronden en straf (diss. c.l.
Groningen), Maklu-Uitgevers: Apeldoorn/
Antwerpen 2008, i.h.b. p. 298.
4. Met het bewezen verklaren van opzet
wordt nog niets ‘aangerekend’, zoals de
auteurs betogen, p. 905, l.k.
1. Mr. dr. W.F. van Hattum is universitair
docent straf(proces)recht aan de Rijksuniversitieit
Groningen en voorzitter van het
Forum humane tenuitvoerlegging levenslange
gevangenisstraf.
3. A.A. van Dijk, Strafrechtelijk aansprake-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1675

Wetenschap
Aanleiding voor het artikel vormt de Baflose asielzoekerzaak.
5 Loonen en nog een deskundige hebben in
deze zaak naar voren gebracht, aldus het vonnis, dat de
mogelijkheid bestaat dat de afbouw van het gebruik van
het geneesmiddel Paroxetine ‘mogelijk als één van meerdere
factoren bijgedragen zou kunnen hebben aan de
gemoedstoestand van de verdachte in die zin dat hij
daardoor minder stabiel zou kunnen zijn geweest.’ De
rechtbank merkt vervolgens op dat de deskundigen niet
kunnen zeggen ‘(o)f er daadwerkelijk invloed is geweest
van de afbouw van Paroxetine op de stabiliteit van de verdachte’.
‘Onder deze omstandigheden’, vervolgt de Rechtbank,
kan zij ‘dan ook geen rekening houden met de theoretisch
mogelijke gevolgen van de afbouw van Paroxetine’.
Loonen c.s. leiden hieruit af dat de rechter alleen bij grote
zekerheid rekening wil houden met door deskundigen
aangedragen gegevens. Hierover straks meer, eerst ga ik in
op de gesignaleerde kans op onjuiste straftoemeting.
Het punt dat de auteurs hier aansnijden is niet onbelangrijk
en strafrechtjuristen niet onbekend. 6 Het bestaan
van een niet onderkende stoornis bij een gedetineerde in
een penitentiaire inrichting kan levensgevaarlijk zijn. Ik
breng in herinnering dat in 2003 in De Marwei een vrouwelijk
teamlid door een gedetineerde met een beitel werd
gedood. Hij was met haar alleen gelaten op ‘de crea’. Als
gevolg van onbekendheid met de werkelijke psychische
gesteldheid van de man - die overigens daar was geplaatst
in afwachting van zijn overplaatsing naar een TBS-kliniek
- had niemand van het personeel het gevaar gezien. De
oplegging van de TBS was kennelijk juist geweest, de
plaatsing in een gewone gevangenis niet. 7
Ook wil ik wijzen op een casus waarin aan de verdachte
wegens een dubbele moord en drie verkrachtingen
een levenslange straf was opgelegd, zowel in eerste als in
tweede instantie. Wegens een motiveringsgebrek in de
bewezenverklaring van één van die verkrachtingen wees
de Hoge Raad de zaak terug naar hetzelfde hof. 8 Daar
kwam de zaak na drie en een half jaar terug. Het hof zag
ditmaal af van ‘levenslang’ en legde in plaats daarvan een
straf op van twintig jaar en TBS; 9 de deskundigen hadden
inmiddels meer fiducie gekregen in de mogelijkheid van
behandeling van de verdachte. Het gewijzigde inzicht in
de straftoemeting was in dit geval dus ‘te danken’ aan het
toeval dat het jaren had geduurd voordat de zaak weer bij
de feitenrechter terugkwam. Het hoeft geen betoog dat in
de huidige tijd ‘twintig jaar en TBS’ de verdachte meer perspectief
biedt op invrijheidstelling dan de levenslange
straf, een straf waarin ‘geen interventies mogen plaats
vinden die zijn gericht op een succesvolle voorbereiding
van de terugkeer in de samenleving’. 10
Een derde voorbeeld is de oplegging van de levenslange
gevangenisstraf aan ‘de schutter van het Koetsiertje’
(zes doden, Delft 1983). Deze straf was - en is nog steeds -
(mede) gebaseerd op het oordeel dat een terbeschikkingstelling
van de regering (toen) gemiddeld vier jaar duurde
en de rechtbank het niet aanvaardbaar achtte dat de verdachte
‘na betrekkelijke korte tijd weer in de maatschappij
zou terugkeren’. Een lange gevangenisstraf met TBR werd
volgens de rechtbank ‘over het algemeen weinig zinvol
geacht’. 11 Zestien jaar later werd ánders geoordeeld en
werd de man alsnog overgebracht naar een behandelkliniek
waar - na achttien jaar - aan zijn behandeling kon
worden begonnen. 12
Een voorbeeld van een onterecht opgelegde TBS
kwam in 2009 aan het licht toen de Rechtbank Breda oordeelde
dat er ten tijde van het delict toch niet sprake was
geweest van een stoornis. 13 De man had inmiddels vijftien
jaar in een behandelkliniek doorgebracht. Zo zijn er mogelijk
meer gevallen van onjuiste inschatting van de geestelijke
gesteldheid van de dader ten tijde van het delict. 14 Om
redenen die de auteurs noemen is dit ongewenst. Onjuiste
straftoemeting komt bovendien in strijd met artikel 5
EVRM, het verbod van willekeurige vrijheidsbeneming 15 en
kan zelfs schending van artikel 3 EVRM opleveren, het verbod
van inhumane behandeling of bestraffing. 16
Een oplossing voor deze problematiek binnen de structuur
van het strafproces is niet eenvoudig. De rapporteurs
sneller bedienen opdat zij meer tijd krijgen voor hun rapportage
is kennelijk niet voldoende. Het komt volgens de
auteurs regelmatig voor dat een diagnose ‘na het volgen
van een beloop van een half jaar of langer’ althans na
‘vele maanden’ moet worden bijgesteld (p. 902, r.k.). Waar
deze termijnen wellicht nog kunnen worden ondervangen
door de duur van het strafproces (twee instanties doorlopen
duurt al snel meer dan een jaar) geldt dit niet voor
situaties waarin nog meer tijd nodig is. Volgens de
auteurs wordt de problematiek namelijk ook ‘regelmatig
teruggezien’ bij de zesjaarlijkse onafhankelijke rapportage
of nadat een patiënt in de kliniek is geplaatst. Dat betekent
dat er jaren overheen kunnen gaan voordat er helderheid
ontstaat omtrent het ziektebeeld (zoals in het
geval van de schutter van het Koetsiertje). Zolang kan het
strafproces niet wachten. Vandaar het pleidooi van de
auteurs voor verruiming van de mogelijkheden van heropening
van definitief geworden veroordelingen.
Maar stellen wij ons dat eens voor: de TBS-maatregel
na vele jaren in gevangenisstraf wijzigen. Dit komt in
strijd met artikel 6 EVRM, de eis dat bij the determination
of the charge, de rechter de straf vaststelt. 17 Of een vaste
tijdelijke gevangenisstraf na jaren wijzigen in een TBS: dat
berooft de veroordeelde van zijn perspectief op invrijheidstelling
en komt in strijd met artikel 5 en/of 7 EVRM, de
eis van voorzienbaarheid 18 en rechtszekerheid. 19 Juist in
verband met deze rechtszekerheid zijn de mogelijkheden
van wijziging beperkt en in beginsel alleen toegelaten
indien die in het voordeel van de veroordeelde uitpakt.
Het Nederlandse strafproces kent dan ook slechts twee
middelen om de tenuitvoerlegging open te breken: het
instituut van gratie en het bijzonder rechtsmiddel van
herziening. Gratie wordt beschouwd als een gunst en is in
beginsel dus niet geschikt om de tenuitvoerlegging bij te
sturen. 20 Herziening kan alleen plaatsvinden - althans in
de gevallen waar het hier om draait - indien de nieuwe
Juist in verband met de
rechtszekerheid zijn de
mogelijkheden van wijziging
beperkt
1676 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Gespräch under Gelehrten © die Kleinert / Alamy
5. Rb Noord-Nederland, 5 maart 2013,
bord/16297770/herdenken-gewelddadige-
is de strafmotivering overgenomen,
gen (tariff) moet door de rechter worden
ELCI:NL:RBNNE:2013:BZ3265. In deze zaak
dood-van-collega-carien-hofman, geraad-
Gerechtshof Den Haag, 15 oktober 1984,
bepaald bij oplegging van de straf, en niet
stond de verdachte terecht wegens het
pleegd op 31 mei 2014.
ECLI:NL:GHSGR:1984:1.
pas na jaren door de secretary of state
doden van zijn vriendin en van een politie-
8. HR 9 oktober 2007, ECLI:NL:HR:BA9177.
12. Rb Den Haag 28 april 2014,
(EHRM 12 juni 2003, Easterbrook vs. VK).
agent en pogingen nog anderen om het
9. Gerechtshof ’s-Gravenhage 25 juni 2008,
ECLI:NL:RBDHA:2014:5216.
18. EHRM 17 december 2012 (M. vs.
leven te brengen. De zaak is nog in hoger
parketnummer 09-757123-4 (M.H.). Niet
13. Rb Breda 20 maart 2009,
Duitsland).
beroep.
gepubliceerd.
ECLI:NL:RBBRE:2009:BH7053.
19. De intrinsieke aard van de sanctie mag
6. Zie bijvoorbeeld T. de Bont en S. Meijer,
10. Brief van de Minister van Justitie Hirsch
14. Zie bijvoorbeeld de klachten wegens ten
niet met terugwerkende kracht worden
‘Hoe te reageren op de allerergste misda-
Ballin en Staatssecretaris van Justitie Albay-
onrechte opgelegde TBS in: HR 13 juli
gewijzigd, EHRM 17 december 2012, par.
den. Over de rol van vergelding en beveili-
rak, ‘Gratieprocedure en tenuitvoerlegging
2010, ECLI:NL:HR:2010:BN1023 en HR 12
135 (M. vs. Duitsland) en EHRM 21 okto-
ging bij de levenslange gevangenisstraf’, in:
levenslange gevangenisstraf’, Kamerstukken
juni 2007; ECLI:NL:HR:2007:BA6851.
ber 2013 (Del Rio Prada vs. Spanje).
J. Ouwerkerk e.a (red.), Hoe te reageren op
II 2009/10, 32123 VI, nr. 10, o.m. bespro-
15. EHRM 18 september 2012 (James,
20. Tenzij het gaat om een levenslange
misdaad. Op zoek naar de hedendaagse
ken in: W.F. van Hattum, ‘Levenslang ‘post
Wells and Lee vs.VK), par. 187-195.
straf, zie W.F. van Hattum, ‘In de daad een
betekenis van preventie, vergelding en
Vinter’’, NJB 2013/1775, afl. 29, p. 1956-
16. EHRM (GK) 9 juli 2013,Vinter e.a. vs.
mens. De gratieprocedure levenslangge-
herstel, Den Haag: SDU Uitgevers 2013, p.
1964, i.h.b. p. 1961 l.k.
VK, i.h.b. par. 83.
straften: departementaal beleid en magis-
119-130, i.h.b. 127.
11. Rb Den Haag 13 maart 1984, parketnr.
17. De minimale termijn die een levenslang-
tratelijk toezicht, vroeger en nu’, DD 2009,
7. http://gevangenis.startpagina.nl/prik-
09.909.904.3 (niet gepubliceerd). In beroep
gestrafte in de gevangenis moet doorbren-
afl. 4, p. 325-352.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1677

Wetenschap
omstandigheid - indien die bij de stafoplegging aan de
rechter bekend zou zijn geweest - zou hebben geleid tot
‘eene minder zware strafbepaling’ (art. 457-1c Sv). Daaronder
moet volgens vaste jurisprudentie worden verstaan
‘een strafbepaling die een minder zware straf bedreigt’ en
dus niet de oplegging van een minder zware, of andere
sanctie. 21 De huidige herzieningsregeling biedt derhalve
geen uitkomst 22 en dat lijkt mij, met het oog op de rechtszekerheid,
maar goed ook. Dat betekent dat wijziging
alleen kan plaats hebben binnen de wijze van tenuitvoerlegging.
Voorbeelden daarvan zijn de opname van een tot
gevangenisstraf veroordeelde in een TBS-kliniek indien
blijkt van een al bestaande of later ontstane geestelijke
stoornis, en de niet-verlenging van een opgelegde TBS
zodra de stoornis niet (meer) aanwezig blijkt te zijn.
Om het aantal ‘fout’ opgelegde sancties terug te
brengen is overigens nog winst is te behalen in het vooronderzoek.
Aanhakend bij de situatie die voor de auteurs
aanleiding was hun verontrusting te uiten, namelijk
zaken waarin het gebruik of de afbouw van geneesmiddelen
mogelijk een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming
van het delict, kan gedacht worden aan een
protocol op basis waarvan in alle gevallen van verdenking
In de ons omringende landen zien
we wel sancties die meer zijn
toegesneden op de niet geheel
duidelijke beginsituatie
van een levensdelict bij de verdachte én bij het slachtoffer
bloed- en maagmonsters worden genomen. Dan staan de
feiten omtrent eventueel gebruik van medicijnen, alcohol
en andere drugs, in elk geval (beter) vast. 23
In de tweede plaats zou in geval van twijfel aan de
(mate van) schuld, zoals in onderhavige zaak, eerder
gedacht kunnen worden aan de oplegging van een combinatievonnis,
dus gevangenisstraf en TBS. Snelle overplaatsing
van gevangenis naar behandelkliniek is dan iets
eenvoudiger. Bedacht moet echter worden dat de straffen
tegenwoordig zwaar zijn, tijdens de behandeling álle risico’s
op herhaling worden uitgesloten, de Fokkensregeling
is afgeschaft 24 en in plaats daarvan slachtoffers een stem
hebben gekregen in het moment van overplaatsing de
TBS. 25 Onder deze omstandigheden kan de TBS lang duren.
Heel aanlokkelijk is het combinatievonnis voor verdachten
die toerekeningsvatbaar worden geacht, zoals de
Baflose asielzoeker, dus niet. Complicerend in die zaak is
bovendien het beleid dat aan vreemdelingen zonder verblijfspapieren
verlof wordt onthouden. 26 Daarmee wordt
hun behandeling onmogelijk gemaakt en is een zeer langdurig
verblijf in de TBS verzekerd, tenzij er genoegzame
opvang in het land van herkomst wordt gevonden, iets
wat in de Baflose zaak niet direct aannemelijk lijkt.
Kijken we buiten de bestaande mogelijkheden, dan
zien we in de ons omringende landen wel sancties die
meer zijn toegesneden op de niet geheel duidelijke beginsituatie.
Te denken valt aan het Engelse tariff-systeem in
geval van oplegging van een levenslange straf. De rechter
splitst de straf in een vergeldend en een beveiligend deel.
Het vergeldend deel, de tariff, ligt vast; de duur van het
beveiligend deel is afhankelijk van de mate waarin de veroordeelde
nog een gevaar vormt voor de samenleving. 27
Het verschil met het Nederlandse combinatievonnis
(gevangenisstraf en TBS) is, dat de stoornis ten tijde van
het delict en de gevaarlijkheid voor de toekomst niet al bij
oplegging hoeven te zijn vastgesteld, maar pas tijdens de
tenuitvoerlegging van het vergeldende deel. Een enigszins
vergelijkbaar model is de met maatregel verlengbare straf,
zoals ooit door Rijksen ontvouwd. 28
Een heroverweging van ons sanctiesysteem met
betrekking tot langdurige opsluiting van daders van zeer
ernstige geweldsdelicten lijkt op haar plaats. 29 Niet alleen
het gesignaleerde probleem van de ‘onjuiste’ straftoemeting
maar ook de kritiek op de tenuitvoerlegging van de
levenslange straf 30 vormen daartoe aanleiding. Maar ik
merk alvast op dat welk model men ook zal kiezen, vonnissen
in zaken als de Baflose geen houdbaarheidsdatum
hebben. De uitkomst van toekomstig gedragskundig
onderzoek is immers niet te voorspellen en de mate van
schuld blijft dus een onzekere factor. De conclusie moet
zijn dat het met het onherroepelijk worden van het vonnis
niet is afgelopen en de beoordeling van de juiste
straftoemeting dus een vervolg moet krijgen in de tenuitvoerlegging.
Als eerste stap op weg naar verbetering zou
de vroegere Volgprocedure weer in het leven geroepen
kunnen worden, een procedure waarin met regelmatige
tussenpozen (levens)langgestraften worden onderzocht op
de mogelijkheid van hun resocialiseerbaarheid. 31
Nu het tweede punt, de vaststelling van de mate van toerekenbaarheid.
Zoals ik hiervoor heb geopperd zou de
lezer na bestudering van het vonnis tot de conclusie kunnen
komen dat de rechter alleen met het bestaan van een
schuldverminderende omstandigheid rekening wil houden
indien hij over het bestaan van die grond (vrijwel)
absolute zekerheid heeft gekregen. Zo begrijpen de
auteurs het vonnis ook. Omdat zij dit een te zware eis vinden,
bepleiten zij een andere ‘bewijsvoering’ van de toerekening.
Zij leggen hieraan de stelling ten grondslag dat
ook toerekening een vorm van waarheidsvinding is, ‘(h)et
gaat er immers om zich een goed beeld te verwerven over
de waarheid wat betreft de rol van eventuele pathologie’
(p. 905, r.k.).
Hoewel strafrechtjuristen hier niet spreken van ‘waarheidsvinding’
bestaat over de noodzaak om zo dicht mogelijk
bij ‘de waarheid’ te komen geen verschil van mening.
Ook juristen zullen onmiddellijk beamen dat het belangrijk
is dat de rechter zich een zo precies mogelijk beeld
vormt van de geestelijke gezondheid van de verdachte tijdens
het plegen van het delict. Anders dan de auteurs beredeneren,
doét de rechter dit ook, 32 en wel aan de hand van
de vraag ‘wat aannemelijk is geworden’. Hiertoe laat hij zich
in het algemeen voorlichten door één of meer gedragskundigen.
Indien die oordeelt dat er geen sprake is van enige
schuld, bijvoorbeeld veroorzaakt door een psychose, en de
rechter de deskundige deskundig acht, dan zal hij diens
oordeel overnemen ‘omdat het ontbreken van de schuld
1678 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

aannemelijk is geworden’. Dan zal hij de verdachte ontslaan
van alle rechtsvervolging. Aan ons recht ligt immers het
beginsel ‘geen straf zonder schuld´ ten grondslag. Onder
omstandigheden kan hij in dat geval nog wel de maatregel
TBS of plaatsing in een APZ bevelen.
Indien de schuld verminderd aanwezig is, ligt de
straftoemeting gecompliceerder. De rechter kan dan straf
opleggen en heeft daarbij een zeer grote marge. Hij is
slechts gebonden aan het algemene minimum (een dag)
en het bijzondere maximum (bij moord is dit dertig jaar
of levenslang). Daartussen is hij vrij. 33 De rechter kan kiezen
voor een lagere of een hogere straf, of voor TBS en
daarbij geheel afzien van straf (mits aan de voorwaarden
van artikel 37a Sr is voldaan), of voor een combinatie van
beide sancties. De maatstaf die hij daarbij hanteert is ‘de
aard en de ernst van het bewezenverklaarde, de omstandigheden
waaronder het is begaan en de persoon van de
verdachte, een en ander zoals ter zitting is gebleken’. Hij
neemt dus ook eventuele verklaringen van gedragskundigen
in aanmerking.
Keren we terug naar de aanleiding voor het artikel, de
Baflose zaak, dan moet worden geconstateerd dat de
rechtbank zich door vijf deskundigen heeft laten voorlichten
en dat zij zich door het rapport van twee van hen, beiden
verbonden zijn aan het PBC, heeft laten overtuigen,
kennelijk omdat zij deze deskundigen het meest deskundig
acht. De rechtbank rekende de verdachte de feiten op
basis van dit rapport volledig toe; er was met andere
woorden naar het oordeel van het PBC en van de rechtbank
geen verminderde mate van schuld. Dat oordeel lijkt
een doorn in het oog van de auteurs. Volgens de auteurs
was er sprake van ‘een man met recidiverende psychosen
die daarvoor langdurig onder behandeling was van een
ambulant werkend zogenoemd FACT-team van een instelling
voor Geestelijke Gezondheidszorg ’ (p. 903 r.k.). Uit
het vonnis blijkt dat de man onder behandeling stond van
een psychiater, dat hij in de loop van de asielprocedure
gediagnosticeerd was met PTSS vanwege traumatische
gebeurtenissen in zijn jeugd en hij bezig was het in verband
met die stoornis voorgeschreven gebruik van Haldol,
en later Seroquel, af te bouwen. Onder de deskundigenverklaringen
bevond zich ook het rapport van een forensisch
psychiater die stelde dat het delict zulke trekken vertoonde
dat er wel sprake moest zijn geweest van een psychose,
ofwel, dat de man volledig ontoerekeningsvatbaar was
geweest tijdens zijn daad. Het oordeel van deze deskundige
volgde de rechtbank niet.
Het lijkt de auteurs te verbazen dat deze gegevens bij
elkaar niet genoeg waren om verminderde toerekening of
misschien zelfs ontoerekeningsvatbaarheid aan te nemen.
Zij wraken in elk geval de redenering die de rechter bij het
aannemen van volledige toerekening hanteert, namelijk
die van een afzonderlijke afweging - i.c. verwerping - van
de bruikbaarheid van het overige materiaal. Zij betogen
dat de rechter de verschillende gegevens bij elkaar zou
moeten nemen. Daarbij zou als uitgangspunt moeten gelden
dat statistisch gezien degene die een levensdelict
pleegt een verhoogde kans op de aanwezigheid van een
stoornis heeft. De statistische benadering zou een realistischer
benadering van de toerekening geven, zo begrijp ik
de auteurs, en ik voeg er aan toe: realistischer dus dan op
basis van het rapport van het PBC.
Allereerst merk ik op dat de kritiek van Loonen c.s.
zich in feite richt op de deskundigen van het PBC (die
immers de werking van toxische stoffen in hun rapportage
kunnen verdisconteren en dit hier kennelijk in de ogen
van de auteurs niet of te weinig hebben gedaan). Ten
tweede zij aangetekend dat volgens het PBC de verdachte
in het verleden niet bekend was met psychoses; dat is dus
een ander feitelijk uitgangspunt dan de auteurs hebben
ingenomen. Deze feitelijke vaststelling heeft de rechtbank
uit het rapport van het PBC overgenomen. De auteurs verschillen
dus met de rechtbank en met het PBC op een
21. Deze voorwaarde is niet gewijzigd ter
gelegenheid van de wetswijziging van 1
oktober 2012, hierover: Kamerstukken II,
32045, 3, 2008-09, p. 8 en 9.
22. Herziening ten nadele, ingevoerd op 1
oktober 2013, is niet aan de orde omdat
het hier geen vrijspraken betreft of vonnissen
tot stand gekomen door omkoping van
de rechter, art. 482a leden 1 en 2 Sv.
23. Momenteel is een wetsvoorstel in
behandeling ‘in verband met het terugdringen
van geweld onder invloed van middelen’,
Kamerstukken II 33799, 2013/14. Het
wil de verdachte van een geweldsdelict
verplichten mee te werken aan een onderzoek
naar het gebruik van alcohol of andere
drugs met als doel de vaststelling van middelengebruik
als zelfstandige strafverhogende
factor bij de strafeis te kunnen betrekken.
Dit wetsvoorstel zou zo kunnen
worden omgebogen dat de politie in alle
gevallen van ernstig geweld verplicht wordt
om ten behoeve van de waarheidsvinding
zo spoedig mogelijk na ontdekking van het
misdrijf en de aanhouding van de verdachte
direct een onderzoek in te stellen naar diens
eventuele middelengebruik.
24. De Fokkensregeling hield in dat een
veroordeelde met een combinatievonnis in
beginsel na een derde van zijn straf in aanmerking
kwam voor overplaatsing naar een
TBS-kliniek.
25. BC 3 mei 2012, 11/3312/TR.
26. Art. 2 lid 6 onder a Verlofregeling TBS,
24 december 2010. In samenhang hiermee
wordt in de ‘Aanwijzing TBS bij vreemdelingen’
(2010A019) het OM aanbevolen
tegen ongewenst verklaarde vreemdelingen
geen TBS te vorderen.
27. In 2005 heeft Engeland daarnaast, voor
plegers van iets lichtere geweldsdelicten, de
‘indeterminate sentences for the public
protection (IPP sentences) ingevoerd. Zie
voor een korte beschrijving EHRM 18 september
2012 (James Wells and Lee vs. VK),
par. 6 en par. 124-142.
28. R. Rijksen, Vijf jaar tot levenslang.
Langgestraften in de gevangenis te Breda.
Alphen aan de Rijn: Samson 1967, p. 149
e.v.
29. Een nieuw model van een aan de
omstandigheden aanpasbare sanctie is
opgenomen in het wetsvoorstel ‘langdurig
toezicht, gedragsbeïnvloeding en vrijheidsbeperking’.
Het richt zich in het bijzonder
op zedendelinquenten. De tenuitvoerlegging
van een opgelegde maatregel van
toezicht is afhankelijk van de situatie op het
moment dat de straf is ondergaan of de TBS
wordt beëindigd. Een dergelijke onzekerheid
lijkt toegelaten, omdat al op het
moment van oplegging bekend is dat de
maatregel van (levenslang) toezicht de
veroordeelde boven het hoofd hangt. Vgl.
de nota n.a.v. het verslag, Kamerstukken II,
33816, 2013-14, 6, p. 20.
30. J. Claessen en S. Meijer, ‘De levenslange
gevangenisstraf: hoe lang nog’ Redactioneel
NBSr, 2013, afl. 10.
31. Zie over deze vroegere Volgprocedure
punt 3 van de nota ‘Zorg behandeling en
perspectief, de volgprocedure levenslanggestraften’,
juni 2012, www.forumlevenslang.
nl, onder ‘nieuws’(geraadpleegd 16 juni
2014).
32. De auteurs hebben slechts in zoverre
gelijk dat zolang er geen verweer wordt
gevoerd op dit punt, en het dossier of de
verdachte geen aanleiding geven om te
veronderstellen dat er met de toerekening
iets loos is, de rechter uitgaat van de vrije
wil.
33. Zelfs bestaat er volgens de HR geen
regel die de rechter verbiedt hoger te straffen
dan de mate van schuld (HR 24 juli
1967, NJ 1969, 63 (Amok op de Antillen).
In de praktijk past de rechter de regel echter
wel toe, al is dat niet steeds even consistent,
J. Claessen en D. de Vocht, ‘Straf naar
de mate van schuld’, DD 2012, 63.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1679

Wetenschap
cruciaal en feitelijk onderdeel van mening. Dat vertroebelt
de discussie en wel zodanig dat toepassing van
kansberekening daarom al niet voor de hand ligt.
Er bestaat echter ook een fundamenteel bezwaar
tegen toepassing van kansberekening zoals door Loonen
c.s. voorgesteld. Dat bezwaar is gebaseerd op het juridische
principe dat de rechter niet alle gegevens die voorhanden
zijn, mag gebruiken. Hij wordt in zijn keuze
beperkt door normatieve regels. Zo moet hij een verklaring
die is verkregen met ernstige schending van de wet
soms terzijde leggen, ook al is de inhoud ervan wellicht
nog zo betrouwbaar. Denk aan een verklaring onder folter
verkregen of met voorbijgaan aan andere grondrechten.
En ook indien de kans negentig procent is dat deze verdachte
het feit heeft gepleegd omdat hij behoort tot een
groep van wie 90 procent dit soort delicten pleegt, dan
nog moet de rechter dat gegeven terzijde laten omdat het
niet bruikbaar is voor de vaststelling dat déze verdachte
het feit heeft begaan. 34 Statistiek zou in dit geval leiden
tot discriminatie. Hetzelfde uitgangspunt heeft te gelden
voor de vraag naar de mate van toerekening. De rechter
Statistiek zou in dit geval
leiden tot discriminatie
moet onderzoeken wat in déze zaak ter zake van déze verdachte
‘aannemelijk’ is geworden. Dit is slechts anders
indien de verdachte door toepassing van statistiek wordt
ontlast, of, in juridische termen, hij ‘het voordeel van de
twijfel’ krijgt. Of verminderde toerekening met de daaraan
verbonden mogelijkheid van TBS in het voordeel van de
Baflose asielzoeker is, staat echter, zoals hiervoor uitgelegd,
te bezien.
Het vonnis in de Baflose zaak moet nu zo worden
gelezen dat de rechter het bestaan van de aangedragen
mogelijkheid van instabiliteit als gevolg van afbouw van
Paroxetine heeft verworpen op basis van de overige aanwezige
informatie. Zo werden bij de verdachte 581 tabletten
Seroquel aan getroffen. Daaruit werd afgeleid dat de
verdachte al geruime tijd geen pillen meer slikte, terwijl
dat geen negatieve bijwerkingen had gehad. Het was daarom
in de ogen van de rechtbank niet aannemelijk dat het
laten staan van dit geneesmiddel (mede) een psychose
zou hebben veroorzaakt. Zo waren er meer gegevens voorhanden
die de verminderde toerekening weerspraken. Het
eindoordeel berust aldus, net als in de bètaonderzoeksmethoden,
op het totaal van de gewogen bevindingen.
Samenvatting en slot
De oplossing voor de door de auteurs vastgestelde problemen
bij de straftoemeting moeten niet worden gezocht in
de heropening van onherroepelijke einduitspraken. Dat is
in strijd met de rechtszekerheid. Er bestaat voorts geen
aanleiding de vaststelling van de mate van schuld, in casu
de toerekening, anders vorm te geven dan nu het geval is.
De andersluidende mening van de auteurs is gebaseerd op
een misvatting van het strafrechtelijk model. De rol van
de statistiek kan voorts slechts beperkt zijn omdat het
plakken van etiketten stigmatiseert en discrimineert.
Kansberekening zou alleen ten gunste van een verdachte
mogen worden toegepast.
Hoe dan het gesignaleerde probleem van de foutmarge
in de straftoemeting aan te pakken Allereerst moet er
een protocol worden ontwikkeld dat de opsporing beter
afstemt op mogelijk later opkomende informatie over
middelengebruik. Bloed- en maagmonsters zouden standaard
moeten worden afgenomen in alle gevallen waarin
sprake is van een ernstig gewelds- c.q. levensdelict. Vervolgens
zou in het kader van de gedragskundige rapportage
een betere afstemming kunnen plaats vinden tussen de
diverse rapporteurs. Ten derde, in gevallen van twijfel over
de toerekening, zou er vaker gebruik kunnen worden
gemaakt van een combinatievonnis, overigens met alle
voorzichtigheid van dien. Dit ondervangt echter het probleem
van gewijzigde inzichten niet. De conclusie moet
dus zijn dat hoe weloverwogen het rechterlijk oordeel ook
is, dit geen garantie is voor een blijvend passende straftoemeting.
De administratie zal tijdens de tenuitvoerlegging
de sanctie zo nodig moeten bijsturen. Daarom is het
van belang om voor langgestraften en levenslanggestraften
een zogenaamde Volgprocedure te ontwikkelen.
34. Denk aan de uitglijder die is gemaakt in
de strafzaak tegen Lucia de B., HR 14 maart
2006, ECLI:NL:HR:2006:AU5496. Hierover
R. Meester, ‘Lucia de B. en de statistiek’,
2007, http://www.few.vu.nl/~rmeester/
onderwijs/HOVO/Lucia_euclides.pdf.
1680 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Focus 1228
De ‘kiss of life’ voor de
Grondwet
Een voorstel tot aanpassing van de wijzigingsprocedure
van de Grondwet
Karin Haan, Mathilde de Boer, Rik Dekker, Remco Nehmelman,
Jan Willem van Rossem en Max Vetzo 1
In deze bijdrage wordt het winnende voorstel besproken van de Grondwetstrijd 2014, welke werd uitgeschreven
door het Nationaal Comité in het kader van 200 jaar Koninkrijk. 2 Het idee achter de wedstrijd was burgers
meer bewust te maken van het belang van de Grondwet en de Grondwet te laten herleven in de samenleving.
1. Inleiding
De Nederlandse Grondwet vervult een belangrijke rol in
ons constitutionele bestel. Het constitueert de staatsinstellingen,
attribueert aan deze instellingen bevoegdheden
en reguleert deze bevoegdheden. Echter, er wordt al
menig jaar op gewezen dat de Grondwet niet leeft onder
burgers. 3 Het document is nu enkel een technisch instrument
dat de verhoudingen tussen de staatsinstellingen
en de samenleving regelt. 4 Er klinkt een roep om een
meer levende Grondwet. 5 Een levende Grondwet is
richtinggevend voor de leden van de samenleving en
biedt een sterk(er) maatschappelijk draagvlak voor de
Grondwettelijke normen. 6 De Grondwet moet nieuw leven
worden ingeblazen. Het statisch gegeven van de Grondwet
wordt onder meer ingegeven door de ‘starre’ Grondwetsherzieningsprocedure
zoals vastgelegd in artikel 137 van
de Grondwet. Weliswaar wordt met deze starheid stabiliteit
bewerkstelligd, maar de zware grondwetsherzieningsprocedure
vormt veelal ook een barrière om de Grondwet
voldoende bij de tijd te houden. Bovendien is de beoogde
volksinvloed in de huidige procedure ‘onzichtbaar’. In deze
bijdrage wordt daarom voorgesteld om de grondwetsherzieningsprocedure
van artikel 137 van de Grondwet op
een dergelijke manier te wijzigen dat stabiliteit behouden
blijft maar tegelijkertijd de flexibiliteit en volksinvloed
kunnen worden vergroot. Hieronder wordt eerst de problematiek
omtrent de huidige wijzigingsprocedure uiteengezet,
waarna vervolgens wordt ingegaan op de
inhoud van het voorstel.
2. Huidige wijzigingsprocedure
De huidige wijzigingsprocedure bestaat uit twee lezingen
door de Staten-Generaal. Na een relatief lichte lezing
wordt eerst de Tweede Kamer ontbonden, waarop een
zware tweede lezing volgt, waarbij beide Kamers met ten
minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen
met de voorgestelde grondwetswijziging moeten instemmen.
De zwaarte van deze procedure draagt ertoe bij dat
de Grondwet een stabiel document is, met historische
wortels. 7 Het is niet voor niets dat onze Grondwet één van
de oudste ter wereld is. 8 Dit brengt echter ook een zekere
inflexibiliteit met zich mee. De betreffende procedure
geldt voor alle wijzingen, ongeacht de grootte en zwaarte
van de te dienen belangen. Hierdoor kan moeilijk op
Auteurs
Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit
Utrecht. De auteurs zijn de schrijvers/
bedenkers van het winnende voorstel.
Grondwet als bron van normativiteit en identiteit’,
Civis Mundi 2003, p. 127; W.J.M.
Voermans, ‘Juist nu stabiliteit zo gewenst is,
hebben we niets aan de Grondwet’, De
Volkskrant 9 november 2013, p. 35.
6. T. Barkhuysen, M.L. van Emmerik,
W.J.M. Voermans e.a., De Nederlandse
Grondwet geëvalueerd, Alphen aan den
Rijn: Kluwer 2009, p. 18.
7. Kamerstukken II 2007/08, 31570, 3, p. 5.
1. Mr. K.E. Haan heeft de Master Staats- en
Bestuursrecht afgerond aan de Universiteit
Utrecht. M.E. de Boer is masterstudent
Staats- en Bestuursrecht aan de Universiteit
Utrecht. R. Dekker is masterstudent Public
International Law en Staats- en Bestuursrecht
aan de Universiteit van Amsterdam.
Prof. mr. R. Nehmelman en mr. J.W.C. van
Rossem zijn verbonden aan de Universiteit
Utrecht. M. Vetzo is bachelorstudent
Noten
2. http://www.acwet.nl/newsitem/winnaar-grondwetstrijd-flexibelere-herzieningsprocedure-met-volk.
3. J.A. Peters, Wie beschermt onze Grondwet
(inaugurele rede UvA), Amsterdam:
Vossiuspress 2003; S.W. Couwenberg, ‘De
4. Zie bijvoorbeeld de toespraak van oudminister
G. ter Horst bij het symposium ‘De
Onzichtbare Grondwet’, 27 februari 2008.
5. J.A. Peters, Wie beschermt onze Grondwet
(inaugurele rede UvA), Amsterdam:
Vossiuspress 2003.
8. W.J.M. Voermans, ‘Onze oude onbeminde
Grondwet’, NJB 2014/623, afl. 12, p.
776-780.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1681

Focus
3. Voorstel
Het winnende team met de Minister voor BZK, foto op academievoorwetgeving.nl
maatschappelijke ontwikkelingen worden ingespeeld.
Gevolg is dat burgers zich niet kunnen identificeren met
het document. Dit wringt omdat uit onderzoek is gebleken
dat 94% van de Nederlanders de Grondwet belangrijk
vindt. 9 Door het inflexibele karakter is de Grondwet voor
burgers echter verworden tot een dode letter. 10 Een Grondwet
die niet aansluit bij maatschappelijke, politieke en
juridische ontwikkelingen dreigt aan kracht te verliezen
en aan belang in te boeten. 11
Een ander probleem van de huidige procedure is
dat het daarin beoogde element van volksinvloed niet
goed uit de verf komt. Artikel 137 van de Grondwet
schept de mogelijkheid een voorstel tot wijziging inzet
van parlementsverkiezingen te maken. Na een succesvolle
eerste lezing volgt verplicht ontbinding van de Tweede
Kamer. In de praktijk laat men deze ontbindingsverkiezingen
echter samenvallen met reguliere verkiezingen
na afloop van de vierjarige zittingstermijn of ontbindingsverkiezingen
naar aanleiding van een politieke crisis.
Actuele en maatschappelijk relevante voorstellen
worden hierdoor niet snel verwerkt. Zij worden op de lange
baan geschoven en niet zelden afgesteld. Vervroegde
ontbinding van de Tweede Kamer speciaal voor een
grondwetsherzieningsprocedure is sinds 1948 niet meer
voorgekomen. Bij verkiezingen staan vrijwel altijd andere
onderwerpen centraal in partijprogramma’s. De
belangstelling voor herzieningsvoorstellen is nihil; het
verkiezingsdebat gaat over de algemene politieke vragen
en niet over een op handen zijnde herziening van de
Grondwet. Gesteld kan dan ook worden dat in het huidige
systeem daadwerkelijke volksinvloed ontbreekt bij een
herziening van de Grondwet.
De huidige wijzigingsprocedure biedt enerzijds stabiliteit,
anderzijds vormt deze stabiliteit een te hoge barrière
voor constitutionele vernieuwing. De procedure is te
zwaar en te rigide, waardoor de Grondwet een inflexibel
document wordt dat niet leeft onder de bevolking. Bovendien
komt, zoals hiervoor is uiteengezet, het element van
volksinvloed niet goed uit de verf. Voor deze problemen
biedt ons inziens het volgende voorstel tot wijziging van
artikel 137 Grondwet een goede oplossing:
Artikel 137
1. De Grondwet wordt bij wet gewijzigd. De kamers der Staten-Generaal
kunnen voorstellen van wet ter zake alleen
aannemen met ten minste twee derden van het aantal
uitgebrachte stemmen.
2. Indien een voorstel tot wijziging van de Grondwet een
verandering aanbrengt in de identiteit van het Nederlandse
constitutionele bestel, overweegt een daartoe
ingestelde Grondwetskamer in tweede lezing het voorstel
tot verandering bedoeld in het eerste lid. De Grondwetskamer
kan dit voorstel alleen aannemen met ten minste
drie vijfden van het aantal uitgebrachte stemmen.
3. Indien de wetgever besluit uitsluitend de procedure van
het eerste lid te volgen, wordt na indiening van een
daartoe strekkend burgerinitiatief, getekend door minimaal
tweeëneenhalf procent van de kiesgerechtigden,
het voorstel alsnog in tweede lezing overwogen door een
daartoe ingestelde Grondwetskamer. De procedure en
formele vereisten van het burgerinitiatief worden bij wet
bepaald.
4. De Grondwetskamer bestaat uit de leden van de Staten-
Generaal aangevuld met een gelijk aantal kiesgerechtigden.
De procedure van selectie van deze kiesgerechtigden
wordt bij wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel beoogt de wijzigingsprocedure van de
Grondwet zo te veranderen dat alleen in geval van een
wijziging die aan de ‘identiteit van het Nederlandse constitutionele
bestel’ raakt, een tweede lezing nodig is. Als
dit niet het geval is, is slechts één lezing met een twee
derde meerderheid vereist. Dit is de zogenaamde ‘lichte
In het huidige systeem
ontbreekt daadwerkelijke
volksinvloed bij een
herziening van de Grondwet
procedure’, die flexibiliteit van de Grondwet beoogt. Als
een wijziging wel aan de identiteit van het constitutionele
bestel raakt, dient de zogenaamde ‘zware procedure’ te
worden gevolgd. Het is in eerste instantie aan de wetgever
om te bepalen of daarvan sprake is. De zware procedure
waarborgt de stabiliteit van de Grondwet. In tweede lezing
oordeelt een Grondwetskamer over het voorstel. De Grondwetskamer
bestaat uit de Staten-Generaal aangevuld met
eenzelfde aantal burgers. In het geval dat de lichte procedure
wordt gevolgd, kan via een bindend burgerinitiatief
alsnog de zware procedure worden afgedwongen. Dit burgerinitiatief
kan worden geïnitieerd indien een groep
burgers van mening is dat er wel sprake is van een grondwetswijziging
die aan de identiteit van het Nederlandse
constitutionele bestel raakt en de zware procedure daarom
alsnog moet worden gevolgd. Op deze manier hebben
1682 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Of de zware procedure moet worden gevolgd is afhankelijk van het
antwoord op de vraag of een wijziging raakt aan de identiteit van het
constitutionele bestel van Nederland
burgers invloed op en raken zij betrokken bij (wijzigingen
van) de Grondwet.
3.1. Flexibiliteit: de lichte procedure
Om de flexibiliteit van de Grondwet te vergroten, moet het
mogelijk zijn om een Grondwetswijziging in een enkele
lezing door te voeren. In één lezing stemmen de beide
Kamers dan met ten minste twee derden van de uitgebrachte
stemmen in met de voorgestelde wijziging.
Wanneer de wetgever het voorstel tot wijziging van de
Grondwet niet ziet als een wijziging die een verandering
aanbrengt in de identiteit van het Nederlandse constitutionele
bestel, is deze procedure van toepassing. Er vindt dan
één lezing plaats, waarin beide Kamers een voorstel aan
kunnen nemen met twee derde meerderheid van de stemmen.
Daarmee wordt voorzien in een flexibele procedure,
die grondwettelijke vernieuwingen eenvoudiger maakt.
3.2. Stabiliteit; de zware procedure
De zware procedure moet worden gevolgd indien de wetgever
hiertoe besluit of indien deze procedure door het
hierna te bespreken burgerinitiatief wordt afgedwongen.
Dan volgt na de eerste, lichte procedure een zware tweede
lezing. Deze tweede lezing wordt gedaan door de Staten-
Generaal, en een gelijk aantal burgers; de Grondwetskamer.
12 Het wetsvoorstel dient te worden aangenomen met
een drie vijfde meerderheid van de Grondwetskamer. Deze
tweede lezing vormt een waarborg voor stabiliteit. Het
voorkomt dat in eerste lezing haastig genomen beslissingen
doorgang vinden en biedt een extra controle op de
wenselijkheid van het doorvoeren van het voorstel. Ook
het vereiste van de gekwalificeerde meerderheid in tweede
lezing draagt bij aan deze controlefunctie. Tevens is
deze zware procedure bedoeld om de volksinvloed op de
grondwetsherzieningsprocedure aanzienlijk te vergroten.
De geselecteerde burgers krijgen gedurende een aantal
maanden een training waarna zij vervolgens goed geïnformeerd
kunnen meestemmen over de aanhangige herziening.
Deze burgers worden bovendien uitdrukkelijk aangemoedigd
om aan het publieke debat over de op handen
zijnde grondwetsherzieningsprocedure deel te nemen.
Of de zware procedure moet worden gevolgd is, als
gezegd, afhankelijk van het antwoord op de vraag of een
wijziging raakt aan de identiteit van het constitutionele
bestel van Nederland. De constitutionele identiteit is een
inhoudelijk en naar zijn aard open criterium. Het begrip is
ontleend aan het debat over Europese integratie en werd
voor het eerst gebruikt in de jurisprudentie van constitutionele
rechters in Duitsland en Italië in de jaren zeventig
van de vorige eeuw. 13 Deze rechters gebruikten de notie ter
afbakening van een nationale constitutionele sfeer die niet
mag worden aangetast door Europese normen en handelingen.
In de jaren negentig, bij de sluiting van het Verdrag
van Maastricht, werd dit uitgangspunt vertaald in Europees
recht. Vanaf dat moment bevatte het Unieverdrag namelijk
een bepaling waarin de Europese Unie wordt verplicht om
de ‘nationale identiteit’ van de lidstaten te eerbiedigen. 14 In
het wetsvoorstel is niet gekozen voor het begrip ‘constitutionele
identiteit’ om bepaalde grenzen te stellen ten aanzien
van de Europese Unie. Deze keuze is ingegeven door
de overtuiging dat de Grondwet baat heeft bij een flexibel
begrip waaronder de essentialia van het constitutionele
recht kunnen worden uitgelicht. Dat laat onverlet dat de
keuze wel de gelegenheid biedt om meer aansluiting te
zoeken bij het debat over Europese integratie.
Er is bewust gekozen voor een open norm, omdat
het vastleggen van een limitatieve opsomming kan leiden
tot een wederom rigide Grondwet die niet aansluit bij de
samenleving. Het is aan de wetgever en de burgers (door
middel van een bindend burgerinitiatief) om te bepalen
wat onder dit begrip valt. Gedacht kan hierbij worden aan
bijvoorbeeld de monarchie, de kern van in de Grondwet
opgenomen klassieke grondrechten, bijvoorbeeld artikel
23 van de Grondwet (onderwijsvrijheid) en de organisatie
van Nederland als gedecentraliseerde eenheidsstaat. Heel
nadrukkelijk is het echter niet de bedoeling om hier een
limitatieve opsomming te geven. Door inpassing van het
criterium ‘constitutionele identiteit’ wordt een dynamisch
element in de wijzigingsprocedure ingevoegd. Wat als
onderdeel van de identiteit van het Nederlandse staatsbestel
geldt, zal onderhevig zijn aan maatschappelijke ontwikkelingen
en veranderende opvattingen. Anno 2014 zal
de inrichting van de Staten-Generaal in twee Kamers misschien
als een dergelijk onderdeel worden beschouwd. Het
is echter denkbaar dat dit over een aantal decennia
anders zal zijn. Het omgekeerde kan natuurlijk ook gebeuren.
Neem bijvoorbeeld artikel 81 van de Grondwet, dat
bepaalt dat de vaststelling van wetten door de regering en
de Staten-Generaal gezamenlijk geschiedt. Mogelijk
brengt het toevoegen van een bindend referendum aan
9. Onderzoek van TNS-NIPO in opdracht
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken,
De Grondwet: wat weet en vindt de Nederlander,
2008.
2013, p. 35.
een verandering komt in het aantal Kamerleden
in de toekomst, waaraan het aantal
burgers in de Grondwetkamer wordt
gespiegeld.
13. BVerfGE 29 mei 1974, E37/271 (Solange
I); Corte Costituzionale 27 december
1973, zaak nr. 183/73 (Frontini).
14. Art. 4 lid 2 VEU luidt: ‘De Unie eerbiedigt
de gelijkheid van de lidstaten voor de
Verdragen, alsmede hun nationale identiteit
die besloten ligt in hun politieke en constitutionele
basisstructuren, waaronder die
voor regionaal en lokaal zelfbestuur. (…)’.
11. Rapport Staatscommissie Grondwet van
12 november 2010, p.15, bijlage bij Kamerstukken
II 2012/13, 31570, D.
10. W.J.M. Voermans, ‘Juist nu stabiliteit
zo gewenst is, hebben we niets aan de
Grondwet’, De Volkskrant 9 november
12. Een Grondwetskamer zou nu bestaan
uit 225 Kamerleden plus 225 burgers, dus
in totaal 450 leden. Het is denkbaar dat er
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1683

Focus
dit artikel op dit moment geen verandering aan in de
Nederlandse constitutionele identiteit. Zou vervolgens
later een voorstel worden gedaan om artikel 81 van de
Grondwet weer in zijn oude staat terug te brengen, dan is
het denkbaar dat deze wijziging wel aan de constitutionele
identiteit raakt. Met de Grondwettelijke verankering
van het begrip constitutionele identiteit wordt niet alleen
gepoogd om de stabiliteit en continuïteit van de Grondwet
te waarborgen, maar tevens de mogelijkheid geboden
om deze dynamischer te maken.
3.3. Volksinvloed; Grondwetskamer en burgerinitiatief
Het wetsvoorstel beoogt op twee manieren volksinvloed te
introduceren in de Grondwet; de Grondwetskamer en een
bindend burgerinitiatief.
Grondwetskamer
De Grondwetskamer geeft burgers de mogelijkheid om
volksinvloed uit te oefenen op voorgenomen Grondwetswijzigingen.
De Grondwetskamer bestaat voor de helft uit
willekeurig geselecteerde stemgerechtigde burgers. De
Er is uitdrukkelijk niet gekozen
voor een referendum
precieze invulling hiervan dient nader bij wet te worden
vastgesteld, maar de insteek voor de selectie van de burgers
is dat zij willekeurig geselecteerd worden door middel
van steekproeven. Van een compleet willekeurige
samenstelling is echter geen sprake. Gestreefd wordt naar
het selecteren van een groep personen die tezamen representatieve
vertegenwoordiging van de Nederlandse kiesgerechtigden
vormt. Geselecteerde burgers hoeven niet mee
te doen, deelname is vrijwillig. De geselecteerde burgers
krijgen, zoals reeds opgemerkt, gedurende een bepaalde
periode een grondige training over de voorgenomen wijziging,
waarna zij uiteindelijk goed geïnformeerd kunnen
stemmen over het voorstel.
Er is uitdrukkelijk niet gekozen voor een referendum.
Belangrijke nadelen van een referendum over een
Grondwetsherziening zijn dat het voorstel wordt gesimplificeerd
en er kan om oneigenlijke redenen voor of tegen
een voorstel worden gestemd. Door een willekeurige selectie
van kiesgerechtigde burgers worden deze nadelen
ondervangen. Zij krijgen gedurende een bepaalde periode
een grondige voorlichting over het wijzigingsvoorstel.
Bovendien worden zij actief aangespoord om het maatschappelijk
debat over het voorstel in te luiden, waardoor
er een brede maatschappelijke discussie zal ontstaan over
het belang van Grondwet en de onderhavige wijziging in
het bijzonder. In het buitenland, in het bijzonder in IJsland
en Ierland, is gebleken dat met sterk vergelijkbare
procedures voor herziening van de Grondwet of organieke
wetten (bijvoorbeeld wijziging van de Kieswet) een nieuwe
manier is gevonden voor volksinvloed op wijzigingen
in het staatsbestel met onder andere als doel verhoging
van de legitimiteit van het staatsgezag. 15
Burgerinitiatief
De Grondwetskamer vervult enkel een rol in de zware procedure.
Wat nu als de wetgever besluit tot de lichte procedure
terwijl een aanzienlijk deel van het Nederlandse volk
meent dat alsnog de zware procedure moet worden
gevolgd Dan kan via een bindend burgerinitiatief alsnog
een tweede zware lezing worden afgedwongen. Het initiatief
voor de te volgen procedure ligt dus in eerste instantie
bij de wetgever. De wetgever kan echter worden ‘teruggefloten’
door de bevolking. Het kiesgerechtigde deel kan
door middel van een burgerinitiatief, getekend door
minimaal tweeëneenhalf procent van de kiesgerechtigden,
de zware procedure afdwingen als de wetgever daarvan
heeft afgezien. Met het initiatief in handen van de
wetgever en een correctiemogelijkheid in handen van de
kiesgerechtigde bevolking, wordt met dit voorstel een ideaal
en dynamisch midden gevonden tussen het principe
van representatieve democratie en het principe van directe
democratie. We leven in een tijd waarin burgers zich
door gebruikmaking van ‘social media’ niet alleen gemakkelijker
organiseren, maar zich ook steeds vaker waakzaam
opstellen. Op dit organisatievermogen en op deze
waakzaamheid van de burger wordt gerekend. Op deze
manier houdt de burger altijd het laatste woord over welke
procedure moet worden gevolgd om een wijziging in
‘zijn’ Grondwet te bewerkstelligen.
4. Conclusie
In deze bijdrage is uiteengezet dat met een verandering
van de wijzigingsprocedure de Grondwet nieuw leven in
kan worden geblazen. Aan de ene kant wordt flexibiliteit
gefaciliteerd, doordat met toepassing van de lichte procedure
in een enkele lezing kan worden ingespeeld op maatschappelijke
ontwikkelingen. Aan de andere kant wordt de
stabiliteit van de Grondwet gewaarborgd, doordat wijzigingen
die aan de identiteit van het constitutionele bestel
raken langs een Grondwetkamer moeten. Het bindende
burgerinitiatief vormt een vangnet in gevallen waarin
onterecht de lichte procedure wordt toegepast. Met de
Grondwetskamer en het burgerinitiatief geeft de Grondwet
ruimte voor daadwerkelijke volksinvloed. Het voorstel
draagt bij aan een flexibeler Grondwet, maar op de punten
waarop dit door de wetgever of de Nederlandse bevolking
nodig wordt geacht, zijn essentiële waarborgen
ingebouwd voor behoud van de constitutionele stabiliteit.
Daarmee wordt recht gedaan aan de Grondwet als een
hogere regeling, maar wordt tegelijkertijd voorkomen dat
dit hogere karakter van de Grondwet haar eigen ontwikkeling
afremt. De inpassing van volksinvloed in de wijzigingsprocedure
draagt bij aan een levendige Grondwet die
voor burgers van wezenlijk maatschappelijk belang is.
Hiermee wordt de Grondwet een nieuw leven ingeblazen.
Dit is, niet in de laatste plaats vanwege het 200-jarig
bestaan van het Koninkrijk, geen overbodige en ons
inziens een noodzakelijke ontwikkeling.
15. Zie o.a. http://vorige.nrc.nl/buitenland/
article2644982.ece/IJsland_laat_burgers_
grondwet_schrijven en https://www.constitution.ie/.
Een parallel is ook te trekken met
het Nederlandse Burgerforum kiesstelsel,
http://www.parlement.com/id/vhnnmt7ltkw7/burgerforum_kiesstelsel.
1684 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Opinie 1229
The world according to
www.overheid.nl
Fokke Fernhout 1
Overheid.nl plaatst haar eigen versies van de Nederlandse wet op de site. Dat is bijzonder onwenselijk, omdat
het alleen aan de democratisch gelegitimeerde wetgever is om fouten te verbeteren. Tot overmaat van ramp is
de communicatie over de inhoud van de site verbureaucratiseerd naar een mistige voorlichtingsinstantie.
Met de jurisprudentie op www.rechtspraak.nl en de
regelgeving (inclusief de kamerstukken) op
www.overheid.nl heeft Nederland een juridische
informatievoorziening waar de rest van de wereld alleen
maar watertandend van kan dromen. Beide sites hebben
een goede en begrijpelijke interface en zijn (afgezien van
incidentele oprispingen) snel genoeg. Zonder dat daarnaar
onderzoek is gedaan mag daarom worden aangenomen dat
de juridische goegemeente inmiddels volledig op de
inhoud van de sites vertrouwt. Bij rechtspraak.nl is dat
geen probleem. De rechterlijke uitspraken zullen digitaal
worden aangeleverd en worden integraal (na anonimisering)
geplaatst. Dan kan er weinig mis gaan. Bij overheid.nl
ligt dat kritischer, want de site publiceert geconsolideerde
wetgeving. Daarbij kan van alles mis gaan en bovendien zal
een redacteur moeten bepalen hoe de wijzigingen in de
bestaande regelgeving moeten worden verwerkt.
Dat is een lastig karwei, waarbij een dergelijke redacteur
zelfs voor moeilijke keuzes kan komen te staan. Hoe
ga je bijvoorbeeld om met een wet die ertoe leidt dat artikel
111 lid 2 sub a Rv komt te luiden: ‘Naast de gegevens
bedoeld in artikel 45, derde lid, vermeldt het exploot van
dagvaarding: a. de door eiser gekozen woonplaats de door
eiser gekozen woonplaats in Nederland’ (Stb. 2005, 455)
Ga je dat verbeteren of doe je gewoon wat de wetgever
zegt De uitgevers van wettenedities voerden een verschillend
beleid. De Staatsuitgeverij voelde zich altijd al boven
God en iedereen verheven en publiceerde een eigen versie
van de wet; Kluwer wist tot 2013 haar plaats en publiceerde
de wetten in de tekst zoals die door de wetgever was
vastgesteld.
En overheid.nl Overheid.nl meent het ook beter te
weten dan de wetgever en heeft steeds haar eigen versies
van de Nederlandse wet op de site geplaatst. Dat is bijzonder
onwenselijk, want het is immers alleen aan de democratisch
gelegitimeerde wetgever om fouten te verbeteren.
Het valt echter weer mee als over de teksten op overheid.nl
te communiceren valt. In het verleden was dat het geval. In
2008 werd bijvoorbeeld op de site vermeld dat de artikelen
14a t/m 14e van de Wet op de rechterlijke organisatie
waren ingetrokken. Niet de eerste de beste regeling, want
het ging juist om de mogelijkheid te klagen over rechterlijke
ambtenaren bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad.
Op grond van een overgangsregeling opgenomen in artikel
XIII Wet organisatie bestuur en gerechten (Stb. 2001, 582)
waren die bepalingen echter gehandhaafd in afwachting
van de inwerkingtreding van een andere regeling, die er in
2008 nog niet was (en pas jaren later zou komen). Het kostte
een paar mailtjes (via het op de site opgenomen e-mailadres)
met juridische argumenten, maar binnen een paar
dagen waren de artikelen weer terug op de site en deze bleven
daar staan totdat zij daadwerkelijk werden ingetrokken.
Tot zover is er niets aan de hand.
Het lijkt alsof overheid.nl een
coupe heeft gepleegd en definitief
de wetgever als primaire bron van
recht heeft vervangen
Onder de huidige bewindslieden zijn de zaken echter
aan het ontsporen. Het lijkt alsof overheid.nl een coupe
heeft gepleegd en definitief de wetgever als primaire bron
van recht heeft vervangen. Ik kwam daar voor het eerst
achter toen ik een onjuistheid vond bij het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering. Via de site stuurde ik het volgende
bericht: ‘Bij het i’tje op Rv vind ik als eerste aanhangige
wetsontwerp 31714. Dit wetsontwerp is echter op 22
november 2011 verworpen door de Iste Kamer. Dan is het
toch niet meer aanhangig’. Het duurde een kleine drie
weken, maar toen kwam het volgende bericht terug van
een vriendelijke mevrouw: ‘U heeft een vraag gesteld via
Auteur
1. mr. F.J. Fernhout is UHD burgerlijk procesrecht aan de Universiteit Maastricht.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1685

Opinie
graag verzoeken om contact op te nemen met Informatie
Rijksoverheid (voormalige Postbus 51) zie weten precies
bij welke instantie u dient te zijn zodat zij hun tekst kunnen
wijzigen.’ Communicatie over overheid.nl, dus over de
primaire bron voor de inhoud van de Nederlandse wetgeving,
is met andere woorden verbureaucratiseerd naar een
mistige voorlichtingsinstantie, die hoge barrières inbouwt
om überhaupt benaderd te kunnen worden, laat staan dat
er veel van te verwachten valt.
Intussen gaat overheid.nl
onverstoorbaar verder met
haar eigen versie van het
Nederlandse recht
Through the wrong holes © Sarah Jones / Ikon Images/Alamy
Overheid.nl. De publieksvoorlichting van Overheid.nl is
ondergebracht bij Informatie Rijksoverheid. U kunt
hierom uw vraag stellen via de website https://www.rijksoverheid.nl/
contact/contactformulier. Informatie Rijksoverheid
(voorheen Postbus 51) Telefoonnummer: 1400
(lokaal tarief) www.rijksoverheid.nl. Ik hoop dat ik uw
vraag naar tevredenheid heb beantwoord.’ Dat laatste was
zeker niet het geval, maar toen ik vroeg wat dit nu voor
een malligheid was, antwoordde ditmaal een meneer in
elegant Nederlands: ‘KOOP is een organisatie wat webapplicaties
bouwt voor overheden om hun informatie op te
publiceren. Wij gaan helaas niet inhoudelijk over de publicaties
die u op overheid.nl aantreft. Hierom willen wij u
Intussen gaat overheid.nl onverstoorbaar verder
met haar eigen versie van het Nederlandse recht. Dat
kwam pijnlijk aan het licht na mijn stukje in het Advocatenblad
van mei 2014, Zijn de griffierechten 2014 echt
verschuldigd (p. 31-32). Daarin werd gesignaleerd dat de
Regeling (...) tot indexering van bedragen in (...) de Wet
griffierechten burgerlijke zaken (...) (Stcrt. 2013, 35871)
hetzij onverbindend is doordat wijzigingen worden aangebracht
in een formele wet, hetzij bedragen wijzigt die
er niet zijn en dus geen gevolg heeft. Overheid.nl blijkt
hard terug te slaan door met een eigen visie op de
genoemde regeling te komen en koelbloedig zelf te
bedenken wat er volgens overheid.nl eigenlijk in de regeling
had moeten staan.
‘Kan dat zomaar in Nederland’, vragen wij ons af in
het koor der leefbaren en verontruste burgers. Hopelijk
niet. Het zal de advocaten enige moeite kosten om de
rechters te overtuigen, maar dat moet op den duur toch
gaan lukken. De rechters die moeten oordelen over een
verzet tegen vaststelling van de griffierechten zullen in
eerste instantie overheid.nl raadplegen en daar een Wet
griffierechten burgerlijke zaken aantreffen, waarin keurig
alle bedragen voor 2014 zijn aangepast. Met de originele
tekst van de regeling in de hand moet het echter mogelijk
zijn de rechters te laten zien dat de ‘world according to
overheid.nl’ toch niet de wereld is waarin wij leven.
En intussen hopen we dan maar dat overheid.nl wat
meer respect gaat tonen voor de wetgever en weer open
zal gaan staan voor redelijke opmerkingen vanuit het
publiek.
1686 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
Aanbevolen citeerwijze:
NJB 2014/ … (nummer uitspraak)
Eur. Hof v.d. Rechten v.d. Mens 1687
Hof van Justitie EU 1688
Hoge Raad (civiele kamer) 1690
Hoge Raad (strafkamer) 1694
Afd. Bestuursrechtspraak RvS 1698
Europees Hof voor de
Rechten van de Mens
Deze rubriek wordt verzorgd door onderzoekers
van de Universiteit Leiden, de VU
Amsterdam en de RU Nijmegen. Onderstaande
bewerking is verzorgd door mw. N.R. Koffeman
LL.M. (Universiteit Leiden). Alle uitspraken
van het EHRM staan op www.echr.coe.
int; een selectie verschijnt uiteindelijk in
Reports of Judgments and Decisions. De uitspraken
van kamers van het EHRM worden
drie maanden na de uitspraakdatum definitief,
tenzij er intern appel wordt ingesteld bij
de Grote Kamer van het Hof.
1230
11 maart 2014, appl.nr. 26827/08
Art. 3 jo. 14 EVRM. Onderzoeksplicht naar
racistisch motief bij geweldsmisdrijf.
Schending.
(EVRM art. 3 jo. 14)
Abdu vs. Bulgarije
A. Feiten
Klager in deze zaak is de Soedanese heer
Abdu. Hij is geboren in 1968 en woont in
Sofia. Op 13 mei 2007 raakte hij, terwijl hij
met een Soedanese vriend door het centrum
van Sofia liep, verwikkeld in een vechtpartij
met twee Bulgaarse jongeren. Volgens Abdu
werd hij zonder aanleiding door een van hen
tegen de grond geduwd en geschopt, terwijl
de andere een mes trok en zijn vriend
bedreigde. De twee Bulgaren riepen daarbij
‘Vuile negers, wat doen jullie hier’ De aanvallers
vluchtten, maar werden kort daarna
door de politie gearresteerd. De twee, die in
het politierapport werden omschreven als
skinheads, bleken al vaker met de politie in
aanraking te zijn geweest. Tijdens het politieonderzoek
werden zowel de vier direct
betrokkenen als een getuige gehoord. Volgens
de twee Bulgaren was de vechtpartij
uitgelokt door Abdu en zijn vriend, maar de
getuige verklaarde te hebben gezien dat een
van de Bulgaren een van de Soedanezen had
doen struikelen waarna een vechtpartij tussen
de vier ontstond. Een forensisch arts
stelde vast dat Abdu diverse verwondingen
had die konden zijn opgelopen tijdens een
vechtpartij.
De politie stuurde het bewijs door naar de
openbaar aanklager zodat deze kon beslissen
om al dan niet vervolging in te stellen voor
een geweldpleging met racistisch motief,
zoals strafbaar gesteld in art. 168 lid 2 van
het Bulgaarse Wetboek van Strafrecht. In juni
2007 liet de openbaar aanklager weten dat er
onvoldoende bewijs was voor het instellen
van een dergelijke vervolging. Abdu stelde
beroep in tegen deze beslissing. Hij voerde
aan dat de politie de twee Bulgaren had moeten
ondervragen over hun motieven en over
hun kleding. Volgens Abdu droeg een van
hen bijvoorbeeld een t-shirt met een naziteken.
Het beroep werd, evenals een verzoek
van de advocaat van Abdu tot inzage in het
dossier, afgewezen.
B. Procedure
Abdu heeft op 15 april 2008 een klacht ingediend
bij het EHRM. Met een beroep op art. 3
EVRM (verbod op vernederende en onmenselijke
behandeling) in combinatie met art. 14
EVRM (verbod van discriminatie) klaagt hij
dat de autoriteiten geen effectief onderzoek
hebben ingesteld naar de racistische aard van
de geweldpleging. Hij stelt bovendien dat een
dergelijk onderzoek niet is ingesteld omdat
de politieagenten niet onpartijdig waren.
C. Uitspraak van het Hof
(Vierde kamer: Ziemele (President), Hirvelä,
Nicolaou, Bianku, Kalaydjieva, Mahoney,
Wojtyczek).
Het Hof herhaalt dat discriminatie op grond
van ras in sommige omstandigheden op
zichzelf als onmenselijke en vernederende
behandeling in de zin van art. 3 EVRM kan
worden aangemerkt. In ieder geval zijn discriminatoire
opmerkingen of beledigingen
met racistische ondertonen verzwarende
omstandigheden bij het beoordelen van een
klacht onder art. 3 EVRM. Staten hebben op
grond van het EVRM de plicht te voorzien in
een wettelijk kader dat individuen beschermt
tegen onmenselijke en vernederende behandeling.
Ook moeten zij zorgdragen voor een
effectief onderzoek dat het mogelijk maakt
daders te vervolgen. Bij het onderzoeken van
geweldsdelicten met een mogelijk racistisch
motief moeten de autoriteiten bovendien
alle redelijke stappen nemen om vast te stellen
of sentimenten van haat of vooroordelen
jegens een bepaalde etniciteit inderdaad een
rol hebben gespeeld. Het behandelen van
dergelijke zaken op gelijke voet met zaken
zonder met racistische connotaties is niet
verenigbaar met art. 14 EVRM.
De klacht van dhr. Abdu komt volgens het
Hof binnen de reikwijdte van art. 3 EVRM. Hij
heeft lichamelijk letsel opgelopen door de
gewelddadige aanval. Daar komt bij dat hij
vanaf het begin van het politieonderzoek
gesteld heeft dat de twee aanvallers, die in
het politierapport werden omschreven als
skinheads, racistische opmerkingen maakten.
Hoewel het vaak bijzonder moeilijk is een
racistisch motief te bewijzen, hebben staten
in ieder geval een inspanningsverplichting
hier onderzoek naar te doen. Het Hof besluit
de zaak te onderzoeken onder art. 3 zelfstandig,
alsmede onder art. 3 EVRM in combinatie
met art. 14 EVRM.
Aangezien geweldpleging met een racistisch
oogmerk in de Bulgaarse wetgeving strafbaar
is gesteld, is voorzien in het vereiste
wettelijk kader. De autoriteiten hebben echter
niet alle redelijke stappen ondernomen
om het geclaimde racistische motief van het
delict te onderzoeken. Zij hebben zich met
name gericht op de vraag wie de vechtpartij
had uitgelokt. Bij het horen van de getuige
hebben zij niet gevraagd of hij ook racistische
uitlatingen had gehoord. Ook hebben
zij nagelaten de twee Bulgaarse jongens te
ondervragen over een mogelijk racistische
motief voor hun daden. Dit terwijl Abdu
vanaf het begin had aangevoerd dat het
geweld een racistisch motief had en skinheads
bovendien bekend staan om hun
extremistische en racistische ideologie.
Ondanks dat er aannemelijk bewijs voor een
mogelijk racistisch motief lag, is de accuraatheid
daarvan niet onderzocht. Het Hof verwerpt
het argument van de Bulgaarse regering
dat zij hadden kunnen voldoen aan hun
procedurele verplichtingen als klager nog
andere rechtsmiddelen had ingesteld, zoals
het aansprakelijk stellen van de twee Bulgaarse
jongeren.
D. Slotsom
Met vijf stemmen tegen twee stelt het Hof
een schending vast van het procedurele
aspect van art. 3 EVRM, zowel zelfstandig, als
in combinatie met art. 14 EVRM. De klacht
over vooringenomenheid van de politieagenten
wordt wegens een gebrek onderbouwing
kennelijk ongegrond verklaard. Het Hof kent
aan een klager een billijke genoegdoening
toe van € 4000. Aan de uitspraak is een partly
dissenting opinion van rechters Mahoney
en Wojtyczek gehecht.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1687

Rechtspraak
Hof van Justitie van de
Europese Unie
Deze rubriek is verzorgd door M. Bulterman,
medewerker van de Directie Juridische Zaken,
Afdeling Europees Recht van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken. De volledige uitspraken
van het EU-Hof zijn beschikbaar via
www.curia.europa.eu.
1231
Arrest van 8 april 2014, C-293/12 & C-594/12
(Grote kamer: L: V. Skouris, president, K.
Lenaerts, vicepresident, A. Tizzano, R. Silva
de Lapuerta, T. von Danwitz (rapporteur), E.
Juhász, A. Borg Barthet, C. G. Fernlund en J.
L.da Cruz Vilaça, kamerpresidenten, A.
Rosas, G. Arestis, J.-C. Bonichot, A.
Arabadjiev, C. Toader en C. Vajda, rechters)
Digital Rights Ireland Ltd vs. Minister for
Communications e.a. en Kärntner Landesregierung
vs. Michael Seitlinger e.a.
Elektronische communicatie – Richtlijn
2006/24/EG – Openbaar beschikbare elektronische
communicatiediensten of openbare
communicatienetwerken – Bewaring
van gegevens die zijn gegenereerd of verwerkt
in het kader van aanbieding van dergelijke
diensten – Geldigheid – Artikelen 7,
8 en 11 van het Handvest van de grondrechten
van de Europese Unie
Feiten en nationale procedure
Voor de Ierse rechter wordt door Digital Rights
Ireland de wettigheid van de bepalingen ter
omzetting van richtlijn 2006/24 betreffende
de bewaring van gegevens die zijn gegenereerd
of verwerkt in verband met het aanbieden
van openbaar beschikbare elektronischecommunicatiediensten
of van openbare
communicatienetwerken en tot wijziging van
richtlijn 2002/58/EG (PB L 105, blz. 54, hierna:
de dataretentierichtlijn) aangevochten. Op
grond van de dataretentierichtlijn geldt voor
telecomaanbieders een bewaarplicht van door
hen gegenereerde of verwerkte gegevens. Het
gaat daarbij niet om de inhoud van de communicatie,
maar om bijvoorbeeld de bestemming
van een communicatie, het tijdstip en
de duur van de communicatie en het type
communicatie. Deze gegevens moeten tenminste
6 maanden worden bewaard om ze in
voorkomend geval ter beschikking te stellen
van de bevoegde autoriteiten. De Ierse en Oostenrijkse
rechter twijfelen of de dataretentierichtlijn
verenigbaar is met de bepalingen van
het Handvest en besluiten hierover vragen te
stellen aan het Hof van Justitie.
Prejudiciële vragen
Het Hof van Justitie wordt gevraagd zich uit
te spreken over de geldigheid van de dataretentierichtlijn
in het licht van de artikelen 7,
8 en 11 van het EU-Grondrechtenhandvest.
De uitspraak van het Hof
Het Hof merkt op dat telecomaanbieders op
grond van de datarententierichtlijn gegevens
moeten bewaren die nodig zijn om de bron
en de bestemming van een communicatie te
traceren en te identificeren, om de datum,
het tijdstip en de duur van de communicatie
en het type communicatie te bepalen, om de
communicatieapparatuur van de gebruikers
te identificeren en om de locatie van mobiele
communicatieapparatuur te bepalen. Deze
gegevens omvatten met name de naam en
het adres van de gebruiker, het telefoonnummer
van de oproeper en het opgeroepen
nummer, alsook een IP-adres voor internetdiensten.
Uit deze gegevens kunnen zeer precieze
conclusies worden getrokken over het
privéleven van de personen van wie de gegevens
zijn bewaard, zoals hun dagelijkse
gewoonten, hun permanente of tijdelijke verblijfplaats,
hun dagelijkse of andere verplaatsingen,
de activiteiten die zij uitoefenen, hun
sociale relaties en de sociale kringen waarin
zij verkeren. Het Hof concludeert dat hoewel
de dataretentierichtlijn niet het recht verleent
om de inhoud van de communicatie te
bewaren, het dus niet is uitgesloten dat de
bewaring van de betrokken gegevens een
invloed heeft op de wijze waarop gebruikers
communicatiemiddelen gebruiken en derhalve
op de wijze waarop zij hun door artikel 11
van het EU-Grondrechtenhandvest gewaarborgde
vrijheid van meningsuiting uitoefenen.
Ook de door de artikelen 7 (privéleven)
en 8 van het EU-Grondrechtenhandvest (verwerking
van persoonsgegevens) gewaarborgde
rechten zijn in het geding. Volgens het
Hof vormt de dataretentierichtlijn een zeer
ruime en bijzonder zware inmenging in deze
rechten. Het Hof merkt op dat deze inmenging
voldoet aan een doel van algemeen
belang, namelijk de bestrijding van ernstige
criminaliteit en aldus uiteindelijk tot de
openbare veiligheid. Vervolgens gaat het Hof
na of deze inmenging evenredig is. Wat
betreft het rechterlijk toezicht merkt het Hof
op dat wanneer sprake is van een inmenging
in fundamentele rechten, de omvang van de
beoordelingsbevoegdheid van de wetgever
van de Unie beperkt kan zijn. Dit hangt af
van een aantal factoren, waaronder met
name het betrokken domein, de aard van het
door het EU-Grondrechtenhandvest gewaarborgde
recht dat aan de orde is, alsook de
aard, de ernst en het doel van de inmenging
(zie naar analogie met betrekking tot artikel
8 EVRM, arrest EHRM, S en Marper vs. Verenigd
Koninkrijk, nrs. 30562/04 en 30566/04,
§ 102, CEDH 2008-V). Gelet op de belangrijke
rol die de bescherming van persoonsgegevens
speelt in het licht van het fundamentele
recht op bescherming van het privéleven,
alsook op de omvang en de ernst van de door
richtlijn 2006/24 veroorzaakte inmenging in
dit recht is de beoordelingsbevoegdheid van
de Uniewetgever volgens het Hof in casu
beperkt, zodat een strikt toezicht moet worden
uitgeoefend. De dataretentierichtlijn
doorstaat deze strikte toets niet.
Volgens het Hof kan een doelstelling van
algemeen belang als criminaliteitbestrijding,
hoe wezenlijk zij ook is, niet rechtvaardigen
dat een bewaringsmaatregel zoals
ingevoerd in de dataretentierichtlijn noodzakelijk
wordt geacht voor het voeren van
deze strijd. De richtlijn strekt zich uit tot
alle elektronischecommunicatiemiddelen,
die een steeds belangrijker plaats innemen
in het dagelijkse leven van de mensen.
Bovendien ziet deze richtlijn op alle abonnees
en geregistreerde gebruikers. Zij leidt
dus tot inmenging in de fundamentele rechten
van bijna de gehele Europese bevolking.
De richtlijn is om te beginnen algemeen van
toepassing op alle personen die gebruikmaken
van elektronischecommunicatiediensten,
zonder dat de personen van wie de
gegevens worden bewaard zich echter, zelfs
niet indirect, in een situatie bevinden die
aanleiding kan geven tot strafrechtelijke vervolging.
Verder bevat de richtlijn geen objectieve
criteria ter begrenzing van de toegang
van de bevoegde nationale autoriteiten tot
de gegevens en het latere gebruik ervan met
het oog op het voorkomen, opsporen of
strafrechtelijk vervolgen van inbreuken.
Bovendien plaatst het Hof kanttekeningen
bij de termijn van de bewaarplicht. Deze
varieert van ten minste zes maanden tot ten
hoogste vierentwintig maanden, zonder dat
wordt gepreciseerd dat deze termijn op basis
van objectieve criteria moet worden vastgesteld
om te waarborgen dat hij beperkt is tot
wat strikt noodzakelijk is. Het Hof concludeert
dat de datarententierichtlijn geen duidelijke
en precieze regels bevat betreffende
de omvang van de inmenging in de door de
artikelen 7 en 8 van het EU-Grondrechtenhandvest
erkende fundamentele rechten.
Vastgesteld moet dus worden dat deze richtlijn
een zeer ruime en bijzonder zware
inmenging in deze fundamentele rechten in
de rechtsorde van de Unie impliceert, zonder
dat deze inmenging nauwkeurig is omkaderd
door bepalingen die kunnen waarborgen
dat zij daadwerkelijk beperkt is tot het
strikt noodzakelijke.
1688 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
Conclusie
De dataretentierichtlin is ongeldig.
1232
Arrest van 15 mei 2014, C-521/12
(Tweede kamer: R. Silva de Lapuerta, kamerpresident,
J. L. da Cruz Vilaça, G. Arestis
(rapporteur), J.C. Bonichot en A. Arabadjiev,
rechters)
T.C. Briels e.a. vs. Minister van Infrastructuur
en Milieu
Milieu – Richtlijn 92/43/EEG – Artikel 6,
leden 3 en 4 – Instandhouding van natuurlijke
habitats – Speciale beschermingszones
– Beoordeling van gevolgen van plan of
project voor beschermd gebied – Vergunning
voor plan of project voor beschermd
gebied – Compenserende maatregelen –
Natura 2000-gebied ‘Vlijmens Ven,
Moerputten & Bossche Broek’ – Project voor
tracé van Rijksweg A2, s-Hertogenbosch-
Eindhoven
Feiten en nationale procedure
Op 6 juni 2011 heeft de minister van I&M
een besluit betreffende de verbreding van
het tracéproject Rijksweg A2 vastgesteld. Dit
project heeft negatieve gevolgen voor het
Natura 2000-gebied ‘Vlijmens Ven, Moerputten
en Bossche Broek’. Dit gebied is door de
Nederlandse autoriteiten als een speciale
beschermingszone aangewezen voor onder
meer het habitattype ‘blauwgraslanden’. Om
de impact van dit project op het milieu te
verminderen wordt bij besluit van 25 januari
2012 een aantal maatregelen genomen. Zo
voorziet het tracéproject Rijksweg A2 in de
verbetering van de hydrologische situatie in
de zone ‘Vlijmens Ven’, waardoor de blauwgraslanden
binnen dit gebied kunnen worden
uitgebreid. Volgens de minister kan op
die manier de omvang en de kwaliteit van de
blauwgraslanden worden verhoogd ten
opzichte van het bestaande areaal. Aan de
instandhoudingsdoelstellingen voor dit type
habitat wordt dus voldaan doordat nieuwe
blauwgraslanden worden aangelegd. Briels
e.a. zijn het hier niet mee eens en stellen
beroep in tegen de twee besluiten van de
minister bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Volgen hen kon de
minister het tracéproject Rijksweg A2 niet
vaststellen, gelet op de negatieve gevolgen
van de verbreding van de snelweg A2 voor
het betrokken Natura 2000-gebied. Zij betogen
dat de ontwikkeling van nieuwe blauwgraslanden
niet in aanmerking had mogen
worden genomen ter beantwoording van de
vraag of de natuurlijke kenmerken van dit
gebied worden aangetast. De minister is
daarentegen van mening dat ingeval een
project negatieve gevolgen kan hebben voor
een bestaand areaal van een beschermd
habitattype in een Natura 2000-gebied, bij de
beoordeling of er sprake is van aantasting
van de natuurlijke kenmerken van dat gebied
betekenis toekomt aan de omstandigheid dat
in hetzelfde gebied een areaal van gelijke of
grotere omvang van dat habitattype tot ontwikkeling
zal worden gebracht op een locatie
waar dit habitattype geen negatieve gevolgen
van het project zal ondervinden. Kern van
het geschil tussen Briels en de minister
betreft de vraag op welke wijze dient te worden
beoordeeld of de natuurlijke kenmerken
van het gebied in kwestie worden aangetast
in de zin van artikel 6, lid 3, van richtlijn
92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992
inzake de instandhouding van de natuurlijke
habitats en de wilde flora en fauna (PB L 206,
blz. 7; hierna: habitatrichtlijn). De Raad van
State besluit deze vraag aan het Hof van Justitie
voor te leggen.
Prejudiciële vragen
De Raad van State legt de vraag voor of artikel
6, lid 3, van de habitatrichtlijn aldus moet
worden uitgelegd dat een plan of een project
dat niet direct verband houdt met of nodig is
voor het beheer van een gebied van communautair
belang, dat negatieve gevolgen heeft
voor een type natuurlijke habitat dat in dit
gebied voorkomt, en dat voorziet in maatregelen
voor de ontwikkeling van een areaal
van gelijke of grotere omvang van dat habitattype
in dit gebied, de natuurlijke kenmerken
van dat gebied aantast, en of dergelijke
maatregelen in voorkomend geval als ‘compenserende
maatregelen’ in de zin van lid 4
van dit artikel kunnen worden aangemerkt.
De uitspraak van het Hof
Het Hof verwijst naar zijn arrest Sweetman
(C258/11, punt 39) waarin het heeft geoordeeld
een ingreep geen aantasting van de
natuurlijke kenmerken van een gebied meebrengt,
indien dat gebied wordt bewaard in
een gunstige staat van instandhouding, hetgeen
neerkomt op het duurzame behoud van
de bepalende kenmerken van het betrokken
gebied die verband houden met de aanwezigheid
van een type natuurlijke habitat waarvan
de instandhoudingsdoelstelling rechtvaardigde
dat dit gebied in de lijst van gebieden van
communauteir belang (GCB) in de zin van de
habitatrichtlijn werd opgenomen.
In het hoofdgeding staat vast dat het betrokken
Natura 2000-gebied door de Commissie
als GCB en door het Koninkrijk der Nederlanden
als speciale beschermingszone is aangewezen,
met name wegens de aanwezigheid in
dit gebied van het natuurlijke habitattype
‘blauwgraslanden. Bovendien blijkt dat het
tracéproject Rijksweg A2 significante negatieve
gevolgen heeft voor de ‘blauwgraslanden’,
wegens de uitdroging en de verzuring van de
bodem door stikstofdepositie. Dit betekent
volgens het Hof dat het project het duurzame
behoud van de wezenlijke kenmerken
van het betrokken Natura 2000-gebied in
gevaar dreigt te brengen en bijgevolg de
natuurlijke kenmerken van het gebied kan
aantasten in de zin van artikel 6, lid 3, van de
habitatrichtlijn. De door de minister voorgestelde
beschermingsmaatregelen doen niet
af aan die vaststelling. De beschermingsmaatregelen
die in een project worden opgenomen
om de schadelijke gevolgen van dit
project voor een Natura 2000-gebied te compenseren,
kunnen volgens het Hof bij de
door artikel 6, lid 3, opgelegde beoordeling
van de gevolgen van dit project niet in aanmerking
worden genomen. Het Hof constateert
dat de maatregelen van de minister er
niet toe strekken om de significante negatieve
gevolgen die voor het habitattype ‘blauwgraslanden’
rechtstreeks uit het tracéproject
Rijksweg A2 voortvloeien, te voorkomen of te
verminderen, maar beogen deze gevolgen
nadien te compenseren. In die omstandigheden
kunnen die maatregelen niet garanderen
dat het project de natuurlijke kenmerken van
dit gebied niet zal aantasten in de zin van
artikel 6, lid 3, van de habitatrichtlijn. Het
Hof wijst er bovendien op dat de eventuele
positieve gevolgen van het achteraf tot ontwikkeling
brengen van een nieuwe habitat
waarmee het verlies aan oppervlakte en kwaliteit
van ditzelfde type habitat in een
beschermd gebied dient te worden gecompenseerd
in de regel onzeker zijn, en dat deze
gevolgen hoe dan ook slechts binnen enkele
jaren zichtbaar zullen worden. Bijgevolg kan
daarmee in het kader van de bij artikel 6, lid
3, vastgestelde procedure geen rekening worden
gehouden. Het ondermijnt volgens het
Hof bovendien de nuttige werking van de in
artikel 6 van de habitatrichtlijn indien de
bevoegde nationale instantie via zogenoemde
‘mitigerende’ maatregelen die in werkelijkheid
compenserende maatregelen zijn, de in
dit artikel vastgelegde specifieke procedures
ontwijkt door krachtens lid 3 van dat artikel
projecten toe te staan die de natuurlijke kenmerken
van het betrokken gebied aantasten.
Dit betekent dat de maatregelen van minister
als compenserende maatregelen in de zin
van artikel 6, lid 4 van de habitatrichtlijn
kunnen worden aangemerkt, mits de bij deze
bepaling gestelde voorwaarden zijn vervuld.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1689

Rechtspraak
Conclusie
Artikel 6, lid 3, van de habitatrichtlijn moet
aldus worden uitgelegd dat een plan of een
project dat niet direct verband houdt met of
nodig is voor het beheer van een gebied van
communautair belang, dat negatieve gevolgen
heeft voor een in dit gebied voorkomend type
natuurlijke habitat en dat voorziet in maatregelen
voor het tot ontwikkeling brengen in
dit gebied van een areaal van gelijke of grotere
omvang van dit habitattype, de natuurlijke
kenmerken van dat gebied aantast. Deze
maatregelen kunnen in voorkomend geval
slechts als ‘compenserende maatregelen’ in de
zin van lid 4 van dit artikel worden aangemerkt,
voor zover de bij deze bepaling gestelde
voorwaarden vervuld zijn.
Hoge Raad (civiele kamer)
Deze rubriek wordt verzorgd door mr. G.C.C.
Lewin, lid van het Gemeenschappelijk Hof
van Justitie van het Caribische deel van het
Koninkrijk. De uitspraken zijn integraal in te
zien op www.rechtspraak.nl.
1233
13 juni 2014, nr. 13/02097
(Mrs. A.M.J. van Buchem-Spapens, M.V.
Polak, T.H. Tanja-van den Broek; A-G mr.
L.A.D. Keus)
ECLI:NL:HR:2014:1402
Curaçao. Verdeling huwelijksgoederengemeenschap.
Pensioenverrekening. HR: Naar
het (toenmalige) recht van de Nederlandse
Antillen geldt voor pensioenverrekening de
Boon vs. Van Loon-maatstaf. Deze maatstaf
laat de rechter een grote mate van vrijheid.
Het hof heeft zijn oordeel dat pensioenverrekening
achterwege moet blijven, gebaseerd
op feiten en omstandigheden die dat
oordeel kunnen dragen.
(BW art. 1:100, 3:166 lid 3, 6 lid 2)
De vrouw, adv. mr. M.E. Bruning, vs. de man,
niet verschenen.
Feiten en procesverloop
Partijen zijn in 1993 in algehele gemeenschap
van goederen gehuwd en in 2011
gescheiden.
In dit Curaçaose geding heeft de vrouw vaststelling
van partneralimentatie en verdeling
van de pensioenrechten van de man verzocht.
Het gerecht heeft de verzoeken afgewezen.
Het hof heeft de partneralimentatie alsnog
vastgesteld op NAF 250 per maand en de
beslissing over de pensioenrechten bevestigd.
Hoge Raad
Het onderdeel neemt terecht tot uitgangspunt
dat pensioenrechten - waaronder niet
zijn begrepen aanspraken krachtens de AOV -
in de huwelijksgoederengemeenschap vallen.
Het (toenmalige) recht van de Nederlandse
Antillen kent niet een met de in Nederland
geldende Wet verevening pensioenrechten
bij scheiding vergelijkbare wettelijke regeling.
Derhalve geldt voor verrekening van
pensioenrechten zoals hier aan de orde de
maatstaf van HR 27 november 1981,
ECLI:NL:HR:1981:AG4271, NJ 1982/503 (Boon
vs. Van Loon). Deze maatstaf laat de rechter
een grote mate van vrijheid bij de beantwoording
van de vraag of en in hoeverre verrekening
van pensioenrechten in een
bepaald geval dient plaats te vinden. De
eisen van redelijkheid en billijkheid kunnen,
gelet op de omstandigheden van het geval,
meebrengen dat verrekening van pensioenrechten
achterwege blijft. Het hof heeft zijn
oordeel dat pensioenverrekening achterwege
moet blijven, gebaseerd op de omstandigheden
1. dat het hier gaat om een bescheiden
pensioen, 2. dat tussen partijen een groot
leeftijdsverschil bestaat, 3. dat van de man,
die 62 jaar is, niet kan worden verwacht dat
hij betaalde arbeid verricht, 4. dat de vrouw,
die 48 jaar is, geacht wordt haar verdiencapaciteit
te benutten, en 5. dat het hier geen eerste
huwelijk betreft. Het hof heeft zijn oordeel
aldus gegrond op een afweging van
feiten en omstandigheden in hun onderlinge
samenhang beschouwd. Deze feiten en
omstandigheden kunnen het oordeel van het
hof dragen.
Volgt verwerping.
De A-G concludeert tot vernietiging en terugwijzing.
Hij meent dat het hof zijn oordeel dat
pensioenverrekening achterwege moet blijven,
heeft gebaseerd op feiten en omstandigheden
die dat oordeel niet zonder meer kunnen dragen
(2.13).
1234
13 juni 2014, nr. 13/03768
(Mrs. E.J. Numann, A.H.T. Heisterkamp, G.
Snijders, G. de Groot, T.H. Tanja-van den
Broek; A-G mr. E.M. Wesseling-van Gent)
ECLI:NL:HR:2014:1384
Procesrecht. 1. Afwijking van rolbeslissing.
Het hof heeft hetzij ten onrechte geconstateerd
dat geïntimeerden een akte hebben
genomen, hetzij nagelaten te vermelden dat
en op welke grond het is afgeweken van de
rolbeslissing waarbij de akte is geweigerd.
2. Motivering. Het hof heeft niet kenbaar
geoordeeld over een tegen de afwijzing van
de reconventionele vordering gerichte grief.
In zijn overwegingen ligt niet besloten dat
die vordering diende te worden afgewezen.
(Rv art. 19, 20, 82; RO art. 79 lid 1)
A c.s., adv. mr. M.J. van Basten Batenburg, vs.
Dudok v.s., adv. mr. B. Winters.
Feiten en procesverloop
In 1913 is een erfdienstbaarheid gevestigd
waarin beperkingen worden gesteld aan de
mogelijkheden tot bebouwing van een terrein.
In 2007 hebben Dudok c.s. dat terrein
verworven. A c.s. zijn eigenaren van een in de
nabijheid gelegen perceel.
In dit geding hebben Dudok c.s. primair een
verklaring voor recht gevorderd dat A c.s. aan
de erfdienstbaarheid geen rechten kunnen
ontlenen en subsidiair opheffing van de erfdienstbaarheid.
In reconventie hebben A c.s.
schadevergoeding in verband met de opheffing
van de erfdienstbaarheid gevorderd, op
te maken bij staat. De rechtbank heeft de vorderingen
van Dudok c.s. grotendeels toegewezen
en de reconventionele vordering afgewezen.
Het hof heeft bij tussenarrest de zaak
naar de rol verwezen voor akte zijdens Dudok
c.s. Bij eindarrest heeft het hof vermeld dat
Dudok c.s. een akte hebben genomen en het
vonnis van de rechtbank bekrachtigd.
Hoge Raad
Onderdeel 1 klaagt erover dat het hof de akte
van Dudok c.s. in de beoordeling heeft
betrokken. Het voert daartoe aan dat de rolraadsheer
de akte heeft geweigerd. Het
onderdeel slaagt. A c.s. hebben rolberichten
van het hof overgelegd die geen andere conclusie
toelaten dan dat de akte is geweigerd,
dat de zaak naar de rol van 27 november
2013 is verwezen om Dudok c.s. in de gelegenheid
te stellen een gewijzigde akte te
nemen en dat op die rol is geconstateerd dat
Dudok c.s. de akte niet hebben genomen.
Deze gang van zaken wordt bevestigd door
de inlichtingen die de A-G ambtshalve bij het
hof heeft ingewonnen. De overgelegde stukken
en ingewonnen inlichtingen bieden geen
aanknopingspunt voor de veronderstelling
dat de rolraadsheer de akte slechts gedeeltelijk
zou hebben geweigerd. Aldus heeft het
hof hetzij ten onrechte geconstateerd dat
Dudok c.s. een akte hebben genomen en vervolgens
die akte in zijn beoordeling betrokken,
hetzij nagelaten te vermelden dat en op
welke grond het is afgeweken van de rolbeslissing
waarbij de akte is geweigerd. Onderdeel
2 verwijt het hof dat het niet, althans
niet gemotiveerd, heeft beslist op grief VIII
die opkwam tegen de afwijzing door de
rechtbank van de vordering van A c.s. in
1690 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
reconventie. Dit onderdeel slaagt eveneens. A
c.s. hebben in de toelichting op grief VIII
betoogd dat hun woning door realisatie van
de bouwplannen in waarde zal dalen en hebben
hiervan bewijs aangeboden. Het hof
heeft niet kenbaar over deze grief geoordeeld
en evenmin kan worden gezegd dat in de
overwegingen van zijn arrest besloten ligt
dat de vordering in reconventie, ook na de
onderbouwing daarvan in hoger beroep,
diende te worden verworpen. Na verwijzing
dient zo nodig alsnog over deze vordering te
worden geoordeeld.
Volgt vernietiging en verwijzing, overeenkomstig
de conclusie van de A-G.
De A-G meent dat in de overwegingen van het
hof besloten ligt dat de reconventionele vordering
diende te worden afgewezen
(ECLI:NL:PHR:2014:296, onder 2.13).
13 juni 2014, nr. 13/03767
(Mrs. E.J. Numann, A.H.T. Heisterkamp, G.
Snijders, G. de Groot, T.H. Tanja-van den
Broek; A-G mr. E.M. Wesseling-van Gent)
ECLI:NL:HR:2014:1383
Procesrecht. Samenhang met HR 13 juni
2014, nr. 13/03768, ECLI:NL:HR:2014:1384,
hiervóór afgedrukt, met de eigenaren van
een ander perceel als partij. HR: 1. Geen
afwijking van rolbeslissing. In deze zaak
heeft de rolraadsheer de akte van geïntimeerden
niet geweigerd. 2. Motivering.
Gelijke beslissing als in de andere zaak.
(Rv art. 19, 20, 82; RO art. 79 lid 1).
1235
13 juni 2014, nr. 13/04169
(Mrs. F.B. Bakels, C.A. Streefkerk, C.E. Drion,
G. de Groot, T.H. Tanja-van den Broek; A-G
mr. E.M. Wesseling-van Gent)
ECLI:NL:HR:2014:1403
Enquêterecht. Onderzoeker. Inrichting van
het onderzoek. Een belanghebbende verzoekt
de ondernemingskamer de onderzoeker
te bevelen a. een kopie te verstrekken
van de opnames die de onderzoeker heeft
gemaakt van interviews en b. gespreksverslagen
aan te passen. HR: 1. Belanghebbende.
De onderzoeker is niet te beschouwen
als partij of belanghebbende. 2. Vastgelegde
verklaringen. Van de onderzoeker die verklaringen
van gehoorde personen vastlegt,
mag worden verwacht dat hij de vastlegging
doet toekomen aan de gehoorde persoon
en deze gelegenheid biedt daarover
opmerkingen te maken. De onderzoeker
dient in zijn verslag te vermelden dat de
gehoorde persoon opmerkingen heeft
gemaakt. Indien de onderzoeker verklaringen
vastlegt met audiovisuele middelen,
mag in beginsel worden verwacht dat hij de
gehoorde persoon desgevraagd gelegenheid
geeft de opname te zien of te beluisteren,
opdat deze opmerkingen kan maken. De
gehoorde persoon heeft geen aanspraak op
een kopie van de beeld- of geluidsopname,
noch op aanpassing van het gespreksverslag.
(BW art. 2:345 lid 1, 2:350 lid 4, 2:351, 2:352
en 2:352a; Rv art. 426b lid 1)
Energie Concurrent, adv. mr. J.W.H. van Wijk,
vs. Eneco, adv. mrs. F.E. Vermeulen en B.F.
Assink, en Greenchoice en X, niet verschenen.
Procesverloop
In dit geding heeft de ondernemingskamer
op verzoek van Eneco een onderzoek bevolen
naar het beleid en de gang van zaken van
Greenchoice. De onderzoeker mr. P. Cronheim
heeft A c.s. gehoord, die indirect bestuurders
van Greenchoice zijn geweest. Energie Concurrent
is bestuurder van Greenchoice en
heeft de ondernemingskamer verzocht de
onderzoeker te bevelen a. een kopie te verstrekken
van de opnames die zijn gemaakt
van de interviews met A c.s., en b. de verslagen
van de gesprekken met A c.s. zodanig
aan te passen dat alle opmerkingen die zij
hebben gemaakt en na het beluisteren van
de opnames nog zullen maken, en alle wijzigingen
die zij hebben voorgesteld en na het
beluisteren van de opnames nog zullen voorstellen,
daarin zijn verwerkt. De ondernemingskamer
heeft de verzoeken afgewezen.
Hiertegen heeft Energie Concurrent cassatieberoep
ingesteld. De A-G heeft in haar eerste
conclusie (ECLI:NL:PHR:2014:72) geconcludeerd
tot rolverwijzing om de onderzoeker in
de gelegenheid te stellen een verweerschrift
in te dienen. De rolraadsheer heeft als beslissing
van de Hoge Raad meegedeeld dat de
onderzoeker niet wordt opgeroepen.
Hoge Raad
Voor de beslissing van de Hoge Raad dat de
onderzoeker niet wordt opgeroepen is redengevend
dat de onderzoeker zijn onderzoek
verricht in opdracht en naar de aanwijzingen
van de ondernemingskamer. Als een belanghebbende
de ondernemingskamer vraagt aan
de onderzoeker bepaalde aanwijzingen te
geven, zal de ondernemingskamer alvorens
te beslissen de onderzoeker in de gelegenheid
kunnen stellen daarop te reageren. Als
de onderzoeker hiervan gebruik maakt,
brengt dat evenwel niet mee dat hij nadien,
als een verzoeker of belanghebbende in cassatie
komt van de beslissing van de ondernemingskamer,
is te beschouwen als een partij
of belanghebbende die in de vorige instantie
is verschenen in de zin van art. 426b lid 1 Rv.
Het voorgaande is niet anders onder het
sinds 1 januari 2013 geldende enquêterecht,
waarin is bepaald dat de ondernemingskamer
bij de benoeming van de onderzoeker
tevens een raadsheer-commissaris benoemt
die aan de onderzoeker aanwijzingen kan
geven met het oog op de goede gang van het
onderzoek (art. 2:350 lid 4 BW).
Bij de beoordeling van de cassatieklachten
wordt het volgende vooropgesteld. De door de
ondernemingskamer benoemde onderzoeker
heeft op de voet van art. 2:345 lid 1 BW tot
taak een onderzoek in te stellen naar het
beleid en de gang van zaken van de rechtspersoon.
De onderzoeksbevoegdheden van de
onderzoeker zijn in de wet summier geregeld
(de art. 2:351, 2:352 en 2:352a BW). De onderzoeker
is, behoudens eventuele aanwijzingen
van de ondernemingskamer - en inmiddels
ook: de raadsheer-commissaris (art. 2:351 lid 4
BW) -, in beginsel vrij in de inrichting van het
onderzoek en het verslag. Er zijn geen wettelijke
voorschriften met betrekking tot de verslaglegging
van verklaringen van personen
die door de onderzoeker worden gehoord. De
Ondernemingskamer heeft ‘Aandachtspunten,
aanbevelingen en suggesties voor onderzoekers’
opgesteld (www.rechtspraak.nl; volgt een
citaat daaruit). Verklaringen van door de
onderzoeker gehoorde personen zijn in het
algemeen van invloed op diens bevindingen
in het verslag. Daarmee kunnen zij ook van
invloed zijn op de oordeelsvorming van de
ondernemingskamer indien een tweedefaseprocedure
volgt. Tegen de achtergrond van het
voorgaande mag van de onderzoeker die verklaringen
van door hem gehoorde personen
(schriftelijk of elektronisch) vastlegt, worden
verwacht dat hij de vastlegging doet toekomen
aan de gehoorde persoon en aan deze
persoon gelegenheid biedt binnen een door
de onderzoeker te stellen redelijke termijn
daarover opmerkingen te maken. Indien de
gehoorde persoon zodanige opmerkingen
maakt, is het aan de onderzoeker om te bepalen
of en in hoeverre hij deze in de vastlegging
verwerkt. De onderzoeker dient in zijn
verslag in elk geval melding te maken van het
feit dat de gehoorde persoon opmerkingen
over de vastlegging heeft gemaakt. Indien de
onderzoeker aanleiding ziet verklaringen van
door hem gehoorde personen vast te leggen
met audiovisuele middelen, mag voorts in
beginsel van de onderzoeker worden verwacht
dat hij de gehoorde persoon desgevraagd gelegenheid
geeft de opname te zien of te beluisteren,
opdat de gehoorde persoon opmerkin-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1691

Rechtspraak
gen kan maken naar aanleiding van de
vastgelegde verklaring. Behoudens andersluidende
aanwijzingen van de ondernemingskamer
of de raadsheer-commissaris, is het aan
de onderzoeker om te bepalen op welke wijze
hij hiertoe gelegenheid biedt. Op de onderzoeker
rust in beginsel niet de verplichting om
een kopie van de opname aan de gehoorde
persoon ter beschikking te stellen. Gezien het
voorgaande gaan de klachten uit van eisen die
niet voortvloeien uit de wettelijke taak en
bevoegdheden van de onderzoeker of de van
de onderzoeker te verlangen zorgvuldigheid
in de inrichting en verslaglegging van het
onderzoek. Bovendien is het niet aan Energie
Concurrent, maar aan A c.s. als gehoorde personen,
om desgewenst bij de onderzoeker
opmerkingen te maken naar aanleiding van
de vastlegging van de eigen verklaring, al dan
niet na het beluisteren van de opname daarvan.
Ook A c.s. hebben echter, gelet op hetgeen
hiervoor is vooropgesteld, geen aanspraak op
een kopie van de geluidsopname van de eigen
verklaring, noch op aanpassing van het verslag
daarvan overeenkomstig ieders opmerkingen.
De slotsom is dat de klachten falen.
Volgt verwerping, overeenkomstig de tweede
conclusie van de A-G (ECLI:NL:PHR:2014:287).
De A-G bespreekt de taak van de onderzoeker
(3.3-3.7), de inrichting van het onderzoek (3.8-
3.16), de functie van gespreksverslagen (3.17-
3.24) en de positie van de onderzoeker in vergelijking
met die van de deskundige in een
civiele procedure (3.25-3.27).
1236
13 juni 2014, nr. 13/04341
(Mrs. E.J. Numann, C.A. Streefkerk, A.H.T.
Heisterkamp, G. Snijders, T.H. Tanja-van den
Broek; A-G mr. M.H. Wissink)
ECLI:NL:HR:2014:1385
Prejudiciële vraag. Koop op afbetaling.
Dient een telefoonabonnement waarbij de
consument een ‘gratis’ mobiele telefoon
ontvangt, te worden aangemerkt als koop
op afbetaling En tevens als krediettransactie/kredietovereenkomst
HR: In beginsel
wel, tenzij de aanbieder stelt en zo nodig
aannemelijk maakt dat de verschuldigde
abonnementskosten niet (mede) strekken
tot afbetaling van de telefoon.
(BW art. 3:41, 7:57 lid 1, 7:58 lid 2, 7:73 lid 2,
7A:1576; Wck (oud) art. 1, 4 lid 1; Wft art.
1:20, 4:32-34; Rv art. 392, 393)
A, adv. mr. J. de Bie Leuveling Tjeenk, vs. B,
adv. mr. K. Aantjes, met als indieners van
schriftelijke opmerkingen: CAIW c.s., mr. E.M.
Tjon-En-Fa.
Feiten en procesverloop
In 2010 heeft B in een belwinkel twee overeenkomsten
(telefoonabonnementen) gesloten
met KPN. In beide gevallen heeft zij bij
het afsluiten van het abonnement een
mobiele telefoon ontvangen met een verkoopwaarde
van ongeveer € 475. B heeft de
facturen ter zake van beide abonnementen
gedeeltelijk onbetaald gelaten. In 2011 heeft
B de vernietiging van de overeenkomsten
ingeroepen op de grond dat deze niet voldoen
aan de Wet op het consumentenkrediet
(hierna: Wck). KPN heeft haar vordering op B
overgedragen aan A.
In dit geding heeft A betaling gevorderd van
het onbetaald gebleven gedeelte van de facturen.
De kantonrechter heeft een prejudiciële
vraag gesteld aan de Hoge Raad.
Hoge Raad
De vraag heeft in het bijzonder betrekking
op overeenkomsten
a. die gesloten zijn tussen enerzijds een in
het kader van zijn beroep of bedrijf handelende
(rechts)persoon (hierna: de aanbieder)
en anderzijds een natuurlijk persoon die
handelt voor doeleinden die buiten zijn
beroeps- of bedrijfsactiviteiten vallen (hierna:
de consument),
b. en waarbij een abonnement wordt afgesloten
voor mobiele telefonie met eventuele
daarmee verbonden diensten, met een
bepaalde (minimum)looptijd van meer dan
drie maanden,
c. en waarbij gekoppeld aan het abonnement
een mobiele telefoon ‘gratis’ (dat wil zeggen
zonder dat daarvoor een bepaald bedrag als
vergoeding tot uitdrukking is gebracht) ter
beschikking van de consument wordt gesteld,
welke telefoon eigendom van de consument
wordt of (onder de opschortende voorwaarde
van betaling van de overeengekomen termijnen)
kan worden.
Een dergelijke overeenkomst wordt hierna
aangeduid als een ‘telefoonabonnement
inclusief toestel’. De prejudiciële vraag stelt
aan de orde of een telefoonabonnement
inclusief toestel moet worden aangemerkt:
1. als koop op afbetaling (in de zin van art.
7A:1576 e.v. BW);
2. als krediettransactie (in de zin van de Wck
(oud));
3. als kredietovereenkomst (in de zin van
Titel 2A van Boek 7 BW).
Voor een bevestigende beantwoording is telkens
vereist dat de overeengekomen maandelijkse
betalingen van de consument mede
aangemerkt kunnen worden als (deel)betalingen
ter zake van een koopsom voor de mobiele
telefoon. De prejudiciële vraagstelling is
kennelijk ingegeven door de omstandigheid
dat, volgens de letterlijke tekst van de desbetreffende
overeenkomst, de telefoon om niet
ter beschikking wordt gesteld en de maandelijkse
betalingen slechts betrekking hebben
op het gebruik door de consument van de
telecommunicatiediensten van de aanbieder.
De vraag of een telefoonabonnement inclusief
toestel aangemerkt kan worden als koop
op afbetaling, krediettransactie of kredietovereenkomst
ter zake van de mobiele telefoon,
moet evenwel mede beoordeeld worden
aan de hand van de strekking van de overeenkomst
(of het samenstel van overeenkomsten).
Nu het bij de hier bedoelde wettelijke
regelingen gaat om bepalingen die ten doel
hebben consumenten te beschermen, met
name tegen overkreditering, komt bij het
vaststellen van de strekking van de desbetreffende
overeenkomsten bijzonder gewicht toe
aan het perspectief en de belangen van de
consument. De gebezigde vormgeving, benaming
en formulering van de overeenkomsten
- die door de aanbieder worden bepaald en
niet door de consument - kunnen niet beslissend
zijn, omdat anders de beoogde bescherming
van de consument zou kunnen worden
ontgaan. Voor een consument vertegenwoordigt
een nieuwe mobiele telefoon in het algemeen,
zowel in absolute zin als in verhouding
tot de voor het gebruik van telecommunicatiediensten
maandelijks te betalen kosten,
een aanzienlijke waarde. Daarom moet worden
aangenomen dat een consument doorgaans
tot het afsluiten van een nieuw telefoonabonnement
inclusief toestel overgaat
mede met het oog op het in eigendom verkrijgen
van een dergelijke mobiele telefoon.
In het algemeen zal hij, gelet op de waarde
van de telefoon, niet (mogen) verwachten dat
hij deze daadwerkelijk geheel kosteloos verkrijgt,
maar ermee rekening (moeten) houden
dat in de overeengekomen maandelijkse
betalingen een vergoeding voor de mobiele
telefoon is verwerkt. Omgekeerd geldt ook
voor de aanbieder dat de door hem gemaakte
inkoopkosten voor de mobiele telefoon in het
algemeen geheel of voor een (aanzienlijk)
gedeelte terugverdiend zullen (moeten) worden
uit de door de consument te betalen
maandelijkse abonnementskosten. Gelet op
het voorgaande is het het meest in overeenstemming
met de financiële en bedrijfseconomische
werkelijkheid, de verwachtingen
die partijen mogen hebben en de consumentenbeschermende
strekking van de hiervoor
bedoelde wettelijke regelingen, om tot uitgangspunt
te nemen dat de overeengekomen,
door de consument te betalen maandbedragen
niet alleen betrekking hebben op de vergoeding
voor de door deze af te nemen tele-
1692 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
communicatiediensten, maar mede strekken
tot afbetaling van een koopprijs voor de
mobiele telefoon. Dat brengt mee dat een
telefoonabonnement inclusief toestel, zoals
hiervoor omschreven, ter zake van de mobiele
telefoon in beginsel is aan te merken als
een koop op afbetaling, en tevens als een krediettransactie
dan wel kredietovereenkomst.
Het ligt op de weg van de aanbieder om feiten
en omstandigheden te stellen en zo
nodig aannemelijk te maken, waaruit volgt
dat de maandelijkse betalingen van de consument
ter zake van een bepaald telefoonabonnement
inclusief toestel niet (mede) strekken
tot vergoeding van de door de consument in
eigendom te verkrijgen mobiele telefoon.
Daartoe zal aannemelijk gemaakt moeten
worden dat door de consument daadwerkelijk
niet betaald behoeft te worden voor het verkrijgen
van de mobiele telefoon. Ter zake van
een telefoonabonnement inclusief toestel,
gesloten op of na 25 mei 2011, zal de aanbieder
bovendien kunnen stellen en aannemelijk
maken dat het gaat om een kredietovereenkomst
(goederenkrediet) met een
zogenoemd ‘zacht krediet’ als omschreven in
art. 7:58 lid 2, onder e, eerste gedeelte, BW
(een krediet zonder rente en andere kosten).
Dat geldt niet voor een telefoonabonnement
inclusief toestel, gesloten vóór 25 mei 2011,
nu dat zou ingaan tegen de duidelijke tekst
van art. 4 lid 1, aanhef en onder a, Wck (oud)
en de nationale rechter niet gehouden is tot
richtlijnconforme uitleg contra legem. In
voorkomend geval zal de consument een
overeenkomst die aangemerkt kan worden
als een telefoonabonnement inclusief toestel,
kunnen vernietigen wegens strijd met de in
verband met koop op afbetaling, krediettransactie
dan wel kredietovereenkomst geldende
wettelijke bepalingen. Opmerking verdient
dat de overeenkomst in zodanig geval,
indien aan de voorwaarden van art. 3:41 BW
is voldaan (vgl. HR 20 december 2013,
ECLI:NL:HR:2013:2123 (BP vs. Benschop)), in
stand kan blijven voor zover deze betrekking
heeft op de telecommunicatiediensten. Dat
laatste geldt ook voor zover een telefoonabonnement
inclusief toestel ingevolge art.
7A:1576 lid 2 BW niet van kracht is geworden
omdat de door de consument te betalen
koopprijs voor de mobiele telefoon niet in de
overeenkomst is bepaald; deze wetsbepaling
ziet immers niet op het gedeelte van de overeenkomst
dat betrekking heeft op het verlenen
van telecommunicatiediensten. A heeft
aangevoerd dat toepasselijkheid van de wettelijke
regelingen inzake krediettransactie
dan wel kredietovereenkomst, ingrijpende en
kostbare gevolgen heeft voor aanbieders van
telefoonabonnementen. Dit betoog kan niet
tot een ander oordeel leiden. Het gaat de
rechtsvormende taak van de rechter te buiten
om op grond van die gestelde gevolgen generieke
uitzonderingen op deze wettelijke regelingen
te aanvaarden. Voor zover de minister
niet bij algemene maatregel van bestuur
afwijkt van bepaalde regels van de Wft of
nadere regels stelt (zie bijv. art. 4:32-34 Wft),
is het aan de (Europese dan wel Nederlandse)
wetgever om te beoordelen of moet worden
voorzien in generieke uitzonderingen.
Volgt dienovereenkomstige beantwoording
van de prejudiciële vraag.
De A-G beantwoordt de vraag dienovereenkomstig
(4.61). Hij geeft de juridische kaders
onder 3.1-3.24.
1237
13 juni 2014, nr. 13/05774
(Mrs. A.M.J. van Buchem-Spapens, A.H.T.
Heisterkamp, C.E. Drion, M.V. Polak, T.H.
Tanja-van den Broek;
A-G mr. L. Timmerman)
ECLI:NL:HR:2014:1404
Faillissement. Vereenvoudigde afwikkeling.
Voorrang. Een faillissement wordt afgewikkeld
zonder verificatievergadering. Een
schuldeiser komt in verzet tegen de uitdelingslijst
met het betoog dat er geen rekening
is gehouden met de voorrang van zijn
vordering. De rechtbank verklaart hem
niet-ontvankelijk. HR: In het systeem van
vereenvoudigde afwikkeling past dat het
aan de curator is om na te gaan welke vorderingen
bevoorrecht zijn of zijn gedekt
door pand, hypotheek of retentierecht, en
daarover in geval van geschil in overleg te
treden met de desbetreffende schuldeiser.
De rechtbank heeft ten onrechte de schuldeiser
de mogelijkheid onthouden om bij
wege van verzet tegen de uitdelingslijst
aanspraak te maken op voorrang.
(Fw art. 121-122, 137a-137g, 184)
Verzoeker, adv. mr. M.A.M. Essed, vs. mr. H.M.
Eijking q.q., curator in het faillissement van
A, niet verschenen.
Procesverloop
Verzoeker heeft op 9 september 2012 bij de
curator in het faillissement van A een vordering
ingediend van € 66 760, met de vermelding
dat de vordering verband houdt met
door hem betaalde belastingschulden van A.
Bij beschikking van 19 augustus 2013 heeft
de rechter-commissaris bepaald dat de
behandeling van concurrente vorderingen
achterwege blijft en dat geen verificatievergadering
wordt gehouden. Op 9 september
2013 is de (slot)uitdelingslijst in het faillissement
van genoemde vennootschap ter griffie
neergelegd. Verzoeker is op 19 september
2013 in verzet gekomen tegen de uitdelingslijst
en heeft aangevoerd dat in de uitdelingslijst
ten onrechte geen bedrag is opgenomen
voor de betaling van zijn vordering en dat hij
is gesubrogeerd in het voorrecht van de fiscus.
De rechtbank heeft verzoeker niet-ontvankelijk
verklaard in zijn verzet en daartoe
overwogen dat verzoeker zich in dit stadium
niet meer kan beroepen op een recht van
voorrang.
Hoge Raad
Ingevolge art. 137e Fw kan een schuldeiser in
verzet komen tegen de uitdelingslijst die is
opgemaakt in het kader van een vereenvoudigde
afwikkeling van het faillissement (art.
137a-137g Fw). Behoudens omstandigheden
waarvan in het onderhavige geval geen sprake
is, is bij de vereenvoudigde afwikkeling
uitgangspunt dat geen verificatievergadering
plaatsvindt. Een schuldeiser heeft dan ook
geen mogelijkheid zich ter gelegenheid van
zodanige vergadering op een recht van voorrang
te beroepen. Evenmin kan een bevoorrechte
vordering in een van zodanige vergadering
op te maken proces-verbaal met
kracht van gewijsde worden erkend of, in
geval van betwisting van de voorrang, daarover
eerder dan bij wege van verzet tegen de
uitdelingslijst een beslissing van de rechter
worden verkregen (vgl. art. 121-122 Fw). In
dit systeem van vereenvoudigde afwikkeling
past dat het aan de curator is om na te gaan
welke vorderingen bevoorrecht zijn of zijn
gedekt door pand, hypotheek of retentierecht,
en daarover in geval van geschil in
overleg te treden met de desbetreffende
schuldeiser (art. 137b Fw). Hieruit volgt dat
bij de vereenvoudigde afwikkeling van een
faillissement waarin geen verificatievergadering
is gehouden, geen sprake is van een
situatie die op één lijn kan worden gesteld
met die van HR 9 oktober 1998,
ECLI:NL:HR:1998:ZC2728, NJ 1999/467 (Alsag
vs. Kamphuisen q.q.). Voorts vindt de opvatting
van de rechtbank dat de schuldeiser die
meent een recht van voorrang te hebben,
zich daarop bij de indiening van zijn vordering
bij de curator moet beroepen, mede
gelet op het bepaalde in art. 137b Fw, geen
steun in de wet. De rechtbank heeft dan ook
ten onrechte verzoeker de mogelijkheid onthouden
om bij wege van verzet tegen de uitdelingslijst
aanspraak te maken op voorrang,
op de grond dat hij van zijn aanspraak op
voorrang geen melding heeft gemaakt bij de
indiening van zijn vordering.
Volgt vernietiging en terugwijzing, overeenkomstig
de conclusie van de A-G.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1693

Rechtspraak
De A-G noemt literatuur (2.5) en wetsgeschiedenis
(2.6).
1238
13 juni 2014, nr. 13/05858
(Mrs. F.B. Bakels, A.M.J. van Buchem-Spapens,
C.A. Streefkerk, A.H.T. Heisterkamp, G.
Snijders; A-G mr. M.H. Wissink)
ECLI:NL:HR:2014:1405
Prejudiciële vraag. Buitengerechtelijke kosten.
Veertiendagenbrief. HR: Indien de
schuldeiser in redelijkheid tot het verrichten
van incassohandelingen is overgegaan
en de veertiendagenbrief heeft gestuurd,
wordt de consument-schuldenaar bij uitblijven
van de betaling binnen veertien dagen
de genormeerde vergoeding voor buitengerechtelijke
incassohandelingen verschuldigd
zonder dat de schuldeiser gehouden is
nadere incassohandelingen te verrichten.
(BW art. 6:96 lid 5-7)
Fa-Med, adv. mr. A.C. van Schaick, vs. A, niet
verschenen, met als indiener van schriftelijke
opmerkingen: Koninklijke Beroepsorganisatie
van Gerechtsdeurwaarders, mr. M.A.J.G.
Janssen.
Feiten en procesverloop
Aan Fa-Med zijn twee vorderingen gecedeerd
van een zorgverlener die een kind van A
heeft behandeld. A is ter zake van beide vorderingen
in verzuim geraakt. A is vervolgens
schriftelijk tot betaling gemaand, met aanzegging
van kosten van € 173 respectievelijk
van € 40 voor het geval zij de gevorderde
bedragen niet binnen veertien dagen heeft
betaald. De facturen zijn onbetaald gebleven.
In de onderhavige procedure heeft Fa-Med
betaling van de facturen gevorderd, te vermeerderen
met de aangezegde buitengerechtelijke
incassokosten. De kantonrechter heeft
de volgende prejudiciële vraag gesteld aan de
Hoge Raad: ‘Dient art. 6:96 lid 6 BW aldus te
worden uitgelegd dat na het verzenden van
de daarin genoemde veertiendagenbrief
vergoeding van buitengerechtelijke incassokosten
is verschuldigd, dus zonder dat de
crediteur na het verzenden van die (veertiendagen)brief
nog een nadere incassohandeling
verricht’
Hoge Raad
De vraag houdt verband met de toepassing
van de leden 5-7 van art. 6:96 BW, die met
ingang van 1 juli 2012 van kracht zijn geworden,
tezamen met het in lid 5 bedoelde
Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke
incassokosten, Stb. 2012, 141 (het Besluit).
Met deze nieuwe regelgeving heeft de wetgever
beoogd houvast te bieden omtrent de
hoogte van de in art. 6:96 lid 2, aanhef en
onder c, BW genoemde redelijke kosten. De in
art. 6:96 lid 6 BW bedoelde aanmaning wordt
hierna aangeduid als de veertiendagenbrief.
Uit de totstandkomingsgeschiedenis van
deze nieuwe regels blijkt dat de wetgever met
name de ‘tweede redelijkheidstoets’ (de hoogte
van de kosten) heeft willen normeren. Niet
is beoogd ook de ‘eerste redelijkheidstoets’
(de vraag of het redelijk is dat kosten zijn
gemaakt) in te vullen (volgt een citaat uit
Kamerstukken II 2010/11, 32418, 5, p. 5). Hieruit
blijkt dat ook in de nieuwe wettelijke
regeling pas recht bestaat op vergoeding van
buitengerechtelijke incassokosten, indien
daadwerkelijk incassohandelingen zijn verricht
(zodat vermogensschade bestaat in de
zin van art. 6:96 lid 1 BW). Niet beoogd is
recht te geven op een vergoeding voor buitengerechtelijke
incassokosten, wanneer in
redelijkheid onvoldoende aanleiding bestond
incassohandelingen te verrichten. Voor de
verschuldigdheid van de vergoeding voor
buitengerechtelijke incassokosten is niet relevant
welke incassohandelingen de schuldeiser
heeft verricht. De maximale hoogte van
de vergoeding is immers uitsluitend gerelateerd
aan de hoogte van de verschuldigde
hoofdsom en niet aan de aard en omvang
van de verrichte incassowerkzaamheden. De
wetgever heeft uitdrukkelijk ervoor gekozen
de schuldeiser vrij te laten in de manier
waarop het incassotraject wordt ingekleed.
Dit stelsel brengt mee dat, indien de schuldenaar
in verzuim is en de schuldeiser incassohandelingen
heeft verricht waartoe hij in
redelijkheid kon overgaan, de volgens het
Besluit genormeerde vergoeding door de
schuldenaar verschuldigd is ongeacht de
aard en omvang van de verrichte incassohandelingen.
Alleen ten aanzien van een consument-schuldenaar
is voorgeschreven dat de
schuldeiser hem eerst nog een veertiendagenbrief
moet sturen (art. 6:96 lid 6 BW).
Daarmee is beoogd dat de consument niet
wordt overvallen door het verschuldigd worden
van incassokosten: hij krijgt na de waarschuwing
in de veertiendagenbrief nog veertien
dagen de gelegenheid het verschuldigde
bedrag te betalen zonder dat incassokosten
verschuldigd worden (volgt een citaat uit
Kamerstukken II 2010/11, 32418, 5, p. 6). Dit
brengt mee dat (ervan uitgaande dat de
schuldeiser in redelijkheid tot het nemen
van incassomaatregelen kon overgaan, hetgeen
in de regel het geval is indien de schuldenaar
in verzuim verkeert) de consumentschuldenaar
de in het Besluit genormeerde
incassokosten verschuldigd wordt indien hij,
nadat de schuldeiser hem de veertiendagenbrief
heeft gestuurd, zijn schuld niet binnen
veertien dagen voldoet. Daartoe zijn geen
nadere incassohandelingen van de zijde van
de schuldeiser vereist.
Volgt dienovereenkomstige beantwoording
van de prejudiciële vraag.
De A-G beantwoordt de vraag dienovereenkomstig
(3.50). Hij deelt de conclusie als volgt
in: het basisstelsel van art. 6:96 BW (3.4-3.8),
het stelsel van de forfaitaire kosten in art.
6:96 leden 5-7 BW (3.9-3.13), de totstandkomingsgeschiedenis
van het nieuwe stelsel
(3.14-3.27) en de standpunten in onder meer
literatuur en feitenrechtspraak en de gebruiken
in het buitenland (3.28-3.38.3). Onder
3.39-3.49 bepaalt hij zijn eigen standpunt.
Hoge Raad (strafkamer)
Deze rubriek wordt verzorgd door prof. mr.
P.H.P.H.M.C. van Kempen, hoogleraar
straf(proces)recht Radboud Universiteit
Nijmegen.
1239
3 juni 2014, nr. 13/01309
(Mrs. W.A.M. van Schendel, B.C. de Savornin
Lohman, H.A.G. Splinter-van Kan)
(Na conclusie van A-G mr. W.H. Vellinga,
strekkende tot vernietiging en tot terugwijzing;
adv. mr. M.G. Cantarella, ’s-Gravenhage)
ECLI:NL:HR:2014:1307
Medeplegen woninginbraak: in casu kan
uit de bewijsvoering niet zonder meer worden
afgeleid dat de verdachte ‘een zodanig
significante bijdrage’ heeft geleverd aan de
woninginbraak dat van bewuste en nauwe
samenwerking tussen de verdachte en de
mededaders kan worden gesproken, nu
slechts is vastgesteld dat de verdachte een
vluchtmogelijkheid heeft gefaciliteerd en
dat het niet anders kan zijn dan dat over
het verschaffen van deze vluchtmogelijkheid
van te voren door de verdachte en zijn
mededaders afspraken zijn gemaakt.
(Sr art. 47)
Inleiding:
Verdachte is veroordeeld wegens – kort
gezegd – diefstal door twee of meer verenigde
personen waarbij de schuldige zich de toegang
tot de plaats van het misdrijf heeft verschaft
door middel van braak.
In appel bepleit de raadsman van de verdachte
vrijspraak. Daartoe voert hij aan dat op
basis van de bewijsmiddelen niet kan worden
1694 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
vastgesteld dat tussen de verdachte en de
medeverdachten die in de woning zijn
geweest, een nauwe en bewuste samenwerking
is geweest, gericht op die woninginbraak
en dat niet kan worden vastgesteld dat
de verdachte een strafbare rol in het geheel
heeft gespeeld.
Het hof overweegt hierover onder meer:
‘[Het hof stelt] vast dat een van de verdachten
van de woninginbraak na die inbraak
rechts achter in de auto is gesprongen en
dat - zo blijkt uit hetgeen de verbalisant
heeft waargenomen - op dat moment die
auto met hoge snelheid wegreed. Het hof
leidt uit de waarneming van de verbalisant
af dat de auto daar met draaiende motor
moet hebben gestaan en dat de bestuurder
reeds achter het stuur moet hebben gezeten
op het moment dat de medeverdachte in de
auto stapte. De verdachte heeft erkend dat
hij de auto heeft bestuurd. Verdachtes verklaring
dat hij op de bijrijderstoel is gaan
zitten om naar muziek te luisteren, dat hij
pas achter het stuur heeft plaatsgenomen
nadat de medeverdachte achter in de auto
was gestapt en dat de motor van de auto op
dat moment niet draaide, acht het hof dan
ook niet aannemelijk. In samenhang met de
in de bewijsmiddelen vermelde feiten en
omstandigheden is naar het oordeel van het
hof de gedraging van de verdachte, te weten:
het plaatsnemen achter het stuur, het draaiend
houden van de motor, het onmiddellijk
met hoge snelheid wegrijden op het
moment dat de medeverdachte achter in de
auto springt, naar uiterlijke verschijningsvorm
aan te merken als het door de verdachte
faciliteren van de vluchtmogelijkheid
bij die inbraak. Het kan niet anders zijn
dan dat hierover van te voren door de verdachte
en zijn medeverdachten afspraken
zijn gemaakt. Door aldus te handelen heeft
de verdachte naar ’s hofs oordeel een zodanig
significante bijdrage geleverd dat sprake
is van een bewuste, nauwe en volledige
samenwerking tussen de verdachte en zijn
mededaders welke gericht was op het plegen
van de woninginbraak. Het hof verwerpt het
verweer.’
Het middel klaagt dat de bewezenverklaarde
diefstal met braak in vereniging niet uit de
bewijsvoering kan volgen.
Hoge Raad, onder meer:
2.3. Anders dan het hof heeft geoordeeld, kan
uit de bewijsvoering niet zonder meer worden
afgeleid dat de verdachte ‘een zodanig
significante bijdrage’ heeft geleverd aan de
woninginbraak dat van bewuste en nauwe
samenwerking tussen de verdachte en de
mededaders kan worden gesproken, nu het
hof ten aanzien van die samenwerking niet
meer heeft vastgesteld dan dat de verdachte
een vluchtmogelijkheid heeft gefaciliteerd en
dat het niet anders kan zijn dan dat over het
verschaffen van deze vluchtmogelijkheid van
te voren door de verdachte en zijn mededaders
afspraken zijn gemaakt. De bewezenverklaring
is derhalve niet naar de eis der
wet met redenen omkleed. Het middel is
terecht voorgesteld.
Volgen vernietiging en terugwijzing.
1240
3 juni 2014, nr. 12/05208
(Mrs. A.J.A. van Dorst, V. van den Brink,
E.S.G.N.A.I. van de Griend)
(Na conclusie van A-G mr. T.N.B.M.
Spronken, strekkende tot vernietiging en
tot terugwijzig; adv. mr. J. Kuijper,
Amsterdam)
ECLI:NL:HR:2014:1301
Medeplegen voorhanden hebben vuurwapens
en munitie: in casu kan uit de bewijsvoering
niet volgen dat de verdachte wat
betreft het tezamen en in vereniging met
anderen vuurwapens en munitie voorhanden
hebben zo nauw en bewust met die
anderen heeft samengewerkt dat sprake is
van het medeplegen van die gedraging.
(Sr art. 47)
Inleiding:
Verdachte is veroordeeld wegens – kort
gezegd – medeplegen van handelen in strijd
met art. 26 lid 1 WWM en het feit begaan
met betrekking tot een vuurwapen van categorie
III, meermalen gepleegd en handelen
in strijd met art. 26 lid 1 WWM, meermalen
gepleegd.
Ter terechtzitting in hoger beroep is door de
raadsvrouw betoogd dat niet kan worden
bewezen dat cliënt wetenschap van de aanwezigheid
van de wapens had. Daartoe voert
zij het volgende aan. Beide wapens zijn aangetroffen
onder de bijrijdersstoel. De verdachte
heeft niet gezien dat de medeverdachten
wapens bij zich hadden. Er is volgens de
raadsvrouw dan ook geen sprake van
beschikkingsmacht. Bovendien stelt zij dat
nergens uit af te leiden valt dat de verdachte
eigenaar was van de wapens. De verdachte
dient te worden vrijgesproken van het hem
ten laste gelegde, aldus de raadsvrouw.
Het hof verwerpt het verweer en komt tot
een bewezenverklaring.
Het middel klaagt over de bewijsvoering van
het medeplegen van het voorhanden hebben
van de in de bewezenverklaring omschreven
vuurwapens en munitie.
Hoge Raad, onder meer:
3.2. Uit ’s hofs bewijsvoering kan niet volgen
dat de verdachte wat betreft het bewezenverklaarde
tezamen en in vereniging met anderen
vuurwapens en munitie voorhanden hebben
zo nauw en bewust met die anderen
heeft samengewerkt dat sprake is van het
medeplegen van die gedraging.
De door het hof in dit verband in het bijzonder
in aanmerking genomen omstandigheden
dat (i) de verdachte de medeverdachten
[betrokkene 2] en [betrokkene 1] al jaren kende,
(ii) de verdachte, [betrokkene 2] en
[betrokkene 1] op de hoogte waren van
elkaars criminele antecedenten en (iii)
[betrokkene 1] een kogelwerend vest bij zich
had en droeg toen hij in de auto van de verdachte
stapte, zijn onvoldoende om een dergelijke
bewuste en nauwe samenwerking te
kunnen aannemen. De bewezenverklaring is
dus in zoverre ontoereikend gemotiveerd.
3.3. Het middel is terecht voorgesteld.
Volgen vernietiging en terugwijzing.
1241
3 juni 2014, nr. 11/00786
(Mrs. G.J.M. Corstens, J. de Hullu, N. Jörg)
(Na conclusie van A-G mr. G. Knigge, strekkende
tot vernietiging wat betreft de aan
feit 1 gegeven kwalificatie en tot verbetering
daarvan, tot vernietiging wat betreft
de strafoplegging, tot vermindering van de
straf en tot verwerping voor het overige;
adv. mr. R.J. Baumgardt, Spijkenisse)
ECLI:NL:HR:2014:1299
Persoonlijk werkende strafverhogende
omstandigheid art. 50 Sr: onjuist is de
opvatting dat als zodanige omstandigheid
dient te worden aangemerkt art. 11 lid 3
Ow, welke bepaling betrekking heeft op het
in de uitoefening van een beroep of bedrijf
opzettelijk handelen in strijd met een verbod
gegeven in art. 3, onder B, Ow.
Toepasselijkheid art. 11 lid 3 Ow: deze
bepaling is in een geval als het onderhavige
alleen toepasselijk indien het opzet van de
verdachte mede gericht is geweest op de
omstandigheid dat zijn mededader in de
uitoefening van een beroep of bedrijf heeft
gehandeld.
Kwalificatie als “medeplegen van in de uitoefening
van een beroep of bedrijf opzettelijk
handelen in strijd met een in artikel 3,
onder B, van de Opiumwet gegeven verbod,
meermalen gepleegd”: deze kwalificatie is
onjuist nu de omstandigheid van het
beroeps- of bedrijfsmatig handelen in strijd
met een in art. 3, onder B, Ow gegeven verbod
in het onderhavige geval reeds omvat
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1695

Rechtspraak
dat het opzettelijk telen en/of verwerken
en/of bewerken van hennepplanten meermalen
heeft plaatsgevonden.
(Sr art. 50; Opiumwet art. 3 en 11)
Inleiding:
Verdachte is veroordeeld wegens – kort
gezegd – (feit 1) medeplegen van in de uitoefening
van een beroep of bedrijf opzettelijk
handelen in strijd met een in art. 3, onder B,
Ow gegeven verbod, ‘meermalen gepleegd’,
(feit 2) medeplegen van opzettelijk handelen
in strijd met een in art. 3, onder B, Ow gegeven
verbod, terwijl het feit betrekking heeft
op een grote hoeveelheid van het middel en
medeplegen van opzettelijk handelen in
strijd met een in art. 3, onder B, Ow gegeven
verbod, en (feit 3) deelnemen aan een organisatie
die tot oogmerk heeft het plegen van
een misdrijf als bedoeld in art. 11 lid 3 en lid
5 Ow.
Hoge Raad, onder meer:
2.5. Het middel bevat in de eerste plaats de
klacht dat het hof ten onrechte art. 11, derde
lid, Ow heeft toegepast, nu het niet de verdachte,
maar de medeverdachte is geweest
die in de uitoefening van een beroep of
bedrijf heeft gehandeld. De klacht berust op
de opvatting dat art. 11, derde lid, Ow als een
persoonlijk werkende strafverhogende
omstandigheid in de zin van art. 50 Sr moet
worden aangemerkt. Die opvatting is echter,
gelet op het volgende, onjuist.
2.6. Art. 50 Sr is blijkens de wetsgeschiedenis
‘eener uitzondering op de gewone regelen
van strafregtelijke verantwoordelijkheid’ (H.J.
Smidt, Geschiedenis van het Wetboek van
Strafrecht, deel I, 1881, p. 419). De in de conclusie
van de advocaat-generaal onder 14.4
weergegeven wetsgeschiedenis van art. 11,
derde lid, Ow wijst niet in de richting dat het
in dit lid opgenomen beroeps- of bedrijfsmatige
handelen als een uitzondering in de zin
van art. 50 Sr dient te worden beschouwd.
2.7. Opmerking verdient nog dat art. 11, derde
lid, Ow in een geval als het onderhavige
alleen toepasselijk is - hetgeen het hof ook
niet heeft miskend - indien het opzet van de
verdachte mede gericht is geweest op de
omstandigheid dat zijn mededader in de uitoefening
van een beroep of bedrijf heeft
gehandeld (vgl. dezelfde wetsgeschiedenis
over ‘de gewone regelen van strafregtelijke
verantwoordelijkheid. Iedere mededader of
medepligtige aan het misdrijf, die bekend
was met en wiens opzet ook gerigt was op
deze omstandigheid, moet in hare strafregtelijke
gevolgen deelen, al betreft zij hem niet
persoonlijk’, H.J. Smidt, o.c., p. 416, en HR 21
juni 1926, NJ 1926, p. 955).
2.8. In de tweede plaats klaagt het middel dat
het hof het onder 1 bewezenverklaarde ten
onrechte heeft gekwalificeerd als ‘medeplegen
van in de uitoefening van een beroep of
bedrijf opzettelijk handelen in strijd met een
in artikel 3, onder B, van de Opiumwet gegeven
verbod, meermalen gepleegd’. De klacht
is terecht voorgesteld. De in de bewezenverklaring
tot uitdrukking gebrachte, aan art. 11,
derde lid, Ow ontleende omstandigheid van
het beroeps- of bedrijfsmatig handelen in
strijd met een in art. 3, onder B, Ow gegeven
verbod omvat in het onderhavige geval
immers reeds dat het opzettelijk telen en/of
verwerken en/of bewerken van hennepplanten
meermalen heeft plaatsgevonden. Het
Hof heeft daarom ten onrechte de kwalificatie
‘meermalen gepleegd’ toegevoegd. De
Hoge Raad zal de kwalificatie verbeteren als
in het dictum te vermelden. Deze verbetering
heeft, gelet op art. 57 Sr, geen invloed op
het toepasselijke strafmaximum voor de ten
laste van de verdachte bewezenverklaarde
feiten tezamen.
Beslissing: de Hoge Raad vernietigt de bestreden
uitspraak uitsluitend wat betreft de kwalificatie
van het onder 1 bewezenverklaarde
en de duur van de opgelegde gevangenisstraf;
kwalificeert het onder 1 bewezenverklaarde
als ‘medeplegen van in de uitoefening
van een beroep of bedrijf opzettelijk
handelen in strijd met een in artikel 3, aanhef
en onder B, Opiumwet gegeven verbod’;
vermindert de duur van de opgelegde gevangenisstraf
in die zin dat deze 27 maanden,
waarvan 6 maanden voorwaardelijk met een
proeftijd van 2 jaren, beloopt; verwerpt het
beroep voor het overige.
A-G Knigge, onder meer:
4.14. […] De memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel dat heeft geleid tot de invoering
van art. 11 lid 3 Opiumwet houdt onder meer
het volgende in. 7
‘Wij stellen voor het telen van hennep expliciet
strafbaar te stellen en de strafmaat voor
de verboden gedraging fors te verhogen, voor
zover deze plaatsvindt in de uitoefening van
een beroep of bedrijf.
Gelet op het hierboven geschetste beeld van
de grootschalige hennepteelt, stellen wij voor
niet alleen de strafmaat voor de professionele
hennepteelt te verhogen, maar ook de strafmaat
voor het beroeps- of bedrijfsmatige
bereiden, verwerken, verkopen en afleveren
van hennepplanten. Daardoor wordt het
mogelijk doeltreffend op te treden tegen de
professionele en grootschalige hennepteelt en
de gedragingen die daar doorgaans onlosmakelijk
mee zijn verbonden. Met een verhoging
van de strafmaat voor het kweken van hennepplanten,
kan niet worden volstaan. Een
effectieve aanpak van de grootschalige hennepteelt
is slechts mogelijk als de strafmaat
voor de daarbij behorende gedragingen, voor
zover die beroeps- of bedrijfsmatig worden
verricht, zoals het verwerken, verkopen en
afleveren van deze planten, eveneens wordt
verhoogd. Zou hierin niet worden voorzien
dan zouden criminelen die zich hiermee bezig
houden, het telen van hennep kunnen overlaten
aan stromannen, zodat de strafmaatverhoging
niet op hen van toepassing is.’
De Nota naar aanleiding van het verslag
houdt voorts onder meer het volgende in. 8
‘Mede gelet op het feit dat een aantal vragen
betrekking heeft op de effectiviteit van de
voorgestelde wetswijziging, achten wij het
van belang erop te wijzen dat het onderhavige
wetsvoorstel een onderdeel vormt van het
reeds ingezette proces van intensivering van
de bestrijding van de professionele illegale
teelt van hennep en handel in cannabis. Zo
zijn mede naar aanleiding van de nota «Het
Nederlands drugbeleid Continuïteit en verandering»
(hierna te noemen: de drugnota) de
richtlijnen van het Openbaar Ministerie voor
het opsporings- en strafvorderingsbeleid inzake
strafbare feiten van de Opiumwet aangepast
(Stcrt. 1996, 187; voortaan te noemen: de
OM-richtlijnen). Een van die wijzigingen
betreft de expliciete aandacht voor de illegale
hennepteelt. Deze is thans vervolgbaar als
overtreding van het in artikel 3, eerste lid,
onder C, van de Opiumwet gegeven verbod
van het aanwezig hebben. Met het oog op de
beoordeling van het karakter van de teelt zijn
in de richtlijnen een aantal indicatoren vermeld
voor bedrijfsmatige teelt. Zo zijn niet
alleen het aantal planten maar ook de te
behalen oogsten per jaar van belang. Voorts
kan uit de wijze waarop de teelt in concreto
plaatsvindt, zoals het gebruik van technische
hulpmiddelen, het bedrijfsmatige karakter
daarvan worden afgeleid.’
7. Kamerstukken II, 1996/97, 25325, 3, p. 2.
8. Kamerstukken II, 1997/98, 25325, 6, p. 1.
1242
3 juni 2014, nr. 13/00991
(Mrs. A.J.A. van Dorst, N. Jörg V. van den
Brink)
(Na conclusie van A-G mr. F.W. Bleichrodt,
strekkende tot verwerping van het beroep;
adv. mr. R.J. Baumgardt, Spijkenisse)
ECLI:NL:HR:2014:1306
Door advocaat-generaal gewekt vertrouwen
dat geen voordeelsontneming meer zou
plaatsvinden In casu geen sprake van een
te honoreren gerechtvaardigd vertrouwen,
1696 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
onder meer omdat de advocaat-generaal
vrijwel onmiddellijk na zijn onjuiste uitlating
een rectificatie heeft gestuurd aan de
raadsman van de verdachte.
(Sr art. 36e; Sv art. 311)
Inleiding:
Veroordeelde is de verplichting opgelegd tot
betaling aan de Staat van een bedrag van
€ 1 582 800 ter ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel.
Door de verdediging is betoogd dat het
Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient
te worden verklaard vanwege schending van
het vertrouwensbeginsel. De verdediging
voert hiertoe aan dat de raadsman heeft aangevoerd
dat de advocaat-generaal tijdens de
behandeling van de strafzaak van veroordeelde
in hoger beroep heeft meegedeeld dat er
geen ontnemingsvordering meer aanhangig
zou worden gemaakt. De advocaat-generaal
heeft kort daarna deze mededeling door middel
van een brief aan de raadsman van verdachte
van 28 april 2008 herroepen. De verdediging
stelt zich op het standpunt dat deze
brief niet af doet aan het door de advocaatgeneraal
ter zitting opgewekte vertrouwen
dat er geen ontnemingsvordering meer zou
komen.
Het hof stelt onder meer het volgende vast:
‘Het hof heeft kennis genomen van het dossier
in de hoofdzaak. […] In dit dossier bevinden
zich voorts de aantekeningen van de
griffier waarbij als opmerking van de advocaat-generaal
Frielink met betrekking tot de
ontnemingsvordering is opgenomen: “Ontnemingsvordering
is er niet gekomen en dat
kan ook niet meer”. Ter terechtzitting op 18
december 2012 is de advocaat-generaal Frielink
als getuige gehoord en deze heeft
alstoen, zakelijk weergegeven, verklaard dat
hij voorafgaande aan de terechtzitting in
hoger beroep van 23 april 2008 in de hoofdzaak
heeft geprobeerd contact te krijgen met
de zaaksofficier van justitie. Toen dit niet
mogelijk bleek, heeft hij aan een medewerker
van het functioneel parket gevraagd om in
het automatiseringssysteem de stand van
zaken met betrekking tot een eventuele ontnemingsvordering
tegen verdachte na te zoeken.
Deze medewerker gaf de advocaat-generaal
te kennen hierover niets in het systeem
te kunnen vinden. Naar aanleiding hiervan
heeft hij op de zitting van het gerechtshof
van 23 april 2008 op een daartoe strekkende
vraag van de voorzitter de mededeling
gedaan dat er geen ontnemingsvordering
gedaan was of gedaan zou worden. Wat hij
toen precies gezegd heeft weet hij niet meer.
Direct na afloop van de zitting werd hij door
een in de zittingszaal aanwezige FIOD-medewerker
aangesproken met de mededeling dat
er wel degelijk een ontnemingsvordering
tegen de veroordeelde aanhangig zou worden
gemaakt. Gelet hierop heeft hij toen de brief
van 28 april 2008 aan de raadsman van verdachte
geschreven.’
Het hof overweegt omtrent het verweer
betreffende schending van het vertrouwensbeginsel
onder meer: ‘Slechts wanneer sprake
is van een uitdrukkelijke en onvoorwaardelijke
toezegging door een tot het nemen van de
vervolgingsbeslissing bevoegde autoriteit om
van vervolging af te zien, kan vanwege een
opgewekt vertrouwen een beroep op nietontvankelijkheid
worden gehonoreerd. Bij de
behandeling in hoger beroep van de hoofdzaak
is ter zitting aan de advocaat-generaal
door het gerechtshof naar de stand van
zaken in de ontnemingsprocedure gevraagd.
Deze heeft hierop naar achteraf bleek een
foutieve mededeling gedaan, die hij kort
daarna door middel van een brief aan de
raadsman van verdachte heeft herroepen.
Aan de uitlatingen van de advocaat-generaal,
hoe deze ook precies hebben geluid, kon en
mocht verdachte naar het oordeel van het
hof in redelijkheid niet zonder meer het
gerechtvaardigd vertrouwen ontlenen van
een toezegging dat er geen ontnemingsprocedure
meer zou volgen, nu deze uitlatingen
- gedaan naar aanleiding van een vraag van
de voorzitter - informatief van aard waren en
niet gezien kunnen worden als een formele
toezegging van het openbaar ministerie
jegens verdachte dat er geen ontnemingsprocedure
(meer) zou volgen. Het feit dat door
de officier van justitie eerder, te weten bij de
behandeling van de hoofdzaak ter zitting
van 24 februari 2006 aan verdachte is medegedeeld
dat het Openbaar Ministerie voornemens
was om een ontnemingsvordering in te
dienen, het feit dat er een proces-verbaal SFO
was opgemaakt, dat naar hetgeen de advocaat-generaal
ter zitting van het hof onweersproken
heeft gesteld ter hand was gesteld
van veroordeelde, in welk proces-verbaal
sprake is van een wederrechtelijk verkregen
voordeel van ruim anderhalf miljoen euro
met vermelding van een groot aantal goederen
waarop beslag is gelegd tijdens de doorzoekingen
op 14 april 2004, en het feit dat de
uitlatingen weliswaar zijn gedaan door een
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie
maar niet door de zaaksofficier van justitie
als eerstverantwoordelijke, hadden in
ieder geval voor verdachte aanleiding moeten
zijn om de uitlatingen te verifiëren bij de
zaaksofficier van justitie teneinde zekerheid
te verkrijgen over de juistheid van de door de
advocaat-generaal verstrekte informatie.
Door dit na te laten kan er geen sprake zijn
van een te honoreren gerechtvaardigd vertrouwen.
Van schending van het vertrouwensbeginsel
is derhalve geen sprake.’
Het middel bevat de klacht dat het hof het in
hoger beroep gevoerde verweer dat het
Openbaar Ministerie in zijn ontnemingsvordering
niet-ontvankelijk moet worden verklaard,
heeft verworpen op gronden die deze
verwerping niet kunnen dragen.
Hoge Raad, onder meer:
2.3. Het hof heeft het verweer dat het Openbaar
Ministerie in zijn ontnemingsvordering
niet-ontvankelijk dient te worden verklaard,
verworpen op de grond dat ‘geen sprake [kan]
zijn van een te honoreren gerechtvaardigd
vertrouwen’. Dat oordeel geeft niet blijk van
een onjuiste rechtsopvatting en is evenmin
onbegrijpelijk. Daarbij neemt de Hoge Raad
in aanmerking dat het hof heeft vastgesteld
(i) dat er een proces-verbaal van strafrechtelijk
financieel onderzoek was opgemaakt hetwelk
aan de betrokkene ter hand was gesteld,
waarin melding werd gemaakt van een
bedrag van ruim anderhalf miljoen euro aan
wederrechtelijk verkregen voordeel, (ii) dat
aan de betrokkene door de officier van justitie
bij de behandeling van de strafzaak ter
terechtzitting van 24 februari 2006 is medegedeeld
dat het Openbaar Ministerie voornemens
was om een ontnemingsvordering in te
dienen, en (iii) dat de advocaat-generaal vrijwel
onmiddellijk na zijn onjuiste uitlating
een rectificatie heeft gestuurd aan de raadsman
van de verdachte. Dat oordeel draagt de
verwerping van het verweer zelfstandig,
zodat hetgeen het hof voor het overige heeft
overwogen, buiten bespreking kan blijven.
2.4. Het middel faalt.
1243
3 juni 2014, nr. 12/04867
(Mrs. A.J.A. van Dorst, N. Jörg, V. van den
Brink)
(Na conclusie van A-G mr. T.N.B.M.
Spronken, strekkende tot vernietiging en
tot terugwijzing; adv. mr. R.J. Baumgardt,
Spijkenisse)
ECLI:NL:HR:2014:1277
Inhoud en motivering vonnis bij bekennende
verdachte, art. 359 lid 3 Sv: met een opgave
van de bewijsmiddelen kan slechts worden
volstaan indien de verdachte het
bewezenverklaarde ‘duidelijk en ondubbelzinnig’
heeft bekend, tenzij hij nadien
anders heeft verklaard dan wel hij of zijn
raadsman vrijspraak heeft bepleit.
Onjuist is de stelling dat geen sprake is van
een zogenoemde bekennende verdachte als
bedoeld in art. 359 lid 3 Sv vanwege de
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1697

Rechtspraak
enkele omstandigheid dat blijkens het vonnis
de bewezenverklaring niet (volledig)
steunt op een opgave van bewijsmiddelen
doch op een of meer – uitgewerkte –
bewijsmiddelen, houdende de voor de
bewezenverklaring redengevende feiten en
omstandigheden.
In casu terechte klacht dat ’s hofs kennelijke
oordeel dat de verdachte de feiten heeft
bekend in de zin van art. 359 lid 3 Sv onbegrijpelijk
is, mede omdat de bekennende
verklaringen van verdachte niet alle onderdelen
van het bewezenverklaarde omvatten.
Bewijsmotivering steunt op niet in de
bewijsmiddelen vermelde gegevens: indien
het gaat om feiten of omstandigheden die
door de rechter redengevend worden geacht
voor de bewezenverklaring, dient de rechter
die zich aldus – al dan niet in reactie op
een bewijsverweer – beroept op bepaalde
niet in de bewijsmiddelen vermelde gegevens,
met voldoende mate van nauwkeurigheid
in zijn overweging a. die feiten of
omstandigheden aan te duiden, en b. het
wettige bewijsmiddel aan te geven waaraan
die feiten of omstandigheden zijn ontleend.
In casu heeft hof hieraan niet voldaan door
diens oordeel te doen steunen op ‘de
gedingstukken en het verhandelde ter
terechtzitting’.
(Sv art. 359)
Inleiding:
Verdachte is veroordeeld wegens – kort
gezegd – (feit 1) medeplegen van een beroep
of gewoonte maken van het kopen van goederen
met het oogmerk om zonder volledige
betaling zich of een ander de beschikking
over die goederen te verzekeren en (feit 2)
deelneming aan een organisatie die tot oogmerk
heeft het plegen van misdrijven.
Het hof heeft ten aanzien van feit 2 onder
meer nog het volgende overwogen: ‘Op basis
van de gedingstukken en het verhandelde ter
terechtzitting is het hof van oordeel dat
gedurende de tenlastegelegde periode sprake
is van een organisatie die tot oogmerk had
het plegen van misdrijven. Tot die organisatie
behoorden in ieder geval verdachte en de
medeverdachte [medeverdachte]. De organisatie
was gericht op het kopen van goederen
zonder deze te betalen Dat de organisatie een
duurzaam karakter had, leidt het hof af uit
het feit dat het samenwerkingsverband bijna
een halfjaar heeft bestaan. Binnen de organisatie
was voorts sprake van een zekere verdeling
van de werkzaamheden. De rol van verdachte
was onder andere gelegen in het
bellen van winkeliers om onder valse voorwendselen
en met gebruikmaking van valse
namen goederen te bestellen, het zich voordoen
als bankmedewerker naar de winkeliers
met de mededeling dat de goederen betaald
zouden zijn en het inschakelen van koeriersdiensten
om de door hem bestelde goederen
op te laten halen en naar een door hem
opgegeven adres te laten brengen.’
Het middel klaagt dat de bewezenverklaring
ontoereikend is gemotiveerd.
Hoge Raad, onder meer:
3.2.1. Art. 359, derde lid, Sv, dat ingevolge art.
415 Sv ook in hoger beroep toepasselijk is,
luidt - voor zover hier van belang - als volgt:
‘De beslissing dat het feit door de verdachte
is begaan, moet steunen op de inhoud van in
het vonnis opgenomen bewijsmiddelen, houdende
daartoe redengevende feiten en
omstandigheden. Voor zover de verdachte
het bewezenverklaarde heeft bekend, kan een
opgave van bewijsmiddelen volstaan, tenzij
hij nadien anders heeft verklaard dan wel hij
of zijn raadsman vrijspraak heeft bepleit.’
3.2.2. In het licht van de wetsgeschiedenis,
die is weergegeven in HR 26 september 2006,
ECLI:NL:HR:2006:AX5776, NJ 2006/542, moet
art. 359, derde lid, Sv aldus worden verstaan
dat slechts kan worden volstaan met een
opgave van de bewijsmiddelen indien de verdachte
het bewezenverklaarde duidelijk en
ondubbelzinnig heeft bekend, tenzij sprake is
van de aan het slot van die bepaling genoemde
gevallen.
3.3. Voor zover het middel steunt op de stelling
dat uit de enkele omstandigheid dat blijkens
het vonnis of arrest de bewezenverklaring
niet (volledig) steunt op een opgave van
bewijsmiddelen doch op een of meer – uitgewerkte
– bewijsmiddelen, houdende de voor
de bewezenverklaring redengevende feiten
en omstandigheden, moet worden afgeleid
dat geen sprake is van een zogenoemde
bekennende verdachte als bedoeld in de
tweede volzin van het derde lid van art. 359
Sv, faalt het, aangezien die stelling geen
steun vindt in het recht.
3.4. Wat betreft het onder 1 in de zaken 1 en
2 bewezenverklaarde klaagt het middel evenwel
terecht dat ’s hofs kennelijke oordeel dat
de verdachte deze feiten heeft bekend in de
zin van voormelde wetsbepaling, onbegrijpelijk
is. Immers, de tot het bewijs van het in
die zaken tenlastegelegde gebezigde verklaringen
van de verdachte houden in ‘Ik heb op
25 april 2008 gebeld naar de drogist, het koeriersbedrijf
en de koerier, daarbij gebruikmakend
van het telefoonnummer 06-[0001]’
(bewijsmiddel VI) en ‘Ik heb op 18 april 2008
gebeld met telefoonnummer 06-[0001] en
met het nummer 06-[0005] naar de computerzaak,
het koeriersbedrijf en de koerier’
(bewijsmiddel XIII). Deze verklaringen betreffen
niet alle onderdelen van het onder 1 als
zaken 1 en 2 bewezenverklaarde. Daarbij
wordt voorts in aanmerking genomen dat
- anders dan in de strafzaak die heeft geleid
tot HR 6 november 2007,
ECLI:NL:HR:2007:BB4938 - in het bestreden
arrest noch in het daarbij bevestigde vonnis
van de Politierechter het wettig bewijsmiddel
is aangeduid waaraan een mogelijk bekennende
verklaring van de verdachte is ontleend,
zodat het hof wat betreft de zaken 1
en 2 niet kon volstaan met een opgave van
de bewijsmiddelen III-V onderscheidenlijk
VIII-XI.
3.5 Wat betreft feit 2 heeft het hof geoordeeld
dat gedurende de in de tenlastelegging
vermelde periode sprake was van een organisatie
die tot oogmerk had het plegen van
misdrijven. Het hof heeft dat oordeel doen
steunen op ‘de gedingstukken en het verhandelde
ter terechtzitting’. Aldus heeft het hof
miskend dat indien het gaat om feiten of
omstandigheden die door de rechter redengevend
worden geacht voor de bewezenverklaring,
de rechter die zich aldus - al dan niet
in reactie op een bewijsverweer - beroept op
bepaalde niet in de bewijsmiddelen vermelde
gegevens, met voldoende mate van nauwkeurigheid
in zijn overweging (a) die feiten of
omstandigheden dient aan te duiden, en (b)
het wettige bewijsmiddel dient aan te geven
waaraan die feiten of omstandigheden zijn
ontleend (vgl. HR 24 juni 2003,
ECLI:NL:HR:2003:AF7985, NJ 2004/165). Ook
in zoverre slaagt het middel.
Volgen vernietiging en verwijzing.
Raad van State
Deze rubriek wordt verzorgd door mr. B.
Klein Nulent en mr. drs. J. de Vries werkzaam
bij de directie bestuursrechtspraak van de
Raad van State. Volledige versies van deze
uitspraken zijn te vinden op www.raadvanstate.nl.
1244
7 mei 2014, nr. 201301534/1/A1
(Mrs. Van Kreveld, Timmerman-Buck, Van
den Broek)
ECLI:NL:RVS:2014:1624
Invordering dwangsom. Vraag wie overtreding
heeft begaan kan bij beoordeling
invorderingsbesluit niet meer aan de orde
komen. Overdracht activa niet aangemerkt
als bijzondere omstandigheid om van
invordering af te zien.
(Awb art. 5:37)
1698 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
Uitspraak op het hoger beroep van: [appellante
A] en [appellante B], beide gevestigd te
Opheusden, gemeente Neder-Betuwe, vs. de
uitspraak van Rechtbank Arnhem van 18
december 2012 in zaken nrs. 10/3547,
10/3601 en 11/76 in het geding tussen:
[appellante A] en [appellante B] en het college
van burgemeester en wethouders van
Neder-Betuwe.
Procesverloop
Bij besluit van 10 februari 2010, voor zover
thans van belang, heeft het college [appellante
B] gelast: 1. op het perceel aan de [locatie
1] te Dodewaard: a. voor 1 maart 2010 de
aldaar aanwezige afvalstoffen, zoals gebroken
puin, asfalt, dakdekking, oud ijzer, bielzen,
autobanden, sloophout en bouw- en sloopafval
en groenafval te verwijderen en verwijderd
te houden;
b. uiterlijk op 1 november 2010 de gebouwde
portable cabins, de keerwanden, de pakketteermachine
en het hekwerk te verwijderen
en verwijderd te houden;
c. uiterlijk op 1 november 2010 de bedrijfsactiviteiten
die in strijd zijn met het bestemmingsplan
en die niet vallen onder de last
onder a. te staken en gestaakt te houden;
2. op het perceel [locatie 2] te Opheusden
uiterlijk 1 mei 2010 alle bedrijfsactiviteiten
die in strijd zijn met het bestemmingsplan
(de stalling van vrachtwagens, shovels en kranen,
alsmede het wassen van deze voertuigen
en ook het onderhouden van deze voertuigen)
te staken en gestaakt te houden
(hierna: besluit 1).
Bij afzonderlijk besluit van 10 februari 2010
heeft het college dezelfde lasten onder gelijke
dwangsommen opgelegd aan [appellante
A] (hierna: besluit 2).
Bij besluit van 2 februari 2010 heeft het college
geweigerd aan [appellante A] bouwvergunning
en vrijstelling te verlenen voor het
plaatsen van vier portable cabins, keerwanden,
hekwerk en romney-loods op het perceel
[locatie 1] te Dodewaard (hierna: besluit 3).
Bij besluit van 27 augustus 2010, voor zover
thans van belang, heeft het college het door
de [appellante B] tegen besluit 1 gemaakte
bezwaar niet-ontvankelijk verklaard (hierna:
besluit 4).
Bij afzonderlijk besluit van 27 augustus 2010,
voor zover thans van belang, heeft het college
het door [appellante A] tegen de besluiten
2 en 3 gemaakte bezwaar ongegrond verklaard
(hierna: besluit 5).
Bij besluit van 17 november 2010 heeft het
college besloten tot invordering bij [appellante
B] van verbeurde dwangsommen ten
bedrage van € 90 000 ter zake van overtredingen
van hetgeen is gelast bij besluit 1,
onder 1.a (vier keer € 10 000) en van hetgeen
daarbij is gelast onder 2 (€ 50 000) (hierna:
besluit 6).
Bij afzonderlijk besluit van 17 november
2010 heeft het college besloten tot invordering
bij [appellante A] van verbeurde dwangsommen
van hetzelfde bedrag ter zake van
dezelfde overtredingen (hierna: besluit 7).
Bij uitspraak van 18 december 2012 heeft de
rechtbank, voor zover thans van belang, de
door [appellante B] tegen besluit 4 en door
[appellante A] tegen besluit 5 en 7 ingestelde
beroepen ongegrond verklaard, het door
[appellante B] tegen besluit 6 ingestelde
beroep gegrond verklaard en dat besluit vernietigd
voor zover daarbij is beslist tot invordering
van € 50 000 ter zake van niet-nakoming
van de bij besluit 1, onder 2, opgelegde
last.
(…)
Overwegingen
(…)
9. [appellante B] betoogt dat de rechtbank
ten onrechte heeft overwogen dat zij de haar
bij besluit 1, onder 1a, opgelegde last niet
heeft nageleefd. Hiertoe voert zij aan dat zij
haar activa in januari 2010 aan [appellante
A] heeft overgedragen en daarom de opgelegde
lasten niet heeft overtreden. Het oordeel
van de rechtbank dat [appellante B] niet aannemelijk
heeft gemaakt dat zij al hetgeen
redelijkerwijs in haar vermogen lag heeft
gedaan om de verwijdering van de betreffende
afvalstoffen te bevorderen, staat haaks op
de overweging van de rechtbank dat [appellante
B] de in besluit 1, onder 2, opgelegde
last niet heeft overtreden nu niet aannemelijk
is geworden dat [appellante B] na de
begunstigingstermijn nog de in die last
bedoelde bedrijfsactiviteiten heeft verricht,
aldus [appellante B].
9.1. Vast staat dat de afvalstoffen niet van het
perceel aan de [locatie 1] zijn verwijderd,
zoals [appellante B] was opgedragen bij de
last die haar bij besluit 1, onder 1a was opgelegd
en dat de aan die last verbonden dwangsommen
zijn verbeurd.
9.2. Voor zover [appellante B] heeft beoogd te
betogen dat niet zij maar [appellante A] de
overtreding heeft begaan, die tot het opleggen
van deze last heeft geleid, overweegt de
Afdeling dat dit bij de beoordeling van het
terzake van die last genomen invorderingsbesluit
niet meer aan de orde kan komen.
9.3. Voor zover [appellante B] beoogt te betogen
dat de omstandigheid dat zij haar activa
aan [appellante A] had overgedragen, een
bijzondere omstandigheid was, op grond
waarvan het college van invordering van die
dwangsommen had dienen af te zien, wordt
overwogen dat de rechtbank die omstandigheid
terecht niet als bijzondere omstandigheid
heeft aangemerkt, nu [appellante B]
door die overdracht niet was opgehouden te
bestaan.
9.4. Dat, zoals de rechtbank heeft vastgesteld,
[appellante B] door het staken van activiteiten
op het perceel [locatie 2] aan de bij
besluit 1, onder 2, opgelegde last had voldaan
zodat terzake geen dwangsommen zijn verbeurd,
vormt evenmin een bijzondere
omstandigheid op grond waarvan het college
ook van invordering van de dwangsommen
die terzake van de bij besluit 1, onder 1a,
opgelegde last waren verbeurd, had dienen af
te zien.
9.5. Het betoog faalt.
(…)
1245
4 juni 2014, nr. 201308060/1/A4
(Mrs. Drupsteen, Helder en Michiels)
ECLI:NL:RVS:2014:1982
Hoewel handhavingsbeleid er niet toe mag
strekken dat tegen overtredingen met een
lage prioriteit nimmer wordt opgetreden,
betekent dit niet dat bij de handhaving
geen prioriteiten mogen worden gesteld.
Wanneer door een belanghebbende om
handhaving wordt verzocht, kan niet uitsluitend
onder verwijzing naar de prioriteitstelling
van handhaving worden afgezien.
College van burgemeester en
wethouders heeft afwijzing van verzoek om
handhaving ten onrechte gebaseerd op prioriteringsbeleid.
Het gelijkheidsbeginsel
brengt niet met zich dat het college gehouden
was om onjuist beleid toe te passen.
(Gemeentewet art. 125; Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht art. 2.1, 5.2)
Uitspraak op het hoger beroep van: het college
van burgemeester en wethouders van
Zaanstad, appellant, vs. de uitspraak van
Rechtbank Noord-Holland van 19 juli 2013
in zaak nr. 12/5627 in het geding tussen:
[wederpartij], wonend te Zaandam, gemeente
Zaanstad, en het college.
Procesverloop
Bij besluit van 16 april 2012 heeft het college
het verzoek van [wederpartij] om handhavend
op te treden tegen een door [belanghebbende]
in het verlengde van het perceel
aan de [locatie] te Zaandam geplaatste meerpaal,
afgewezen.
Bij besluit van 29 oktober 2012 heeft het college
het door [wederpartij] daartegen
gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Bij uitspraak van 19 juli 2013 heeft de recht-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1699

Rechtspraak
bank het door [wederpartij] daartegen ingestelde
beroep gegrond verklaard en het
besluit van 29 oktober 2012 vernietigd. (…)
Tegen deze uitspraak heeft het college hoger
beroep ingesteld.
(…)
Overwegingen
1. Het college heeft het verzoek om handhaving
bij besluit van 16 april 2012, gehandhaafd
bij het besluit op bezwaar van 29 oktober
2012, afgewezen, omdat de aanwezigheid
van illegale bebouwingen rondom het water
volgens het Beleidsplan Vergunningverlening,
Toezicht en Handhaving 2012-2015,
vastgesteld door de gemeenteraad (hierna:
het Handhavingsbeleidsplan), en het Handhavingsprogramma,
vastgesteld door het college,
een lage prioriteit heeft en tegen overtredingen
met een lage prioriteit vooralsnog
niet handhavend wordt opgetreden. Daarbij
is overwogen dat zich in dit geval geen zodanig
bijzondere omstandigheden voordoen
dat direct ingrijpen noodzakelijk is.
2. Het college betoogt dat de rechtbank bij
haar oordeel dat het verzoek om handhaving
ten onrechte met verwijzing naar het Handhavingsbeleidsplan
is afgewezen, heeft miskend
dat een verzoek om handhaving er niet
toe kan leiden dat wordt afgeweken van een
algemene gedragslijn ten aanzien van vergelijkbare
gevallen. Volgens het college is het
niet juist en bovendien ongewenst om de
beginselplicht tot handhaving zover op te
rekken dat dit zou betekenen dat, ondanks
de lage prioriteit die aan een overtreding in
een bepaalde beleidsperiode wordt gegeven,
er voor het einde van de looptijd van deze
beleidsperiode hoe dan ook handhavend
dient te worden opgetreden.
2.1. De rechtbank heeft voorop gesteld dat zij
het beleid van het college, waarin prioriteiten
bij handhaving zijn gesteld, in beginsel
niet onredelijk acht. Op alle momenten
handhavend optreden tegen alle mogelijke
overtredingen van wettelijke voorschriften
kan, gelet op de beschikbare capaciteit, niet
van het college worden gevergd. In dit geval
wordt echter binnen de looptijd van het
Handhavingsbeleidsplan volledig afgezien
van handhavend optreden tegen overtredingen
als hier aan de orde. Een dergelijke consequentie
van een beleid is volgens de rechtbank
niet redelijk. Gelet op de beginselplicht
om te handhaven dient een burger, bijzondere
omstandigheden daargelaten, uitzicht te
hebben op handhaving binnen de looptijd
van een beleidsplan, aldus de rechtbank. De
rechtbank heeft voorts overwogen dat het
gelijkheidsbeginsel niet meebrengt dat een
bestuursorgaan naar aanleiding van een
daartoe strekkend verzoek kan besluiten af
te zien van handhavend optreden, omdat in
vergelijkbare gevallen ook niet tot handhaving
wordt overgegaan. Volgens de rechtbank
dient het bestuursorgaan de verzoeker, gelet
op de beginselplicht tot handhaving, dan ten
minste een moment in het vooruitzicht te
stellen waarop het verzoek om handhaving
alsnog kan worden ingewilligd.
2.2. Niet in geschil is dat het zonder vergunning
plaatsen van de meerpaal in strijd is
met artikel 2.1 van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (hierna: de Wabo), zodat
het college bevoegd was ter zake handhavend
op te treden.
Gelet op het algemeen belang dat gediend is
met handhaving, zal in geval van overtreding
van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan
dat bevoegd is om met een last onder
bestuursdwang of dwangsom op te treden, in
de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten
maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden
mag het bestuursorgaan weigeren
dit te doen. Dit kan zich voordoen indien
concreet zicht op legalisatie bestaat. Voorts
kan handhavend optreden zodanig onevenredig
zijn in verhouding tot de daarmee te dienen
belangen dat van optreden in die concrete
situatie behoort te worden afgezien.
2.3. Uit het Handhavingsbeleidsplan volgt
dat vooralsnog niet handhavend wordt opgetreden
tegen het zonder omgevingsvergunning
plaatsen van meerpalen in openbaar
water, aan welke overtreding een lage prioriteit
is toegekend. In het Handhavingsbeleidsplan
is vermeld dat alsnog kan worden besloten
om tegen laag geprioriteerde situaties
handhavend op te treden indien deze in de
toekomst meer prioriteit krijgen. Ook kan
worden besloten om in het kader van een
speciaal handhavingsproject op te treden
tegen overtredingen die al jaren bestaan. Die
projecten worden dan in het handhavingsprogramma
vermeld. Blijkens het Handhavingsprogramma
2012 en het Handhavingsprogramma
2013 zou in de jaren 2012 en
2013 in ieder geval nog niet projectmatig
worden opgetreden tegen illegale bouwwerken
met een lage prioriteit. Het college heeft
gesteld dat dit ook in 2014 niet het geval zal
zijn.
2.4. Beleid dat inhoudt dat tegen overtredingen
die in het handhavingsbeleid een lage
prioriteit hebben in het geheel niet handhavend
zal worden opgetreden, is rechtens niet
aanvaardbaar, omdat daarmee het te handhaven
wettelijk voorschrift wordt ondergraven.
Dat het beleid van het college niet uitsluit
dat tegen dergelijke overtredingen in de toekomst
alsnog handhavend zal worden opgetreden,
doet er niet aan af dat het beleid
inhoudt dat tegen die overtredingen niet
handhavend wordt opgetreden.
2.4.1. Handhavingsbeleid mag er niet toe
strekken dat tegen overtredingen met een
lage prioriteit nimmer wordt opgetreden. Dit
betekent niet dat bij de handhaving geen
prioriteiten mogen worden gesteld. Prioriteitstelling
is toegestaan om in het kader van
doelmatige handhaving onderscheid te
maken in de wijze waarop uitvoering wordt
gegeven aan de handhavingstaak. Zo kan prioritering
bepalend zijn voor de mate waarin
toezicht wordt gehouden op de naleving van
voorschriften. Ook mag prioritering inhouden
dat bij bepaalde lichte overtredingen
alleen naar aanleiding van een klacht of een
verzoek van een belanghebbende wordt
beoordeeld of handhavend moet worden
opgetreden. Wanneer door een belanghebbende
om handhaving wordt verzocht, kan
echter niet uitsluitend onder verwijzing naar
de prioriteitstelling van handhaving worden
afgezien. Alleen onder bijzondere omstandigheden
immers mag van handhaving worden
afgezien. Zoals de Afdeling heeft overwogen
in de uitspraak van 28 juli 2010, nr.
200910268/1/H1, geldt de keuze van een
bestuursorgaan om in verband met een
beperkte handhavingscapaciteit een bepaalde
overtreding een lage prioriteit toe te kennen,
niet als een bijzondere omstandigheid.
Het orgaan zal dus na een verzoek om handhaving
een afweging moeten maken in het
individuele geval, waarbij de belangen van de
verzoeker worden betrokken. Bij deze afweging
moet het bestuursorgaan bezien of het
ondanks de prioritering in dit geval toch
moet optreden.
2.4.2. Het resultaat van die afweging kan zijn
dat van handhaving wordt afgezien, gelet op
het karakter van het overtreden voorschrift,
het daarbij betrokken algemene belang en de
belangen van de verzoeker. Leidt de naar aanleiding
van een verzoek van een belanghebbende
uitgevoerde beoordeling of handhavend
moet worden opgetreden daarentegen
tot het nemen van een sanctiebesluit, dan
levert dat, anders dan het college veronderstelt,
op zichzelf geen strijd met het gelijkheidsbeginsel
op ten opzichte van gevallen
waarin niet om handhaving is verzocht en
geen sanctiebesluit is genomen. In die gevallen
doet zich immers niet de omstandigheid
voor dat een verzoek is gedaan waarmee in
de bestuurlijke afweging rekening moet worden
gehouden. De drie uitspraken van de
Afdeling waarop het college ter verdediging
van zijn standpunt heeft gewezen, zijn met
het voorgaande verenigbaar en verhouden
zich daartoe als volgt. De uitspraak van 11
juni 2008, nr. 200707396/1 heeft betrekking
op de noodzaak van een consistent en doordacht
bestuursbeleid; het stellen van prioriteiten
is daarmee niet in strijd. In de zaken
1700 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Rechtspraak
die leidden tot de uitspraken van 11 maart
2009, nr. 200803658/1, en 11 juli 2012, nr.
201110077/1/A1 werd handhavend optreden
door de betrokken bestuursorganen slechts
overwogen in de gevallen waarin daarom
door derden werd verzocht, maar ontbrak
een consistent en doordacht prioriteringsbeleid.
In die uitspraken overwoog de Afdeling
dat het enkele feit dat in bepaalde gevallen
anders dan in het onderhavige geval door
een derde niet om handhavend optreden was
verzocht, het verschil in handelwijze van het
bestuursorgaan niet kon rechtvaardigen. Het
enkele feit dat een verzoek is gedaan, brengt
inderdaad niet mee dat de belangenafweging
reeds daarom tot een andere uitkomst moet
leiden. Indien een consistent en doordacht
bestuursbeleid wordt gevoerd, inhoudende
dat bij overtredingen waaraan een lage prioriteit
is toegekend alleen naar aanleiding van
een klacht of een verzoek van een derde
wordt beoordeeld of handhavend moet worden
opgetreden, betekent een besluit tot
handhaving naar aanleiding van een klacht
of verzoek echter niet dat het college alsdan
in alle vergelijkbare gevallen uit eigen beweging
tot handhaving moet overgaan.
2.5. Uit het voorgaande volgt dat het college
de afwijzing van het verzoek om handhaving
ten onrechte heeft gebaseerd op het prioriteringsbeleid,
neergelegd in het Handhavingsbeleidsplan
en het Handhavingsprogramma.
Het beginsel om gelijke gevallen gelijk te
behandelen brengt niet met zich dat het college
gehouden was om onjuist beleid toe te
passen.
2.6. De conclusie is dat de rechtbank terecht,
zij het op enigszins andere gronden, heeft
geoordeeld dat het bestreden besluit niet
berust op een deugdelijke motivering en derhalve
in strijd is met artikel 7:12, eerste lid,
van de Awb. Het betoog faalt derhalve.
3. Het hoger beroep van het college is ongegrond.
De aangevallen uitspraak dient te worden
bevestigd, zij het met verbetering van de
gronden waarop deze rust.
(…)
AANWIJZINGEN VOOR AUTEURS
Het verdient aanbeveling vóór het inzenden van artikelen contact
op te nemen met het redactiebureau; dit kan dubbel of vergeefs werk
voorkomen.
Het NJB kent verschillende soorten hoofdartikelen. Voor alle artikelen
geldt dat de auteur in de eerste alinea’s duidelijk maakt aan de NJBlezers
waarom dit artikel interessant is om verder te lezen.
Wetenschappelijke artikelen: omvang inclusief notenapparaat
3 000 tot maximaal 5 000 woorden. Uitgebreidere versies kunnen
op de NJB-site worden geplaatst. Deze artikelen voldoen aan de
maatstaven van het wetenschappelijk forum. Zij vermeerderen de
bestaande kennis met relevante nieuwe inzichten die methodisch
worden verantwoord.
Auteurs van wetenschappelijke artikelen kunnen de redactie verzoeken
hun artikel aan peer review te laten onderwerpen. Meer informatie
op www.njb.nl onder Voor Auteurs
Lessen voor de praktijk: indicatie van de omvang inclusief notenapparaat
2 500 woorden. Dit is een analyse van een expert met als
doel de praktijk te informeren over ‘best practices’.
Focus: indicatie van de omvang inclusief notenapparaat 2500 woorden.
Deze artikelen geven een schets en ordening van interessante
actuele ontwikkelingen in een deelgebied.
Essays: indicatie van de omvang 3 000 woorden. Dit is een prikkelende
beschouwing over een breder onderwerp. Verwijzingen staan
bij voorkeur in de tekst zelf.
Opinies zijn in beginsel gebonden aan de omvang van één pagina.
Dit is 800 woorden.
O&M omvatten maximaal 1200 woorden.
Reacties blijven binnen de 600 woorden
en een naschrift binnen de 300 woorden.
- Noten kunnen alleen bij artikelen worden geplaatst; daarin geen
meningen, toelichtingen of andere uitweidingen, maar alleen
vindplaatsen.
- Meestal ontvangt de auteur binnen 1 maand bericht of de inzending
zal worden geplaatst.
- Artikelen of andere bijdragen die elders in dezelfde of vrijwel dezelfde
vorm zijn of worden gepubliceerd worden niet aanvaard.
Bij inzending dient vermeld te worden of en waar het artikel of de
andere bijdrage eveneens ter plaatsing is aangeboden.
- Auteurs die bij een zaak of onderwerp waarover zij in het NJB willen
schrijven, betrokken zijn of zijn geweest, dienen dat in een voetnoot te
vermelden met een korte uitleg van de aard van hun betrokkenheid.
- Het al dan niet op verzoek van de redactie aanbieden van artikelen
aan het NJB impliceert toestemming voor openbaarmaking en verveelvoudiging
t.b.v. de elektronische ontsluiting van het NJB.
Een uitgebreide toelichting op het bovenstaande is te lezen in de
brochure Schrijven voor het NJB, te vinden op www.njb.nl onder
Voor Auteurs
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1701

1246
Boeken
Obstructionist Behavior in
International Commercial
Arbitration
Legal Analysis and Measures
Available to the Arbitral Tribunal
Arbitration is still a time- and costefficient,
professional way of resolving
cross-border disputes. However,
its advantages seem to vanish if one
party is obstructive and tries to
delay or even sabotage the proceedings.
This work first deals with
the obligations that arise from an
arbitration agreement. Subsequently,
the author introduces ‘obstructionist
behavior’ as a generic term and identifies
situations in which, according
to case law, mere tactical behavior
turns into obstructionist behavior.
Finally, the author extensively discusses
measures against obstructionist
behavior such as adverse inferences,
interim measures and
astreintes. The author examines the
jurisdictions of Switzerland, England,
the US and France as well as
the established arbitration rules. As
this work relies to a substantial
extent on unpublished ICC arbitral
awards, the author provides a valuable
insight in arbitral tribunals’ dealings
with obstructionist parties.
Alain Hosang
Eleven International Publishing 2014, 318 p., € 45,00
ISBN 978 94 6236 100 3
175 jaar Hoge Raad der
Nederlanden
Bijdragen aan de samenleving
Op 1 oktober 2013
bestond de Hoge
Raad der Nederlanden
175 jaar. Tijdens
een bijeenkomst in
de Haagse Koninklijke
Schouwburg is bij
dit jubileum stilgestaan.
‘Bijdragen aan de samenleving’
was het thema van deze viering: welke
rol vervult de hoogste nationale
rechter binnen de samenleving
Deze bundel bevat de bijdragen van
de zes sprekers die dit thema vanuit
verschillende invalshoeken hebben
belicht.
G.J.M. Corstens, Lord Mance, C.W.A.
Timmermans, D.J.C. Aben, G. de
Groot, J.W. Fokkens
Boom Juridische Uitgevers 2014, 191 p., € 44,50
ISBN 978 90 8974 867 6
De vennootschap en de
geconstrueerde
werkelijkheid
Op 24 oktober 2013 sprak prof. mr.
C.D.J. (Claartje) Bulten haar oratie uit.
Zij is als hoogleraar Ondernemingsrecht
verbonden aan het Van der
Heijden Instituut van de Radboud
Universiteit Nijmegen. Dit boekje
bevat de uitgebreide schriftelijke
tekst van haar rede, getiteld ‘De vennootschap
en de geconstrueerde werkelijkheid’.
De gedachte die aan haar
prikkelende verhaal ten grondslag
ligt, is dat de wil, de keuzes en het
handelen van betrokkenen door kunnen
werken in de vennootschap. Aan
de hand van voorbeelden, zoals de
wijziging van het BV-recht, betoogt
zij dat de partijautonomie en de contractsvrijheid
weer meer ruimte in
het ondernemingsrecht krijgen.
Claartje Bulten
Uitgeverij Kluwer B.V. 2014, 36 p., € 24,50
ISBN 978 90 1312 295 4
Realistische en pragmatische
rechtsvinding
Taak en taakopvatting van de rechter
in de westerse wereld
In dit boek vergelijkt
de auteur, emeritushoogleraar
burgerlijk
recht en Anglo-Amerikaans
recht, de wijze
van rechtsvinding in
vijf landen van de westerse
wereld, te weten
de Verenigde Staten, Nederland,
Duitsland, Engeland en Frankrijk, en
bepleit de noodzaak van een meer
pragmatische rechtsvinding. Pragmatisme
houdt in dat gestreefd moet
worden naar beslissingen met een
aanvaardbare uitkomst. De realisten
predikten in de jaren dertig hun rule
and fact scepticism en voorzagen het
pragmatisme van een theoretisch
kader. Na de oorlog is het pragmatisme
vanuit de VS overgewaaid naar
Duitsland. Sinds 1970 oordeelt de
Nederlandse rechter meer en meer
pragmatisch, waarmee een einde lijkt
te zijn gekomen aan een tijdperk
waarin Scholtens “Algemeen Deel”
min of meer als maatstaf gold. Langzaam
werd ingezien dat taal, geschiedenis
en systeem van de wet teveel
een barrière vormden voor de rechter
om te komen tot een bevredigende
beslissing. Het denken vanuit
beginselen is steeds belangrijker
geworden, mede onder invloed van
het publiekrecht, het Europees recht
en de mensenrechten. Op basis van
zijn onderzoek, waarbij ook aandacht
voor de rechtsfilosofie en Wittgensteins
taalfilosofie is voor de auteur
maar één conclusie mogelijk: het
recht moet dienstbaar zijn aan een
maatschappij die altijd in beweging
is en niet angstvallig vasthouden aan
de wettekst.
H.C.F. Schoordijk
Wolf Legal Publishers 2014, 352 p., € 27,50
ISBN 978 94 6240 130 3
Contract Law in Russia
The book explains Russian contract
law in a form understandable to
lawyers qualified in other countries,
especially common law countries.
The introduction gives a concise
overview of the Russian legal system
in general and contract law in particular
as well as a brief insight into
the history of contract law in Russia.
Then the main concepts of Russian
contract law are explained, using the
conceptual framework of English
contract law to make them accessible
to someone not familiar with the
codified Russian system.
The book not only considers the
legislation regulating Russian contractual
relations but also includes
appropriate case law to show how
the legislation is interpreted. The
focus is on contract law in Russia as
it actually operates, rather than
merely the legislative texts, so that it
will be directly relevant to legal
practitioners and others who wish to
acquire knowledge of the practical
application of an important element
of the Russian legal system, as well
as those seeking an insight into the
realities of codified law in action.
The target readership therefore includes
legal practitioners who have to
deal with Russian law, academics and
students with an interest in Russian
law, the law of contract and comparative
civil law, as well as scholars of
comparative legal systems and
Russian area studies.
Maria Yefremova, Svetlana Yakovleva,
Jane Henderson
Hart Publishing 2014, 326 p., € 32,50
ISBN 978 18 4946 299 0
1702 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Tijdschriften
1247
Burgerlijk (proces)recht
Tijdschrift voor Civiele
Rechtspleging
Nr. 2, juni 2014
F.J.P. Lock
Ambtshalve toetsing in hoger
beroep. Over de omvang van het
hoger beroep en het door de grieven
ontsloten gebied.
– Op 13 september 2013 (Heesakkers/Voets)
heeft de Hoge Raad
geoordeeld dat de appelrechter
gehouden is ambtshalve na te gaan
of een beding uit het oogpunt van de
in de Richtlijn oneerlijke bedingen in
consumentenovereenkomsten gegeven
criteria onredelijk bezwarend is.
Met dit arrest is de vraag onder de
aandacht gekomen welke plaats
ambtshalve toetsing inneemt in het
Nederlandse appelprocesrecht en
meer in het bijzonder hoe die toetsing
zich verhoudt tot het grievenstelsel.
Het antwoord op de vraag in
hoeverre de rechter in hoger beroep
buiten de grieven om tot ambtshalve
toetsing gehouden is, blijkt subtiel te
liggen en kan gemakkelijk tot verwarring
leiden. Volgens schr. heeft de
Hoge Raad met het oordeel in Heesakkers/Voets
recht gedaan aan de wijze
waarop het arrest Asbeek Brusse
van het Hof van Justitie moet worden
toegepast in het Nederlandse
appelprocesrecht. Er is bewustzijn
van de Europeesrechtelijke normen
vereist die gelijkwaardig zijn aan
regels van openbare orde en een alertheid
om daaraan ambtshalve te
toetsen. Het is duidelijk dat aan consumenten
de bescherming moet worden
geboden, maar schr. van deze bijdrage
wil ook in andere gevallen de
bevoegdheid aan de appelrechter
zien om in te grijpen, indien er sprake
is van een ongelijkheid tussen
partijen.
WPNR
145e jrg. nr. 7023, 14 juni 2014
Prof. dr. S. Perrick
Aandelen in het BV
in het erfrecht
– Schr. analyseert
enkele bepalingen
van het flex-BVrecht
vanuit het
algemeen vermogensrecht,
waaronder het erfrecht, en
beziet voorts hoe het algemeen vermogensrecht
op aandelen in een BV
moet worden toegepast.
Mr. S.H. Barten
Het Verdrag van Kaapstad: een
nieuw eenvormig regime voor
schepen
– Besproken worden de mogelijke
juridische knelpunten verbonden
aan de door UNIDROIT verkende
introductie van een maritiem protocol
bij het Verdrag van Kaapstad vanuit
een Nederlands perspectief.
WPNR
145e jrg. nr. 7024, 21 juni 2014
Themanummer: Nieuw IPR-
Erfrecht: de Erfrechtverordening
Met ingang van 17 augustus 2015
wordt de Erfrechtverordening van
toepassing in de lidstaten van de EU.
Voor Nederland brengt deze verordening
belangrijke wijzigingen met
zich wat betreft de behandeling van
nalatenschappen met grensoverschrijdende
aspecten. Niet langer zullen
daarop de bepalingen van het
Haagse Erfrechtverdrag van toepassing
zijn maar die van de verordening.
In de themanummer worden
de verschillende onderdelen van de
Erfrechtverordening gedetailleerd
besproken en wordt ook ingegaan op
de praktische toepassing ervan voor
het notariaat. De tekst van de verordening
is in het nummer opgenomen.
Het nummer bevat de volgende
bijdragen: Prof. mr. P. Vlas, Het notariaat
en de Erfrechtverordening -
het aftellen is begonnen; Mr. F. Ibili,
Procederen over internationale
nalatenschappen; Mr. E.N. Frohn, Art.
21 Erfrechtverordening: de objectieve
verwijzingsregel nader belicht;
Prof. mr. F.W.J.M. Schols, De Europese
erfrechtelijke rechtskeuze - Een
enkel stapje terug, maar een reuzenstap
vooruit; Mr. J.G. Knot, Internationale
boedelafwikkeling volgens
de regels van de
Erfrechtverordening: vereffening,
verdeling en Näherberechtigung
vanaf 17/8/2015; Prof. dr. J.H.M. van
ERp, LLM, De Europese erfrechtverklaring;
prof. mr. T.J. Mellema-Kranenburg,
mr. C. Van der Plas, In hoeverrre
lost de ERfrechtverodening
praktische problemen voor het
notariaat bij internationale nalatenschappen
op
1248
Handels- & economisch recht
Bedrijfsjuridische berichten
Nr. 12, 19 juni 2014
Mr. M. Mussche, Bb 2014/34
De invloed van het arrest Spaanse
villa: een tussenbalans
– Schr. beoordeelt in deze bijdrage
de invloed die het arrest Spaanse villa
heeft op de lagere jurisprudentie.
Hij bespreekt daartoe de gepubliceerde
uitspraken waarin naar dit arrest
is verwezen.
Mr. G.H. Lankhorst, Bb 2014/35
Evaluatie wetswijziging
schuldsaneringsregeling
– Op 24 april jl. heeft de Staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie een
evaluatie van de Wsnp aan de Eerste
Kamer aangeboden. Hieruit blijkt dat
een aantal wetswijzigingen die in
2008 zijn doorgevoerd (zoals het
dwangakkoord, minnelijk moratorium
en voorlopige voorziening) naar
behoren functioneert.
Juridisch up to Date
Nr. 12, 12 juni 2014
Mr. ing. J. Bessems
EU richtlijn inzake schadevorderingen
wegens inbreuken op
het mededingingsrecht. Een
welkome aanvulling voor slachtoffers
van mededingingsinbreuken
– In juni 2013 bracht de Commissie
het richtlijnvoorstel uit betreffende
bepaalde regels voor schadevorderingen
volgens nationaal recht wegens
inbreuken op de bepalingen van het
mededingingsrecht van de Europese
lidstaten. Op 17 april 2014 stemde
het Europees Parlement met dit
voorstel in. Schr. bespreekt deze
richtlijn waarbij onder meer wordt
ingegaan op het doel en de reikwijdte
van de richtlijn en op bepalingen
met betrekking tot bewijsgaring, verjaring,
aansprakelijkheid en schadeberekening.
Deze richtlijn dient volgens
schr. de uniformering van de
schadevorderingsprocedure binnen
de verschillende lidstaten. De impact
voor Nederland is beperkt, omdat het
Nederlands procesrecht al dergelijke
regels kent. Daarnaast verschaft de
richtlijn een kader voor de civiele en
publieke handhaving. De richtlijn
lijkt volgens schr. een welkome aanvulling
voor slachtoffers van mede-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1703

Tijdschriften
dingingsinbreuken. De Raad moet
deze richtlijn nog aannemen en vaststellen
waarna de lidstaten deze binnen
twee jaar, naar verwachting in
het najaar van 2016, moeten hebben
geïmplementeerd.
Ondernemingsrecht
Nr. 8, 12 juni 2014
Mr. E. Schmieman,
Ondernemingsrecht 2014/77
De aanbeveling van de Europese
Commissie inzake een nieuwe
aanpak van faillissement en
insolventie
– Schr. geeft een update van de
onderhandelingen over de wijziging
van de Europese Insolventieverordening
en bespreekt de aanbeveling
‘Faillissement en insolventie’ van de
Europese Commissie. Deze is gericht
op het bevorderen van vroegtijdige
herstructurering, zoveel mogelijk
buiten faillissement. Aangegeven
wordt dat de herijking van het Nederlandse
faillissementsrecht goed aansluit
bij de aanbeveling. Voorts wordt
bezien hoe zij met het aangekondigde
wetsvoorstel ‘Dwangakkoord buiten
faillissement’ verder kan worden
ingevuld.
C.M. Harmsen,
Ondernemingsrecht 2014/78
De curator en de bestrijding van
fraude
– In het kader van het wetgevingsprogramma
‘herijking van het faillissementsrecht’
zijn drie wetsvoorstellen
voorzien in het kader van de
pijler fraudebestrijding. Deze drie
wetsvoorstellen worden besproken
en van enkele kritische kanttekeningen
voorzien.
Prof. mr. J.J. van Hees,
Ondernemingsrecht 2014/79
Stille bewindvoering: pre-packen en
wegwezen
– De voorbereide doorstart van een
onderneming uit faillissement met
behulp van een door de rechtbank
aangestelde stille bewindvoerder, de
‘pre-pack’, is de laatste jaren sterk in
opkomst. Belicht worden de achtergronden
van deze figuur, de bestaande
praktijk alsmede het voorstel voor
een wettelijke regeling daarvan.
M.L.H. Reumers,
Ondernemingsrecht 2014/80
Wijziging van de Insolventieverordening:
de voorstellen van de Commissie
en het Europees Parlement
– In december 2012 heeft de Commissie
een voorstel gepubliceerd tot
wijziging van de Insolventieverordening.
Het Europees Parlement heeft
recentelijk aangegeven het Commissievoorstel
grotendeels te steunen.
Deze bijdrage bespreekt diverse wijzigingsvoorstellen,
inclusief het standpunt
van het Parlement dienaangaande.
R.J. van Galen,
Ondernemingsrecht 2014/81
Knelpunten in ons insolventierecht
– De Nederlandse insolventiepraktijk
doet het helemaal niet zo slecht,
maar de Faillissementswet kent een
aantal knelpunten, die onder meer in
de weg staan aan geavanceerde reorganisatiescenario’s.
De belangrijkste
wijzigingen die moeten plaatsvinden,
zijn invoering van een effectievere
akkoordprocedure, oplossing van de
lege boedelproblematiek en invoering
van de UNCITRAL Modelwet.
Tijdschrift voor de
Ondernemingsrechtpraktijk
Nr. 4, juni 2014
J. van Bekkum, R.B. van Hees
De internationaal bevoegde rechter
bij aansprakelijkheid van in het
buitenland wonende bestuurders
en commissarissen
– In procedures over aansprakelijkheid
van bestuurders en commissarissen
van Nederlandse rechtspersonen
is er vaak een internationale
component omdat veel Nederlandse
ondernemingen buitenlandse functionarissen
hebben. Regelmatig komt
de vraag aan bod welke rechter internationaal
bevoegd is van een geschil
kennis te nemen. Een civielrechtelijke
vordering tegen een functionaris
van een Nederlandse rechtspersoon
kan worden ingesteld door de rechtspersoon,
zijn aandeelhouder(s), de
curator en de crediteuren van de
rechtspersoon. In een dergelijke procedure
is het niet eenvoudig om vast
te stellen welke rechter internationaal
bevoegd is. In deze bijdrage
wordt beoogd een handvat te bieden
aan de praktijkbeoefenaar die in een
niet zuiver Nederlandse context te
maken krijgt met (de wens tot) aansprakelijkstelling
van functionarissen
van Nederlandse rechtspersonen
voor de Nederlandse rechter.
S. Rietveld
Verschillende toepassingen van
de limiteringsregeling nader
beschouwd
– Bij het voorstellen van kandidaten
voor (her)benoeming als bestuurder
of toezichthouder dienen bepaalde
rechtspersonen aandacht te besteden
aan de vraag of deze bestuurders en
toezichthouders niet te veel functies
tegelijkertijd bekleden. Dit heet overboarding.
Om overboarding tegen te
gaan worden steeds meer regelingen
ingevoerd die zien op de limitering
van het aantal functies. In Nederland
worden vanaf 1 juli 2014 vier verschillende
limiteringsregelingen
naast elkaar geldend. In deze bijdrage
wordt ingegaan op de vier limiteringsregelingen.
De vraag is of de
beoogde doelstelling om de kwaliteit
van bestuur en toezicht te bevorderen
wordt gehaald. Volgens schr. is
het al de vraag of de keuze voor weten
regelgeving de juiste is. Bovendien
is de wijze van regulering hier en
daar gebrekkig. Een basisregeling in
Boek 2 BW met aanvullingen in specifieke
wetgeving lijkt de bezwaren te
kunnen wegnemen.
E. Loesberg
Hoe gaat het met de pre-pack
– In deze bijdrage worden de vooren
nadelen van de pre-pack behandeld.
Volgens schr. kan dat een nuttig
reorganisatiemiddel zijn. De stille
bewindvoerder dient bij de voorbereiding
van de na de faillietverklaring
van de schuldenaar te effectueren
doorstart van de onderneming
vanuit het perspectief van de schuldeisers
mee te denken en aan te geven
wat mogelijk wel en wat in ieder
geval niet kan, zonder dat hij de curator
kan binden. Pre-pack is wettelijk
(nog) niet geregeld, zodat in theorie
ook de schuldenaar zelf de rechtbank
een verzoek om aanstelling van een
stille bewindvoerder kan doen. Er is
inmiddels een wetsvoorstel Wet continuïteit
van ondernemingen I opgesteld.
Schr. bespreekt in deze bijdrage
de voors en tegen van de pre-pack en
de voorstellen zoals verwoord in het
wetsvoorstel.
1249
Sociaal Recht
ArbeidsRecht
21e jrg. nr. 6/7, juni/juli 2014
Mr. C.C. Zillinger Molenaar,
ArbeidsRecht 2014/30
1704 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Tijdschriften
Jaaroverzicht jurisprudentie
concurrentiebeding
en
onrechtmatige concurrentie
- In dit artikel geeft
schr. een overzicht
van de meest interessante en belangrijke
uitspraken over het non-concurrentiebeding
en onrechtmatige concurrentie
uit 2013. Schr. bespreekt de
geldigheidsvereisten, gehele of
gedeeltelijke
vernietiging, boetebeding en matigingsrecht,
billijke vergoeding,
onrechtmatige concurrentie en het
wetsvoorstel Werk en Zekerheid.
Mr. B. Degelink CPL,
ArbeidsRecht 2014/31
Bestuurdersaansprakelijkheid voor
pensioenpremie
– Bestuurders zijn op grond van de
wet hoofdelijk aansprakelijk voor de
betaling van pensioenpremies door
hun onderneming aan een verplicht
bedrijfstakpensioenfonds. Deze wettelijke
aansprakelijkheid geldt niet voor
de betaling van pensioenpremies aan
andere soorten pensioenuitvoerders
zoals verzekeraars, ondernemingspensioenfonden
of niet-verplichte bedrijfstakpensioenfondsen.
Het bijzondere
karakter van pensioen kan echter in
die gevallen sneller leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid
uit onrechtmatige
daad. Schr. bespreekt in dit artikel
de bestuurdersaansprakelijkheid, de
verplichte bedrijfstakpensioenfondsen,
de hoofdelijke aansprakelijkheid van
bestuurders, de rechtvaardiging van
deze hoofdelijke aansprakelijkheid en
het begrip bestuurder. Vervolgens
komen de mededeling van betalingsonmacht,
verwijtbaar niet-nakomen
van de mededelingsplicht, de positie
van de nieuwe bestuurder en de positie
van de gewezen bestuurder aan de
orde, alsmede de positie van andere
soorten pensioenuitvoerders. Schr.
concludeert dat de hoofdelijke aansprakelijkheid
de bestuurder ertoe aanspoort
om de premieschuld niet te
hoog te laten oplopen, precies zoals de
wetgever beoogde met deze wet.
Mr. A. Avci, mr. N. Koene,
ArbeidsRecht 2014/32
Wet arbeid vreemdelingen: Alert
anno 2014!
– De Wet arbeid vreemdelingen
(WAV) is bij werkgevers niet altijd
even goed bekend, terwijl de boete
bij tewerkstelling van een vreemdeling
zonder tewerkstellingsvergunning
fors kan zijn. Aangezien de WAV
per 1 januari 2014 op diverse onderdelen
strikter en formeler is geworden,
verwachten schrs. dat het aantal
boeteopleggingen toeneemt. Mede
aan de hand van de rechtspraak
schetsen schrs. de essentiële aandachtspunten
voor werkgevers die te
maken hebben of kunnen krijgen
met de (gewijzigde) WAV. Schrs
bespreken achtereenvolgens het juridisch
kader, boeteoplegging, boetevoorkoming
en de gevolgen van de
wijzigingen per 1 januari 2014.
Mr. S. Schmeetz, mr. I. van
Kronenburg, ArbeidsRecht 2014/33
Wat brengt de Afroomregeling voor
bestuurders van beursgenoteerde
vennootschappen (in mindering)
– Op 1 januari 2014 is de Wet claw
back in werking getreden. Naast een
redelijkheidstoets en een claw back
bevoegdheid is met de inwerkingtreding
van de Wet claw back in Nederland
een regeling geïntroduceerd om
een meer zuivere belangenafweging
door bestuurders in overnamesituaties
te bewerkstelligen: de Afroomregeling.
Nederland is (vooralsnog) het
enige land dat een regeling in deze
vorm kent. In dit artikel geven schrs.
een uitgebreide beschouwing over de
afroomregeling zoals neergelegd in
art. 2:135 lid 7 BW. Onder andere
komen de geschiedenis, de techniek,
en de toegevoegde waarde van de
Afroomregeling ten opzichte van de
tegenstrijdigbelangregeling uit de
Wet bestuur en toezicht aan de orde.
Vervolgens bespreken schrs. de effectiviteit
en de arbeidsrechtelijke consequenties
van de regeling.
– Mr. F.M. Dekker, ArbeidsRecht
2014/34
De formulering van een
boetebeding
– De regeling van het boetebeding in
artt. 7:650 en 7:651 BW doet bij eerste
lezing ouderwets aan. Dat komt doordat
deze artikelen sinds 1909 vrijwel
ongewijzigd zijn gebleven. Het verouderde
systeem van art. 7:650 BW is
moeilijk werkbaar en kent tal van
onduidelijkheden. Met een zorgvuldige
formulering van het boetebeding
in een arbeidsovereenkomst meent
schr. evenwel dat nietigheid ervan
moet worden voorkomen. In dit artikel
beoogt schr. daartoe enkele praktische
tips te geven. In de volgende
paragraaf wordt in dat kader eerst
kort de regeling van art. 7:650 en
7:651 BW geschetst. Daarna wordt
aandacht besteed aan een drietal
aspecten die blijkens de jurisprudentie
vaak tot discussie leiden.
Mr. P.G. Vestering,
ArbeidsRecht 2014/35
Clawback en contractuele afspraken
met de bestuurder
– Op 1 januari 2014 is de Wet claw
back in werking getreden. Deze wet
biedt vennootschappen onder meer
de mogelijkheid excessieve bonussen
en ontslagvergoedingen voor de
bestuurder aan te passen, of terug te
vorderen indien deze onterecht
betaald blijken te zijn. Hoewel het de
vraag is of deze wet juridisch veel
toevoegt aan al bestaande bevoegdheden
op dat vlak, zet de wet deze
bevoegdheden wel nadrukkelijker ‘op
de kaart’ en moet (meestal) de raad
van commissarissen over de toepassing
hiervan verantwoording afleggen
in het jaarverslag. Indien commissarissen
hierdoor meer aandacht
krijgen voor de clawback-mogelijkheden
komt ook de vraag op wat deze
wet betekent voor de bestaande beloningsafspraken
of vertrekafspraken
met de bestuurder. Moet bijvoorbeeld
de raad van commissarissen
zich altijd de aanpassings- of terugvorderbevoegdheid
voorbehouden,
ook in een beëindigingsovereenkomst
Of kan de bestuurder juist
contractueel bedingen dat hij niet
meer wordt ‘lastig gevallen’ met deze
bevoegdheden Dit artikel gaat in op
de vraag wat partijen contractueel
hierover kunnen afspreken.
Bedrijfsjuridische berichten
Nr. 12, 19 juni 2014
Mr. T.L.C.W. Noordoven, Bb 2014/33
Naar een nieuw
ontslagrecht (3):
arbeidsovereenkomst
voor bepaalde
tijd en ketenregeling
– De inwerkingtreding
van de eerste
onderdelen van de Wet Werk en
Zekerheid (WWZ) per 1 juli 2014
komt steeds naderbij. Daarom worden
de belangrijkste aanpassingen
die deze wet meebrengt in een reeks
artikelen uiteengezet. In Bb 2014/26
is een overzichtsartikel verschenen.
In Bb 2014/29 is vervolgens ingegaan
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1705

Tijdschriften
op de gevolgen die de WWZ heeft
voor de loondoorbetalingsverplichting,
proeftijd en het concurrentiebeding.
In dit derde artikel van de reeks
wordt ingegaan op de arbeidsovereenkomst
voor bepaalde tijd en de
beëindiging daarvan en worden de
gevolgen die de WWZ heeft voor de
ketenregeling besproken.
PIV Bulletin
Nr. 3, juni 2014
Mr. R. Meelker
De Gedragscode Persoonlijk
Onderzoek; wel of geen fraude
– De uitspraak van de Hoge Raad op
18 april betrof een geschil over een
arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Verzekerde meldde zich 8 april 2003
arbeidsongeschikt. Vervolgens volgden
drie jaren waarin Interpolis uitkering
deed aan verzekerde op basis
van arbeidsongeschiktheidspercentages
die varieerden van 50 tot 100%.
In juli 2006 heeft Interpolis een persoonlijk
onderzoek als bedoeld in de
Gedragscode Persoonlijk Onderzoek
(GPO) laten instellen. Aan verzekerde
heeft zij gevraagd een vragenlijst in
te vullen en gedurende een week een
dagboek van zijn activiteiten bij te
houden. Voorts is hij in september
2006 gedurende acht dagen geobserveerd.
In het onderzoeksrapport is
als conclusie vermeld dat verzekerde
bewust onjuiste informatie aan Interpolis
heeft verstrekt.
Mr. H.W.M. Nacinovic
Schadevergoeding en de Wet werk
en bijstand
– Met enige regelmaat wordt de
vraag voorgelegd wat ‘de gemeente
gaat doen met de schadevergoeding’.
Bedoeld wordt of de gemeente op
grond van de Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo) en/of de Wet
werk en bijstand (WWB) een claim op
de te betalen letselschadevergoeding
kan leggen.
Praktijkblad
Salarisadministratie
16e jrg. nr. 9, 13 juni 2014
Mr. B. Agerbeek
Inlenersbeloning voor ingeleende
arbeidskrachten. Loonverhoudingsvoorschrift
uit WAADI
– Uitzendkrachten moeten dezelfde
beloning krijgen als reguliere werknemers
in de onderneming en branche
van de inlenende onderneming.
In dit artikel wordt aandacht besteed
aan het spanningsveld dat in de
praktijk ontstaat omdat verplichtingen
worden opgelegd aan de inlenende
onderneming en de uitlenende
uitzendorganisatie. Ook als een werkgever
arbeidskrachten inleent (en
niet alleen van uitzendbureaus) kan
de op de onderneming toepasselijke
cao regels bevatten ter waarborg van
betaling van de inlenersbeloning
door de uitlenende organisatie.
W. Bolderman
Tegemoetkomingen partner- en
wezen en premievrijstelling bij
arbeidsongeschiktheid
– De wijzigingen in de Wet verhoging
AOW- en pensioenrichtleeftijd
kunnen fikse gevolgen hebben voor
partner- en wezenpensioenen en premievrijstelling
bij arbeidsongeschiktheid.
In een besluit van 20 december
2013 geeft de Staatssecretaris van
Financiën een aantal tegemoetkomingen
hiervoor.
S. Schijf
Personeelsdossier bij outsourcing.
Denk aan de privacybelangen van
werknemers
– Welke regels gelden bij de overdracht
van personeelsdossiers ter
bescherming van de privacy van
werknemers
J. Boulet
Omvang loondoorbetalingsplicht
tijdens het derde ziektejaar
Hoe zit het met de omvang van de
loondoorbetalingsverplichting van
de werkgever bij een loonsanctie tijdens
het derde ziektejaar De kantonrechter
in Rotterdam is hier recent
op ingegaan.
Rechtskundig Weekblad
77e jrg. nr. 40, 7 juni 2014
P. Waterschoot
De CAO nr. 81 en de
privacybescherming van de
werknemer, een afdwingbare norm
of een papieren tijger
– (België) In deze openingsrede uitgesproken
door de advocaat-generaal
op de openingszitting van het
Arbeidshof te Gent op 3 september
2013 onderzoekt de spreker aan de
hand van een aantal onuitgegeven
arresten van het Arbeidshof te Gent
de stand van zaken in verband met
de waarde van het bewijsmateriaal,
verkregen door de controle van internet-
en e-mailgebruik van de werknemers
door de werkgever in zaken van
ontslag om dringende redenen. Hij
stelt vast dat in de meeste uitspraken
de Antigoonleer ten volle wordt
toegepast, op twee dissidente uitspraken
na. Zijn conclusie is dan ook
dat de cao nr. 81 verworden is tot wat
hij noemt “een papieren tijger”.
1250
Staats- & bestuursrecht
Bedrijfsjuridische berichten
Nr. 12, 19 juni 2014
Mr. dr. C.N.J. Kortmann, Bb 2014/36
Chemie-Pack, doorbraakjurisprudentie
van de bestuursrechter
– In een aantal recente uitspraken
naar aanleiding van de brand bij Chemie-Pack
te Moerdijk in 2011 heeft de
Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State niet alleen verhaal van
de saneringskosten op de drijver van
de inrichting mogelijk geacht, maar
ook op diverse andere vennootschappen
uit het concern. De hoogste
bestuursrechter lijkt daarbij beduidend
verder te gaan dan tot nu toe
volgde uit de jurisprudentie van de
strafrechter over functioneel daderschap
en van de civiele rechter over
bestuurdersaansprakelijkheid. Met
name eigenaren van industriële gronden
en opstallen moeten op hun tellen
passen.
Nieuw Juridisch Weekblad
13e jrg. nr. 304, 11 juni 2014
E. Brewaeys
Raad van State. Procesrechtelijke
vernieuwingen (deel 2)
– (België) De wetgever
heeft de Raad
van State grondig
hervormd bij wet
van 20 januari 2014
houdende hervorming
van de
bevoegdheid, de
procedureregeling en de organisatie
van de Raad van State. Deze tweedelige
bijdrage bespreekt minutieus de
procesrechtelijke vernieuwingen
voor de Raad van State. In het eerste
deel komt de wettelijke hervorming
aan bod. Het tweede deel behandelt
de inwerkingtreding van de procedurevoorschriften,
de kosten, de burgerlijke
bevoegdheid, enkele organisatorische
maatregelen en de
elektronische procesvoering.
1706 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
Een overzicht van aanhangige wetsvoorstellen
en gepubliceerde staatsbladen
met links naar de integrale
Kamerstukken is opgenomen op de
NJB-site www.njb.nl
Staatsblad
Dublinclaimanten
1251 - Besluit tot wijziging van het
Vreemdelingenbesluit 2000, houdende
een nadere regeling inzake de
rust- en voorbereidingstermijn bij
asielaanvragen
– In dit besluit wordt geregeld dat
vreemdelingen ten aanzien van wie
eerder is vastgesteld dat een andere
lidstaat op grond van de Dublinverordening
verantwoordelijk is voor de
behandeling van een asielverzoek
geen rust- en voorbereidingstermijn
wordt gegeven indien zij vanuit
bewaring een (volgend) asielverzoek
indienen. Verder wordt de mogelijkheid
geschrapt om bij ministeriële
regeling te bepalen dat de rust- en
voorbereidingstermijn niet van toepassing
is indien de aanvraag wordt
ingediend in het Aanmeldcentrum
Schiphol. Nu het Justitiecomplex op
Schiphol inmiddels tot stand is gekomen,
is dit overbodig. Tot slot wordt
geregeld dat een vreemdeling die in
afwachting is van overdracht op
grond van de Dublinverordening
zich periodiek moet melden bij de
korpschef.
Inwerkingtreding 13-06-2014.
Besluit van 02-06-2014, Stb. 2014, 199
(Kamerstukken 33 610)
Modernisering arbitrage
1252 - Wet tot wijziging van Boek 6
en Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek
en het vierde Boek van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering
in verband met de modernisering
van het Arbitragerecht
– Deze wet tot wijziging van de
Nederlandse arbitrageregels is één
van de maatregelen in het kader van
de Innovatieagenda. Deze innovatiemaatregel
brengt wijziging in het
arbitragerecht op verschillende fron-
ten, die er alle toe bijdragen dat
bepaalde belemmeringen voor het
gebruik van arbitrage worden weggenomen.
De arbitrageprocedure wordt
waar mogelijk vereenvoudigd en
administratieve lasten worden verlicht,
bijvoorbeeld door afschaffing
van de verplichting tot deponering
van het arbitrale vonnis. Ook wordt
nadrukkelijk de mogelijkheid geschapen
om ook gebruik te maken van
eigentijdse elektronische middelen.
Verder worden ‘best practices’ uit de
bestaande arbitragepraktijk gecodificeerd,
zoals de regels over de schriftelijke
fase in een arbitragegeding en
de plaatsopneming en bezichtiging.
Onduidelijkheden in de wet worden
opgehelderd door bijvoorbeeld alle
bepalingen betreffende het hoger
beroep in één overzichtelijke afdeling
te plaatsen. Het beleid van het
kabinet om de rechter zo gericht
mogelijk in te zetten leidt tot een
aantal aanpassingen die de tussenkomst
van de gewone rechter in de
arbitrageprocedure betreffen. Zo
komen er ruimere mogelijkheden
voor – al dan niet voorlopige –
bewijsmaatregelen in de arbitrageprocedure.
Slechts bij uitzondering
ligt hier een rol voor de gewone rechter.
De procedure tot vernietiging
van een arbitraal vonnis is teruggebracht
tot een rechtsgang in één
instantie, namelijk bij het gerechtshof.
Ten slotte regelt de wet dat partijen
ruimere mogelijkheden krijgen
om zelf afwijkende afspraken voor
hun arbitrageprocedure te maken.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de bewijsvoering
en het hoger beroep, waar de
meeste bepalingen in het voorstel
van regelend recht zijn. Afwijkende
afspraken kunnen dan zowel blijken
uit het door partijen gekozen arbitragereglement
als uit door partijen
zelf gemaakte afspraken. Het arbitraal
beding wordt op de zwarte lijst
van onredelijke bezwarende bedingen
geplaatst. Dit zorgt ervoor dat
een geschil tussen een consument
en een ondernemer niet ‘zomaar’
door middel van arbitrage kan worden
beslecht.
Naast het uitvoeren van de Innovatieagenda
is het verbeteren van de
concurrentiepositie van Nederland
ook een aanleiding voor deze wet.
Het bieden van een hoogwaardige
geschilbeslechting zowel bij de overheidsrechter
als in arbitrage is daarvoor
essentieel. In de wet worden de
Nederlandse arbitrageregels daarom,
nog meer dan nu het geval is,
geschoeid op de internationale leest
van de modelwet van de Verenigde
Naties op dit terrein (de Uncitral
Model Law voor arbitrage) en gemoderniseerd.
De wet maakt ook institutionele
wraking mogelijk. Dit sluit
aan bij de internationale arbitragepraktijk.
Inwerkingtreding op een bij kb te
bepalen tijdstip.
Wet van 02-06-2014, Stb. 2014, 200
(Kamerstukken 33 611)
Verruiming fouilleerbevoegdheden
Inwerkingtreding
1253 - Besluit tot vaststelling van het
tijdstip van inwerkingtreding van de
artikelen I en II van de Wet van 21
mei 2014 tot wijziging van de
Gemeentewet, de Wet wapens en
munitie en de Politiewet 2012 (verruiming
fouilleerbevoegdheden) (Stb.
2014, 191)
– Deze artikelen treden in werking
met ingang van 1 juli 2014.
Inwerkingtredingsbesluit van 05-06-2014, Stb. 2014, 201
Legalisatie handtekeningen
notarissen
1254 - Wet tot wijziging van de Wet
op het notarisambt en enkele andere
wetten in verband met onder meer
een gewijzigde regeling van de
legalisatie van handtekeningen van
notarissen
– De aanleiding voor deze wet is
gelegen in de gewijzigde regeling van
de legalisatie van handtekeningen
van notarissen, zoals voorzien in de
Wet van 29 september 2011 tot wijziging
van de Wet op het notarisambt
naar aanleiding van de evaluatie van
die wet, alsmede regeling van enkele
andere onderwerpen in die wet en
wijziging van de Wet op het centraal
testamentenregister en van de Wet
ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme (Stb. 2011,
470) (hierna: de evaluatiewet). In die
wet was geregeld dat de Koninklijke
Notariële Beroepsorganisatie (KNB)
voortaan de handtekeningen van de
notarissen zou legaliseren. Deze
regeling blijkt op zodanige prakti-
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1707

Wetgeving
1258 - Voorstel van rijkswet (05-06-
2014) houdende regeling voor Nederland
en Curaçao tot het vermijden
van dubbele belasting en het voorkomen
van het ontgaan van belasting
met betrekking tot belastingen naar
het inkomen en een woonplaatsfictie
ter zake van erf- en schenkbelasting
(Belastingregeling Nederland
Curaçao)
– De regeling bevat bepalingen ter
vermijding van dubbele belasting en
tegen het ontgaan van belasting.
Vanwege de staatkundige verhouding
tussen Nederland en Curaçao heeft
deze regeling de vorm van een rijkswet.
De structuur, inhoud en bewoorsche
bezwaren te stuiten verband
houdende met de grote aantallen
legalisaties, de samenhang met de
afgifte van apostilles door de rechtbanken
en de toegankelijkheid van
deze dienstverlening voor de burger,
dat aanpassing is geboden. Door deze
wet blijkt legalisatie van de handtekening
van de notaris mogelijk bij de
president van de rechtbank in het
arrondissement waar de kamer voor
het notariaat is gevestigd waaronder
de notaris ressorteert. Verder wordt
er op verzoek van de KNB in voorzien
dat de versoepeling van de
verplichte stageduur voor kandidaatnotarissen
die in deeltijd werken ook
wordt toegepast bij de eisen voor de
benoeming tot notaris en de benoeming
tot waarnemer.
Inwerkingtreding op een bij kb te
bepalen tijdstip, deels met terugwerkende
kracht tot en met 1 januari
2013.
Wet van 02-06-2014, Stb. 2014, 202
(Kamerstukken 33 569)
Limitering aansprakelijkheid
luchtvaart
1255 - Besluit houdende vaststelling
van een algemene maatregel van
bestuur als bedoeld in artikel 110
van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek
(Tijdelijk besluit limitering aansprakelijkheid
voor terrorismeschade
luchtvaart)
– Op 23 juli 2004 is het Tijdelijk
besluit limitering aansprakelijkheid
voor terrorismeschade in verband
met wijziging van de Luchtvaartwet
(Stb. 2004, 358) in werking getreden.
Ingevolge het derde artikel van dit
besluit vervalt het tien jaar na inwerkingtreding,
te weten op 24 juli 2014.
Het besluit bevat een beperking van
de aansprakelijkheid van luchthavenexploitanten
en luchtvervoerders
voor terrorismeschade. De kans op
een terroristische aanslag, de onmogelijkheid
om volledig waterdichte
veiligheidscontroles uit te voeren en
de beperkte mogelijkheid van luchthavenexploitanten
en luchtvervoerders
zich te verzekeren tegen aansprakelijkheid
voor terrorismeschade,
zijn ten opzichte van de situatie in
2004 niet zodanig veranderd dat
luchthavenexploitanten en luchtvervoerders
het nu zonder beperking
van hun aansprakelijkheid kunnen
stellen. Gelet daarop wordt het aangewezen
geacht om de aansprakelijkheidsbeperking
te verlengen en wel
weer met een termijn van tien jaar.
Inwerkingtreding m.i.v. 23-07-2014
en verval tien jaar na die datum.
Besluit van 5 juni 2014, Stb. 2014, 203
Modernisering
huurcommissie
1256 - Wet tot wijziging van Boek 7
van het Burgerlijk Wetboek en de
Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte
in verband met de modernisering
en vereenvoudiging van de
werkwijze van de huurcommissie
– Gezien het streven naar een goedkoper,
flexibeler en efficiënter werkende
overheid en een meer efficiënte
en doeltreffende ondersteuning
van huurders en verhuurders bevat
deze wet een aantal samenhangende
maatregelen, op basis van signalen
uit de uitvoeringspraktijk, om te
komen tot transparantere en eenvoudiger
procedures binnen de huurprijsregelgeving.
Dit leidt tegelijkertijd
tot een efficiëntere uitvoering
van de beslechting van geschillen
over de huurprijs. De in deze wet
opgenomen maatregelen betreffen
de vereenvoudiging van: – de legesregeling
bij de huurcommissie; – de
huurprijsregeling indien een zogenaamde
all-in prijs is overeengekomen;
– de beoordeling van de servicekosten
door de huurcommissie;
– de beoordeling van onderhoudsgebreken
door de huurcommissie; – de
zogenaamde rappelprocedure inzake
de huurverhoging.
Wet van 04-06-2014, Stb. 2014, 205
(Kamerstukken 33 698)
Nieuwe
wetsvoorstellen
Europees Beschermingsbevel
1257 - Wetsvoorstel (05-06-2014) tot
implementatie van richtlijn 2011/99/
EU van het Europees parlement en
de Raad van de Europese Unie van 13
december 2011 betreffende het Europees
beschermingsbevel (PbEU L 338)
– De richtlijn Europees Bescher-
mingsbevel (hierna: de richtlijn)
beoogt maatregelen die een slachtoffer
beschermen en zijn opgelegd in
de ene lidstaat, te kunnen uitbreiden
naar een andere lidstaat. Een Europees
beschermingsbevel kan alleen
worden uitgevaardigd indien in de
beslissingsstaat al een nationale
beschermingsmaatregel is vastgesteld.
Het moet daarbij gaan om
beslissingen in strafzaken. Drie
typen beschermingsmaatregelen
kunnen worden omgezet in een
Europees beschermingsbevel: locatieverboden,
contactverboden en
benaderingsverboden. Andere maatregelen
kunnen niet worden overgedragen
op basis van de richtlijn.
Nederland heeft een taak als uitvoerende
lidstaat, als Nederland een EB
uit een andere lidstaat ontvangt.
Hiernaast heeft Nederland een rol als
uitvaardigende lidstaat, in het geval
een Nederlandse autoriteit een EB
uitvaardigt en een andere lidstaat dit
EB tenuitvoer moet leggen.
De richtlijn laat een aantal punten
expliciet over aan de nationale wetgever.
Bovendien wordt een aantal
aspecten niet geregeld in de richtlijn
en is op nationaal niveau aanvullende
regelgeving nodig met het oog op
de zorgvuldigheid van procedures en
op de uitvoerbaarheid in de praktijk.
Een voorbeeld hiervan betreft het
kennisgeven van beslissingen die de
bevoegde autoriteit heeft genomen,
aan alle betrokken partijen en de wijze
waarop dit moet geschieden.
Kamerstukken II 2013/14, 33 954, nrs. 1-4
Belastingregeling Nederland
Curaçao
1708 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
dingen van de regeling stemmen
echter in grote mate overeen met
hetgeen bij belastingverdragen
gebruikelijk is. De belangrijkste
onderwerpen waar beide landen
vooraf verschillende standpunten
over innamen en die tijdens de
besprekingen uitgebreid aan de orde
zijn gekomen, hadden betrekking op:
de behandeling van deelnemingsdividenden,
de artikelen die zien op
het voorkomen van oneigenlijk
gebruik van de in de regeling opgenomen
bepalingen, de verdeling van
heffingsrechten over pensioenen en
hoe om te gaan met de waarborging
van nationale successie- en schenkingsheffingen
en heffingsrechten
over voordelen uit aanmerkelijk
belang na emigratie van een natuurlijk
persoon. Verder is een belangrijk
onderwerp van de regeling de uitwisseling
van informatie tussen de
belastingdiensten van beide landen.
In zijn algemeenheid kan hierover
worden opgemerkt dat Nederland en
Curaçao op dit punt aansluiting zoeken
bij de mondiale ontwikkelingen.
Kamerstukken II 2013/14, 33 955 (R2032), nrs. 1-3
Elektronisch bekendmaken
1259 - Wetsvoorstel (05-06-2014) tot
wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en enige
andere wetten in verband met
bekendmakingen aan personen zonder
bekende woon- of verblijfplaats
– Met dit wetsvoorstel wordt mogelijk
gemaakt dat bekendmakingen
aan personen zonder bekende woonof
verblijfplaats elektronisch worden
gedaan. Deze publicaties vinden
thans in dagbladen plaats.
Het wetsvoorstel ziet op vier categorieën
publicaties aan personen zonder
bekende woon- of verblijfplaats
die via het internet zullen worden
gedaan. Het betreft ten eerste de uittreksels
van exploten op grond van
artikel 54 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv), de
zogenoemde openbare exploten. In
de tweede plaats betreft het de
bekendmakingen van oproepingen
van verkeersovertreders in het kader
van gijzeling op grond van artikel 28
Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wahv).
Met betrekking tot de uittreksels van
openbare exploten is door de
Koninklijke Beroepsorganisatie van
Gerechtsdeurwaarders (KBvG) geadviseerd
om deze elektronisch te
publiceren. Voorts betreft het de
oproepingen aan personen zonder
bekend adres in het kader van gijzeling
van degenen aan wie in een
strafbeschikking een geldboete is
opgelegd (art. 578b Wetboek van
Strafvordering) en de oproepingen
van belanghebbenden zonder bekende
woon- of verblijfplaats in civiele
verzoekschriftprocedures (art. 272
Rv). Tevens wordt in verband met het
voorgaande een wijziging in de
Bekendmakingswet voorgesteld,
strekkend tot het in rekening kunnen
brengen van kosten van publicaties
in de Staatscourant.
Kamerstukken II 2013/14, 33 956, nrs. 1-4
Financieel toezicht
1260 - Wetsvoorstel (05-06-2014) tot
wijziging van de Wet bekostiging
financieel toezicht in verband met de
afschaffing van de overheidsbijdrage,
de invoering van Europees bankentoezicht
en de bestemming van door
de Autoriteit Financiële Markten en
de Nederlandsche Bank opgelegde
dwangsommen en boetes
– De Wet bekostiging financieel toezicht
(Wbft) dient op een aantal
punten te worden gewijzigd. Directe
aanleiding hiervoor is het voornemen,
vastgelegd in het regeerakkoord
‘Bruggen slaan’ van 29 oktober
2012, tot afschaffing van de overheidsbijdrage
voor het door de
Autoriteit Financiële Markten (AFM)
en De Nederlandsche Bank (DNB) uit
te oefenen toezicht op de financiële
markten. Daarnaast is rekening te
houden met de nieuwe toezichttaken
van de Europese Centrale Bank
(ECB) die voortvloeien uit verordening
(EU) nr. 1024/2013 van de Raad
van 15 oktober 2013 waarbij aan de
Europese Centrale Bank specifieke
taken worden opgedragen betreffende
het beleid inzake het prudentieel
toezicht op kredietinstellingen
(PbEU 2013, L 287). Tevens voorziet
het wetsvoorstel in de mogelijkheid
om een bepaald deel van de
opbrengsten uit dwangsommen en
bestuurlijke boetes toe te laten
komen aan de Staat.
Kamerstukken II 2013/14, 33 957, nrs. 1-4
1261
Vervolgstukken
Winstuitkering
medisch-specialistische
zorgaanbieders
Nota n.a.v. het verslag (17-06-2014)
bij het wetsvoorstel tot wijziging van
de Wet cliëntenrechten zorg en enkele
andere wetten om het mogelijk te
maken dat aanbieders van medischspecialistische
zorg, mits zij aan een
aantal voorwaarden voldoen, winst
uitkeren (voorwaarden voor winstuitkering
aanbieders medisch-specialistische
zorg).
Kamerstukken I 2013/14, 33 168, nr. 18
Verticale integratie zorg
Brief van Minister van VWS (04-06-
2014) over het wetsvoorstel tot wijziging
van de Wet marktordening
gezondheidszorg en enkele andere
wetten, teneinde te voorkomen dat
zorgverzekeraars zelf zorg verlenen
of zorg laten aanbieden door zorgaanbieders
waarin zij zelf zeggenschap
hebben.
– Brief met reactie op bericht inzake
uitspraken over verschillende polissen
en vergoeding van niet-gecontracteerde
zorg in verhouding tot het
aanhangige wetsvoorstel.
Kamerstukken II 2013/14, 33 362, nr. 22
Flexibel cameratoezicht
Voorlopig verslag van de vaste commissie
voor Veiligheid en Justitie (16-
06-2014) over het wetsvoorstel tot
wijziging van de Gemeentewet in
verband met de verruiming van de
bevoegdheid van de burgemeester
tot de inzet van cameratoezicht.
Kamerstukken I 2013/14, 33 582, A
Financieel-economische
criminaliteit
Nota van wijziging (16-06-2014) bij
het wetsvoorstel tot wijziging van
het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en de
Wet op de economische delicten
met het oog op het vergroten van
de mogelijkheden tot opsporing,
vervolging, alsmede het voorkomen
van financieel-economische criminaliteit
(verruiming mogelijkheden
bestrijding financieel-economische
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1709

Wetgeving
criminaliteit).
Kamerstukken II 2013/14, 33 685, nr. 10
Digitale handhaving
Memorie van Antwoord (17-06-2014)
bij het wetsvoorstel tot wijziging van
de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften,
het Wetboek van Strafvordering en
de Gemeentewet in verband met de
digitalisering van de handhaving van
veelvoorkomende overtredingen (Wet
digitale handhaving veelvoorkomende
overtredingen).
Kamerstukken I 2013/14, 33 697, B
Versobering kindregelingen
Brief van de Minister van SZW (16-
06-2014) over het wetsvoorstel tot
wijziging van de Algemene Kinderbijslagwet,
de Wet op het kindgebonden
budget, de Wet werk en bijstand, de
Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet
studiefinanciering 2000 en enige
andere wetten in verband met hervorming
en versobering van de kindregelingen
(Wet hervorming kindregelingen).
– Brief inzake de toezegging van de
uitbreiding van het extra overgangsvan
alleenstaande ouders in de bijstand.
Kamerstukken I 2013/14, 33 716, H
Voortgezette
tenuitvoerlegging
Eindverslag (17-06-2014) over het
wetsvoorstel tot Wijziging van de Wet
overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen
in verband met aanvulling
van de bepaling over de procedure
van voortgezette tenuitvoerlegging.
Kamerstukken I 2013/14, 33 742, A
Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015
Memorie van antwoord (13-06-2014)
bij het wetsvoorstel houdende regels
inzake de gemeentelijke ondersteuning
op het gebied van zelfredzaamheid,
participatie, beschermd wonen
en opvang (Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015).
Kamerstukken I 2013/14, 33 841, G
Kapitaalvereisten
Memorie van antwoord (13-06-2014)
en eindverslag (17-06-2014) bij het
wetsvoorstel voor een implementatiewet
richtlijn en verordening kapitaalvereisten.
Kamerstukken I 2013/14, 33 849, C en D
Verzamelwet pensioenen
2014
Brief van de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(10-06-2014) en de tweede nota van
wijziging (13-06-2014) bij het
wetsvoorstel tot wijziging van de
Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en enkele
andere wetten in verband met het
van toepassing worden van de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen op
De Nederlandsche Bank en de Autoriteit
Financiële Markten en in verband
met enkele andere wijzigingen
(Verzamelwet pensioenen 2014).
– Brief met het verzoek de plenaire
behandeling van de Verzamelwet
pensioenen 2014 uit te stellen, zodat
de Tweede Kamer over het gehele
wetsvoorstel, inclusief deze nota van
wijziging, kan debatteren.
Kamerstukken II 2013/14, 33 863, nr. 11-12
Wijziging Statuut van Rome
inzake het Internationaal
Strafhof
Nota n.a.v. het verslag (11-06-2014)
bij Voorstel van Rijkswet houdende
Goedkeuring en uitvoering voor de
wetgeving op Koninkrijksniveau van
de op 10 en 11 juni 2010 te Kampala
aanvaarde wijzigingen van het Statuut
van Rome inzake het Internationaal
Strafhof (Trb. 2011, 73).
Kamerstukken II 2013/14, 33 865 (R2024), nr. 6
Langdurige Zorg
Nota van wijziging (06-06-2014) bij
het wetsvoorstel met Regels inzake
de verzekering van zorg aan mensen
die zijn aangewezen op langdurige
zorg (Wet langdurige zorg).
Kamerstukken II 2013/14, 33 891, nr. 10
Kiesrecht niet-Nederlandse
ingezetenen BES-eilanden
Nota naar aanleiding van het verslag
Wetsvoorstel (18-06-2014) bij de wijziging
van de Kieswet en de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba, houdende aanpassing
van de regeling met betrekking
tot het kiesrecht van niet-Nederlanders
bij eilandsraadsverkiezingen.
Kamerstukken II 2013/14, 33 900, nr. 6
CO2 opslag in zee
Goedkeuring
Eindverslag (17-06-2014) over het
wetsvoorstel tot Goedkeuring van de
op 30 oktober 2009 te Londen tot
stand gekomen wijziging van artikel
6 van het Protocol van 1996 bij het
Verdrag inzake de voorkoming van
verontreiniging van de zee ten
gevolge van het storten van afval en
andere stoffen van 1972, zoals opgenomen
in Resolutie LP.3(4) (Trb.
2011, 72)
Kamerstukken I 2013/14, 33 906, A
CO2 opslag in zee
Uitvoering
Eindverslag (17-06-2014) over het
wetsvoorstel tot Wijziging van de Wet
milieubeheer en de Wet volkshuisvesting,
ruimtelijke ordening en milieubeheer
BES in verband met de uitvoering
van de op 30 oktober 2009
tot stand gekomen wijziging van artikel
6 van het op 7 november 1996 te
Londen tot stand gekomen Protocol
van 1996 bij het Verdrag inzake de
voorkoming van de verontreiniging
van de zee ten gevolge van het storten
van afval en andere stoffen van
1972, zoals opgenomen in Resolutie
LP.3(4) (Trb. 2011, 72)
Kamerstukken I 2013/14, 33 907, A
Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen
Verslag (12-06-2014) over het wetsvoorstel
tot wijziging van de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen in
verband met het aansluiten van zelfstandige
bestuursorganen op de
rijksinfrastructuur en enkele technische
aanpassingen.
Kamerstukken II 2013/14, 33 912, nr. 5
Wijzigingswet financiële
markten 2015
Verslag (16-06-2014) over het wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet op
het financieel toezicht en enige
andere wetten op het terrein van de
financiële markten (Wijzigingswet
financiële markten 2015).
Kamerstukken II 2013/14, 33 918, nr. 7
Elektronische vispas
Verslag (16-06-2014) over het wetsvoorstel
tot wijziging van de Visserijwet
1963 om de mogelijkheid op te
nemen om gegevens van de schriftelijke
toestemming voor sportvisserij
op de binnenwateren elektronisch te
kunnen verstrekken in plaats van
uitsluitend op schrift.
Kamerstukken II 2013/14, 33 947, nr. 4
1710 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
1262
Nota’s,
rapporten &
verslagen
Informatie herkomstlanden
asielzoekers
Brief van de Staatssecretaris van VenJ
en de Minister van BuZa (27-05-2014)
over de Europese samenwerking op
het gebied van het verzamelen en
publiceren van landeninformatie
over herkomstlanden van asielzoekers.
– de Europese samenwerking op het
gebied van landeninformatie moet
gezien worden in het licht van harmonisatie
van het Europees asielsysteem.
De komende jaren zullen
vooral in het teken staan van de
implementatie van de tweede fase
van het gemeenschappelijk Europees
asielstelsel (GEAS) zoals dat in verschillende
Europese richtlijnen en
verordeningen is vorm gegeven. De
ontwikkeling naar een GEAS zou er
in de visie van Nederland uiteindelijk
toe moeten leiden dat een vergelijkbaar
asielverzoek in alle lidstaten
tot dezelfde uitkomst leidt. Vanuit de
gedachte van verdere harmonisatie is
het gewenst dat parallel aan het
implementatietraject gestreefd wordt
naar gezamenlijke Europese ambtsberichten
op basis waarvan uiteindelijk
een gezamenlijk Europees
beleidsoordeel kan worden gegeven
over de situatie in relevante landen
van herkomst van asielzoekers. Het
Ministerie van BuZa is, zoals bekend,
verantwoordelijk voor het opstellen
van algemene en thematische ambtsberichten
op het gebied van herkomstlanden
van asielzoekers. Het
Ministerie van VenJ is verantwoordelijk
voor het bepalen van het
asielbeleid, mede gebaseerd op deze
ambtsberichten. In de huidige praktijk
is de wijze van het opstellen van
ambtsberichten zeer uiteenlopend in
de verschillende lidstaten. In sommige
lidstaten mag alleen gebruik worden
gemaakt van openbare bronnen
terwijl in andere lidstaten (waaronder
Nederland) ook gebruik wordt
gemaakt van vertrouwelijke bronnen.
Andere verschillen zijn gelegen in de
inhoudelijke diepgang van de informatie,
het al dan niet publiceren van
landenrapportages en de Terms of
Reference (TOR), het betrekken van
het maatschappelijk middenveld bij
de TOR en het trekken van conclusies
in de landenrapportage (dit laatste
is geen gebruik in Nederland). Het
Europees Ondersteuningsbureau
voor asielzaken (EASO) heeft
bevoegdheid op het terrein van het
verzamelen en verspreiden van
informatie over landen van herkomst
van asielzoekers vanuit een Europees
perspectief. Het ligt dus voor de
hand om vanuit het EASO de Europese
samenwerking van lidstaten op
het gebied van landeninformatie verder
te versterken. De door EASO in
2012 opgestelde thematische ambtsberichten
over Afghanistan zijn een
eerste aanzet van wat op termijn kan
uitgroeien tot Europese ambtsberichten.
Nederland is voorstander van
het verder ontwikkelen van algemene
ambtsberichten via EASO en is
uiteraard bereid zijn expertise daarvoor
beschikbaar te stellen. In EASOverband
zijn inmiddels drie expertnetwerken
opgericht waarin
landeninformatie wordt gedeeld met
alle lidstaten op de specifieke landen
Somalië, Syrië en Pakistan. Ook met
betrekking tot Iran, Afghanistan en
de Russische Federatie zullen in de
loop van 2014 expertnetwerken worden
opgericht binnen welke op gelijke
wijze informatie zal worden
gedeeld. Parallel aan de activiteiten
die binnen EASO vorm krijgen, heeft
Nederland Noorwegen, Zweden en
België benaderd om te bekijken of er
een nauwere samenwerking mogelijk
is bij het ontwikkelen van gezamenlijke
algemene ambtsberichten die
direct kunnen dienen als substituut
voor de nationale berichten van deze
landen. EASO is bij de totstandkoming
hiervan niet betrokken aangezien
de inhoudelijke eisen die de
genoemde landen stellen aan een
zodanige rapportage niet aansluiten
bij de behoefte/wens van een groot
aantal lidstaten. Tussen de samenwerkende
landen is afgesproken om
nog dit jaar gezamenlijk een algemeen
ambtsbericht op te stellen over
Libië. Indien het resultaat positief is
en aan de kwaliteitseisen voldoet die
voor Nederland van belang zijn, is
het de bedoeling dat dit ambtsbericht
dienst zal doen als een regulier
ambtsbericht.
Kamerstukken II 2013/14, 19 637, nr. 1830
Asielbeleid voor LHBT’s
Brief van de Staatssecretaris van VenJ
(04-06-2014) over het eventueel
schrappen van een passage inzake de
wijze waarop de vreemdeling voornemens
is in het land van herkomst
zijn seksuele gerichtheid te uiten en
de aannemelijkheid daarvan in de
Vreemdelingencirculaire (Vc).
– De bewindsman heeft eerder toegezegd
te bezien of de passage in de Vc
inzake de wijze waarop de vreemdeling
voornemens is in het land van
herkomst zijn seksuele gerichtheid te
uiten en de aannemelijkheid daarvan,
verwijderd kan worden. De huidige
passage in de Vc luidt als volgt:
‘Bij de beoordeling van de individuele
situatie van de vreemdeling
betrekt de IND ook de wijze waarop
de vreemdeling voornemens is in
zijn land van herkomst zijn seksuele
gerichtheid te uiten en de aannemelijkheid
daarvan. Hiertoe onderzoekt
de IND hoe de vreemdeling in het
verleden en heden, in Nederland of
elders, invulling heeft gegeven aan
zijn seksuele gerichtheid’. Punt van
kritiek vanuit de Kamer was dat deze
formulering in de Vc in strijd zou
zijn met het beginsel dat geen terughoudendheid
mag worden gevraagd.
Daarom zou deze passage geschrapt
moeten worden. De vraag naar de
wijze van uiten wordt echter gesteld
om te kunnen beoordelen of de persoon
bij terugkeer zal worden blootgesteld
aan vervolging en is zeker
geen verkapte terughoudendheidstoets.
De toetsing als opgenomen in
de Vc volgt ook uit de uitspraak van
de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State. De Afdeling overweegt
dat bij de beoordeling of een
vreemdeling een gegronde vrees
voor vervolging heeft ook de verklaringen
van een vreemdeling betrokken
moeten worden over de wijze
waarop hij na terugkeer in zijn land
van herkomst invulling aan zijn seksuele
gerichtheid zal geven. De Afdeling
geeft met deze uitspraak uitleg
aan de uitspraak van het Europese
Hof van Justitie over de door de Afdeling
gestelde prejudiciële vragen. Ook
al zou de betreffende passage uit de
Vc geschrapt worden, dan nog zouden
de rechtbanken en de Afdeling
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1711

Wetgeving
asielverzoeken van LHBT’s in voorkomende
gevallen blijven toetsen zoals
in de uitspraak van de Afdeling vermeld
staat. Dat is immers blijkens de
rechtspraak de juiste uitleg van de
EU-kwalificatierichtlijn. In de praktijk
toetst de IND in een gehoor van een
asielzoeker die stelt dat hij lesbisch,
homo, biseksueel of transgender is,
allereerst of het geloofwaardig is dat
de vreemdeling LHBT is. Op basis van
de tekst in de Vc waar het in deze
brief om gaat zullen, met het doel te
kunnen vaststellen of de (geloofwaardige)
LHBT asielzoeker een reële
vrees voor vervolging heeft, aan de
vreemdeling vragen worden gesteld
over de beleving van zijn LHBT-zijn
en de wijze waarop hij voornemens
is die gerichtheid bij terugkeer te
uiten. Bij de individuele toetsing
wordt het relaas beoordeeld tegen
het licht van de situatie van LHBT’s
in het land van herkomst. Bij die
toetsing hanteert de IND een bepaalde
‘ondergrens’ die voor iedereen
geldt. Dit betekent dat iemand invulling
aan zijn gerichtheid moet kunnen
geven op een manier die niet
wezenlijk anders is dan van heteroseksuelen
in het betreffende land
van herkomst wordt geaccepteerd.
Juist in een situatie waarin een asielzoeker
aangeeft zijn gerichtheid op
een manier te zullen gaan uiten die
aanzienlijk verder gaat dan de
genoemde ‘ondergrens’, is het van
belang om ten aanzien van de individuele
vreemdeling te kunnen beoordelen
of hij vanwege de invulling van
zijn gerichtheid risico loopt op vervolging.
Indien de IND het aannemelijk
acht dat hij inderdaad op een
extreme manier uiting zal geven aan
zijn seksuele gerichtheid en dit een
reëel risico op vervolging meebrengt,
zal een vergunning verstrekt worden.
Indien de asielzoeker stelt zijn
gerichtheid te gaan uiten op een
manier die niet strookt met de beleving
van de gerichtheid in Nederland
of elders, voorafgaand aan het vertrek
naar Nederland, kunnen de verklaringen
hierover ongeloofwaardig
worden geacht. Indien de verklaringen
hieromtrent ongeloofwaardig
worden geacht zullen deze ongeloofwaardige
uitingen verder buiten de
beoordeling worden gelaten en zal
worden beoordeeld welk risico de
vreemdeling in zijn land loopt als hij
een ‘normaal leven’ zal gaan leiden.
Als hij in die situatie een risico loopt
op vervolging, krijgt hij een verblijfsvergunning.
Dit betekent dus geen
eis om zich terughoudend op te stellen.
Voorts zal de IND niet afzien van
het verlenen van een vergunning
omdat een LHBT asielzoeker aangeeft
zijn gerichtheid vanwege de sociale
druk of schaamte, bijvoorbeeld voor
zijn ouders, verborgen te zullen houden,
terwijl het tot vervolging zou
leiden als hij dat niet zou doen. De
jurisprudentie lijkt die ruimte wel
te bieden, maar van deze ruimte
wordt geen gebruik gemaakt. De
huidige tekst van de Vc sluit goed
aan bij de uitspraak van de Afdeling
naar aanleiding van de uitspraak van
het Europese Hof van Justitie.
Nu de tekst van de Vc blijkbaar tot
onduidelijkheid leidt is besloten om
deze als volgt aan te passen:
‘De IND moet beoordelen of de aannemelijk
geachte uitingen van de
seksuele gerichtheid van de vreemdeling
in het land van herkomst tot
vervolging zullen leiden. Hiertoe
toetst de IND of de wijze waarop de
vreemdeling aangeeft zijn seksuele
gerichtheid te zullen uiten na
terugkeer in het land van herkomst
aannemelijk wordt geacht. Indien
een deel van die verklaringen als
onaannemelijk moet worden gezien,
bijvoorbeeld omdat deze niet stroken
met de uitingen in Nederland of
elders voorafgaand aan zijn vertrek
naar Nederland, zullen de gestelde
uitingen niet bij de beoordeling worden
betrokken. De IND beoordeelt de
wel aannemelijk geachte uitingen
tegen het licht van de situatie in het
land van herkomst. De IND verlangt
van de vreemdeling geen terughoudendheid
bij de invulling van zijn
seksuele gerichtheid en hanteert om
die reden, bij de beoordeling van het
risico op vervolging, steeds een zekere
‘ondergrens’. Uitgangspunt is dat
iemand zijn gerichtheid zal uiten en
relaties zal aangaan op een manier
die niet wezenlijk anders is dan van
heteroseksuelen in het betreffende
land van herkomst is geaccepteerd.
Voorts gaat de IND er bij de beoordeling
van het risico op vervolging
vanuit dat de directe omgeving van
de vreemdeling op de hoogte is of
zou kunnen geraken van de seksuele
gerichtheid.’
Kamerstukken II 2013/14, 19 637, nr. 1848
Eritrea
Brief van de Staatssecretaris van VenJ
(03-06-2014) over betrokkenheid van
de Eritrese overheid bij mensensmokkel
en bij de afpersing van
vluchtelingen.
– Berichten over de betrokkenheid
van de Eritrese overheid bij mensensmokkel
en afpersing van vluchtelingen
zijn bij de bewindsman
bekend en hebben zijn aandacht. Op
dit moment worden alle signalen van
mensensmokkel, binnen de ter
beschikking staande juridische
kaders, nader onderzocht. De heffing
van de zogenoemde ‘diaspora belasting’
is op zichzelf niet illegaal. Dit
geldt ook voor het onthouden van
overheidsdiensten door Eritrea bij
een weigering om te betalen. Als de
heffing echter onder dwang of intimidatie
gebeurt, is dit wel illegaal en
kunnen er stappen worden ondernomen
tegen de betrokkenen. Voor het
vaststellen of misdrijven als afpersing
en soortgelijke delicten aan de
orde zijn, zijn politie en OM in
belangrijke mate afhankelijk van
aangifte en melding door de slachtoffers.
Zodra er aangifte is gedaan
zal de politie onder leiding van het
OM daar onderzoek naar doen.
Lopende een onderzoek worden geen
mededelingen daarover gedaan. Dit
probleem wordt overigens door
Nederland ook in EU-verband
geagendeerd. De Nederlandse ambassade
in Eritrea is sinds december
2011 gesloten. De Eritrese ambassade
in Nederland wordt al enige jaren
geleid op niveau van tijdelijk zaakgelastigde.
Vanwege de economische
situatie en het slechte investeringsklimaat
van Eritrea is er nauwelijks
sprake van bilaterale economische
betrekkingen tussen beide landen.
Kamerstukken II 2013/14, 19 637, nr. 1849
Schaliegas
Brief van de Minister van BuZa (28-
05-2014) met een fiche inzake een
Mededeling en aanbeveling minimumbeginselen
exploratie en
productie schaliegas.
– Aardgas uit schalielagen kan volgens
de Commissie een mogelijk
alternatief zijn voor meer koolstofintensieve
fossiele brandstoffen welke
de afhankelijkheid van energieleveranciers
van buiten de EU vermindert.
Er zijn echter ook onzekerheden
en risico’s te benoemen bij het explo-
1712 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
reren en winnen van schaliegas. De
voornaamste zorg van de Commissie
is het risico op verontreiniging van
grond- en oppervlaktewateren, mede
in relatie tot de drinkwaterwinning.
Daarnaast heeft de Commissie zorgen
over bodemverontreiniging, de
verwerking van afvalstoffen,
gevolgen voor de leefomgeving (verkeersbewegingen,
infrastructurele
aanpassingen) en transparante
besluitvorming. De Commissie geeft
in haar mededeling aan dat de lidstaten
verantwoordelijk zijn voor de
besluitvorming over hun energiemix.
Het is dan ook aan de lidstaten om
te beslissen of zij de exploratie of
productie van aardgas uit schalieformaties
of andere niet-conventionele
bronnen van koolwaterstoffen toestaan.
De lidstaten die dat doen, zullen
er echter voor moeten zorgen dat
aan voorwaarden is voldaan met
betrekking tot duidelijkheid en voorspelbaarheid
voor exploitanten en
burgers over toelating van schaliegaswinning
en de eisen waaronder
de toelating wordt gegeven, en dat er
terdege rekening wordt gehouden
met de uitstoot van broeikasgassen
en klimaat- en milieurisico’s. De Commissie
geeft in de mededeling aan
met minimumbeginselen voor
milieubescherming en publieksparticipatie
te komen voor die landen die
tot schaliegasboringen overgaan.
Kamerstukken II 2013/14, 22 112, nr. 1858
Socialezekerheidsverdrag
Marokko, woonlandbeginsel
Brief van de Minister van SZW (03-
06-2014) over de laatste stand van
zaken met betrekking tot de
verdragsonderhandelingen met
Marokko over aanpassing van het
bilaterale socialezekerheidsverdrag.
Ook wordt ingegaan op de recente
rechterlijke uitspraken over de toepassing
van het woonlandbeginsel.
– Er dienen 19 bilaterale sociale
zekerheidsverdragen te worden aangepast
met het oog op het stopzetten
van de export van kinderbijslag en
kindgebonden budget. Bij een deel
van deze verdragen, waaronder het
verdrag met Marokko, dient het verdrag
ook te worden aangepast met
het oog op het beëindigen van de
werelddekking bij tijdelijk verblijf in
het kader van de Zorgverzekeringswet.
Naar aanleiding van deze wens
zijn Nederland en Marokko sinds 1
jaar in overleg over aanpassing van
het verdrag. In april van dit jaar
heeft de laatste onderhandelingsronde
met Marokko plaatsgevonden. Het
overleg met Marokko heeft nog niet
tot resultaten geleid. De standpunten
liggen nog steeds ver uit elkaar.
Afgesproken is om in principe in
september van dit jaar de onderhandelingen
voort te zetten. Dit in de
veronderstelling dat tegen die tijd
het wetsvoorstel Herziening exportbeperking
kinderbijslag (Whek) is
aangenomen en de meest relevante
vonnissen inzake het woonlandbeginsel
zijn gewezen. De minister
geeft in deze brief ook een overzicht
van de jurisprudentie die tot nu toe
gewezen is inzake de toepassing van
het woonlandbeginsel. Gelet op deze
jurispudentie wil de minister aan het
woonlandbeginsel als zodanig
vasthouden. Met betrekking tot de
Anw-uitkering naar Turkije en
Marokko ziet hij ruimte om onderscheid
te maken tussen ‘oude en
nieuwe’ gevallen. Wat betreft de
overige (verdrags)landen is de SVB in
overleg met het departement doende
per land te bezien wat de gevolgen
van de uitspraken van de CRvB over
de Turkse en Marokkaanse zaken zijn
voor de toepassing van het woonlandbeginsel
op Anw-uitkeringen.
Niet uitgesloten wordt dat voor meer
landen geldt dat hetzelfde onderscheid
moet gelden tussen oude en
nieuwe gevallen als bij Marokko en
Turkije. Daarnaast worden op dit
moment de rechtszaken afgewacht
over de AKW en de WGA-vervolguitkering.
Daarnaast kan de onderhoudseis
zo nodig via wetswijziging worden
gerepareerd. Waarbij wordt
opgemerkt dat de uitspraken van de
CRvB weliswaar worden gevolgd
maar nog niet gecodificeerd. Tot slot
geeft de minister aan waarom het
zijns inziens niet verstandig is om
tot opzegging van het bilaterale verdrag
met Marokko over te gaan.
Kamerstukken II 2013/14, 26 448, nr. 517
Biotechnologie
Brief van de Staatssecretaris van
IenM (27-05-2014) over het voorstel
van de Europese Commissie (EC) over
de nationale bevoegdheid om de
teelt van genetisch gemodificeerde
gewassen (gg-gewassen) op eigen
grondgebied geografisch te beperken
of te verbieden.
– Dit voorstel werd besproken tijdens
de Milieuraad van 12 juni 2014. In de
huidige situatie is het zo dat gggewassen
in de gehele EU mogen
worden geteeld als deze gewassen de
Europese toelatingsprocedure hebben
doorlopen. Aan de toelating van
gg-gewassen gaat een uitvoerige en
zorgvuldige veiligheidsbeoordeling
vooraf. Lidstaten kunnen echter
andere redenen dan veiligheid hebben
om de teelt van gg-gewassen te
willen weren. Nederland zet zich
daarom al een aantal jaren ervoor in,
dat lidstaten de mogelijkheid krijgen
de teelt van in de EU toegelaten gggewassen
op eigen grondgebied geografisch
te beperken of te verbieden.
Het voorstel omvat twee fasen. Direct
nadat een aanvraag voor toelating
voor teelt in de EU van een gg-gewas
is gepubliceerd, kan een lidstaat in
de eerste fase de aanvrager verzoeken
(een deel van) het grondgebied
van die lidstaat uit te sluiten van de
aanvraag. De aanvrager kan er dan
voor kiezen om zijn aanvraag aan te
passen. Wil de aanvrager dit niet, dan
kan een lidstaat in de tweede fase
zelf een nationale beperkingsmaatregel
nemen om alsnog de teelt van
het Europees toegelaten gg-gewas
geografisch te beperken of te verbieden
op eigen grondgebied. Een
nationale beperkingsmaatregel mag
pas in werking treden vanaf het
moment van toelating van het gggewas.
Een belangrijke conclusie uit
de eerdere analyses is, dat lidstaten
de juridische validiteit zelf in de
hand hebben bij het nemen van een
beslissing over het gebruik maken
van de mogelijkheid die door het
voorstel wordt geboden. Of een
maatregel die een lidstaat op grond
van het voorstel neemt juridisch
valide is, is afhankelijk van de
onderbouwing die de lidstaat voor
die maatregel geeft. In de juridische
analyses is tevens aandacht besteed
aan de voorwaarden waaraan een
nationale maatregel moet voldoen
om juridisch valide en WTO conform
te zijn. Deze voorwaarden zijn,
kort gezegd: een maatregel moet
proportioneel, non-discriminatoir
en goed onderbouwd zijn, en moet
gebaseerd zijn op een specifieke,
case-by-case afweging, dat wil zeggen
gericht op één gg-gewas of
gericht op één gebied.
Kamerstukken II 2013/14, 27 428, nr. 282
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1713

Wetgeving
Integriteit overheid
Brief van de Minister van BZK (03-06-
2014) bij de aanbieding van het Jaarverslag
van de Onderzoeksraad Integriteit
Overheid 2013.
– Het jaarverslag is als bijlage bij
deze brief te vinden.
In 2013, het eerste volle jaar van het
bestaan van de Onderzoeksraad, hebben
drie activiteiten centraal
gestaan: 1. Allereerst het doen van
onderzoeken naar aanleiding van
meldingen van vermoedens van
misstanden. 2.Daarnaast heeft de
Onderzoeksraad de aansluiting
van de gemeenten en waterschappen
voorbereid, samen met betrokken
koepelorganisaties VNG en UVW. Het
hebben van één loket voor het
melden van misstanden, één begrippenkader,
één meldprocedure en één
methode van onderzoek voor het
openbaar bestuur, schept voor iedereen
duidelijkheid en expertise wordt
gedeeld. 3. Tot slot heeft de Onderzoeksraad
gewerkt aan de verhoging
van de naamsbekendheid bij de sectoren
en binnen de politiek.
In 2013 konden ambtenaren van
Rijk, Politie, Defensie, Provincies en
een aantal zelfstandige bestuursorganen
melding doen bij de Onderzoeksraad
Integriteit Overheid van vermoedens
van een misstand, zij het
nadat in beginsel eerst intern
was gemeld. In het verslagjaar 2013
hebben in totaal 74 personen
een beroep gedaan op de Onderzoeksraad.
Met deze meldingen is
het volgende gebeurd:
delen
verzoeken: 3
advies: 62
2012 in portefeuille: 4
advies zijn als volgt geklassificeerd:
tie:
33
anders: 3
torenorganisaties:
4
De afhandeling verliep als volgt:
Eind 2013 is de Onderzoeksraad
gestart met de ontwikkeling van een
onderzoeksprotocol. Dit protocol
heeft tot doel de kwaliteit van onderzoeken
en het verloop van het onderzoeksproces
te waarborgen.
Kamerstukken II 2013/14, 28 844, nr. 77
Agentenoperaties AIVD
2014) over een onderzoek door Commissie
van Toezicht betreffende de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
van enkele langlopende agentenoperaties
door de Algemene Inlichtingenen
Veiligheidsdienst (AIVD).
– Naar aanleiding van dit onderzoek
heeft de CTIVD een toezichtsrapport
vastgesteld (rapportnummer 37). Dit
rapport is deels openbaar, deels
geheim. Het openbare deel van het
toezichtsrapport wordt als bijlage bij
deze brief aangeboden. De minister
geeft tevens zijn reactie. De geheime
bijlage van het rapport is aan de
Commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten van de Tweede
Kamer toegezonden. Het onderzoek
van de Commissie heeft zich toegespitst
op vijf agentenoperaties
met een looptijd van meer dan een
jaar, die in het kader van de veiligheidstaak
van de AIVD zijn ingezet,
meer specifiek in het kader van het
onderzoek naar terrorisme, radicalisering
en extremisme. Daarbij is in
het bijzonder gekeken naar de vragen
omtrent de instructie en de aansturing
van agenten door de AIVD.
Onderzocht is hoe de AIVD de regie
houdt over de inzet van de agent,
hoe de belangen van de agent
en de AIVD tegen elkaar worden
afgewogen en hoe wordt gestuurd op
de doelen die men beoogt te bereiken.
De Commissie stelt vast dat in
alle gevallen sprake lijkt te zijn van
een samenwerkingsrelatie waarbij de
AIVD de controle heeft over hoe de
agent wordt ingezet in de targetomgeving
en dat de veiligheid van de
agenten ten gevolge van hun inzet
door de AIVD niet in gevaar is gekomen.
Daarnaast is veel aandacht
besteed aan de wijze waarop er bij de
inzet van langlopende agentenoperaties
wordt omgegaan met de betrokkenheid
van agenten bij het plegen
van strafbare feiten. Het uitgangspunt
van de dienst is dat een agent
slechts bij uitzondering strafbare feiten
pleegt. De agenten in de onderzochte
operaties hebben slechts dan
een instructie gekregen voor het plegen
van strafbare feiten, wanneer dit
noodzakelijk was in het kader van de
goede taakuitvoering van de dienst
dan wel de veiligheid van de agent.
De agenten hebben evenmin andere
personen aangezet tot het plegen
van strafbare feiten. De CTIVD heeft
in het rapport geen onrechtmatigheden
geconstateerd. Wel heeft zij een
aantal kritiekpunten en heeft zij
daartoe een aantal aanbevelingen
gedaan waar de minister zich in kan
vinden. De belangrijkste kritiekpun-
breken
van evaluaties bij langlopende
operaties, zowel tussentijds als na
agent niet altijd duidelijk welke strafbare
feiten hij mag plegen, onder
welke omstandigheden hij dat mag
doen en wat de gevolgen kunnen zijn
wanneer hij door zijn handelen in
aanraking komt met politie en justi-
zien
van operaties waarbij strafbare
feiten (voorzienbaar) een rol spelen
Openbaar Ministerie moeten goede
en toetsbare afspraken worden
gemaakt over de toestemming voor
het plegen van strafbare feiten door
agenten van de AIVD. Met deze laatste
aanbeveling worden eventuele
bezwaren inzake het niet opstellen
van een AMvB over strafbare feiten,
waartoe het kabinet heeft besloten
(Kamerstuk 33 820, nr. 2, p. 7), weggenomen.
Kamerstukken II 2013/14, 29 924, nr. 108
Lokale democratie
2014) over de uitkomsten van de
monitoring van Nederland over de
toepassing en naleving van het Europees
handvest inzake lokale autonomie
en het aanvullend protocol burgerparticipatie.
– In mei 2013 bracht een monitoringscomité
van het Congres van
lokale en regionale overheden (kortweg
Congres), onderdeel van de Raad
van Europa (RvE), voor de derde maal
een bezoek aan Nederland (eerdere
toepassing en naleving van het
Europees handvest inzake lokale
autonomie en het aanvullend protocol
burgerparticipatie. Het als bijlage
1714 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
meegestuurde eindrapport is op 26
maart 2014 vastgesteld tijdens de
plenaire vergadering van het Congres.
Het congres is van mening dat
het goed gesteld is met de lokale en
regionale autonomie in Nederland en
kijkt met tevredenheid naar de in
zijn algemeenheid goede verhouding
en samenwerking tussen de nationale
overheid en de decentrale overheden.
In de vorm van zeven aanbevelingen
zijn aandachtsgebieden voor
Nederland geformuleerd. Deze aanbevelingen
richten zich op de verankering
van het begrip lokale autonomie
in de grondwet, de balans tussen
autonomie en medebewind, de financiële
middelen van gemeenten en
provincies, de interbestuurlijke dialoog
en de uitzonderingen die
Nederland destijds heeft gemaakt bij
de ratificatie van het handvest.
Kamerstukken II 2013/14, 30 184, nr. 35
Matchfixing
Brief van de Minister van VWS (02-
06-2014) over o.a. de stand van zaken
omtrent matchfixing.
– Recent is gestart met de inrichting
van een nationaal platform om een
structureel overleg te realiseren
tussen de opsporingspartners,
toezichthouder(s), de sportsector en
de kansspelsector. Het doel van dit
nationale platform is om de informatiepositie
van alle stakeholders te
verbeteren, zodat meer signalen worden
gedetecteerd, meer signalen tijdig
via de juiste kanalen bij de juiste
stakeholders terecht komen en de
meest passende interventie kan worden
ingezet om matchfixing te
bestrijden. Het kan de sportsector
helpen om adequate maatregelen te
nemen op persoons- en clubniveau
en anderzijds de justitiële partners
helpen om meer concrete signalen
binnen te krijgen en inkomende signalen
beter te beoordelen door een
verbeterde informatiepositie.
Het Functioneel Parket (FP) coördineert
dit overleg, bereidt het inhoudelijk
voor en is tevens voorzitter.
Verder nemen aan dit overleg deel:
Belastingdienst Doelgroep sport,
FIOD, Kansspelautoriteit, Politie,
KNVB, integriteitsloket NOC*NSF,
KNLTB en de Lotto. Er wordt gestart
met de voetbalsector, omdat dit de
grootste sport is in Nederland. Dit
platform zal vier keer per jaar bijeen
komen. Voor de opsporing en vervolging
van matchfixing – en daaraan
gerelateerde risico’s als fraude, witwassen
en illegaal gokken – is een
goede informatiepositie belangrijk.
De samenwerking in het nationaal
platform draagt daaraan bij. Naast
het operationele platform is een strategisch
beraad matchfixing ingesteld.
Het doel van dit platform is om de
aanpak van matchfixing te
besturen, toe te zien op goede informatiedeling
en samenwerking te
realiseren tussen betrokken partijen.
Onderwerp van gesprek zijn ontwikkelingen
op beleidsniveau, majeure
incidenten, de samenwerking tussen
de partijen en de internationale
ontwikkelingen zoals implementatie
van het verdrag ter bestrijding van
matchfixing van de Raad van Europa.
Bij het Vertrouwenspunt Sport kunnen
onder andere sporters, topsporters,
scheidsrechters, coaches en
managers vanaf 20 mei 2014 terecht
met vertrouwelijke kwesties en meldingen
over matchfixing, doping en
grensoverschrijdend gedrag.
Kamerstukken II 2013/14, 30 234, nr. 99
Crisis- en herstelwet
Brief van de Minister van IenM (02-
06-2014) bij de aanbieding van de
rapportage ‘Praktijkervaringen Crisisen
herstelwet; Voortgangsrapport
2013-2014’.
– Tijdens de parlementaire behandeling
van de Crisis- en herstelwet is
toegezegd om vinger aan de pols te
houden bij de implementatie van de
wet en jaarlijks te rapporteren over
de voortgang. De vierde rapportage
over 2013–2014 wordt als bijlage bij
deze brief toegezonden.
Kamerstukken II 2013/14, 32 127, nr. 198
Hulp bij zelfdoding
Brief van de Ministers van VWS en
VenJ (03-06-2014) over instelling van
een commissie van wijzen die zich
zal buigen over de juridische mogelijkheden
en de maatschappelijke
dilemma’s met betrekking tot hulp
bij zelfdoding aan mensen die hun
leven voltooid achten.
– Kern van het onderzoek van deze
commissie zal zijn hoe invulling kan
worden gegeven aan de wens van
een toenemende groep Nederlanders
om meer zelfbeschikkingsrecht in de
vorm van te ontvangen hulp wanneer
zij hun leven voltooid achten.
Tegelijkertijd is van wezenlijk belang
dat misbruik wordt voorkomen en
mensen zich veilig voelen. De uitkomsten
van dit onderzoek staan
niet op voorhand vast. Het kan zo
zijn dat dit leidt tot eventuele voorstellen
voor nieuwe regelgeving,
maar er kan ook sprake zijn van het
herbevestigen van bestaande wettelijke
grenzen. Een zorgvuldige aanpak
is daarbij uitgangspunt. Daarnaast
wordt de commissie gevraagd
hoe kan worden voorkomen dat mensen
hun leven voltooid achten. De
commissie richt zich niet op gerelateerde
onderwerpen rond het levenseinde,
zoals euthanasie bij psychiatrisch
patiënten en bij dementie.
De focus is hulp bij zelfdoding aan
mensen die hun leven voltooid achten.
Het vertrekpunt van de commissie
is de bestaande wet- en regelgeving;
artikel 294 lid 2 van het
Wetboek van Strafrecht aan de ene
kant en aan de andere kant het kader
van de Euthanasiewet. Bij de analyse
zullen ook de dilemma’s worden
betrokken die in het standpunt van
het kabinet op de evaluatie van de
Euthanasiewet zijn benoemd, zoals
de mogelijke gevolgen van een systeem
van hulp bij zelfdoding door
een ander dan een arts (Kamerstuk
31 036, nr. 7). De volgende personen
zullen in de commissie worden
benoemd: Prof. dr. P. Schnabel (voorzitter),
universiteitshoogleraar,
Universiteit Utrecht; Prof. dr. B.
Meyboom-de Jong, em. hoogleraar
huisartsengeneeskunde, Universiteit
Groningen; Prof. dr. W.J. Schudel, em.
hoogleraar klinische en sociale psychiatrie,
Erasmus Universiteit Rotterdam;
Prof. dr. C.P.M. Cleiren, hoogleraar
straf- en strafprocesrecht,
Universiteit Leiden; Prof. mr. P.A.M.
Mevis, hoogleraar straf- en strafprocesrecht,
Erasmus Universiteit Rotterdam;
Prof. dr. M.J. Verkerk, hoogleraar
reformatorische wijsbegeerte,
Technische Universiteit Eindhoven;
Prof. dr. A. van der Heide, hoogleraar
Besluitvorming en zorg rond het
levenseinde, Erasmus Universiteit
Rotterdam; Mw. G. Hesselmann, RN,
MSc, consulent palliatieve zorg Universitair
Medisch Centrum Utrecht.
De bewindslieden verwachten in het
voorjaar van 2015 de resultaten van
de commissie te kunnen ontvangen.
Kamerstukken II 2013/14, 32 647, nr. 26
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1715

Wetgeving
EU nabuurschap, mensenrechten
en vluchtelingen
Brief van de Minister van BuZa (06-
06-2014) over de wijze waarop de EU
de naleving van mensenrechten van
migranten en vluchtelingen inbrengt
in de gesprekken en relaties met
buurlanden, in het bijzonder waar
het Marokko betreft.
– Bescherming van mensenrechten
van migranten en vluchtelingen is
een dwarsdoorsnijdend thema in de
door de EU nagestreefde migratiesamenwerking
met derde landen, waaronder
nabuurlanden. Tijdens de EU-
Marokko Associatieraad op 16
december 2013 kwamen onderwerpen
als migratie, mobiliteit en mensenrechten
aan de orde. In de EU-verklaring
stelt de EU besluiten te
verwelkomen die leiden tot een
nieuw asiel en migratiebeleid, in
overeenstemming met mensenrechten
en de aanbevelingen van de
Marokkaanse nationale mensenrechtenraad
CNDH). In het EU-Marokko
actieplan wordt het bevorderen
van bescherming van migranten en
het versterken van het asielbeleid
specifiek genoemd. Hierbij wordt verwezen
naar specifieke aanbevelingen
van de CNDH op dit gebied, evenals
rapportages van internationale organisaties,
waaronder Artsen zonder
Grenzen. Mede op basis hiervan is
een algemeen beleidskader geformuleerd
en is een aantal interministeriele
en ad-hoc commissies opgericht
om onder andere een nieuw juridisch
en institutioneel kader op te
zetten, in regionaal en internationaal
verband activiteiten op te zetten en
om de individuele status van een
groot aantal vluchtelingen vast te
stellen. In afwachting van de aanbevolen
wetgeving, blijft de uitvoering
van de bestaande wetgeving echter
nog een uitdaging volgens de EU. De
Marokkaanse overheid is in september
2013 begonnen met verstrekken
van vluchtelingenidentiteitsbewijzen
en verblijfsvergunningen aan vluchtelingen
erkend door UNHCR. Ook
biedt Marokko gedurende het jaar
2014 illegaal in Marokko verblijvende
migranten de mogelijkheid om
onder bepaalde voorwaarden in aanmerking
te komen voor regularisatie
van hun situatie. Niettegenstaande
deze positieve beleidsontwikkelingen,
moet ook geconstateerd worden
dat de toestroom van migranten uit
Sub-Sahara landen aanzienlijke druk
legt op de Marokkaanse samenleving
en de beschikbare voorzieningen alsmede
op de grensbewaking in het
bijzonder in de Middellandse Zee
regio en bij de Spaanse enclaves.
Marokko verwijdert illegaal aangetroffen
migranten in het gebied
rondom de Spaanse enclaves Ceuta
en Melilla vanwaar migranten zeer
tegen hun zin verwijderd worden en
teruggebracht naar de grote steden.
Dit gaat niet zelden met fel verzet
gepaard waar (zwaar) gewonden bij
vallen. De Europese Unie heeft de
Marokkaanse overheid daarop aangesproken;
Marokko ontkent het niet,
maar laat het bieden van opvang en
andere hulp over aan de NGO-sector.
Het recent door de EU met Marokko
overeengekomen mobiliteitspartnerschap,
waarbij Nederland een van de
deelnemende EU lidstaten is, biedt
een goed kader om Marokko te
ondersteunen bij de ontwikkeling
van zijn migratie- en asielbeleid. Ook
in de relatie met andere buurlanden
is er aandacht voor de bescherming
van mensenrechten van migranten.
Zo stelde de Europese Commissie in
het kader van het Europees Nabuurschapsbeleid
eind 2013 een bedrag
van 10 mln. euro beschikbaar voor
het ontwikkelen van een op mensenrechten
gebaseerd migratie- en asielbeleid
dat in lijn in met internationale
standaarden. Het gaat hierbij
om steun aan de Libische overheid
en NGO’s om instrumenten en capaciteiten
te ontwikkelen om migratie
in goede banen te leiden en de leefomstandigheden
van migranten te
verbeteren. In Tunesië heeft de EU
een studie gefinancierd naar onder
andere grensbewaking, migratie en
bescherming van migranten. Dit rapport
moet het begin zijn van intensievere
samenwerking op deze terreinen.
Het Europees Agentschap voor
Asiel (EASO) en Frontex hebben een
project opgezet om samenwerking
tussen de EU, lidstaten en Tunesië,
Marokko en Jordanië te verbeteren
op het terrein van asiel en migratie
in het kader van de externe dimensie
van het Gemeenschappelijk Europees
Asielsysteem. Dit project wordt financieel
ondersteund vanuit het Europees
Nabuurschapsbeleid.
Kamerstukken I 2013/14, 33 750 V, H
Europese samenwerking
Brief van de Minister van BuZa (13-
06-2014) met de kabinetsreactie op
het AIV advies ‘Naar een gedragen
Europese samenwerking; werken aan
vertrouwen’.
– Op 24 april jl. verscheen het AIV
advies. Middels deze brief reageert
het kabinet op de conclusies en aanbevelingen
van de AIV. Daarnaast is
in deze kabinetsappreciatie opgenomen
de aanvullende reactie op het
verzoek van de vaste Commissie voor
Europese Zaken over de rol van nationale
parlementen in het besluitvormingsproces
en een overzicht van
het krachtenveld op het terrein van
democratische legitimiteit en institutionele
hervormingen. Daarnaast
wordt ingegaan op een aantal aangenomen
moties op het terrein van de
Europese Unie. De AIV schetst in zijn
rapport een herkenbaar beeld van
het afnemend vertrouwen en draagvlak
voor de EU, onderzoekt mogelijke
oorzaken daarvoor en doet aanbevelingen
voor de versterking van de
democratische legitimiteit van de EU.
Daarbij benadrukt de AIV dat enkel
institutionele maatregelen onvoldoende
oplossing voor de geconstateerde
problemen bieden. De AIV
staat een meersporenbeleid voor,
zowel op nationaal niveau als op EUniveau,
variërend van het optimaliseren
van bestaande instrumenten, het
doen van voorstellen voor nieuwe
instrumenten, tot politisering en versterking
van burgerparticipatie. De
AIV doet in het bijzonder ook aanbevelingen
op het terrein van het economische
en monetair beleid omdat
de AIV op dit terrein specifieke knelpunten
identificeert. De bevindingen
leveren een interessante bijdrage aan
de gedachtevorming van het kabinet
over hoe de EU dichter bij de mensen
kan worden gebracht en het draagvlak
voor de EU kan worden vergroot.
Het kabinet is het met de AIV eens
dat er geen simpele remedie voor de
geconstateerde problemen is en dat
een breed scala aan maatregelen
nodig is om de EU te laten ontwikkelen
tot een democratisch breed
gedragen bestuurslaag.
Kamerstukken I 2013/14, 33 750 V, I
1716 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Wetgeving
Gemeenten, decentralisaties
en persoonsgegevens
Brief van de Minister van BZK (27-05-
2014) bij de aanbieding van een
beleidsvisie met richtlijnen voor het
zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens
in de gemeentelijke praktijk
in het kader van de decentralisaties.
– Bij de totstandkoming van deze
visie is vooralsnog geconcludeerd dat
er voor het mogelijk maken van de
gewenste gegevensdeling geen noodzaak
is voor een nieuw juridisch
kader voor gegevensverwerking en
privacy in het sociaal domein. De
(toekomstige) wettelijke kaders, bieden
ruimte om de noodzakelijke
gegevensdeling te kunnen realiseren
en tegelijkertijd de privacy te borgen.
Met deze visie wordt daarin een eerste
stap gezet. Minstens zo belangrijk
zijn de vervolgacties die al worden
aangekondigd bij de verschillende
uitgangspunten. Die vervolgacties
zullen de komende maanden verder
worden uitgewerkt en in gang gezet.
Het gaat om de volgende acties: privacy
impact assessments (PIA’s), op
basis van deze PIA’s kunnen de
dienstverleningsmodellen doorontwikkeld
worden tot voorbeeldmodellen
waarin de privacy goed is
geborgd. Gemeenten kunnen hierop
hun eigen praktijk enten; ondersteuningsprogramma’s
voor gemeenten
om hun beleid en uitvoering privacyproof
te maken; ontwikkelen van een
helpdesk voor gemeenten om vragen
te stellen over privacy in het sociaal
domein; en versterking van de positie
van de burger door het instellen
van een laagdrempelig loket waar
men terecht kan indien men meent
dat de gemeente onzorgvuldig met
de persoonsgegevens omgaat.
Kamerstukken II 2013/14, 32 761, nr. 62
Rondreisvisum
Brief van de Minister van BuZa (28-
05-2014) met een fiche inzake een
Verordening rondreisvisum.
– Dit voorstel heeft als doel een
nieuw type visum in te voeren, een
zogenaamd rondreisvisum Het rondreisvisum
maakt het mogelijk om
in twee of meer lidstaten tot maximaal
een jaar in het Schengengebied
te verblijven, te verlengen tot maximaal
twee jaar, zolang men niet langer
dan 90 dagen binnen een periode
van 180 dagen in dezelfde lidstaat
verblijft. Het rondreisvisum kan bijvoorbeeld
worden aangevraagd door
zakenlieden, rondreizende artiesten,
sporters en toeristen. De Commissie
stelt tevens voor om de Schengenuitvoeringsovereenkomst
zodanig te
wijzigen dat Nederland, en andere
lidstaten, verplicht zullen zijn bilaterale
overeenkomsten, die betrekking
hebben op visumvrij kort verblijf,
met een tiental bevriende staten buiten
werking te stellen. Ten aanzien
van de introductie van een rondreisvisum
kan Nederland de subsidiariteit
van dit voorstel positief beoordelen.
Het betreft een visum dat in alle
lidstaten geldig is; dit kan niet op
nationaal niveau worden gerealiseerd.
Nederland beoordeelt de proportionaliteit
deels positief, deels
negatief. Nederland vindt de handhaving
in de verordening onvoldoende
gewaarborgd. Die aandacht is van
belang, bijvoorbeeld met het oog op
mogelijke risico’s van illegale immigratie
die het voorstel met zich kan
brengen. Nederland is bereid in te
stemmen met de introductie van het
rondreisvisum, mits de handhaving
en controle kan worden gewaarborgd.
Nederland oordeelt vooralsnog negatief
ten aanzien van de proportionaliteit
van de gedeeltelijke intrekking
van artikel 20, lid 2, van de Schengenuitvoeringsovereenkomst.
Dit
artikel vormt de grondslag voor
geldigheid van oude bilaterale
overeenkomsten met bevriende,
niet-risicolanden die zien op het
recht van kort verblijf.
Kamerstukken II 2013/14, 33 943, nr. 2
Visumcode
Brief van de Minister van BuZa (28-
05-2014) met een fiche inzake een
Herschikking en wijziging verordening
Visumcode.
– Met dit voorstel wordt de in 2009
in werking getreden Visumcode
vervangen. Het doel van het voorstel
is om de procedures voor bonafide
reizigers die voor een kort verblijf
naar de EU willen komen te bekorten
en te vereenvoudigen. Dit moet de
economie en werkgelegenheid in het
Schengengebied stimuleren en leiden
tot minder kosten en minder
bureaucratie. Hiertoe wordt onder
meer voorgesteld verkorte beslistermijnen
te introduceren, verplichte
vertegenwoordiging in te voeren en
sneller over te gaan tot het verstrekken
van meervoudige visa aan regel-
matige reizigers. Tegelijkertijd blijft
de veiligheid aan de buitengrenzen
van het Schengengebied gehandhaafd.
Het subsidiariteitsoordee is
positief, omdat visumbeleid in de
Schengenzone per definitie gemeenschappelijk
is. Het proportionaliteitsoordeel
is positief met kanttekeningen:
er dient wat Nederland betreft
in het voorstel meer aandacht te
komen voor handhaving om illegale
migratie tegen te gaan en onder
meer de door de Commissie voorgestelde
beperking van de mogelijkheid
nationale luchthaventransitvisa
in te voeren, de invoering van zgn.
‘verplichte vertegenwoordiging’ en de
voorgestelde verkorting van de
beslistermijnen gaan wat Nederland
betreft te ver.
Kamerstukken II 2013/14, 33 943, nr. 3
Nationale Fraude Autoriteit
Geleidende brief bij (nr. 1) en Initiatiefnota
(nr. 2) (17-06-2014) van het
lid Gesthuizen ‘Naar een Nationale
Fraude Autoriteit (NFA)’.
– Fraude is een hardnekkig verschijnsel
dat voorkomt in alle sectoren en
alle lagen van de samenleving. Om
de fraudebestrijding naar een hoger
plan te tillen wordt voorgesteld een
Nationale Fraude Autoriteit op te
richten, naar Brits voorbeeld. Deze
Autoriteit krijgt doorzettingsmacht
en bepaalde bevoegdheden die nodig
zijn om de haar opgedragen taken te
vervullen. De Fraudehelpdesk, die
zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld
tot een belangrijke kennisbank
en aanjager van fraudebestrijding,
zou op termijn kunnen opgaan
in de Nationale Fraude Autoriteit.
Een apart loket voor slachtoffers zal
immers nodig blijven. De doelstellingen
en taken van deze op te richten
Nationale Fraude Autoriteit zouden
in ieder geval, maar mogelijk
niet uitsluitend, kunnen zijn:
financieel-economische criminaliteit;
omvang van fraude;
schuivingen
in criminaliteit;
fraudebestrijding, zoals knelpunten
in wetten en regels, maar ook gebrekkige
samenwerking tussen betrokken
partijen;
omvang van fraude, verschuivingen,
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1717

Wetgeving
-
-
-
-
-
Kamerstukken II 2013/14, 33 958, nrs. 1 en 2
Overnemen moties
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Kamerstukken II 2013/14, 33 959, nrs. 1 en 2
Overnames en nationale
veiligheid
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Kamerstukken I 2013/14, C, S
Cyberintelligence en publiek
belang
-
-
-
Thema 1 – Technologische
ontwikkelingen
-
-
Thema 2 – Toezicht:
Thema 3 – Bedrijfsspionage:
Thema 4 – Rechtspositie burger:
Kamerstukken I 2013/14, CVIII, C
1718 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Nieuws
1263
Kinderrechten in Nederland
Werk aan de winkel
Wat betreft de naleving van
kinderrechten is in Nederland al
veel bereikt, maar toch zijn er ook
hier nog altijd tienduizenden
kinderen het slachtoffer van
(ernstige) kinderrechtenschendingen.
Juist voor kwetsbare kinderen
verbetert er weinig.
Dat melden UNICEF Nederland en
Defence for Children naar aanleiding
van de presentatie van het Jaarbericht
Kinderrechten 2014. Het Jaarbericht
Kinderrechten werd op 17 juni
aangeboden aan de Vaste Kamercommissie
van Veiligheid en Justitie. Het
analyseert de kinderrechtensituatie
van vijf groepen kwetsbare kinderen
in Nederland: kinderen in de jeugdzorg,
slachtoffers van kindermishandeling
en van uitbuiting, kinderen
die te maken hebben met het jeugd
strafrecht en met het migratierecht.
Per onderwerp worden vanuit het
VN-Kinderrechtenverdrag beginselen
vastgesteld die het uitgangspunt
moeten vormen voor het desbetreffende
beleidsterrein.
Op basis van de beginselen zijn
meetbare indicatoren vastgesteld.
Om ontwikkelingen in de kinderrechtensituatie
te kunnen signaleren
zijn, waar mogelijk, de indicatoren
door de jaren heen hetzelfde gehouden.
Het VN-Kinderrechtenverdrag
bestaat dit jaar 25 jaar. Samen met
vijf vakdeskundigen wordt in het
rapport teruggeblikt op de winst die
op het terrein van kinderrechten is
geboekt en vooruit op de agenda
voor de toekomst.
De cijfers
Het Jaarbericht Kinderrechten zet elk
jaar de belangrijkste cijfers over de
kinderrechtensituatie in Nederland
op een rij. In 2014 zijn er nog altijd
tienduizenden kinderen in Nederland
het slachtoffer van ernstige kinderrechtenschendingen.
Juist voor
kwetsbare kinderen verbetert er weinig:
- 260 minderjarige slachtoffers van
uitbuiting, een toename van 17% ten
opzichte van 2012 en ruim een verdubbeling
sinds 2009.
- 10.587 meldingen over kinderporno.
In 2010 ging het nog om 1.260
meldingen. Het gaat om kinderpornografie
die in Nederland op servers
staat, daarmee staat Nederland in de
top 3 van landen waar kinderporno
wordt gehost, op basis van cijfers van
gemeld strafbaar materiaal.
- Van alle strafrechtelijk opgesloten
kinderen in justitiële jeugdinrichtingen
zit 74% in voorarrest in afwachting
van een uitspraak van de rechter
over hun zaak. Bijna 7.000
Uitbuiting
Indicatoren 2009 2010 2011 2012 2013
Aantal minderjarige slachtoffers
uitbuiting (jongens-meisjes)
118
(7j-111m)
152
(7j-145m)
195
(10j-185m)
223
(25j-198m)
260
(32j-228m)
Verschil
met 2012
+17%
Aantal minderjarige slachtoffers
seksuele uitbuiting (jongensmeisjes)
49 117 125
113
(8j-105m)
111
(5j-106m)
-2%
Aantal
minderjarige
slachtoffers
overige uitbuiting
(jongensmeisjes)
Aantal minderjarige
slachtoffers
criminele
uitbuiting
Aantal slachtoffers
economische
uitbuiting
4 7 4 12 (4j-8m)
6
2
-33%
Aantal buitenlandse minderjarige
slachtoffers uitbuiting (m-v)
50 63 64
82
(21-61)
94
(30-65)
+15%
Top 2 herkomstlanden (naast
Nederland)
Nigeria,
Guinee
Nigeria,
Guinee
Guinee,
Sierra
Leone
Guinee,
Sierra
Leone
Guinee,
Sierra
Leone
Aantal mogelijke minderjarige
slachtoffers dat een tijdelijke
vergunning heeft gekregen (m-v)
20 30 30 20 10 -50%
Bron: Jaarbericht Kinderrechten 2014
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1719

Nieuws
kinderen zijn in verzekering gesteld,
waarbij de meeste een nacht of meer
doorbrengen in een politiecel.
- In 2013 werd er van 2.368 minderjarigen
DNA-materiaal opgeslagen in
de DNA-databank voor Strafzaken.
Eind 2013 stonden er in deze databank
maar liefst 22.649 DNA-profielen
geregistreerd op basis van een
jeugdveroordeling. Dat is bijna een
verdubbeling ten opzichte van 2009.
- 2.511 kinderen uit het buitenland
mochten niet naar hun vader of
moeder komen die legaal in Nederland
woont door de bijzonder kindonvriendelijke
gezinsmigratieregels.
De aanbevelingen
Hieronder volgen – in het kort – de
aanbevelingen uit het rapport.
Uitbuiting
1. Zorg dat alle medewerkers bij
instanties die contact hebben met
(potentiële) minderjarige slachtoffers
van uitbuiting getraind zijn in het
herkennen van signalen en deze melden
bij CoMensha.
2. Werk aan de (h)erkenning van uitbuiting
van bedelarij/criminaliteit.
3. Stel het belang van het kind voorop
bij beslissingen over verblijfsrecht
van buitenlandse minderjarige
slachtoffers van mensenhandel en
pas de B8/3- procedure toe.
4. Stimuleer de ICT-sector, met name
(hosting) providers, om de verspreiding
van kinderpornografie tegen te
gaan en (internationaal) online kindermisbruik
te bestrijden.
Jeugdstrafrecht
1. Zorg dat de speciale rechtspositie
van minderjarigen in het strafrecht
ook bij de ZSM-werkwijze (Zo Simpel,
Selectief, Slim en Samenlevingsgericht
Mogelijk) gewaarborgd is en dat
politie, Openbaar Ministerie en rechterlijke
instanties voldoende gespecialiseerd
zijn in het werken met minderjarigen.
2. Zorg dat minderjarigen tot maximaal
drie dagen in een politiecel verblijven.
Onderzoek of de plaatsing
van minderjarigen in voorarrest in
justitiële jeugdinrichtingen een
uiterste maatregel is.
3. Sluit 12- en 13-jarigen niet in justitiële
jeugdinrichtingen op, maar pas
alternatieven toe.
4. Maak een niet-ontvankelijkverklaring
mogelijk indien de redelijke termijn
in zaken van minderjarigen
ruim overschreden wordt.
5. Schaf het voorbehoud van Nederland
af, dat toepassing van volwassenstrafrecht
bij 16- en 17-jarigen
mogelijk maakt. Pas de wet aan zodat
een pij-maatregel niet omgezet kan
worden in een TBS-maatregel die
levenslang kan duren.
6. Betrek jongeren bij het nazorg- en
resocialisatiebeleid.
7. Maak herstelrechtinterventies toegankelijk
voor alle jongeren in het
jeugdstrafrecht.
8. Neem een aparte bepaling op voor
minderjarigen in de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden.
Jeugdzorg
1. Waarborg de continuïteit van alle
jeugdhulp in het nieuwe jeugdstelsel
en waak ervoor dat er geen ongerechtvaardigde
landelijke verschillen
ontstaan in de toegang tot en de
kwaliteit van jeugdhulp.
2. Garandeer dat alle minderjarigen
de jeugdhulp krijgen die ze nodig
hebben en stel hiervoor landelijk
uniforme minimumeisen.
3. Pas de Jeugdwet zo aan dat deze
geen onderscheid maakt tussen rechtmatig
en niet-rechtmatig in Nederland
verblijvende minderjarigen.
4. Zie erop toe dat een plaatsing in
een instelling voor gesloten jeugdzorg
een uiterste middel is en plaats
geen minderjarigen in de gesloten
jeugdzorg zonder voorafgaande rechterlijke
toets.
5. Zie erop toe dat de besluitvorming
over een ondertoezichtstelling en/of
uithuisplaatsing van een kind zorgvuldiger
plaatsvindt.
6. Verbeter de zorg aan zestien-plussers
die een pleeggezin of instelling
verlaten.
Jeugdstrafrecht
Indicatoren 2009 2010 2011 2012 2013
Totaal aantal door de politie gehoorde
minderjarige verdachten
Verschil
met 2012
54.048 50.969 46.477 41.601 34.772 -16%
Totaal aantal inverzekeringstellingen
minderjarigen
Totaal aantal minderjarigen in justitiële
jeugdinrichtingen
8.059 9.234 8.240 7.603 6.963 -8%
2.557 2.406 2.136 1.999 1.520 -24%
% minderjarigen in voorlopige hechtenis in
justitiële jeugdinrichting op peildatum
73%
(=265)
79%
(-252)
74%
(=219)
75%
(=171)
74%
(=137)
-1%
Gemiddeld aantal dagen voorlopige hechtenis 36 38 40 40 38 -5%
Totaal aantal minderjarigen met een
pij-maatregel op peildatum
64 47 42 40 30 -25%
Opname 12- en 13-jarigen in een justitiële
jeugdinrichting
Aantal als minderjarige opgenomen personen
in de DNA databank voor strafzaken
Bron: Jaarbericht Kinderrechten 2014
Niet
bekend
11.693
(peildatum
23/09)
33 43 23 27 +17%
14.800 17.313 20.281 22.649 +12%
1720 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Nieuws
In 2014 zijn er nog altijd tienduizenden
kinderen in Nederland het slachtoffer van
ernstige kinderrechtenschendingen
Kindermishandeling
1. Voer landelijke regie over de preventie
en aanpak van kindermishandeling
door gemeenten te sturen in
het beschikken over een gedegen
beleid en de monitoring daarvan.
2. Betrek het perspectief van kinderen
in de ontwikkeling en uitvoering
van beleid gericht op de preventie en
aanpak van kindermishandeling.
3. Geef specifieke aandacht aan kinderen
die extra risico lopen om
slachtoffer te worden van mishandeling.
4. Maak vaart met het toezicht op de
implementatie van de meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling.
5. Investeer in het vergroten van de
deskundigheid en vaardigheden van
(toekomstige) beroepskrachten over
kindermishandeling en zorg voor
structurele aandacht voor kindermishandeling
in beroepsopleidingen.
6. Zorg dat ieder mishandeld kind
een zorgvuldig en deskundig diagnostisch
multidisciplinair onderzoek
en gespecialiseerde hulp kan krijgen.
7. Verbeter de rechtspositie van minderjarige
slachtoffers en getuigen en
investeer in de strafrechtelijke aanpak
van kindermishandeling.
Migratie
1. Pas het Kinderpardon toe op alle
kinderen en jongeren die voor hun
achttiende levensjaar langer dan vijf
jaar in Nederland waren en een verblijfsprocedure
hebben doorlopen.
2. Zet geen kinderen in vreemdelingendetentie
en creëer een wettelijk
verbod op het toepassen van grensdetentie
en vreemdelingenbewaring
bij kinderen.
3. Stop het voortdurend verhuizen
van asielzoekerskinderen.
4. Vang gezinnen met kinderen op in
kindvriendelijke asielzoekerscentra,
schaf de gezinslocaties af, regel
terugkeer vanuit reguliere asielzoekerscentra.
5. Creëer een speciale kindervergunning
voor alleenstaande minderjarige
vreemdelingen als zij (nog) niet
terug kunnen keren naar hun land
van herkomst.
6. Sluit de grootschalige opvangcentra
voor alleenstaande minderjarige
vreemdelingen en vang hen zoveel
mogelijk op in pleeggezinnen of in
kleine woongroepen.
7. Geef achtergebleven jongeren die
eerder nadeel ondervonden van
inmiddels hersteld gezinsherenigingsbeleid
maar die nu volwassen
zijn, een nieuwe kans om zich bij
hun ouders in Nederland te voegen.
Migratie
Indicatoren 2009 2010 2011 2012 2013
Aantal alleenstaande
300 220 90 70 30
minderjarigen in vreemdelingenbewaring/
grensdetentie
Aantal kinderen in
gezinnen vreemdelingenbewaring/
grensdetentie
Aantal aanvragen verblijf
van kind bij ouder in
Nederland
Aantal afgehandelde
aanvragen kind bij
ouder in Nederland
Percentage afwijzingen
aanvragen verblijf van
kind bij ouder in
Nederland
Aantal minderjarigen
langer dan vijf jaar in
Ne-derland en in
procedure
Aantal minderjarigen
langer dan vijf jaar in de
asielopvang
Bron: Jaarbericht Kinderrechten 2014
- 230 320 350 280
9.210 8.450 9.619 9.840 8.890
8.450 10.410 8.800 9.980 9.300
39% 48% 59% 57% 27%
700 860 810 X 600
290 200 110 170 180
Verschil
met
2012
-57%
-20%
-10%
-7%
-30%
+6%
Gezinshereniging
Wat betreft de laatste aanbeveling:
de verbeteringen die in de vorige
kabinetsperiode zijn doorgevoerd
voor nareizende biologische kinderen
die zich willen herenigen met
hun vluchtelingenouder(s) in Nederland,
zijn voor het eerst zichtbaar in
de cijfers. Sinds 16 juli 2012 mogen
zij hun familieband aantonen met
een DNA-test (Kamerstukken II
2011/12, 19637, nr. 1568). Voorheen
werden de kinderen onderworpen
aan voor hen moeilijke en lange
interviews. Het percentage afwijzingen
van deze specifieke groep daalde
daarmee van 78% in 2012 tot
37% in 2013.
Voor kinderen die gedurende voorgaande
jaren nog wel te maken hadden
met de moeilijke interviews op
de ambassade, en die inmiddels achttien
jaar zijn geworden, wordt geen
rechtsherstel geboden (Kamerstukken
II 2013/14, 19 637, nr. 1797). UNI-
CEF Nederland en Defence for Children
vinden dat zij recht hebben op
een tweede kans om eindelijk naar
hun ouders te kunnen komen.
Bron: Jaarbericht Kinderrechten 2014,
www. defenceforchildren.nl
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1721

Nieuws
1264
Nieuw Wetboek van Strafvordering
Minister Opstelten (Veiligheid en
Justitie) is begonnen aan een ambitieus
wetgevingsprogramma met
als inzet een nieuw Wetboek van
Strafvordering dat beter aansluit bij
een moderne, digitale samenleving
en toegankelijker is voor de rechtspraktijk
en de burger. Ook moet het
de prestaties van de strafrechtsketen
verbeteren. De bewindsman
ontvouwde zijn plannen bij de opening
van het congres Modernisering
Wetboek van Strafvordering op 19
juni in Amersfoort. Hij wil het wetgevingsprogramma
nog deze kabinetsperiode
afronden.
Het congres vormde een eerste
stap naar een serie wetsvoorstellen
dat het Wetboek van
Strafvordering een ander aanzien zal
geven, maar niet zal leiden tot een
stelselwijziging. De inbreng vanuit het
congres wordt meegenomen bij de
voorbereiding van de uiteindelijke
wetsvoorstellen die vanaf eind dit jaar
formeel in consultatie zullen gaan.
Het pakket
Het gaat om in totaal 19 wetsvoorstellen.
De meeste zijn in voorbereiding,
maar 2 wetsvoorstellen liggen
al voor advies bij de Raad van State,
het wetsvoorstel digitale processtukken
en de herziening van de tenuitvoerlegging
van straffen. Streven is
de overige 17 wetsvoorstellen in
2015 voor advies bij de Raad van
State hebben. Voorop staat dat de
uitgangspunten en beginselen van
de Nederlandse strafvordering niet
worden gewijzigd. Al langer wordt
gepleit voor een herziening van het
Wetboek van Strafvordering. Zowel
vanuit de wetenschap als de rechtspraktijk
is de wens geuit een inzichtelijk
en goed hanteerbaar wetboek
te maken en om knelpunten weg te
werken. In het huidige wetboek
staan niet alleen verouderde, onnodige
of complexe procedures, maar
door de vele wijzigingen in de afgelopen
jaren - 323 keer sinds 1926 - is
de rek eruit. Het wordt steeds moeilijker
om de juiste regels te vinden
Door de vele wijzigingen in de afgelopen
jaren - 323 keer sinds 1926 - is de rek
eruit.
in het oerwoud van wettelijke maatregelen
en oplossingen. Ook valt het
niet mee om Europese richtlijnen in
te passen.
De administratieve belasting is volgens
de bewindsman ook te ver doorgeschoten
vanwege verplichtingen
die geen toegevoegde waarde hebben,
maar wel het opsporingsproces
sterk belasten.
Het nieuwe Wetboek van Strafvordering
moet straks duidelijk de taken
en bevoegdheden weergeven van de
verschillende organen van de strafrechtspleging,
zoals de politie, het
openbaar ministerie en de rechter.
Ook beschrijft het de positie van de
verdachte en het slachtoffer en van
andere personen die incidenteel
betrokken kunnen zijn bij een strafrechtelijke
procedure, zoals de getuigen
en de deskundige. De belangen
van deze personen worden afgewogen
tegen het belang van het onderzoek
en de opsporing. Er komen
geen nieuwe algemene bevoegdheden
voor de opsporing. Het wetboek
moet (zoveel mogelijk) techniekonafhankelijk
en toekomstbestendig
worden en de ruimte bieden om in
te spelen op nieuwe nationale en
internationale ontwikkelingen.
bron: persbericht VenJ
1265
Rechter moet juist afstand houden
In tegenstelling tot wat rechters
denken, pleiten mensen juist voor
een zekere afstand tussen rechters
en samenleving.
Dat blijkt uit onderzoek van
SSR, het opleidingsinstituut
van Rechtspraak en Openbaar
Ministerie. Voor het onderzoek
werd eerder onderzoek uit 2004
naar de mening van burgers en
rechters over elkaar, over gedaan.
Uit dat onderzoek bleek in grote lijnen
ook al dat rechters denken dat
zij hun oren meer te luisteren moeten
leggen in de samenleving, terwijl
die samenleving dat juist niet
wil. “Rechters denken, ten onrechte,
dat burgers willen dat de rechter
dichter bij hen op schoot komt zitten”,
zegt onderzoeker Albert Klijn
in een toelichting op de site van
SSR.
1722 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Nieuws
Spagaat
Het door rechters zichzelf toedichten
van opvattingen die in de samenleving
zouden spelen, kan problematisch
zijn, legt Klijn uit. “Dat verkeerd
percipiëren veroorzaakt schadelijke
kortsluitingen en miscommunicatie.
De rechter krijgt hierdoor het gevoel
in een spagaat te zitten tussen zijn
eigen onafhankelijkheid en hetgeen
de samenleving zou willen. Rechters
gaan doen wat ze denken dat de burger
wil, terwijl de burger zélf iets
heel anders wenst’, aldus Albert Klijn.
Afstandelijkheid
Uit het onderzoek, dat het doel had
eventuele kloven tussen burgers en
rechters inzichtelijk te krijgen, blijkt
voorts dat er een klein verschil van
mening is over de invulling van het
begrip ‘afstandelijkheid’ door de
rechter. Waar rechters denken dat zij
een open oor hebben voor geluiden
in de samenleving en dat tot uitdrukking
laten komen in hun uitspraken,
ervaren burgers dat niet zo.
Maar dat vinden zij niet erg, omdat
Rechters gaan doen wat ze denken dat de
burger wil terwijl de burger zélf iets heel
anders wenst
zij van mening zijn dat rechters in
hun werk juist een zekere afstand
moeten bewaren.
Reputatie
De conclusie van het SSR-onderzoek
vertoont overeenkomsten met een
onderzoek van de Nederlandse
School voor Openbaar Bestuur, die in
2012 in opdracht van de Raad voor
de rechtspraak opinieleiders ondervroeg
over de reputatie van de Rechtspraak.
De conclusie van dat onderzoek
was dat de Rechtspraak aan
haar beeldvorming moest werken,
juist door afstand te houden van de
samenleving.
Deelname
Het onderzoek werd gehouden onder
ruim 500 burgers en slechts enkele
tientallen rechters. ‘Teleurstellend’,
vindt Albert Klijn. ‘Als er méér rechters
hadden meegedaan dan was ook
wat hen betreft deze steekproef
representatief geweest. Nu was het
aantal deelnemende rechters te laag
om, wat hen betreft, steekhoudende
resultaten te kunnen opleveren. Terwijl
toch ook uit dit onderzoek blijkt
dat er interessante en leerzame conclusies
getrokken kunnen worden. Ik
wil er dan ook erg voor pleiten dat
rechters méér zouden moeten deelnemen
aan wetenschappelijke onderzoeken.
Dat is in het belang van henzelf,
de rechterlijke organisatie en de
samenleving’.
bronnen: rechtspraak.nl en ssr.nl, op
beide plekken is het onderzoek te
vinden
1266
Nederland, Aruba, Curacao en Sint-
Maarten gaan DNA profielen delen
Nederland, Aruba, Curacao en Sint-Maarten
hebben afspraken gemaakt om vergelijkingen
van DNA daderprofielen te vergemakkelijken.
De landen krijgen rechtstreeks toegang tot
elkaars databanken waardoor vergelijkingen
sneller tot stand komen.
Minister Opstelten heeft dit met zijn
justitiecollega’s afgesproken tijdens
het Justiteel Vierpartijenoverleg in
Willemstad (Curaçao) op 11 juni j.l. De benodigde
wijzigingen van wetgeving in de landen
wordt met voorrang behandeld om deze uitwisselingen
van gegevens mogelijk te maken. In
Nederland wordt het DNA-besluit aangepast en
nog dit jaar in consultatie gebracht.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1723

1267
Universitair Nieuws
Wilt u dat uw (juridische) proefschrift
of dat van iemand die u kent
aangekondigd wordt in deze rubriek
dan kunt u het proefschrift en een
samenvatting sturen naar het redactiebureau;
zie colofon.
Oratie
On 24 June 2014, Prof. Giuseppe
Falcone gave his solemn address marking
his acceptance of the H.J. Scheltema-chair
of Byzantine Law at the University
of Groningen. Preceding this
festive occasion, the Department of
Legal History in cooperation with the
University of Palermo (Italy) hosted a
Symposium on Byzantine Law in Groningen.
The aim of the symposium
was to present the results of the two
year cooperation between Groningen
and Palermo following the establishment
of the H.J. Scheltema-chair.
The beauty of the laws, proclaimed by
Justinian in the constitutions which
introduce his juridical monument (the
Digest), far from being an empty rhetoric
image, is a fundamental propaganda-motif.
It alludes to the result
achieved through the grandiose work
of compilation concerning both the
imperial constitutions and the texts of
the classical jurists: result, which does
not relate to the external form of the
texts, but to a substantial characteristic.
Such a reference to beauty is
expression of a precise Byzantine conception
of the law and of the imperial
power; and the dimension of mysteriousness
calls into question, from a
particular point of view, the peculiar
perspective of sacralisation of legal
texts. The re-reading, in the modern
age, of the relationship between beauty
and mystery in relation to the laws
marks a radical change of perspective:
it is an example of that encounter
between Byzantine propositions and
ideas, on the one hand, and Western
legal culture, on the other, which is one
of the components, yet little explored,
of the European legal tradition.
Promoties
Publicity in Secured
Transactions Law
Er wordt in toenemende mate gepleit
voor de invoering van
een Europees openbaar
register voor zekerheidsrechten
op verschillende
typen goederen,
naar het voorbeeld
van het Amerikaanse
notice filing-systeem
(Art. 9 van de Uniform Commercial
Code, ‘Art. 9 UCC’). Een voorstel voor
de invoering van een dergelijk register
is opgenomen in Book IX van de
Draft Common Frame of Reference
(‘Book IX DCFR’), dat een veelomvattend
raamwerk van regels ten aanzien
van zekerheidsrechten op roerende
goederen biedt. Het doel van dit
proefschrift van Dewi Hamwijk is te
onderzoeken of het raadzaam is een
Europees notice filing systeem voor
zekerheidsrechten op roerende zaken
in te voeren en zo ja, in hoeverre Art.
9 UCC hierbij als voorbeeld zou moeten
dienen. Bij het formuleren van
een antwoord op deze vraag ligt de
focus op de belangen van verschillende
partijen die doorgaans betrokken
zijn bij zekerheidstransacties met
betrekking tot roerende zaken binnen
de grenzen van de Europese Unie.
Centraal staat de vraag of het waarschijnlijk
is dat deze partijen “beter
af” zijn in een systeem waarin een
openbaar notice filing-systeem is ingevoerd,
gelet op de effectiviteit en kosten-efficiëntie
van de voorgestelde
oplossing. Bij deze evaluatie is van de
vooronderstelling uitgegaan dat het
wenselijk is om een openbaar register
in te voeren als het register (i) de problemen
en risico’s vermindert waaraan
partijen blootstaan wanneer
publiciteit afwezig is, en (ii) dit doet
op een wijze die kosten-efficiënt is
voor de betrokken partijen; oftewel in
lijn met een (positief uitvallende) kosten-batenanalyse.
De uitkomst van dit onderzoek is dat
de invoering van een Europees registerstelsel
zinvol kan zijn; het succes
ervan zal echter in grote mate afhangen
van de vraag hoe dit wordt ingericht
en geïmplementeerd. Het notice
filing-systeem zoals (in concept) opgenomen
in Book IX DCFR, the European
Register for Proprietary Security
(‘ERPS’), is veelbelovend in verschillende
opzichten. Dit proefschrift doet
enkele suggesties voor verbetering.
Hamwijk verdedigde haar proefschrift
op 16 mei jl. aan de Universiteit
van Amsterdam. Haar promotoren
waren Prof. dr. A.F. Salomons en
dr. G.J.P. de Vries.
D. Hamwijk
Publicity in Secured Transactions
Law – Towards a European public
notice filing system for non-possessory
security rights in movable assets
Een commerciële uitgave van het proefschrift zal binnenkort
verschijnen
Barred from employment
Een gevangenisstraf is in
Nederland de zwaarste
straf die kan worden
opgelegd. Over de
bedoelde en onbedoelde
effecten van deze straf is
echter weinig bekend.
De algemene doelstelling
van dit proefschrift van Anke
Ramakers is om de ervaringen op de
arbeidsmarkt voor en na detentie in
kaart te brengen. Meer specifiek is
getracht inzicht te krijgen in het effect
van detentie op arbeidsmarktervaringen.
Daarnaast is onderzocht in hoeverre
een baan ex-gedetineerden
ervan weerhoudt opnieuw delicten te
plegen. Vrijwel alle gedetineerden
keren terug in de vrije maatschappij
en hun recidivecijfers zijn hoog. Veel
ex-gedetineerden lijken er dus niet in
te slagen te re-integreren. Behalve de
hoge recidivecijfers is echter weinig
bekend over de levensomstandigheden
na detentie en effectieve methoden
om de re-integratie te verbeteren.
Daarnaast is onbekend in hoeverre
detentie de oorzaak is van deze relatief
slechte maatschappelijke positie
van ex-gedetineerden. Werk wordt
door gedetineerden en professionals
belangrijk geacht voor een succesvolle
re-integratie. Een detentie maakt reguliere
arbeid echter tijdelijk onmogelijk
en kan de arbeidsmarktperspectieven
na afloop verder beperken.
In dit proefschrift is gebruikgemaakt
van een longitudinale dataverzameling
(het Prison Project) over ongeveer
2.000 mannelijke gedetineerden om
de arbeidsmarktperspectieven voor
en na detentie te onderzoeken. Deze
rijke data maken het ook mogelijk om
het effect van detentie op werk en het
effect van werk op recidive te onderzoeken.
Eerder onderzoek impliceert
dat veel gedetineerden al voorafgaand
aan detentie kenmerken bezitten die
conventionele deelname aan de maatschappij
bemoeilijken (o.a. laag opge-
1724 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Universitair Nieuws
leid, psychische problematiek). Dit
compliceert het vaststellen van de
causaliteit (oorzaak-gevolg relaties) in
onderzoek naar straffen. De vraag is
namelijk in hoeverre de relatief slechte
positie van ex-gedetineerden veroorzaakt
wordt door een periode van
detentie, of dat de ex-gedetineerden
sowieso lagere kansen hebben in de
maatschappij en die dus ook al hadden
voorafgaand aan detentie. In dit
proefschrift wordt getracht het effect
van detentie op werk (en het effect
van werk op recidive) te “isoleren”
door te controleren voor een uitgebreide
reeks aan kenmerken van de
gedetineerden. Begeleiding naar werk
is, naast het strafrechtssysteem, één
van de weinige beleidsinstrumenten
die de overheid in kan zetten om criminaliteit
te verminderen. Kennis
over arbeidsmarktervaringen kan leiden
tot een meer doelgerichte hulpverlening.
Daarnaast geeft dit proefschrift
inzicht in twee bedoelde
effecten van detentie: resocialisatie
en specifieke preventie.
De resultaten wijzen uit dat gedetineerden
al lang voorafgaand aan
detentie een marginale positie innemen
op de arbeidsmarkt. Ook na vrijlating
blijken velen niet te (re-)integreren
op de arbeidsmarkt: ongeveer
de helft vindt werk in het eerste half
jaar na detentie en meer dan een
vijfde recidiveert. Criminologische
theorieën stellen dat detentie een
negatief effect heeft op arbeidsmarktperspectieven
doordat (a)
detentie conventionele bindingen
aantast (o.a. werkcontract), (b) detentie
de accumulatie van werkervaring
onmogelijk maakt en (c) het detentie-stigma
ex-gedetineerden onaantrekkelijk
maakt op de arbeidsmarkt.
In dit proefschrift wordt gevonden
dat niet iedere detentie zorgt voor
een verslechtering van werkkansen.
Een detentieduur van meer dan zes
maanden zorgt echter wél voor een
achteruitgang in arbeidsmarktperspectieven
bovenop de bestaande
achterstand. Werk zorgt volgens theorieën
voor recidivevermindering
door het inkomen, de sociale controle
en conventionele bindingen die
een baan opleveren. De resultaten
wijzen uit dat ex-gedetineerden met
een baan minder recidiveren indien
zij in staat zijn om hun nieuwe baan
voor langere tijd te behouden of naar
een vorige werkgever terugkeren.
Ramakers promoveerde op donderdag
19 juni jl. aan de Universiteit Leiden.
Haar promotor was Prof.dr. P.
Nieuwbeerta.
A.A.T. Ramakers
Barred from employment A study of
labor market prospects before and
after imprisonment
Meijers Reeks 2014
ISBN 978 94 6259 178 3
Scriptie
Met boeven vang je boeven
Onder het mom van het politie
gezegde - ‘met boeven vang je boeven’
- heeft minister Opstelten van
Veiligheid en Justitie het voorstel
gedaan het verbod op de inzet van
criminele burgerinfiltranten op te
heffen (Kamerstukken II 2012-2013,
29 911, nr. 83. Het verbod op de inzet
van criminele burgerinfiltratie
is opgenomen in de motie Kalsbeek,
zie Kamerstukken II 1998-1999, 25
403 en 23 251, nr 33). Dit heeft geleid
tot de aanname van de motie
Recourt in de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 2013-2014, 29 279, nr. 192).
Als gevolg daarvan is het sinds kort
(weer) toegestaan dat politie en justitie
gebruik maken van criminele burgerinfiltratie
bij de bestrijding van de
georganiseerde criminaliteit.
In deze scriptie van Oscar Pluimer
staat de vraag centraal in hoeverre de
risico’s van criminele burgerinfiltratie
als opsporingsbevoegdheid worden
ondervangen door de voorwaarden en
waarborgen, zoals opgenomen in het
voorstel van de minister en in de
motie Recourt. De scriptie handelt
over zowel de rechtspolitieke keuze
criminele burgerinfiltranten in te zetten
– waarbij de vraag centraal staat
of het wenselijk is dat politie en justitie
bij de opsporing van strafbare feiten
nauw samenwerken met criminelen
– als de juridische problemen van
criminele burgerinfiltratie – waarbij
de aandacht vooral is gericht op het
strafvorderlijk legaliteitsbeginsel en
het instigatieverbod. In antwoord op
de onderzoeksvraag wordt geconcludeerd
dat de voorwaarden en waarborgen
uit het voorstel van de minister
en uit de motie Recourt, in
onvoldoende mate de risico’s van criminele
burgerinfiltratie ondervangen.
Daarvoor is mede van belang dat de
argumentatie van de minister – om
het verbod op te heffen – niet overtuigt
en innerlijk tegenstrijdig is. Derhalve
wordt de scriptie afgesloten met
enkele aanbevelingen. Zo wordt onder
meer een wetswijziging aanbevolen,
waarbij een specifieke wettelijke bepaling
ten aanzien van criminele burgerinfiltratie
wordt opgesteld en het
verbod op de zogenoemde groei-infiltrant
een expliciete, wettelijke basis
krijgt. Voorts wordt een toetsing door
de rechter(-commissaris) voorafgaand
aan het infiltratie-traject, voorgesteld.
Deze aanbevelingen moeten voorkomen
dat de inzet van criminele burgerinfiltranten
opnieuw uit de hand
loopt en de integriteit van de opsporing
wederom wordt aangetast, met
een mogelijke nieuwe IRT-affaire als
gevolg.
Oscar Pluimer
Een oude bekende in het Nederlandse
strafproces, de criminele burgerinfiltrant.
Met boeven vang je boeven.
Masterscriptie Strafrecht
Universiteit Utrecht
Beoordeling: 8,5
Begeleider: prof. mr. A.A. Franken
De gehele scriptie is te lezen op ons blog: njblog.nl
Scripties
De redactie biedt aan studenten de
mogelijkheid om met een korte
samenvatting van hun masterscriptie
in dit tijdschrift te komen. Hiernaast
wordt de gehele versie van
het document op het blog van het
NJB geplaatst (www.njblog.nl). De
redactie wil graag een podium bieden
voor de vele mooie juridische
teksten en innovatieve opvattingen
van studenten die tot nu toe nog te
weinig onder de aandacht komen
van de vele juristen die in ons land
werkzaam zijn. Heb je belangstelling
om te worden geselecteerd
voor opname van een samenvatting
van je masterscriptie in het
NJB Stuur dan je scriptie, voorzien
van een samenvatting van maximaal
200 woorden, het eindcijfer
(minimaal een acht) dat je voor de
scriptie hebt ontvangen en ook je
afstudeerrichting en de naam van
je scriptiebegeleider, naar het
redactiebureau van het NJB, postbus
30104, 2500 GC Den Haag of
e-mail: njb@kluwer.nl.
NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25 1725

1268
Personalia
NJV-prijs 2014
De Nederlandse
Juristen-Vereniging
heeft op 13 juni
2014 aan prof. dr.
E.M.H. Hirsch
Ballin de NJV-prijs
2014 uitgereikt. De prijs is in het
leven geroepen om juristen te eren
die metterdaad door hun werkzaamheden
een bijzondere bijdrage hebben
geleverd aan de rechtsontwikkeling
en/of rechtstoepassing in het
Koninkrijk der Nederlanden. Uit het
rapport van de jury, bestaande uit
prof. mr. J.E. Goldschmidt, mr. C.A.
Fonteijn en mr. G.J. Kemper: “Door
het combineren van een bijzonder
scherp wetenschappelijk inzicht, die
zich uit in een groot aantal vernieuwende
publicaties over actuele
vraagstukken (zoals recent zijn boek
over burgerschap), met een grote
maatschappelijke betrokkenheid en
integriteit is hij een van de belangrijkste
woordvoerders geworden op
het terrein van het verdedigen en
versterken van de rechtsstaat,
grondrechten en internationale en
Europese rechtsvorming, juist waar
deze onder druk komen te staan. Hij
schroomt daarbij niet om tegen de
stroom in te gaan, waar de genoemde
waarden dat vereisen. In het bijzonder
mogen met lof zijn inspanningen
worden genoemd om
duidelijk te maken dat begrippen
als ‘democratie’ en ‘rechtsstaat’ verder
strekken dan de eenvoudige
notie dat ‘de meerderheid beslist’.”
Hirsch Ballin is hoogleraar Nederlands
en Europees constitutioneel
recht aan de Universiteit Tilburg en
hoogleraar mensenrechten aan de
Universiteit van Amsterdam. Daarvoor
was hij onder meer Minister
van Justitie, lid van de Tweede en
Eerste Kamer, lid van de Raad van
State en hoogleraar staats- en
bestuursrecht in Tilburg. Verder is
Hirsch Ballin lid van de KNAW en lid
van de Adviesraad Internationale
Vraagstukken (AIV), voorzitter van de
Commissie mensenrechten van die
raad en lid van de Raad van Toezicht
van Cordaid. In het verleden heeft hij
talloze functies bekleed op maatschappelijk
terrein ten behoeve van
uiteenlopende soorten organisaties
werkzaam op het terrein van speciaal
onderwijs, mensenrechten en
internationale samenwerking.
Voor het plaatsen van berichten
in deze rubriek kunt u uw tips
en informatie sturen naar
njb@kluwer.nl.
NFI
Dr. ir. Reinout Woittiez wordt per 1
september de nieuwe algemeen directeur
van het Nederlands Forensisch
Instituut (NFI). Woittiez is op dit
moment algemeen directeur Omgevingsdienst
Noordzee-kanaalGebied.
ILO
Dr. Paul van der
Heijden is voor een
nieuwe periode
(2014-2017) verkozen
tot onafhankelijk
Voorzitter van
het Committee on Freedom of Associationvan
de International Labour
Organization. Het is tamelijk uniek
dat een Nederlander lange tijd zo’n
belangrijke post in de VN bekleedt.
Van der Heijden is oud-rector magnificus
van de Universiteit Leiden en
oud-redacteur van het Nederlands
Juristenblad.
1269
Agenda
2 t/m 4 07 2014
Congres informatierecht
Van de NSA tot Wikileaks; van Spotify
tot Facebook. Stuk voor stuk
onderwerpen die de laatste jaren volop
in de belangstelling hebben gestaan.
Deze en vele andere thema’s
komen aan de orde tijdens het internationale
congres ‘Information
Influx’, ter viering van het 25-jarige
bestaan van het IViR.
De centrale vraag van het congres is
hoe het informatierecht zich in de
komende 25 jaar zal ontwikkelen.
Naast Yochai Benkler, die in zijn
keynote speech ‘Degrees of Freedom’
zal spreken over recht en vrijheid in
de internetsamenleving, biedt het
congres een platform voor circa zestig
sprekers en tweehonderd deelnemers
uit wetenschap, politiek,
bedrijfsleven, de kunstwereld en
online activisme. Andere hoofdsprekers
zijn Fred von Lohmann (Google)
die ingaat op de toekomst van het
auteursrecht. Prof. Deirdre Mulligan
(UC Berkeley) laat haar licht schijnen
op privacy.
Naast de keynote-lezingen van deze
internationale topwetenschappers,
behandelen 14 panels het gehele
spectrum van het informatierecht.
Zo zijn er panels over intellectuele
eigendomsrechten rondom het WK
voetbal, de (il)legalisering van file
sharing en het blokkeren van The
Pirate Bay, over de privacyaspecten
van online adverteren en natuurlijk
over de terugkomst van ‘Big Brother’
en de Snowden-onthullingen.
Tijd: Woensdag 2 juli van 13.00 tot 18.30 uur, donderdag
3 juli van 9.00 tot 18.00 uur, vrijdag 4 juli van 9.00 tot
17.30 uur.
Plaats: De opening en de keynote speech van prof. Benkler
zijn op woensdag 2 juli om 17 uur in de Aula (aan de
Singel 411) van de UvA en is vrij toegankelijk. Het congres
wordt gehouden op 3 en 4 juli in De Rode Hoed
(Keizersgracht 102) Amsterdam.
Inlichtingen: via: http://informationinflux.org/, e-mail:
congres@uva.nl Kosten voor deelname (v.a.) € 295,- (incl.
lunch en diner)
Aanmelding: via: http://www.aanmelder.nl/ivir/subscribe
1726 NEDERLANDS JURISTENBLAD – 27-06-2014 – AFL. 25

Algemeen overeenkomstenrecht
Verbintenissenrecht, deel 6 -III
ASSER-SERIE
Met de Asser-serie bent u verzekerd van
hoge kwaliteit, dankzij topauteurs en
kwaliteitsbewaking door de Asser Adviesraad.
De voorzitter van de Adviesraad
is prof.mr. A.S. Hartkamp. Assertiviteit
is voor u als jurist een belangrijke
eigenschap. Bent u werkzaam binnen
het civiele recht dan is ‘Assertiviteit’
minstens zo belangrijk. De Asser-serie
is de onmisbare kennisbron van civielrechtelijk
Nederland en biedt sinds jaar
en dag toonaangevend commentaar op
het burgerlijk recht. Op papier en online
(uiteraard ook in Kluwer Navigator Collecties)
verkrijgbaar.
Recent verschenen in deze serie:
• Asser 4 Erfrecht en schenking
ISBN: 9789013107258
• Asser 3-IV Algemeen goederenrecht
ISBN: 9789013044478
• Asser 7-VI Aanneming van werk
ISBN: 9789013069358
Dit Asser-deel behandelt het algemene overeenkomstenrecht.
Aan de orde komen:
overeenkomst en eenzijdige rechtshandeling;
totstandkoming van de overeenkomst;
inhoud van de overeenkomst;
gevolgen van de overeenkomst ten aanzien van derden;
nietigheid, vernietigbaarheid en ontbinding van de overeenkomst.
Veel nieuwe rechtspraak verwerkt
Sinds de dertiende druk besteedt dit Asser-deel meer aandacht aan Europees
recht en rechtsvergelijking. In deze veertiende druk zijn de sinds de vorige druk
verschenen rechtspraak (waaronder ruim vijftig nieuwe arresten van de Hoge
Raad) en literatuur op de gebruikelijke wijze verwerkt. De auteurs hebben
het hoofdstuk over de nulliteiten in verband met recente ontwikkelingen in
de rechtspraak ingrijpend bewerkt. Korte cursieve introductietekstjes en een
uitgebreide inhoudsopgave vergroten voor u de toegankelijkheid van de uitgave.
Auteurs:
prof.mr.drs. C.H. Sieburgh
prof.mr. A.S. Hartkamp
Druk: 14
ISBN: 9789013107944
ISBN e-book: 9789013107951
Verschijningsdatum: 3 juli 2014
Aantal pagina’s: 776
Prijs:
€ 139,- incl. btw.
www.kluwer.nl/shop
in onze shop bestelt u zonder verzendkosten