Dudink-A.-2010.-Geboortemaand-telt.-De-Psycholoog-45-1-40-45

de psycholoog / januari 2010 45
geboortemaand telt
laten de leerkracht direct zien of er een samenhang is met de
precieze leeftijd van de leerling. Zeker in het vervolgonderwijs
is deze precieze leeftijd niet af te leiden uit de uiterlijke
lichamelijke kenmerken. Toetsuitslagen in de volgorde van
geboortemaand, verhogen de kans dat de effecten van leeftijd
zichtbaar worden.
Voortijdig schoolverlaten, gedragsmoeilijkheden, gepest
worden, hyperactief zijn, depressieve klachten en vele andere
psychische problemen worden in onderzoeksliteratuur in
verband gebracht met de peildatum voor de groepsindeling
(Thompson, Barnsley & Dyck, 1999). Dat deze toevallige
datum duizenden kinderen kwetsbaar maakt, bleek uit
een vergelijking tussen kinderen in Schotland en Engeland
(Goodman, Gledhill & Ford, 2003). Schotse kinderen geboren
in december, januari en februari behoren tot de risicogroep.
Ze zijn de jongste leerlingen van de klas omdat de Schotse
peildatum 1 maart is. In Engeland en Wales gelden andere
peildata, maar ook daar treft men bij de jongste kinderen
in een klas relatief meer psychische aandoeningen. En in
Nederland? Mijn vooroordeel is dat de effecten van geboortemaand
in de gangbare hulpverlening te weinig aandacht
krijgen. Leermoeilijkheden en gedragsmoeilijkheden tonen
nog steeds een samenhang met geboortemaand. De Nederlandse
piek bij kinderen geboren in de zomermaanden, kan
niet worden verklaard door het klimaat. In ons buurland ligt
de piek immers bij kinderen uit de herfstmaanden!
Aanvullend onderzoek is nodig om na te gaan welke
maatregelen het meest effectief zijn om de huidige ongelijkheid
door leeftijdspositie ongedaan te maken.
Het doorbreken van het klassikale beoordelingssysteem
is een noodzakelijke voorwaarde en kan op verschillende
manieren bereikt worden (Dudink, 2009). Als er in Nederland
straks een loket komt voor de hele jeugdzorg is het niet
moeilijk om voor elke groep van probleemkinderen de leeftijdspositie
vast te leggen. Veel schoolpsychologen, klinisch
psychologen en A&O-psychologen beseffen helaas niet hoe
groot de impact is van een variabele die eenvoudig meetbaar
is: de geboortedatum. Ik hoop echt dat psychologen het voortouw
nemen om ervoor te zorgen dat de geboortemaand over
tien jaar niet meer telt.
Dr. A.C.M. Dudink is als gastdocent verbonden aan de Afdeling
Psychologie van de Universiteit van Amsterdam. E-mail:
a.c.m.dudink@uva.nl.
Summary
Birth date matters
A.C.M. Dudink
This article shows that the time of the year of a person’s birth is
an important factor in three domains of development: School
success, Sport talent and Political leadership. Research findings
are presented of acceleration and retention in Dutch primary
schools. A new cut-off date in soccer resulted in different birth
cohorts during selection in all professional teams. Most Dutch
prime ministers, ministers of education and ministers of finance
are summer-born. Explanations are given for the disproportionately
high number of political leaders born in this age cohort.
Relative age effects during school years do not fade away.
Literatuur
Crawford, C., Dearden, L. & Meghir, C. (2007). When You Are Born Matters. The
Impact of Date of Birth on Child Cognitive Outcomes in England. London: The
Institute of Fiscal Studies.
Dhuey, E. & Lipscomb, S. (2008). What makes a leader? Relative age and high
school leadership. Economics of Educational Review, 27, 173-183.
Doornbos, K. (1971). Geboortemaand en schoolsucces. Groningen: Wolters-
Noordhoff.
Doornbos, K. (1997). Weg van onderwijs. Afscheidscollege. Groningen:
Wolters-Noordhoff.
Du, Q., Gao, H. & Levi, M.D. (2008). Born Leaders. The Relative-Age Effect and
Managerial Success. Vancouver: Sauder School of Bussiness.
Dudink, A. (1994). Birth date and sporting success. Nature, 368, 592.
Dudink, A. (2009). Herfstkinderen, geboortemaand telt langdurig. Amsterdam:
Onderzoeksrapport, Universiteit van Amsterdam.
Gladwell, M. (2008). Outliers, the story of success. London: Penguin Books.
Goodman, R., Gledhill, J., Ford, T. (2003). Child psychiatric disorder and
relative age within school year: cross sectional survey of large population
sample. British Medical Journal, 327, 472.
Grift, W. van de (2005). Verlenging en verkorting van de kleuterperiode in
het basisonderwijs. Basisschoolmanagement, 18, (5), 1-10.
Helsen, W.H., Winckel, J. van & Williams, A.M. (2005). The relative age effect
in youth soccer across Europe. Journal of Sports Sciences, 23, 629-636.
Holsheimer, J. (2005). Geboortemaand en selectie bij jeugdvoetbal. Sportpsychologie
Bulletin, 16, (1), 7-9.
Huisman, D., Moonen, S. & Pas, M. (1995). De invloed van geboortemaand op
schoolprestaties. Amsterdam: Werkstuk, Universiteit van Amsterdam.
Martin, A.J. (2009). Age appropriateness and motivation, engagement, and
performance in high school. Effects of age within cohort, grade retention,
and delayed school entry. Journal of Educational Psychology, 101, 101-114.
Verachtert, P., Fraine, B. de & Onghena, O. (in druk). Season of birth and
school success in the early years of primary education. Oxford Review of
Education.
Thompson, A., Barnsley, R. & Dyck, R. (1999). A new factor in youth suicide.
The relative age effect. Canadian Journal of Psychiatry, 44, 82-84.