06.03.2015 Views

Jaarmagazine 2014

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

2013<br />

jaarmagazine<br />

<strong>2014</strong>1


2<br />

Als je goesting hebt om<br />

iets in je buurt<br />

te veranderen,<br />

moet je bij ons zijn.<br />

We beginnen er aan als<br />

je ons enthousiast kan<br />

maken.<br />

We kijken wie<br />

er nog wil meedoen en<br />

samen zoeken we<br />

naar een frisse aanpak.


vormingplus trakteert voor 10de verjaardag partners op film • foto: beeldzoeker.be<br />

3


lees ons digitaal<br />

http://goo.gl/D9eL3O<br />

We heetten in <strong>2014</strong> verschillende<br />

mensen welkom op verjaardagsfeestjes.<br />

10 jaar bestaan we ondertussen,<br />

en van sleet is nog lang geen sprake.<br />

Hooguit hoor je onze knikkende knieeën -<br />

maar dat is omdat we staan te drentelen om je<br />

hier te laten zien wat we de voorbije maanden<br />

deden. En we geven ook een inkijk op enkele<br />

plannen voor 2015.<br />

4<br />

Lees je ons digitaal? Dan krijg je ook nog wat<br />

extra links naar filmpjes en foto’s!<br />

vormingplus viert 10de verjaardag in olen • foto: bert de deken


In dit nummer<br />

Transitie, de trage revolutie 6<br />

Goesting in burgerinitiatief 11<br />

(H)echt Arendonk 16<br />

Oud en eenzaam: weg met de mythes 19<br />

Kempens zaaigoed: 10 jaar Vormingplus 20<br />

Bart Caron over 10 jaar Vormingplus 26<br />

Tijgers aan de haard 28<br />

Changemakers bekroond 34<br />

Last Minutes: elke maand inspiratie 38<br />

De vrije tijd van Mia’s 42<br />

Cultuur van de stilte in de Merode 44<br />

STeRio: Stiltebeleving volop in de aandacht 48<br />

Samen Inburgeren 54<br />

Een charter voor de toekomst 56<br />

Macht van de media 58<br />

Mobiliteit wordt nieuw thema 60<br />

Bladeren tussen partners 62<br />

Clips & url’s 65<br />

De mensen achter Vormingplus Kempen 66<br />

5


6<br />

TransLab K, de vinger aan de pols van de transitie<br />

Transitie, de tr


eweging<br />

age revolutie<br />

Er beweegt iets in de maatschappij. Er verandert<br />

iets. Dat doet het altijd, want een samenleving<br />

evolueert onophoudelijk.<br />

Maar deze keer is het anders.<br />

Overal zoeken en vinden mensen mekaar om<br />

projecten op te starten die helpen om slimmer,<br />

zuiniger, bewuster en/of voordeliger samen te<br />

leven. Ze delen een auto, ze onderhouden samen<br />

een groentetuin, ze verenigen zich in een burgerbeweging…<br />

zo’n samenwerkingsverband kan<br />

veel vormen aannemen.<br />

De zogenaamde ‘transitiebeweging’ is volop aan<br />

de gang en lijkt niet meer te stoppen.<br />

hansvangeel.com<br />

Vormingplus Kempen houdt met<br />

‘TransLab K’ -voluit Transitielaboratorium<br />

Kempen- de vinger aan<br />

de pols. Met Jef Van Eyck en Katrien<br />

Loots praatten we over transitie in het<br />

algemeen en over TransLab K in het<br />

bijzonder.<br />

Jef Van Eyck, al enkele decennia actief<br />

in het socio-culturele veld, is perfect<br />

geplaatst om de transitiebeweging<br />

in een ruimere context te plaatsen.<br />

“Transitie is niet nieuw. Het is niet<br />

‘uitgevonden’, maar het kent een<br />

voorgeschiedenis in andere vormen<br />

en bewegingen. Ik zie drie fasen. Eerst<br />

waren er de milieubewegingen. In een<br />

tweede fase verruimden die de blik<br />

én de aanpak en werd ‘duurzaamheid’<br />

het thema waarrond gewerkt werd.<br />

Daaruit vloeide de transitiebeweging<br />

voort.”<br />

De milieubeweging<br />

Jef Van Eyck: “De oorsprong van de<br />

hedendaagse transitiebeweging ligt<br />

bij de milieubewegingen die in de<br />

jaren '70 van de vorige eeuw ontstonden<br />

als een reactie op wat er gebeurd<br />

was tijdens de jaren '60. The sky was<br />

the limit geweest tijdens de golden<br />

sixties. Er werd ongeremd gebouwd,<br />

geproduceerd en geconsumeerd. Bijna<br />

niemand stond stil bij de gevolgen<br />

voor het milieu. Enkele mensen zagen<br />

in dat het zo onmogelijk verder kon<br />

zonder dat de planeet onherstelbare<br />

schade zou oplopen. "<br />

7


8<br />

"Er ontstonden tal van milieubewegingen.<br />

Zij gingen zich intensief bezighouden<br />

met thema’s zoals mobiliteit,<br />

zware industrie, energie, afval en overbemesting.<br />

De milieubeweging ging<br />

erg thematisch tewerk en dat zorgde<br />

voor - soms harde - confrontaties.<br />

Werd er actie gevoerd tegen de overbemesting,<br />

stond ze lijnrecht tegenover<br />

de boeren. Ging het over zware industrie,<br />

dan kreeg ze het aan de stok met<br />

de bedrijfswereld en de vakbonden.<br />

Daardoor had de milieubeweging een<br />

imagoprobleem. Ze kwam alleen in het<br />

nieuws als er actie werd gevoerd. En<br />

de indruk ontstond dat ze alleen maar<br />

‘tegen’ waren. Kortom: de milieubeweging<br />

werd in het algemeen lang niet<br />

altijd sympathiek gevonden.”<br />

Duurzaamheid<br />

“Met de jaren groeide het besef dat de<br />

milieuproblematiek niet los te koppelen<br />

was van economische en sociaaleconomische<br />

problemen,” vervolgt Jef<br />

Van Eyck. “Alles werd in een breder<br />

perspectief geplaatst. Dat was een<br />

goede zaak voor alle partijen. Enerzijds<br />

waardeerden industriëlen of boeren<br />

- die altijd al hadden geroepen dat<br />

de tewerkstelling in het gedrang zou<br />

komen als er teveel milieunormen nageleefd<br />

dienden te worden- het dat die<br />

noodkreet blijkbaar ook door groenen<br />

gehoord werd. Tegelijkertijd scoorden<br />

de milieubewegingen zelf ook. Door<br />

oplossingen te zoeken of voorstellen te<br />

lanceren die in de mate van het mogelijke<br />

rekening hielden met tewerkstelling<br />

en andere economische factoren,<br />

haalden ze de angel uit het debat. Er<br />

werd geen boosdoener meer aangewezen.<br />

Zowel boeren als bedrijfsleven als<br />

burgers werd gevraagd om ‘groener’ te<br />

leven en op dat vlak verantwoordelijkheid<br />

te nemen.<br />

Nieuw fris debat<br />

In grote lijnen kan je zeggen dat de<br />

periode van harde confrontaties beëindigd<br />

werd en een nieuwe periode<br />

van debat en discussie aanbrak. Dat<br />

was een hele stap voorwaarts.<br />

De milieubewegingen wonnen<br />

meteen aanzienlijk aan<br />

populariteit. Ik spreek nu over<br />

de jaren '80 en '90.”<br />

“Het begrip duurzaamheid had<br />

intussen zijn intrede gedaan.<br />

Hoe ga je op een verstandige en<br />

verantwoordelijke manier om<br />

met de planeet waarop wij<br />

leven? Dat was de vraag. "<br />

beeldzoeker.be<br />

"En dat was geen thema meer voor<br />

‘groene jongens’ alleen. Zoals al gezegd:<br />

die vraag kon evengoed gesteld<br />

worden aan bedrijfsleiders, aan<br />

politieke verantwoordelijken als aan de<br />

landbouwsector. Zonder dat iemand<br />

zich meteen aangevallen voelde. Internationale<br />

klimaatconferenties werden<br />

gehouden. Er werd nagedacht over<br />

voeding, het klimaat, de opwarming<br />

van de aarde... En vooral: het werd<br />

duidelijk gemaakt dat die problemen<br />

iedereen aanbelangen. Door het debat<br />

open te trekken van puur ‘milieu’ naar<br />

‘duurzaamheid’ en de nadruk duidelijker<br />

te leggen op de brede context werden<br />

die groene thema’s bespreekbaar.”<br />

zelf initiatief<br />

nemen<br />

“Vijf tot tien jaar geleden zag je een<br />

nieuw fenomeen opduiken. Mensen<br />

begonnen zich af te vragen wat zij zélf,<br />

vaak op kleine schaal, konden doen<br />

op het vlak van duurzaamheid. Dat<br />

luidde weer een nieuwe fase in: het<br />

tijdperk van de transitie. Weer werd er<br />

een enorme stap vooruit gezet. Steeds<br />

meer mensen begonnen zich te groeperen<br />

om samen duurzame projecten<br />

te ontwikkelen. Daarmee werd de<br />

initiële vraag helemaal omgedraaid.<br />

Vroegen milieuactivisten in de jaren<br />

'70 nog aan de boeren en de industriëlen<br />

wat zij aan het milieuprobleem<br />

wilden doen, dan vraagt de transitiebeweging<br />

zich vooral af wat ze zélf kan<br />

doen. Dat kan je bijna revolutionair<br />

noemen: de overgang naar een nieuwe<br />

manier van samenleven waarbij we<br />

zelf het initiatief moeten nemen. Het<br />

is een compleet nieuwe manier van<br />

denken. Meer nog: er werden onmiddellijk<br />

daden aan gekoppeld. De transitiebeweging<br />

is immers vooral een<br />

‘doe-beweging’. 'Wat kunnen wij doen?’<br />

is de vraag die centraal staat.<br />

Terwijl vanzelfsprekend op nationaal<br />

en internationaal niveau de grote<br />

milieudebatten blijven plaatsvinden,<br />

is er van onderuit al van alles aan de<br />

gang. Mensen steken de handen uit de<br />

mouwen.<br />

Katrien Loots: 'Het klassieke verenigingsleven verwatert. De transitiebeweging<br />

lijkt dan ook een antwoord op het toegenomen individualisme.'


De transitiebeweging wacht niet op<br />

wetten en decreten, maar levert op<br />

kleine schaal al fantastisch werk.”<br />

Katrien Loots vult aan: “Veel kleintjes<br />

maken één groot. Kleinschalig is de<br />

transitiebeweging al niet meer. Je zou<br />

er van versteld staan hoeveel groepen<br />

mensen zich al verenigd hebben om<br />

initiatieven rond duurzaamheid te<br />

ontwikkelen. Vormingplus probeert ze<br />

nu trouwens in kaart te brengen. In de<br />

Kempen alleen al gaat het om tientallen<br />

projecten. In elke gemeente broeit<br />

wel iets.”<br />

Geen politiek<br />

Initiatieven en ideeën die draagkracht<br />

vinden bij een brede laag van de<br />

bevolking riskeren wel eens in politiek<br />

vaarwater te komen. In het ergste geval<br />

worden ze zelfs politiek gerecupereerd.<br />

Jef Van Eyck: “Er zal links of rechts altijd<br />

wel een politicus zijn die doet alsof<br />

hij het warm water heeft uitgevonden.<br />

Maar de transitiebeweging overstijgt<br />

de politiek en kan dan ook niet politiek<br />

gerecupereerd worden.<br />

Katrien Loots is het daarmee eens: “De<br />

mensen die geloven in de transitiemaatschappij<br />

komen uit drie verschillende<br />

hoeken. Ten eerste heb je de ecologisten,<br />

die het een goede zaak vinden<br />

voor het milieu. Daarnaast heb je<br />

diegenen die er uit financiële overwegingen<br />

aan meedoen. Om een concreet<br />

voorbeeld te geven: een auto delen is<br />

goedkoper dan er eentje te kopen. Tenslotte<br />

is er nog de groep mensen die<br />

het sociale contact belangrijk vinden:<br />

samen tuinieren, samenkomen op een<br />

geefplein of in een repair café… Het<br />

klassieke verenigingsleven verwatert<br />

en wordt steeds meer vervangen door<br />

andere vormen van ‘samenzijn’. In<br />

die zin is de transitiebeweging ook<br />

een antwoord op het toegenomen individualisme.<br />

TransLab K<br />

TransLab K, voluit ‘Transitielaboratorium<br />

Kempen’, ontstond in de schoot<br />

van Vormingplus Kempen. Het wil<br />

op regionaal vlak de transitiegolf<br />

ondersteunen, begeleiden en in kaart<br />

brengen.<br />

Katrien Loots: “Vormingplus Kempen<br />

heeft een rijke geschiedenis op het<br />

vlak van duurzaamheidsprojecten.<br />

Toen we<br />

merkten dat de samenleving<br />

de switch maakte<br />

naar transitie, vonden<br />

wij dat we het geweer<br />

ook van schouder<br />

moesten veranderen. We<br />

willen immers de vinger<br />

aan de pols houden. Als<br />

de samenleving verandert, moet onze<br />

aanpak mee veranderen. Maar transitie<br />

was nieuw voor ons. Een optie was<br />

om een handvol projecten op te zetten,<br />

waarmee we vermoedelijk een tachtigtal<br />

mensen zouden bereiken. Maar we<br />

kozen ervoor om dat niet te doen. We<br />

wilden meer mensen aanspreken. Het<br />

klassieke verenigingsleven brokkelt<br />

langzaam af en wordt vervangen door<br />

wat wij nieuwsoortige verenigingen<br />

noemen. De burgerbewegingen zijn<br />

daar een mooi voorbeeld van. De vraag<br />

was dus hoe we die nieuwsoortige<br />

verenigingen, die al op veel plaatsen<br />

opgericht zijn, zouden kunnen<br />

bereiken en helpen om initiatieven<br />

te ontwikkelen. Transitie bestond al:<br />

dat moesten we niet meer uitvinden.<br />

Op veel plaatsen waren er al transitieinitiatieven<br />

die het erg goed deden.<br />

Gent, Antwerpen en Leuven zijn goede<br />

voorbeelden. We besloten een transitielaboratorium<br />

in de Kempen op te<br />

richten, TransLab K, waarin we al<br />

die transitie-ideeën en -ervaringen<br />

zouden delen.<br />

TransLab K bracht de traditie-initiatieven<br />

overzichtelijk samen in groepen.<br />

We onderscheiden vier clusters:<br />

projecten rond gedeelde voedselwinning<br />

(samentuinen, voedselteams…),<br />

gedeelde mobiliteit (autodelen,<br />

bakfietsdelen…), gedeelde goederen<br />

(weggeefpleinen, repair cafés…) en gedeelde<br />

energie (energiecoöperaties).”<br />

de transitiebeweging<br />

overstijgt de politiek<br />

en kan dan ook niet politiek<br />

gerecupereerd<br />

worden<br />

De toolbox<br />

“Eens die inventaris van projecten netjes<br />

en overzichtelijk op onze website<br />

stond, konden we overgaan tot een<br />

volgende stap. "<br />

"We maakten een toolbox voor alle mensen<br />

die de transitie-ideeën op onze site<br />

leuk vonden en er zelf mee aan de slag<br />

Jef Van Eyck: 'De overgang naar een nieuwe manier van<br />

samenleven waarbij we zelf het initiatief moeten nemen: dat<br />

kan je bijna revolutionair noemen.'<br />

9<br />

beeldzoeker.be


wilden. De toolbox is een stappenplan<br />

dat overgaat in een actieplan. Het reikt<br />

alle middelen aan die nodig zijn om<br />

een idee uit te werken tot een concreet<br />

project.”<br />

“Al snel vonden enkele personen en<br />

groepen de weg naar TransLab K. Ik<br />

denk bijvoorbeeld aan enkele KWBgroepen,<br />

aan De Klink in Herentals,<br />

aan IOK. Ze kwamen naar ons met<br />

vragen. Dat was meteen het bewijs<br />

dat we op het goede spoor zaten: we<br />

vulden duidelijk een behoefte in. Maar<br />

we willen meer. Niet iedereen is even<br />

vlot met computers. Niet iedereen<br />

weet al van het bestaan van TransLab<br />

K af en vindt ons op internet. Daarom<br />

proberen we zelf ook nog mensen en<br />

verenigingen te mobiliseren.<br />

Leren van elkaar<br />

In maart 2015 organiseren we een dag<br />

waarop we alle geïnteresseerden uit<br />

ons arrondissement in contact willen<br />

brengen met de transitiemogelijkheden<br />

die er bestaan. We noemen dat<br />

een ‘lerend netwerk’: netwerk waar<br />

iedereen van mekaar kan leren hoe<br />

een project opgestart kan worden.<br />

Vormingplus organiseert die dag met<br />

altijd weer hetzelfde doel: het optillen<br />

van projecten, het promoten, het<br />

aanreiken van tools, het coördineren,<br />

zorgen voor de juiste contacten.”<br />

De toekomst<br />

Jef Van Eyck: “Als er na zo’n dag vier<br />

of vijf nieuwe transitieprojecten<br />

zouden ontstaan in de Kempen, zou<br />

dat geweldig zijn. Maar minstens even<br />

mooi zou het zijn als wij de veertig<br />

transitieprojecten die in onze regio al<br />

bestaan - en we geloven écht dat het er<br />

al zoveel zijn - met mekaar in contact<br />

zouden kunnen brengen. En als we via<br />

promotie en goede communicatie al<br />

die projecten nog een extra duw in de<br />

rug zouden kunnen geven.”<br />

Katrien Loots: “Daarom willen we nu<br />

alle Kempense transitieprojecten in<br />

kaart brengen. Letterlijk: we willen een<br />

map maken waarop je kan zien welke<br />

initiatieven er in welke gemeenten<br />

lopen.”<br />

“In de iets verdere toekomst willen<br />

we per kleinere regio of zelfs per<br />

gemeente mensen verzamelen die<br />

een overkoepelende functie kunnen<br />

uitoefenen. Mensen die de vinger<br />

aan de pols kunnen houden van de<br />

transitieprojecten in hun gebied en die<br />

de kennis en de ervaring hebben om<br />

te kunnen adviseren of bijsturen als<br />

dat nodig zou zijn. Op die manier kan<br />

de toekomst van de transitieprojecten<br />

verzekerd worden, want Jef en ik kunnen<br />

natuurlijk niet over de schouder<br />

van elk project mee blijven kijken. We<br />

hebben daar de tijd niet voor, het zou<br />

ook niet wenselijk zijn en het is nu<br />

juist eigen aan burgerinitiatieven dat<br />

het initiatief van de burgers zelf moet<br />

komen en niet van een instantie die<br />

hun hand blijft vasthouden. Transitieprojecten<br />

moeten op termijn helemaal<br />

autonoom kunnen draaien. De taak<br />

van Vormingplus is zichzelf helemaal<br />

overbodig maken, zodat we ons in<br />

de verdere toekomst weer op nieuwe<br />

ontwikkelingen in de samenleving<br />

kunnen focussen.” •<br />

Tekst roel sels<br />

10


hansvangeel.com<br />

Goesting in<br />

burgerinitiatief!<br />

Kempen heeft groot potentieel<br />

aan concrete transitieprojecten<br />

Wat kunnen we concreet als burger doen om een steentje bij te<br />

dragen aan een meer duurzame samenleving? Die vraag gooiden<br />

Sociaal Forum Kempen, Vormingplus Kempen en cultuurcentrum<br />

De Werft resoluut in de groep op de inspiratiedag<br />

‘Duurzame Kempen, be part of the game’in Geel.<br />

Een idealistisch geitenwollensokkenverhaal?<br />

11


12<br />

“Klinkklare onzin”, zegt Jef Van Eyck<br />

van Vormingplus Kempen. “Het is<br />

het goedkoopste element om niet te<br />

moeten deelnemen aan de discussie.<br />

Nooit was de nood aan burgerinitiatief<br />

zo groot.”<br />

Transitie. Het woord klinkt zwaar,<br />

ietwat buitenaards en wordt in<br />

maatschappelijke debatten te pas en<br />

te onpas gebruikt. De organisatoren<br />

van de inspiratiedag in het Geelse cultuurcentrum<br />

slaagden erin de term te<br />

vertalen naar zeer concrete voorbeelden<br />

die verrassend dicht bij het leven<br />

van alledag staan. “Transitie betekent<br />

verandering”, legt Jef Van Eyck uit. “Op<br />

weg naar een wereld waarin het goed<br />

toeven is. Hoe groot is de levensvreugde<br />

van de mensen vandaag?”, gooit Jef<br />

een bommetje. “We stoten op grenzen.<br />

Denk maar aan de klimaatproblemen,<br />

de grenzen voor economische groei.<br />

Dat is niet enkel de verantwoordelijkheid<br />

van de vrije markt en de overheid.<br />

Het is hoog tijd voor een andere<br />

insteek. Minstens zo belangrijk is de<br />

derde poot: de commons, wat is van iedereen.<br />

Denk maar aan cultuur, taal, de<br />

lucht, de content op internet. Daarvoor<br />

zijn alle burgers mee verantwoordelijk.<br />

Samen kunnen we daadwerkelijk<br />

zinvolle dingen realiseren.”<br />

Commons en cambio<br />

Die commons is momenteel voor veel<br />

mensen een ver-van-hun-bed-show.<br />

Met de inspiratiedag ondernamen<br />

de organisatoren een poging om die<br />

dichter bij de burgers te brengen.<br />

Met succes. Het initiatief lokte tal<br />

van nieuwsgierige mensen naar De<br />

Werft. Tijdens een soort van marktje<br />

konden bezoekers kennismaken met<br />

lokale transitieprojecten. Denk maar<br />

aan Cambio autodelen, Samentuinen,<br />

Samenhuizen, de Geefkast waarin je<br />

goederen kan deponeren die je niet<br />

meer gebruikt, maar waar iemand<br />

anders nog iets mee kan doen.<br />

“Het Cambioverhaal interesseert me<br />

erg”, zegt deelnemer Jef Schauwaers<br />

uit Geel. “We fietsen veel. Als onze<br />

kinderen straks het huis uit zijn,<br />

gebruiken we onze auto gegarandeerd<br />

nog minder dan nu. De kans dat hij<br />

dan veel stil staat, is groot. Cambio<br />

Autodelen kan dan een oplossing zijn.<br />

Momenteel bestaat het initiatief nog<br />

niet in Geel. Maar als hier ooit Cambio<br />

komt met de mogelijkheid om ook een<br />

fietsdrager op de wagen te delen, dan<br />

doe ik onmiddellijk mee.”<br />

Vlakschuren<br />

Druk is het aan de stand van het Repair<br />

Café Zuiderkempen. Een booming<br />

initiatief. “Het Repair Café wordt<br />

momenteel op 175 plaatsen in Vlaanderen<br />

georganiseerd”, zegt Peter Van de<br />

Velde van de afdeling Zuiderkempen.<br />

“We proberen de afvalberg te verkleinen.<br />

In plaats van zomaar defecte machines,<br />

apparaten of speelgoed weg te<br />

gooien, proberen we samen spullen te<br />

repareren tijdens onze gratis cafés of<br />

bijeenkomsten. Onze reparateurs zijn<br />

vrijwilligers uit middenveldorganisaties<br />

uit de streek. Een gepensioneerde<br />

fietsenmaker van Okra of een naaister<br />

van Femma. Ons doel? De kunst van<br />

het repareren hebben we wat verleerd.<br />

We willen die opnieuw doorgeven aan<br />

anderen. Op een laagdrempelige manier,<br />

toegankelijk voor elke doelgroep.”<br />

Toon Dupré uit Kasterlee zakte speciaal<br />

voor het Repair Café af naar de<br />

inspiratiedag. “De schakelaar van mijn<br />

vlakschuurmachine is geblokkeerd”,<br />

vertelt de man. “Sneu want ik knutsel<br />

graag en ben thuis volop een kast aan<br />

het maken. Ik kan de machine momenteel<br />

niet missen. Op tv hoorde ik<br />

over een Repair Café. Ik ben beginnen<br />

googelen en kwam in Geel uit.” Voor<br />

Toon is het Repair Café, zo zegt hij zelf,<br />

een geschenk uit de hemel. “Áls we de<br />

schuurmachine hersteld krijgen, hé”,<br />

lacht de Kastelnaar. “Ik ben 78 jaar. Een<br />

nieuwe machine kopen, heeft weinig<br />

zin.”<br />

Musturbering<br />

Het is een misvatting dat transitieproject<br />

enkel een ecologische invalshoek<br />

hebben. “Het is zoveel meer”,<br />

legt Peter Van Nuland van Sociaal<br />

Forum Kempen uit. “Het gaat ook over<br />

inspraak van burgers, de invulling van<br />

hansvangeel.com


hansvangeel.com<br />

In antwoord op de musturbering<br />

schieten transitieprojecten uit de<br />

grond. Een bekend voorbeeld wereldwijd<br />

is Airbnb, een online marktplaats<br />

waar mensen een privéslaapplaats<br />

kunnen aanbieden of zoeken. “Niet altijd<br />

tot tevredenheid van de gevestigde<br />

toeristische sector”, weet Jef Van Eyck.<br />

“Ik ben verdediger van de vrije markt,<br />

maar ben ook fan van corrigeren. Ondanks<br />

de retour van het verenigingsleven<br />

en het traditionele middenveld,<br />

zitten de transitieprojecten in de lift.<br />

Er ontstaat een soort van gemeende<br />

ruimtelijke ordening, over welzijn,…<br />

Daarom is het zo leuk om deze inspiratiedag<br />

in een cultuurcentrum te organiseren.<br />

Daar is iedereen welkom. Het<br />

is de ideale locatie om aan te tonen dat<br />

je transitie kan bekijken vanuit diverse<br />

standpunten.”<br />

In hun enthousiasme pakken de<br />

bevlogen organisatoren uit met een<br />

verrassende term: musturbering. "Het<br />

moeten mee willen zijn omdat iets<br />

het nieuwste van het nieuwste is”, verklaart<br />

Jef Van Eyck. “Zopas werd met<br />

veel bombarie de iPhone 6 gelanceerd.<br />

Het toestel kost 990 euro. Best veel<br />

geld, toch? Maar zijn alle functies en<br />

apps nuttig? We hebben de neiging<br />

om dat economische circuit te volgen.<br />

Omdat het moet. Tegelijk stellen we<br />

vast dat veel mensen reageren op de<br />

musturbering; dat ze het moe zijn om<br />

te moeten.<br />

Bruto nationaal<br />

geluk<br />

schapsvorming die mensen opnieuw<br />

samenbrengt en doet sleutelen aan<br />

een meer duurzame wereld.”<br />

Volgens de organisatoren dus veel<br />

argumenten om te zeggen dat transitieprojecten<br />

hoopvol zijn. Maar zijn<br />

ze ook succesvol? “Het resultaat wordt<br />

niet uitgedrukt in geld of statistieken,<br />

maar in geluk. Naast het bruto nationaal<br />

product, wint het bruto nationaal<br />

geluk aan belang. Een mind switch”,<br />

vertelt Peter Van Nuland. Wat dat<br />

concreet kan inhouden, illustreerden<br />

de vier boeiende sprekers. In een korte,<br />

krachtige en speelse pitch lichtten ze<br />

hun project toe en nodigden ze in een<br />

workshop het publiek uit om transitieprojecten<br />

te bekijken met een andere<br />

bril.<br />

Pianotrap<br />

Yves De Weerdt triggerde het publiek<br />

met een real game rond stadsontwikkeling<br />

en participatie. De socioloog<br />

aan VITO riep op om met andere ogen<br />

te kijken naar bestaande gebouwen.<br />

“Hoe kunnen we de ruimtes die we nu<br />

niet gebruiken toch actief inzetten?”<br />

Als voorbeeld van creatieve oplossing<br />

waarin burgers het voortouw nemen,<br />

refereerde hij aan de atletiekpiste op<br />

het dak van een school in China. Even<br />

inspirerend en ludiek was het betoog<br />

van Sylvan Steenhuis. De Nederlandse<br />

kunstenaar is drijvende kracht achter<br />

de PlayfulRevolution, de beweging die<br />

13


streeft naar speelsheid in de openbare<br />

ruimte. “Elke mens is een speelse<br />

mens. Een publieke plek is de aangewezen<br />

ruimte om elkaar te ontmoeten.<br />

Precies op die plaats trekken we een<br />

soort van bubbel op rond ons. De PlayfulRevolution<br />

wil die bubbel doorprikken.<br />

Een speelse interventie leidt tot<br />

verandering.” Het levende bewijs daarvan<br />

is volgens Steenhuis de trap in een<br />

metrostation die omgetoverd werd tot<br />

een echte pianotrap. “60% meer mensen<br />

nemen nu die trap in plaats van de<br />

roltrap ernaast. Met minder energieverbruik<br />

tot gevolg. Vrije publieke<br />

ruimte met ruimte om te spelen, werkt.<br />

Ruimtelijke ontordening leidt tot meer<br />

ruimte om duurzame burgerinitiatieven<br />

te laten plaatsvinden.”<br />

Een andere eyeopener was het betoog<br />

van Koen Trappeniers, directeur van<br />

Het Grote Plein, de organisatie die<br />

cursussen voor volwassenen met een<br />

verstandelijke handicap organiseert.<br />

“We zijn hard zorg voor de mensen<br />

aan het organiseren. Maar zijn we ook<br />

werkelijk bezig met het welzijn?” Een<br />

gevoelig nadenkertje.<br />

In grootsteden wordt al langer geëxperimenteerd<br />

met transitieprojecten.<br />

“Het is onze rol om die te vertalen naar<br />

de landelijke context”, zegt Jef Van<br />

Eyck van Vormingplus Kempen.<br />

Burgerbeweging De Koep in Turnhout,<br />

Campina Energie, TransLab K,… Een<br />

voor een projecten die aantonen dat de<br />

Kempen een groot potentieel aan burgerinitiatieven,<br />

transitieprojecten telt.<br />

Stenen en tegenstroom<br />

Inspiratie gaat vaak hand in hand met<br />

een flinke dosis humor. Niet alleen de<br />

sprekers spekten hun toespraak met<br />

een luchtige noot. Ook comédienne<br />

Veerle Malschaert charmeerde de zaal<br />

met haar performance als ecodiva.<br />

Dolle grappen over consuminderen,<br />

tweedehandspartners en Masai<br />

die knutselen met … jawel, kaka, en<br />

dus ecologisch keigoe bezig zijn. Zo<br />

hard als het publiek grinnikte bij de<br />

humor van Malschaert, zo groot is het<br />

animo van de initiatiefnemers. “Of<br />

de transitiebeweging idealistisch is?<br />

Larie. Dat is het goedkoopste element<br />

om de discussie niet mee aan te gaan.<br />

Met kleinschalige projecten verleg je<br />

steentjes in de rivier. De tegenstroom<br />

is sterk. Maar dan is het kwestie van de<br />

steentjes beter te leggen. Kleine dingen<br />

veranderen de wereld niet, maar<br />

misschien wel de manier van denken?”<br />

Vage verzinsels<br />

Zijn de organisatoren van de inspiratiedag<br />

geslaagd in hun opzet<br />

om transitieprojecten dichter bij de<br />

mensen te brengen? Het enthousiasme<br />

en de verwondering van het publiek<br />

verraadt van wel. “Ik was nieuwsgierig<br />

naar TransLab K”, reageert Peggy<br />

Meeuwssen uit Kasterlee. “Ik speel al<br />

een tijdje met het idee om iets met de<br />

tuin te doen. Het bleef altijd bij vage<br />

verzinsels. Nooit ondernam ik iets concreet.<br />

Na vandaag misschien dan toch<br />

wel. Ik heb er alleszins veel goesting in<br />

gekregen.”<br />

Ook Mieke Peeters en haar dochter<br />

Nele uit Tielen keerden met nieuwe<br />

ideeën terug naar huis. Zij waren<br />

vooral geboeid door het welzijnsverhaal<br />

van Koen Trappeniers. “Nele heeft<br />

een licht motorische en licht mentale<br />

handicap”, vertelt Mieke. “Voor mensen<br />

zoals Nele wordt er veel geregeld, maar<br />

er wordt niet altijd naar hen geluisterd.<br />

Het doet deugd dat iemand zoals<br />

Koen Trappeniers effectief aan haar<br />

vraagt wat ze vindt. Alleen daarom al<br />

vinden we het betoog van Koen zeer<br />

interessant. Ook het project Samenhuizen<br />

spreekt me aan. Ik ben alleenstaande<br />

en op zoek naar een oplossing<br />

om op een of andere manier een huis<br />

te delen als ik straks met pensioen ga.”<br />

Stof tot … doen<br />

Duurzame Kempen. De aanwezigen<br />

waren effectief part of the game. Ze gingen<br />

’s avonds naar huis met een rugzak<br />

vol praktijkvoorbeelden en stof tot<br />

doen. En Toon Dupré? Die was de held<br />

van de dag. De man keerde huiswaarts<br />

met een herstelde vlakschuurmachine.<br />

“Ik ging een kijkje nemen in het Repair<br />

Café en binnen de kortste keren was<br />

ik mee aan het knutselen”, glimlacht<br />

bezoeker Jef Schauwaers. “We hebben<br />

de schuurmachine opnieuw op gang<br />

gebracht. Toon was content.” •<br />

Tekst caroline haverans<br />

14<br />

hansvangeel.com


het cijfer<br />

vergrijzing<br />

overgangsjaar<br />

voor THEMA’s<br />

<strong>2014</strong> was een overgangsjaar waarin oudere thema’s aan belang inboetten en nieuwe hun plaats<br />

innamen. Een jaar ook waarin de kleinere, nieuwere thema’s vaste voet aan de grond kregen. Beide<br />

bewegingen tonen aan dat Vormingplus Kempen op thematisch vlak niet verstart, maar juist dynamischer<br />

wordt.<br />

In <strong>2014</strong> kwamen 34 verschillende thema’s aan bod. We<br />

tellen er 8 meer dan in 2013. Die stijging is vooral te<br />

wijten aan de actie ‘Last Minutes’, waarin we maandelijks<br />

vier activiteiten aanbieden die organisatoren<br />

goedkoper kunnen boeken.<br />

Verschuivingen<br />

Toch merken we ook bij de activiteiten die we intensiever<br />

begeleiden, verschuivingen. Het meest opvallende<br />

is de terugval van het thema ‘interculturaliteit’. Dit<br />

thema stond de voorbije drie jaar moederziel alleen<br />

aan de top, maar vinden we nu pas op plaats 8 terug.<br />

Die terugval voorspelden we al in ons vorig jaarmagazine:<br />

we stapten eind 2013 immers uit het project<br />

‘Praatpunt’, dat zeer veel activiteiten genereerde.<br />

Het thema ‘Vergrijzing’ volgt de omgekeerde weg en<br />

stijgt van plaats 10 naar nummer 1.<br />

Het project ‘Generaties voor elkaar’ is hiervoor verantwoordelijk.<br />

Ook het thema ‘Transitie’ kent een sterke<br />

klim. Het dook in 2013 voor het eerst op (op plaats 17)<br />

en nestelt zich nu al in de top 5.<br />

Weg: buurten<br />

Het thema ‘buurtwerking’, traditiegetrouw goed voor<br />

een plaats in de top 10, verdween in <strong>2014</strong>. Er werd<br />

inderdaad geen enkele activiteit opgezet om de sociale<br />

cohesie in een buurt te verbeteren. En wat te denken<br />

van de verschijning van ‘geschiedenis’ en ‘politiek’<br />

in de top 10, twee thema’s die in 2013 niet voorkwamen.<br />

Dit toont weer aan dat we er beter in slagen om<br />

activiteiten aan te bieden die aansluiten op de actualiteit:<br />

<strong>2014</strong> was immers het jaar van de herdenking van<br />

Wereldoorlog I en het was een verkiezingsjaar. •<br />

15


oud en eenzaam<br />

16(H)echt Arendonk<br />

Passies als cement tussen mensen


kristofvanaccom.be<br />

Karine Soenen (r.): ‘De passie vertalen in contact en wederkerigheid’<br />

Eenzaamheid: dat bleek in een onderzoek onder<br />

Arendonkse zestigplussers de grootste<br />

maatschappelijke uitdaging.<br />

17% van hen voelde zich zo eenzaam dat ze er op eigen<br />

kracht niet goed uitraakten en professionele hulp nodig<br />

hadden om die eenzaamheid de baas te kunnen.<br />

Vormingplus begeleidt samen met<br />

de seniorenconsulent een deelnemersgroep<br />

in een project rond de<br />

aanpak en preventie van eenzaamheid<br />

bij ouderen dat mensen<br />

uit Arendonk bij elkaar brengt: zij<br />

die wat nodig hebben en zij die<br />

wat willen doen. Regelmatig zijn<br />

er groepsmomenten voor uitwisseling<br />

en vorming. Ook deelnemers<br />

zelf nemen een stuk van de<br />

organisatie op zich. Vernieuwend<br />

aan deze aanpak is dat het louter<br />

gebaseerd is op vrijwilligheid,<br />

wederkerigheid en solidariteit.<br />

kleinschalig<br />

en simpel<br />

Karine Soenen van het Sociaal<br />

Huis: “Samen met Vonk3, Thomas<br />

More Kempen, de Seniorenraad, het<br />

Arendonkse Rode Kruis en Vormingplus<br />

Kempen liep er gedurende een<br />

jaar een onderzoek rond een mogelijke<br />

aanpak en de preventie van eenzaamheid<br />

bij ouderen.<br />

Uit de conclusies daarvan bleek dat<br />

zo’n aanpak kleinschalig en simpel<br />

moest zijn: het draaide vooral om<br />

‘het klikken tussen mensen’, en meer<br />

dan ‘wat buurten, eens langslopen’<br />

moest het niet zijn. Zo werd ‘(H)echt<br />

Arendonk’ geboren, als een Arendonks<br />

netwerk van mensen, jong en oud.”<br />

Passie als<br />

aanknopingspunt<br />

“In dat netwerk gaan we uit van de<br />

passies en de interesses van de deelnemers<br />

rond twee vragen: heb je iets aan<br />

te bieden? Of heb je iets te vragen? Die<br />

vragen en dat aanbod worden samen-<br />

gebracht, en zo kunnen mensen elkaar<br />

steunen. Wederkerigheid is daarbij een<br />

kernbegrip: er wordt niets geruild, er<br />

komt geen geld of alternatief muntsysteem<br />

aan te pas, enkel waardering. ”<br />

Het draait bij (H)echt Arendonk om<br />

‘iets voor iemand te kunnen betekenen’<br />

en om ‘elkaar te steunen, door<br />

aanwezig te zijn, of door iemand iets<br />

te leren, of door hand- of spandiensten<br />

te leveren.’<br />

Kleine goedheid<br />

Karine Soenen verwijst naar de filosoof<br />

Emmanuel Levinas waar die het<br />

heeft over de ‘kleine goedheid’: ‘Het<br />

adjectief klein in de ‘kleine goedheid’<br />

is betekenisvol en wijst op het concrete<br />

en het bescheiden karakter van de<br />

goedheid. Het gaat over een goedheid<br />

die zich in heel concrete omstandigheden<br />

van de ene mens tegenover de<br />

andere voltrekt, zonder te wachten op<br />

een organisatorische structuur die<br />

oplossingen brengt. De kleine goedheid<br />

heeft niet de pretentie een totale<br />

goedheid te zijn en zo’n structuur<br />

17


te vervangen. Ze wil niets oplossen<br />

maar enkel een heel concrete act van<br />

goedheid stellen ten opzichte van een<br />

welbepaalde nood van één welbepaalde<br />

Ander. “De kleine goedheid is<br />

de goedheid van de nederige mens, die<br />

in het besef van zijn eindigheid zijn<br />

hoogmoed achter zich heeft gelaten en<br />

spaarzaam hulp biedt. De kleine goedheid<br />

kiest voor een partiële, voorlopige<br />

maar reële act van barmhartigheid<br />

tegenover de unieke Ander.” (cfr. Burggraeve,<br />

1995).<br />

“een zjat koffie is<br />

genoeg”<br />

Mil Henderieckx, vrijwilliger bij<br />

(H)echt Arendonk, deed “al vanalles:<br />

het gras afrijden, een kip geslacht,<br />

het peil van mazoutketels gemeten,<br />

geklust ... maar ik krijg er waardering<br />

voor terug, en dat is het belangrijkste.<br />

Ik wil iets betekenen voor anderen.<br />

Ik moet daar verder niks voor terug<br />

hebben. Een zjat koffie of ne koek is al<br />

genoeg. Hoe ouder je wordt, hoe meer<br />

je mensen rondom je nodig hebt.”<br />

Voorzitter van de seniorenraad Bertha<br />

De Vocht: “Het eerste wat mensen<br />

zeggen als we ze aanspreken voor<br />

(H)echt Arendonk, is ‘Ik heb niets<br />

nodig, en ik heb zeker niets te bieden.<br />

Ik kom gewoon eens horen hoe het<br />

werkt.’ Met wat geduld zoeken we naar<br />

hun passies. Het gaat vaak om dingen<br />

die ze al jaren niet meer deden.”<br />

“Maar mensen babbelen niet graag<br />

over wat ze nodig hebben, maar liever<br />

over wat ze kunnen.”<br />

Geen gewone<br />

vereniging<br />

“Er is een groot verschil tussen ons en<br />

de klassieke verenigingen. Die bieden<br />

een activiteit aan aan de mensen. Ze<br />

bieden feesten aan. En daar kunnen<br />

mensen aan deelnemen. Er is een<br />

aanbod op een presenteerblaadje en<br />

mensen nemen deel. Bij ons worden er<br />

geen activiteiten aangeboden. Mensen<br />

bieden zich aan aan elkaar. Aan jou.<br />

Aan de groep. Er is echte betrokkenheid.<br />

Kan ik nog iets doen voor u?”<br />

Lieve: “Heel veel mensen komen er<br />

bij via de mensen die er al bij zijn. Ze<br />

brengen zelf mensen aan van wie ze<br />

denken dat die ook iets zouden kunnen<br />

hebben aan (H)echt Arendonk.”<br />

irène deswert • vlaamseouderenraad.be<br />

oud en eenzaam<br />

Weg m<br />

een inspiratiedag<br />

En of het inspirerend was? 'Ja,' antwoordde<br />

Gie Van den Eeckhaut die als<br />

zwerver doorheen de dag mijmeringen<br />

sprokkelde, 'al was het maar omdat<br />

vandaag de kracht voelbaar werd door<br />

de samenwerking over de grenzen van<br />

het sociaal-cultureel werk, van het welzijnswerk,<br />

het onderwijs en het beleid<br />

heen. Dat is op zich al inspirerend!'<br />

'We moeten weer<br />

zorgen voor elkaar'<br />

18<br />

kristofvanaccom.be<br />

Koen Hermans had het over de kansen<br />

en de bedreigingen bij de vermaatschappelijking<br />

van de zorg. De voorbije<br />

decennia kende de professionele zorg<br />

in Vlaanderen een significante groei.


et de mythes<br />

Het probleem van de eenzaamheid aanpakken: daar draaide<br />

het om op de inspiratiedag 'Oud en Eenzaam' in Arendonk.<br />

Aanleiding was de presentatie van het boek 'Oud en eenzaam,<br />

een gids door de mythe' die mensen een leidraad wil bieden<br />

als ze aan de slag willen gaan om rond de eenzaamheid bij<br />

ouderen te werken.<br />

In die tijd lag het accent op de uitbreiding<br />

van het opvangaanbod. Toch blijft<br />

de hele sector kampen met een groot<br />

aantal onbeantwoorde zorgvragen. De<br />

wachtrijen blijven nog altijd ellenlang.<br />

'Dat heeft ook te maken met de vele<br />

maatschappelijke veranderingen: elke<br />

sector wordt grootschalig vertimmerd,<br />

maar als je verbouwt, kan je soms<br />

een tijd je eigen huis niet in. Dat kan<br />

hier niet: je moet blijven voortwerken<br />

terwijl je tegelijk de veranderingen<br />

doorvoert.'<br />

hoezo hype ?<br />

De vermaatschappelijking van de<br />

zorg lijkt vanuit het beleid daarop een<br />

antwoord te zijn. 'Het is nu een hype,<br />

maar toch is het idee verre van nieuw',<br />

betoogt Hermans. Dat toonde hij aan<br />

met fragmenten uit beleidsnota's die<br />

hij putte uit de voorbije vijfentwintig<br />

jaar. 'Dat je diezelfde accenten steeds<br />

ziet terugkomen, doet nochtans<br />

vermoeden dat het blijkbaar niet zo<br />

makkelijk te realiseren is.' Een sociaal<br />

netwerk activeren, betrekken en versterken<br />

lijkt altijd een hele klus. Noch<br />

zorgverleners, noch buurtwerkers<br />

hebben daar ervaring mee. Nochtans<br />

wordt de buurt steeds belangrijker als<br />

integratiekader en kan het de sociale<br />

cohesie versterken binnen een preventieve<br />

aanpak. Daarvoor is wel 'contactleggingskunde'<br />

nodig 'waarmee je de<br />

sterkhouders in de buurt kan betrekken,<br />

zonder ze te misbruiken voor je<br />

eigen doelstellingen'. Ook is er lokale<br />

infrastructuur nodig die ontmoetingen<br />

mogelijk maakt - en daar is nog<br />

een taak voor de lokale besturen voor<br />

weggelegd. 'Eén van de mooiste voorbeelden<br />

daarvan zijn de Limburgse<br />

dorpsrestaurants, uitgebouwd door<br />

samenlevingsopbouw, gerund door<br />

vrijwilligers. '<br />

Toch blijft Koen Hermans zich afvragen<br />

of het versterken van de informele<br />

zorg wel een realistische optie is. 1/5<br />

van de Vlamingen tussen 18 en 85 jaar<br />

verricht regelmatig zorg of opvang,<br />

1/10 zowat dagelijks. Het gaat dan<br />

vooral om mensen die tussen 55 en 64<br />

jaar oud zijn, mensen die dat meestal<br />

nog met een voltijdse job moeten<br />

combineren. Als die groep langer moet<br />

gaan werken, of als het tijdskrediet<br />

teruggeschroefd wordt, zal dat daarop<br />

een weerslag hebben. 'Er zit ook nog<br />

wat rek op de cijfers', zegt Hermans,<br />

'ander onderzoek toont aan dat meer<br />

dan 16% van de zestigplussers nog<br />

vrijwilligerswerk doet en dat hetzelfde<br />

aantal dat nog niet doet, maar wel zou<br />

willen doen.'<br />

Hermans ziet ook nog een aantal<br />

valkuilen bij die vermaatschappelijking.<br />

Hij ziet die niet onmiddellijk de<br />

wachtlijstproblematiek oplossen, en<br />

zeker niet voor mensen met complexe<br />

zorgen. De vraag stelt zich ook<br />

hoe het met de spanningskracht zit<br />

tussen de publieke en de persoonlijke<br />

verantwoordelijkheid: 'Het ontstaan<br />

van een informele zorgplicht lijkt een<br />

onderhuidse trend te worden, en als je<br />

ziet wat er in de samenleving gebeurt,<br />

lijken de valkuilen alleen maar groter<br />

te worden.' En wil de zorgvrager zelf<br />

wel zo'n ‘vermaatschappelijking’?<br />

'Willen mensen zelf wel afhankelijk<br />

19


20<br />

worden van hun persoonlijke netwerken<br />

- of nog wat cruer -willen ouders<br />

wel gewassen worden door hun eigen<br />

kinderen? De relatie met de zorgomgeving<br />

transformeert in het zorgproces<br />

- en dat is niet altijd gewenst.'<br />

De belangrijkste vraag lijkt hem of<br />

de vermaatschappelijking draait om<br />

subsidiariteit of complementariteit.<br />

Vervangt het informele netwerk de<br />

professionele hulp, of kan dat sociaal<br />

netwerk versterkt worden door professionals?<br />

Hermans ziet het gevaar dat<br />

subsidiariteit uitdraait op 'beperkte<br />

netwerken die het zonder ondersteuning<br />

moeten stellen' en pleit voor meer<br />

aandacht voor een degelijk uitgebouwde<br />

complementaire zorg.<br />

Weg met de mythes!<br />

Leen Heylen, die de gids uitschreef<br />

die op deze inspiratiedag voorgesteld<br />

werd, pleit ervoor om de begrippen<br />

'oud' en 'eenzaam' niet per definitie<br />

aan elkaar te koppelen.<br />

Dat de samenleving vergrijst, heeft<br />

veel invloed op ons beeld over 'oud<br />

zijn'. Oud ben je pas als je afhankelijk<br />

bent, niet meer mee kunt. Van mensen<br />

wordt na hun pensioen veel verwacht<br />

voor ze 'oud' zijn.<br />

Eenzaamheid: ook daar hebben we<br />

beelden over. Er kleeft een sterk stigma<br />

aan: van mislukking, zieligheid, er niet<br />

bij horen, ... En in die zin is het ook een<br />

taboe - we geven het niet makkelijk toe,<br />

en we vinden het moeilijk om er echt<br />

over te praten.<br />

We beschouwen dan ook zowel 'oud'<br />

als 'eenzaam' als een probleem. En<br />

bovendien maken we een spontane<br />

associatie tussen de twee. De samenleving<br />

gaat dan ook vaak op zoek naar<br />

'oplossingen' voor de 'eenzame ouderen'.<br />

Men wil de oudste, en zorgbehoevende<br />

ouderen activeren.<br />

Dat beeld leeft, en geeft ons handelen<br />

in de praktijk vorm. Maar dat we dat<br />

doen, is niet zo onschuldig. We handelen<br />

op basis van mythes.<br />

Nee, stelt Heylen, eenzaamheid is<br />

subjectief. Het kan je op elk moment<br />

in je levensloop treffen. En de ene<br />

eenzaamheid is de andere niet: je kan<br />

een heleboel mensen kennen, maar je<br />

toch eenzaam voelen. Of je kan echt<br />

snakken naar een hechte band met iemand.<br />

Zo'n periodes van eenzaamheid<br />

kunnen kort of lang duren. Wel zijn<br />

er risicofactoren: je partnerstatuut, je<br />

gezondheid, je financiële situatie, je<br />

sociale vaardigheden, ...<br />

Daarom publiceerde ze een inspiratiegids<br />

met een leidraad en een aantal<br />

concrete tips, en geen receptenboek.<br />

Innoveren is de<br />

boodschap<br />

'Zwerver' Gie Van den Eeckhaut omschreef<br />

eenzaamheid als 'een complex<br />

en hardnekkig vraagstuk'. Er zijn geen<br />

eenvoudige oplossingen voor. Hij riep<br />

op om in Vlaanderen een tapijt van<br />

vele praktijken te weven, van praktijken<br />

die vandaag en morgen worden<br />

bedacht. Die mogen mislukken, dat<br />

is eigen aan innovatie. 'En laat ze<br />

maar organisch groeien; innoverende,<br />

veelbelovende praktijken ontsnappen<br />

nu eenmaal aan de klassieke planningslogica's.'<br />

“Zelf aan het innoveren gaan,<br />

is de enige oplossing”<br />

gie van den eeckhaut<br />

Gie Van den Eeckhaut: “Voor die cultuurverandering zullen we Tripel B-<br />

mensen nodig hebben: mensen die bewogen zijn, beweeglijk en bevlogen. En<br />

ook nog Dubbel V-organisaties, die verbonden en vloeibaar zijn”<br />

(H)echt Arendonk leek voor hem daar<br />

een prima voorbeeld van: het schept<br />

een nieuwe ruimte waarin iets bieden<br />

en iets geven op een nieuwe manier<br />

gebalanceerd en afgestemd geraakt.<br />

Centraal staat daarbij 'iets betekenen<br />

voor elkaar' en - zoals Karine het verwoordde<br />

- de persoon met zijn kracht<br />

én zijn kwetsbaarheid. Zo worden<br />

maatschappelijke spelregels veranderd<br />

en worden nieuwe, wenselijke spelregels<br />

versterkt.<br />

Dat innoveren stelt het werkveld wel<br />

voor uitdagingen: de Arendonkse ervaringen<br />

knippen en plakken in je eigen<br />

omgeving, zal niet werken. Zelf aan het<br />

innoveren gaan, is de enige oplossing.<br />

Daar is wel een cultuurverandering<br />

voor nodig, zegt Van den Eeckhaut.<br />

'Daarbij zal je Tripel B-mensen nodig<br />

hebben: mensen die bewogen zijn,<br />

beweeglijk en bevlogen. En ook nog<br />

Dubbel V-organisaties, die verbonden<br />

en vloeibaar zijn en als boeren (en niet<br />

als ingenieurs) organisch werken met<br />

de inspiratiegids als leidraad, wars van<br />

alle klassieke denkschema's.<br />

Van den Eeckhaut: “Hoe sterk is de<br />

eenzame fietser die kromgebogen over<br />

zijn stuur, zichzelf een weg baant? We<br />

rijden beter in een peloton: dan komt<br />

onze kracht echt tot zijn recht.” •<br />

Tekst dirk raeymaekers<br />

bart van der moeren


het cijfer<br />

vormingplus<br />

bereikte<br />

in <strong>2014</strong><br />

8.022<br />

deelnemers<br />

=10 dlnrs.<br />

op<br />

614<br />

activiteiten,<br />

waarvan<br />

46%<br />

opgezet<br />

met partners<br />

die werken met<br />

kansengroepen<br />

tijdens<br />

Traditiegetrouw meten we de aandacht voor kansengroepen<br />

via het aantal activiteiten dat Vormingplus<br />

realiseert in samenwerking met organisaties<br />

die zelf werken met kansengroepen of ermee vertrouwd<br />

zijn.<br />

In <strong>2014</strong> tellen we zo 285 activiteiten of 46% van het totaal aantal gerealiseerde<br />

activiteiten. Dit percentage ligt significant lager dan vorige jaren: 60% in<br />

2013 en 58% in 2012.<br />

Die daling kwam niet onverwacht en zal zich ook in 2015 verderzetten. De<br />

projecten ‘Praatpunt’ en ‘Samen Inburgeren’ die in verschillende gemeenten<br />

liepen en samen goed waren voor 312 activiteiten in 2013, stopten voor<br />

ons respectievelijk eind 2013 en eind <strong>2014</strong>. Er kwamen geen projecten in de<br />

plaats die zo’n massale aantallen opleveren.<br />

Zonder deze uitschieters werd er erg goed gepresteerd qua samenwerking<br />

met kansengroepen. Er vonden 215 activiteiten plaats in samenwerking met<br />

organisaties die zelf werken met kansengroepen of ermee vertrouwd zijn.<br />

Dat zijn er 49 meer dan het jaar voordien.<br />

1.638<br />

uren programma<br />

=10u<br />

We hebben niet de ambitie om<br />

zoveel mogelijk uren programma<br />

te realiseren. Dat staat wat haaks<br />

op onze focus om vooral kwalitatief<br />

sterk educatief werk af te leveren.<br />

In <strong>2014</strong> realiseerden we 636 minder<br />

uren dan in 2013. Die daling (-28%)<br />

was te voorspellen door het stopzetten<br />

van de projecten 'Praatpunt'<br />

en ‘Samen Inburgeren’. Voor de<br />

volgende tijd plannen we geen<br />

projecten om die urenproductie op<br />

te drijven. Dat is voor ons immers<br />

nooit een criterium bij de keuze<br />

van activiteiten.<br />

21


Een feest organiseren om je tiende verjaardag te vieren<br />

en op dat feest alleen maar vooruitblikken en niet terugkijken:<br />

dáár houden wij wel van. Met de kin omhoog en<br />

de borst vooruit vol vertrouwen de toekomst in stappen.<br />

That’s the spirit. Er is geen tijd om zelfvoldaan achterom te<br />

kijken, want er staat nog een hoop werk te gebeuren.<br />

Alleen al de manier waarop Vormingplus Kempen zijn<br />

tiende verjaardag vierde, toont het belang aan van deze<br />

gedreven en ambitieuze organisatie, die overal honger<br />

en goesting zaait om van de wereld een betere, eerlijke en<br />

duurzame plek te maken.<br />

22<br />

Kempens zaaigoed<br />

10 jaar Vormingplus


ert de deken<br />

“Of ik geïnteresseerd ben om biologische choco te maken,” vraagt een<br />

dame van de ‘Biohap’ me. Ik deins een meter achteruit.<br />

bert de deken<br />

Het ‘terugblikgedeelte’ bleef tijdens<br />

‘Kempens zaaigoed’ -de naam die het<br />

verjaardagsfeestje van Vormingplus<br />

Kempen had meegekregen- beperkt tot<br />

welgeteld twee zinnen van voorzitter<br />

Gie Van den Eeckhaut: “Ik sta erop<br />

het team van Vormingplus Kempen te<br />

bedanken. Zij hebben de voorbije jaren<br />

fantastisch werk geleverd.” Om meteen<br />

daarna de steven vooruit te wenden:<br />

“We zullen onze rol blijven vervullen<br />

en de vinger aan de pols houden.”<br />

Beleefmarkt<br />

Het verjaardagsfeestje wordt afgetrapt<br />

met een beleefmarkt: een ruimte met<br />

standjes die je niet moet ‘bezoeken’,<br />

maar ‘beleven’. Je moet er niet luisteren<br />

of kijken, maar doen. Een journalist<br />

voelt zich daar al snel ongemakkelijk<br />

bij. Hij is het gewoon om vanop<br />

afstand te observeren. ‘Doen’ zit niet<br />

in zijn DNA. Voor mij persoonlijk geldt<br />

dat nog eens in het kwadraat als het<br />

over koken gaat. “Of ik geïnteresseerd<br />

ben om biologische choco te maken,”<br />

vraagt een dame van de ‘Biohap’ me.<br />

Ik deins een meter achteruit. Ik durf<br />

thuis de keuken zelfs niet in te komen<br />

zonder op voorhand de brandweer<br />

en het Rode Kruis te verwittigen. “Ik<br />

ga passen. Dat is voor iedereen het<br />

beste,” antwoord ik. Vanop afstand zie<br />

ik hoe een mengeling van notenpasta,<br />

cacaopoeder en siroop tot choco wordt<br />

gemixt. “Of ik wil proeven?” Ik pas<br />

opnieuw. Kwestie van beleefd te zijn<br />

en de mensen die de choco gemaakt<br />

hebben voorrang te geven.<br />

“Dag Roel. Heb je zin om mee te spelen<br />

in een film?” De ‘neen’ ligt alweer op<br />

het puntje van mijn tong, maar ik zeg<br />

overtuigend ‘ja’ en word meegetroond<br />

naar een studiohoekje en krijg een<br />

microfoon in mijn handen geduwd.<br />

“Tien centimeter van je mond houden.<br />

Camera loopt. Welke stappen kan de<br />

Kempen in de toekomst nog zetten?<br />

Wat valt er nog te doen?” Ik ben<br />

compleet verrast door de vraag, maar<br />

dat is ongetwijfeld juist de bedoeling.<br />

Ingestudeerde antwoorden zijn saaier<br />

dan spontane. Ik stamel iets over<br />

cultuur -mijn stokpaardje-, duurzaamheid<br />

en groene energie. Terwijl ik zit te<br />

beseffen dat ik niet erg tevreden ben<br />

over het antwoord dat ik nog volop aan<br />

het geven ben, volgt de tweede vraag<br />

al: “Welke rol kan Vormingplus daarin<br />

spelen?” Ik herpak me: “Vormingplus<br />

moet de rol blijven spelen die het<br />

altijd al gespeeld heeft: stimuleren,<br />

adviseren, faciliteren, verbinden, de<br />

juiste mensen met mekaar in contact<br />

brengen. Dat is heel belangrijk.”<br />

Ik word bedankt voor bewezen<br />

diensten en mag me aanmelden bij<br />

een toeristisch bureau, waar ik een<br />

reis kan winnen. In een onbegrijpelijke<br />

taal stelt een vriendelijke vrouw<br />

een reisbrochure voor. Ik begrijp er<br />

letterlijk niet één woord van, maar het<br />

beleefpleinidee indachtig weet ik dat<br />

er een zekere inspanning van mij gevraagd<br />

wordt. Met handen, voeten en<br />

alle talen die ik ken, maak ik duidelijk<br />

dat ik naar Kopenhagen wil. Waarop<br />

opnieuw een compleet onverstaanbare<br />

uitleg volgt. Zelfs met gebaren lukt<br />

het niet en lijken onze talen teveel<br />

van mekaar te verschillen. Ik krijg<br />

een papiertje: “Pech, je hebt geen reis<br />

gewonnen.” Alsof dat ooit de bedoeling<br />

was. De winst is natuurlijk dat ik<br />

geprobeerd heb contact te leggen met<br />

een anderstalige, dat we geprobeerd<br />

hebben mekaar te begrijpen en dat we<br />

met de glimlach afscheid nemen van<br />

mekaar.<br />

23


art van der moeren<br />

Kris Van Exel<br />

24<br />

Contact durven leggen, is<br />

noodzakelijk om iemand<br />

te leren kennen. Cultuur<br />

kan op alle niveaus<br />

mensen samenbrengen.<br />

Jailson Tavares De Pina<br />

'nieuwe' Kempenaar<br />

bert de deken<br />

Tien uitdagingen<br />

Over naar de hoofdorde van de dag.<br />

Tien mensen van diverse pluimage<br />

komen vertellen hoe zij de toekomst<br />

van de Kempen zien en voor welke uitdagingen<br />

de regio staat. Alles kan, alles<br />

mag. De enige voorwaarde die Vormingplus<br />

Kempen stelt, is bondigheid.<br />

Elke spreker krijgt 5 minuten. Geen<br />

seconde meer. De betogen moeten kort<br />

en duidelijk zijn.<br />

Het muzikale duo BLANK opent de<br />

reeks getuigenissen met een lied. De<br />

boodschap in de bijhorende clip valt<br />

niet mis te begrijpen. “Omarm iets of<br />

iemand onbekend.” Het raakt de kern.<br />

Als we allemaal iets minder ‘bange,<br />

blanke man’ zouden zijn, zou de wereld<br />

er heel anders uitzien.<br />

Koen Aerts, historicus en bestuurslid<br />

van burgerbeweging De Koep, legt uit<br />

dat de toekomst in het verleden ligt.<br />

“Ik zeg niet dat vroeger alles beter was<br />

en dat we de klok moeten terugdraaien.<br />

Maar eeuwen geleden waren de<br />

woeste Kempense gronden gemeenschappelijk<br />

bezit. Mensen zagen er<br />

mekaar, legden er contacten en gebruikten<br />

of bewerkten de grond voor<br />

gemeenschappelijke doelen. Dat oude<br />

idee van de zogenaamde ‘commons’<br />

moeten we terug wat meer valoriseren<br />

en promoten. Ik ben positief. Als ik de<br />

opkomst en de stijgende populariteit<br />

van coöperatieven en burgerbewegingen<br />

bekijk, denk ik dat we op de goede<br />

weg zijn.”<br />

De Meerhoutse schepen (cultuur, toerisme,<br />

onderwijs, communicatie…) Jan<br />

Melis raadt iedereen aan om aan time<br />

management te doen en voor zichzelf<br />

na te gaan hoe het zit met de verdeling<br />

slapen, werken en vrije tijd. “Bij<br />

mij was dat niet meer in evenwicht.<br />

Aan vrije tijd kwam ik amper nog toe.<br />

Ik ben mezelf en mijn leven daarom<br />

anders gaan organiseren. Dat kán dus.<br />

Je moet het alleen doen. Nu zijn slapen,<br />

werken en vrije tijd weer juist verdeeld<br />

en in evenwicht: drie keer één derde.”<br />

Zijn betoog werkt. Links en rechts in<br />

de zaal zie ik mensen tellen hoe het in<br />

hun leven gesteld is met de verdeling<br />

van de tijd.


ert de deken<br />

Met Jailson Tavares De Pina betreedt<br />

een ‘nieuwe Kempenaar’ van de<br />

Kaapverdische eilanden het podium.<br />

Hij breekt een lans voor meer contact,<br />

meer cultuur, gelijke kansen op het<br />

werk en degelijk onderwijs. “Contact<br />

durven leggen, is noodzakelijk om iemand<br />

te leren kennen. Cultuur kan op<br />

alle niveaus mensen samenbrengen.<br />

Nieuwe Kempenaren kunnen zich pas<br />

goed integreren als ze een degelijke<br />

job vinden. Ze moeten gelijke kansen<br />

krijgen om werk te vinden. Daar schort<br />

het wel eens aan. Ik eindig met een cliché:<br />

kinderen hebben de toekomst. Als<br />

zij écht deel willen uitmaken van die<br />

toekomst, moeten ook kinderen van<br />

vreemde origine degelijk en kwaliteitsvol<br />

onderwijs krijgen.”<br />

Amateurkunstenaar en ex-vakbondsman<br />

Vic Huysmans stelt een maquette<br />

voor van Laakdal over 200 jaar. “Dit is<br />

nog maar een begin. Het eindpunt is<br />

Laakdal in 3014. Dan zal er heel veel<br />

bert de deken<br />

Ik ben mezelf en mijn leven<br />

daarom anders gaan organiseren.<br />

Nu zijn slapen,<br />

werken en vrije tijd weer<br />

juist verdeeld en in evenwicht:<br />

drie keer één derde.<br />

Jan melis<br />

schepen in Meerhout becijferde zijn leven<br />

met de meetlat<br />

water zijn. En gebouwen van duizend<br />

meter hoog.”<br />

Frans Loots toont een film waarin hij<br />

oproept tot meer verdraagzaamheid.<br />

“Cultuur kan daar een bepalende rol in<br />

spelen. Cultuurcentra moeten inzetten<br />

op projecten voor armen en kansarmen.<br />

Cultuurcentra zijn ideaal om<br />

arm en rijk te verenigen. Naar muziek<br />

luisteren, naar een toneelstuk kijken<br />

of een schilderij bewonderen, kan<br />

mensen samenbrengen, ongeacht hun<br />

achtergrond.”<br />

Kris Eelen, festivalorganisator en manager<br />

van artiesten, gaat nog een stap<br />

verder en pleit voor de oprichting van<br />

een kunstencentrum in de Kempen.<br />

“De Kempen scoort goed op het vlak<br />

van cultuur. Er lopen hier veel creatievelingen<br />

rond, er zijn nergens ter<br />

wereld zoveel festivals op zo’n beperkte<br />

ruimte als in de Kempen en er zijn<br />

voldoende cultuurcentra om artiesten<br />

te laten optreden. Maar een kunstencentrum<br />

dat de nadruk legt op het zelf<br />

creëren en produceren van kunst is er<br />

nog niet. Die stap moeten we nog zetten.<br />

Daar is behoefte aan.”<br />

Dichter-performer Wim Paeshuyse<br />

brengt een ode aan de levenslust<br />

door alles om te draaien wat ouders<br />

verbieden.<br />

Marian Mertens en haar man getuigen<br />

hoe hun leven drastisch is veranderd<br />

sinds ze beiden kozen om 4/5 te<br />

werken. “Oké, je verdient iets minder.<br />

Maar je krijgt veel terug: ontspanning,<br />

tijd voor mekaar, quality time.<br />

Waarom er geen systeem van maken?<br />

We pleiten voor de invoering van een<br />

30-urenwerkweek. Dat zou een massa<br />

banen creëren en iedereen zou meer<br />

levenskwaliteit krijgen.”<br />

Wout Baert viert zijn eigen verjaardagsfeestje:<br />

één jaar Campina Energie.<br />

Hij droomt luidop van een toekomst<br />

waarin alleen nog duurzame energie<br />

wordt gecreëerd en verbruikt. De Kempen<br />

is daar perfect geschikt voor.<br />

voor gelukszoekers<br />

Bart Caron, voorzitter van de commissie<br />

voor cultuur, jeugd, sport en media<br />

in het Vlaams parlement, vat de avond<br />

samen. “De woorden ‘cultuur’ en ‘geluk’<br />

zijn het vaakst gevallen. Ze zijn ook<br />

nauw verwant aan mekaar. Het feit<br />

dat vroeger in de politiek cultuur en<br />

welzijn in dezelfde portefeuille zaten,<br />

zegt genoeg. Cultuur is wat ons onderscheidt<br />

van de dieren. Cultuur maakt<br />

ons tot mens. Onder cultuur versta ik<br />

alles wat wij doen om vorm en inhoud<br />

te geven aan onze leefomgeving.<br />

Cultuur leidt tot geluk. Over cultuur<br />

kan je twee cruciale vragen stellen. De<br />

eerste is: voor wie doen we het? Voor<br />

wie getroosten we ons al die moeite?<br />

Wel , ik zal je zeggen voor wie we het<br />

niet doen: voor de blanke middenklasse.<br />

Die vindt zijn weg naar geluk<br />

wel. Laten we het vooral doen voor<br />

de mensen die graag gelukkig willen<br />

worden, maar die zelf niet tot bij het<br />

geluk geraken. Als we hen dat duwtje<br />

in de rug kunnen geven, lukt het. Voor<br />

hen doen we het. Cultuuraanbieders<br />

moeten zich dus vooral focussen op<br />

die grote groep mensen.”<br />

“De tweede vraag is: hoe moeten we<br />

dat doen? Mijn antwoord is: voortdoen.<br />

Doe wel en zie niet om. Laat je<br />

niet ontmoedigen, zeker niet in deze<br />

barre crisistijden waarvan volgens<br />

mij het einde nog lang niet in zicht<br />

is. Houd moed en doe wat je kan. Blijf<br />

werken aan een betere wereld. Zonder<br />

ophouden. ”<br />

•<br />

Tekst roel sels<br />

25


Bart Caron ove<br />

Werken a<br />

Sociaal-cultureel werk, volksontwikkeling, volksverheffing.<br />

Het klinkt allemaal wat ouderwets,<br />

minstens belegen. We spreken liever over<br />

de commons, over coöperaties, over sociale verbondenheid.<br />

What's in a word? We frissen de vorm op,<br />

maar doen ten gronde hetzelfde als zovele mensen<br />

voor ons: samen vormgeven aan een goed leven.<br />

26<br />

bert de deken<br />

Het vormingswerk heeft zichzelf opnieuw uitgevonden.<br />

Velen van ons hebben er aardig wat aan te danken,<br />

mezelf incluis. Je leert immers niet alles op school, zeker<br />

als het wat minder kennisgericht en wat kritischer<br />

is. Je deelt niet zonder overtuigd te zijn van waarden.<br />

En ja, je bent ervan overtuigd dat alles beter kan, voor<br />

iedereen.<br />

Precies daar staat Vormingplus<br />

Kempen, op<br />

de breuklijn van oud en<br />

nieuw sociaal-cultureel<br />

werk. Ontstaan als een<br />

reactie op het verouderde<br />

patroon, bezield<br />

door nieuwe ideeën<br />

en mogelijkheden. Het doet me persoonlijk heel veel<br />

deugd. Om dat te begrijpen moet je weten dat ik als<br />

kabinetschef van de toenmalige minister van Cultuur<br />

mee heb nagedacht en geschreven aan het nieuwe<br />

decreet, de regelgeving waar de Vormingplussen uit<br />

zijn gesproten.<br />

werken aan de kwaliteit<br />

Van het leven, Door wind<br />

te maken, en tegen de wind<br />

op te roeien.<br />

Zelf geheel en al uit het culturele veld ontsproten, dan<br />

mee gebouwd aan het cultuurbeleid en daarna helemaal<br />

de politiek binnen geduikeld. Dat is heel kort samengevat<br />

mijn traject. Maar nog steeds met de voeten<br />

in de West-Vlaamse klei. Ik geef het toe, ik geloof nog in<br />

de maakbaarheid van de samenleving. Nog steeds.<br />

Of het een goed idee was dat we 10 jaar terug iets als<br />

Vormingplus uitvonden? Ik zou gemakkelijkheidshalve<br />

kunnen concluderen dat het antwoord daarop niet<br />

anders dan 'ja' kan luiden. Dat zou effenaf niet eerlijk<br />

zijn. Ik moet eigenlijk het antwoord niet proberen te<br />

formuleren, dat moeten de duizenden participanten<br />

aan acties en activiteiten van Vormingplus zelf doen.


column bart caron<br />

r 10 jaar Vormingplus<br />

an gelukkig zijn<br />

Zij kunnen dat veel beter beoordelen, nietwaar?<br />

Ik was in december aanwezig op de viering van het<br />

tienjarig bestaan van Vormingplus Kempen. Ik zag<br />

er veel enthousiaste mensen, hoorde tien bezielende<br />

verhalen, merkte zoveel engagement, en kon niet rond<br />

de wil om in Kempens zaaigoed te investeren, knikte<br />

instemmend dat muziek deuren opent, dat we de kloof<br />

tussen rijk en arm ook door cultuur moeten slechten,<br />

dat we creatief talent moeten koesteren, dat 30 uur<br />

per week werken een zegen is, dat poëzie zoveel troost<br />

biedt, maar dat we niet mogen vergeten te leven. Een<br />

collectie wereldverbeteraars bij elkaar? Of naïevelingen<br />

die geloven in die maakbaarheid?<br />

Of het een goed idee was de vormingssector tien jaar<br />

geleden grondig, en met zachte dwang, te hervormen?<br />

Meestal is het voorgebakken antwoord negatief. Iets<br />

wat uit Vlaamse leem gegroeid is, is de facto goed. Dat<br />

de overheid daar met haar pollen maar vanaf blijft. En<br />

toch was de operatie meer dan koosjer, denk ik nog<br />

steeds. Het veld van vormingsinstellingen bestond uit<br />

een lappendeken van (piep)kleine initiatieven, soms<br />

nog verzuild, soms concurrenten van elkaar – en dat<br />

met overheidsgeld – en gesubsidieerd per cursusuur.<br />

Cursusboeren van de oude stempel. Die werkten voor<br />

organisaties die hen inhuurden tegen een mooie betaling,<br />

die programma's boden voor vooral een blanke<br />

middenklasse, vaak toch. Je had betere voorbeelden,<br />

zelfs in de Kempen. Uitzonderingen bevestigen de<br />

regel, ik weet het.<br />

Wat dachten we? Als we nu eens een hervorming doorvoerden<br />

die de versnippering wegwerkte, de opdrachten<br />

verruimde, de financiering niet afhankelijk maakte<br />

van cursusuren, samenwerking met tal van organisaties<br />

stimuleerde. Maar vooral, en ik zeg het nogmaals,<br />

'vooral' een ongelimiteerde inhoudelijke vrijheid van<br />

handelen mogelijk maakte voor de Vormingplussen.<br />

Nee, niet de overheid moet opleggen wat ze moeten<br />

doen. Het zijn vaklui? Dan kunnen ze dat zelf, samen<br />

met hun omgeving, hun mensen, bewoners en groepen.<br />

Vanuit een zeer breed concept van wat 'vorming'<br />

zou kunnen zijn. Zou dat niet leiden tot een nieuwe<br />

dynamiek en veel inspiratie? In het decreet heette het<br />

nog 'Volkshogeschool', een pluralistische organisatie<br />

die tot doel heeft het organiseren, structureren en<br />

coördineren van het niet-formele educatieve aanbod<br />

in een regio. Ze heeft naast een culturele en gemeenschapsvormende<br />

functie, in hoofdzaak een educatieve<br />

functie.<br />

Ik herhaal het ook nog even: de overheid blijft in de<br />

goede culturele traditie 'op afstand'. Ze bemoeit zich<br />

niet met inhoudelijke keuzes van de vormingsinstelling.<br />

Ja, dat kan nog. Zo zie je in Vlaanderen een prachtig<br />

lappendeken van Vormingplussen, met een werking<br />

die vastklikt op de kenmerken van hun regio, allemaal<br />

verschillend, maar prikkelend en uitdagend.<br />

Er mag van mij een wetenschappelijk onderbouwde<br />

evaluatie komen van de effecten van dit beleid. Na tien<br />

jaar mag dat zeker. Maar ik heb zo'n studie niet nodig<br />

om te weten of de toenmalige hervorming gelukt is. De<br />

meeste Kempenaren ook niet, denk ik.<br />

Vormingplus werkt aan gelukkig zijn, aan de kwaliteit<br />

van het leven. Door wind te maken, en tegen de wind<br />

op te roeien.<br />

Daarvoor alleen is het al de moeite waard.<br />

Bart Caron is Vlaams volksvertegenwoordiger<br />

De 13 Vormingpluscentra waren<br />

in <strong>2014</strong> tien jaar aan de slag. Op<br />

10 oktober vond er in het Vlaams<br />

Parlement een feestmoment plaats.<br />

We stonden even stil bij de realisaties<br />

van het voorbije decennium en<br />

blikten vooruit.<br />

In ons arrondissement trakteerden<br />

we onze partners op een voorstelling<br />

van een MOOOV-film en in<br />

december stond onze open Algemene<br />

Vergadering in het teken van<br />

de verjaardag. Het slotwoord was<br />

voor Bart Caron, voorzitter van de<br />

commissie Cultuur van het Vlaams<br />

parlement.<br />

27<br />

Thomas More/flickr


Tijgers<br />

aan de<br />

haard<br />

Actrice Inge Paulussen is sinds kort terug<br />

te vinden in enkele Vlaamse huiskamers<br />

met haar monoloog ‘Tijgers aan de haard’.<br />

Daarmee wil ze jonge vrouwen bewust maken van<br />

de verschillen tussen mannen en vrouwen.<br />

Wat blijkt? Er zijn meer verschillen dan we aanvankelijk<br />

dachten.<br />

28


v.l.n.r. Tinne Rombouts (burgemeester Hoogstraten), Servais Verherstraeten (staatssecretaris),<br />

Geert Bourgeois (Vlaams minister van Inburgering ) en Hamid Riffi (voorzitter Prisma vzw )<br />

29


30<br />

Tijgers aan de haard<br />

Jonge vrouwen liggen blijkbaar<br />

niet langer wakker van vrouwenemancipatie,<br />

dacht het Platform<br />

Vrouwenkracht Kempen.<br />

Dit project wil hen daarover aan<br />

het praten krijgen. Hoe staan<br />

zij tegenover de genderthema’s?<br />

En waar liggen zij wakker van?<br />

De gesprekken vinden plaats in<br />

kleine groep, bij de deelnemers<br />

thuis en worden ingeleid met<br />

een korte theatermonoloog van<br />

actrice Inge Paulussen.<br />

Voor Vormingplus Kempen is het<br />

ook een experiment met kamertheater<br />

als nieuwe werkvorm.<br />

Het Platform Vrouwenkracht van<br />

Vormingplus Kempen ging op zoek<br />

naar groepjes jonge vrouwen om zo te<br />

onderzoeken hoe het zit met de (on)<br />

gelijkheid tussen mannen en vrouwen.<br />

Vanavond is het de beurt aan het<br />

groepje vriendinnen van de Geelse<br />

organisatie Indimaj Vrouwen.<br />

Die Marokkaanse vrouwenvereniging<br />

engageert zich om het samenleven<br />

in diversiteit te stimuleren door het<br />

organiseren van activiteiten en door<br />

ook zelf deel te nemen aan Geelse<br />

activiteiten.<br />

De 27-jarige Elhasbia en haar moeder<br />

Hafida (45) ontvangen met typische<br />

Marokkaanse gastvrijheid hun<br />

vriendinnen. De tafel vol met zelfgemaakte<br />

lekkernijen, de geur van verse<br />

muntthee die ons tegemoet komt en<br />

tientallen kaarsen die de woonkamer<br />

in een warme en knusse ruimte veranderen.<br />

De vrouwen zijn klaar voor een<br />

avondje emancipatie.<br />

Onze stereotypen<br />

‘Ik stond dit weekend te strijken toen<br />

mijn zoon ineens zei dat hij zo blij was<br />

een jongen te zijn. Ik vroeg hem verbaasd<br />

waarom en zijn antwoord was<br />

duidelijk: omdat ik nooit ga moeten<br />

strijken!’ Inge zet met haar ‘Tijgers<br />

aan de haard’ meteen de toon. De start<br />

van haar monoloog legt meteen een<br />

belangrijk knelpunt bloot: er wordt in<br />

ons land nogal in stereotypen gedacht.


clip Inge Paulussen,<br />

De aanwezige dames, stuk voor stuk<br />

geëmancipeerd, zetten zich schrap<br />

voor het vervolg. ‘In België mogen<br />

vrouwen gaan stemmen sinds 1948.<br />

Dat is nog maar 67 jaar, de leeftijd van<br />

mijn mama. Uit cijfers blijkt dat er nog<br />

grote verschillen zijn tussen mannen<br />

en vrouwen. Kijk bijvoorbeeld maar<br />

naar poetsproducten, die altijd op<br />

vrouwen gericht zijn. Vrouwen hebben<br />

last van kalkaanslag, vrouwen willen<br />

hun was terug wit krijgen,…De enige<br />

man die we in de reclame tegenkomen,<br />

is Mr. Proper, maar die heb ik<br />

in het echt nog nooit gezien hoor’,<br />

vertelt Inge verder. ‘De verschillen<br />

tussen mannen en vrouwen zijn vooral<br />

opvallend op de werkvloer. Vrouwen<br />

verdienen tien procent minder dan<br />

mannen en de meeste parttimers zijn<br />

vrouwen. Nadat er kinderen geboren<br />

zijn, kiezen de meeste koppels ervoor<br />

dat de vrouw maar minder moet gaan<br />

werken aangezien zij toch minder<br />

verdient.’ Inge Paulussen vraagt zich<br />

in haar monoloog af wat we daaraan<br />

kunnen doen. Willen we er überhaupt<br />

iets aan doen?<br />

'Multitasken<br />

kunnen ze niet'<br />

‘Bij ons thuis bijvoorbeeld doe ik<br />

de afwas en droogt mijn man af. Ik<br />

ben daar natuurlijk heel blij mee, al<br />

vergeet mijn man wel dat ik eerder de<br />

boodschappen al gedaan heb, het eten<br />

klaargemaakt heb, de tafel klaargezet<br />

heb,…Maar kom, onze mannen doen<br />

hun best en we zien hen graag. Multitasken<br />

zit hen echter nog niet zo goed<br />

in de vingers als bij ons.’<br />

Zijn wij wel zo vrij dan we zelf denken?<br />

Of blijven we tijgers aan de haard?<br />

Het zet de aanwezige vrouwen aan het<br />

denken. ‘We mogen gaan stemmen en<br />

gaan werken, maar thuis wacht er ons<br />

ook heel wat werk. Vroeger moesten<br />

we alleen zorgen dat ons huishouden<br />

draaide, nu moeten we ook nog geld<br />

verdienen. En hoewel we minder<br />

verdienen, dragen we evenveel bij in<br />

de gemeenschappelijke pot. Een tijdje<br />

geleden had ik het heel druk en moest<br />

ik het huishouden uit handen geven<br />

aan mijn man. Handig zou je denken,<br />

maar het uitleggen alleen al nam veel<br />

te veel tijd in beslag. Soms kan ik er<br />

zelfs van wakker liggen ’s nachts. Ik<br />

heb zelfs stress over het plannen van<br />

vakanties. Het is tegenwoordig heel<br />

normaal geworden om het vliegtuig te<br />

nemen voor een citytrip; het is alsof we<br />

gewoon de trein nemen. Zijn wij misschien<br />

te verwend?’<br />

Pijnpunten<br />

ontbloot<br />

‘Tijgers aan de haard’ legt enkele tere<br />

pijnpunten bloot. Hoe beïnvloedt<br />

reclame en beeldvorming onze manier<br />

van denken? Betekent luxe meteen ook<br />

meer geluk? En hoe zit het met onze<br />

tijdsindeling en onze financiën? Om<br />

nog maar te zwijgen over de duidelijke<br />

loonkloof die er nog steeds is tussen<br />

mannen en vrouwen. Hoog tijd dus<br />

om onze vrouwen zelf aan het woord<br />

te laten.<br />

Aan de hand van twee gekozen thema’s,<br />

in dit geval opvoeding van de kinderen<br />

en financiën, komt er een debat<br />

op gang, een debat dat duidelijk maakt<br />

dat deze Marokkaanse vrouwen blijven<br />

streven naar gelijkheid. Er wordt eerst<br />

gesproken over de verschillen tussen<br />

jongens en meisjes. Zijn meisjes zorgzamer<br />

dan jongens? Moeten meisjes<br />

als kind meer in het huishouden doen<br />

dan jongens (en zijn de mannen het later<br />

bijgevolg niet gewoon om de vrouw<br />

des huizes te helpen?).<br />

"Vroeger moesten we er alleen<br />

maar voor zorgen dat ons huishouden<br />

draaide, nu moeten we<br />

ook nog geld verdienen."<br />

31


'Veel vrouwen wille<br />

maar ze kunnen ne<br />

omdat ze geen kind<br />

den.'<br />

www.stes.be<br />

32<br />

Jongen als babysit?<br />

We hervallen vlug in stereotypen: dat<br />

is iets voor een meisje, dat is iets voor<br />

een jongen. Maar doen we dit ook bewust?<br />

‘We denken soms dat een meisje<br />

bepaalde dingen beter kan dan een<br />

jongen, bijvoorbeeld babysitten. Mijn<br />

directrice vertelde onlang dat ze een<br />

babysit had geregeld voor haar kindje.<br />

Ineens stond er een jongen voor de<br />

deur. Haar eerste reactie was of ze<br />

het wel betrouwde om haar kindje bij<br />

een jongen te laten’, vertelt Elhasbia<br />

(27). De 28-jarige Yuska pikt hierop in.<br />

‘Mijn broer van zestien gaat wel altijd<br />

babysitten, maar dan op het kindje van<br />

zijn bazen. Ze kenden hem natuurlijk<br />

al wel. Dat speelt ook een rol denk ik.<br />

Ik vind niet dat er bepaalde taken zijn<br />

die meisjes beter kunnen dan jongens.<br />

Mijn broers doen in het huishouden<br />

evenveel als ikzelf.’ De aanwezige vrouwen<br />

benadrukken dat het heel veel<br />

afhangt van de opvoeding. ‘Als je als<br />

ouder geen onderscheid maakt tussen<br />

een zoon en een dochter, is de zoon<br />

het later gewoon om de vrouw mee te<br />

helpen in het huishouden en zo moet<br />

het ook maar.’ De twee getrouwde<br />

vrouwen uit de groep maken duidelijk<br />

dat de man moet mee helpen. ‘Mijn<br />

man kookt soms, maar ruimt nooit<br />

op. Heel de keuken staat dan vol met<br />

producten. Op een keer heb ik alles<br />

gewoon in de vuilnisbak<br />

gegooid. Hij heeft dus<br />

snel geleerd dat hij moet<br />

opruimen’, zegt Hafida<br />

(45) lachend. Dit kan op<br />

veel bijval rekenen. ‘Mijn<br />

dochter wilde nooit haar<br />

schoenen op de juiste<br />

plaats zetten. Op een gegeven moment<br />

vond ik maar liefst vijf paar schoenen<br />

onder de tafel. Ik heb alle schoenen<br />

uit het balkon naar beneden gegooid.<br />

Vanaf nu staan de schoenen altijd op<br />

hun plaats’, aldus Fatika (36).<br />

De verwachtingen<br />

Een van de grootste ergernissen van<br />

deze Tijgers is het verwachtingspatroon<br />

van de maatschappij. ‘Als vrouw<br />

is het moeilijk. Je moet de perfecte<br />

mama zijn, een perfect huishouden<br />

draaiende houden en ook nog eens een<br />

mooie carrière kunnen maken. Van<br />

een man wordt alleen verwacht dat hij<br />

carrière maakt, maar voor ons is het<br />

veel moeilijker om aan alle verwachtingen<br />

te voldoen’, vertelt Elhasbia verder.<br />

‘Meer vrouwen dan mannen kiezen<br />

ervoor om deeltijds te gaan werken<br />

als er kinderen zijn. Waarom? De man<br />

kan toch ook deeltijds gaan werken<br />

Zijn wij wel zo vrij dan<br />

we zelf denken?<br />

Of blijven we tijgers aan<br />

de haard?<br />

ACTRICE INGE PAULUSSEN<br />

om voor de kinderen te zorgen? Het<br />

algemeen beeld hier rond moet echt<br />

wel veranderen.’ Een tweede ergernis<br />

die naar boven komt tijdens het debat,<br />

is dat het grootste deel van het huishouden<br />

nog op de schouders van de<br />

vrouwen terecht komt, hoewel de mannen<br />

duidelijk wel hun best doen om te<br />

helpen. Soms zien ze het gewoon niet.<br />

Vooral als er kinderen zijn, wordt<br />

nogal snel teruggevallen in het klassieke<br />

rollenpatroon.<br />

Creatief zijn om<br />

rond te komen<br />

Ook tijdens het tweede thema, financiën,<br />

wordt er hevig gedebatteerd. Alle<br />

dames voelen de financiële crisis en<br />

geven toe dat het moeilijk is om als<br />

www.stes.be


n wel werken,<br />

rgens terecht<br />

eropvang vin-<br />

vrouw en als jongere een job te vinden,<br />

vooral als je kinderen hebt. ‘Ik ben<br />

gescheiden en het is moeilijk om als<br />

alleenstaande rond te komen. Je hebt al<br />

gemakkelijk een 1.000 euro aan vaste<br />

kosten per maand. Je moet creatief zijn<br />

om rond te komen en alle beetjes moet<br />

je tellen’, geeft Fatika (36) toe. ‘Vooral<br />

met jonge kinderen is het moeilijk.<br />

Veel vrouwen willen wel werken, maar<br />

ze kunnen nergens terecht omdat ze<br />

geen opvang vinden voor de kinderen.<br />

Er is een netwerk nodig waarop<br />

deze vrouwen kunnen terugvallen.’<br />

Yasmina (22) kaart de hoge werkloosheid<br />

bij jongeren aan. ‘Zelfs jongeren<br />

met een hoger diploma vinden geen<br />

werk. Sommigen gaan zelfs onder hun<br />

niveau werken om toch maar bezig<br />

te zijn. Voor heel wat jongeren is het<br />

frustrerend om geen werk te vinden.<br />

Ze voelen zich mislukt in het leven.’<br />

Een vrouw die minder verdient dan<br />

haar man, moet ook minder bijdragen<br />

in de gemeenschappelijke pot. Dat vinden<br />

deze vrouwen alleszins. ‘Er is niemand<br />

die het eerlijk zou vinden dat wij<br />

vrouwen evenveel moeten bijdragen,<br />

ook al verdienen we minder’, reageert<br />

Yuska (28). ‘Islamitisch gezien is de<br />

man verplicht om ons te onderhouden.<br />

Al is het misschien niet eerlijk als de<br />

vrouw veel meer zou verdienen dan<br />

de man. Als we dan toch streven naar<br />

gelijkheid, dan moet het gaan over<br />

gelijkheid op alle vlakken.’<br />

Inge Paulussen stelt dat de verschillen<br />

tussen mannen en vrouwen terug<br />

zouden gaan tot de prehistorie. ‘Sorry,<br />

maar dat is toch al heel lang geleden.<br />

Voor mij blijft het de moeite om te<br />

streven naar gelijkheid’, aldus Paulussen.<br />

De vrouwen geven haar volmondig<br />

gelijk.<br />

•<br />

Tekst wendy luyks<br />

Link<br />

Meer over het succes van het project<br />

vind je in de feestbrochure die we in<br />

september uitbrachten:<br />

http://goo.gl/fC6OWy<br />

33


Iedereen op de foto na de uitreiking van de Oscar-attesten<br />

Minderhedenforum en Vormingplus Kempen<br />

sluiten ‘Changemakers’ af<br />

bekroond voor moed<br />

en doorzetting<br />

34<br />

Onze samenleving verandert zienderogen van kleur. Die diversiteit kan je niet<br />

langer wegdenken. Maar mensen van een andere afkomst vinden niet altijd de<br />

weg naar die plekken waar beslissingen worden genomen.<br />

De gemeenteraad, bijvoorbeeld, of zelfs maar naar oudercomités, cultuur- of<br />

sportraden. Het Changemakersproject van het Minderhedenforum<br />

wou daar verandering in brengen.


kristofvanaccom.be<br />

Tal van socioculturele organisaties,<br />

zoals Vormingplus, sprongen op de<br />

kar. Zowel in heel Vlaanderen als in de<br />

Kempen, waar we de uitreiking van<br />

de Oscars - een onderscheiding voor<br />

mensen die deelnamen aan het project-<br />

bijwoonden, was ‘Changemakers’<br />

een groot succes.<br />

Changemakers was een traject dat drie<br />

jaar liep, maar dat eind <strong>2014</strong> werd afgesloten<br />

met een feestelijke Oscaruitreiking<br />

her er der in het land.<br />

We trokken in het Turnhoutse cultuurhuis<br />

de Warande naar die plechtigheid,<br />

die bijgewoond werd door een ferme<br />

delegatie van het stadsbestuur: burgemeester<br />

Eric Vos (T.I.M.), schepen<br />

voor gelijkekansenbeleid Peter Segers<br />

(sp.a) en schepen voor socioculturele<br />

vorming en (volwassenen)onderwijs<br />

Marc Boogers (Groen).<br />

Mooi, een stadsbestuur dat het belang<br />

van een goede integratie erkent en dat<br />

ook toont.<br />

Praten én luisteren<br />

Burgemeester Vos onderstreepte dat.<br />

“Als stadsbestuur ijveren wij voor een<br />

warme samenleving, waar iedereen in<br />

harmonie met de anderen kan leven.<br />

We kunnen daar veel impulsen voor<br />

geven, maar uiteindelijk zijn het de<br />

bewoners zelf die het moeten doen.<br />

In een stad als Turnhout is dat niet<br />

altijd even gemakkelijk. Als ik de getallen<br />

even mag afronden:we wonen er<br />

met 42.000 mensen van wie 36.000<br />

Belgen. In totaal zijn er 125 verschillende<br />

nationaliteiten in Turnhout. Om<br />

harmonieus te kunnen samenleven,<br />

moet je in de eerste plaats kunnen<br />

communiceren zodat je mekaar kunt<br />

begrijpen, in alle betekenissen van het<br />

woord. Taal is vaak een grote barrière.<br />

Nederlands spreken is de eerste, en<br />

wellicht meteen ook de moeilijkste<br />

stap naar integratie. Pas als je de taal<br />

spreekt, kan je opkomen voor jezelf en<br />

voor je lotgenoten. Ik besef dat daar<br />

moed voor nodig is, en doorzettingsvermogen.<br />

Daarom bewonder ik de<br />

mensen die het project ‘Changemakers’<br />

hebben doorlopen en als gevolg<br />

daarvan vandaag een Oscar overhandigd<br />

krijgen. Zij bewijzen dat ze echte<br />

‘changemakers’ zijn: mensen die een<br />

mondje willen meepraten, die geïnteresseerd<br />

zijn in onze maatschappij, die<br />

inspraak willen, die willen participeren<br />

en die ideeën willen aanreiken om situaties<br />

te veranderen en te verbeteren.<br />

Het stadsbestuur is trots op hen.”<br />

Geen ivoren toren<br />

kristofvanaccom.be<br />

Ik weet dat het frustrerend<br />

kan zijn je stem te<br />

laten horen, want soms wil<br />

niemand luisteren. Laat dat<br />

je echter nooit ontmoedigen.<br />

Want de keren dat<br />

er wél geluisterd wordt,<br />

maken het de moeite waard.<br />

wouter verstraete<br />

projectcoördinator Changemakers<br />

Vlaanderen<br />

kristofvanaccom.be<br />

Deze mensen bewijzen dat<br />

ze echte ‘changemakers’<br />

zijn: mensen die een mondje<br />

willen meepraten en die<br />

ideeën willen aanreiken om<br />

situaties te veranderen en<br />

te verbeteren. Het stadsbestuur<br />

is trots op hen.<br />

eric vos<br />

burgemeester Turnhout<br />

De burgemeester ging nog een stap<br />

verder. “Maar integratie is een verhaal<br />

met twee kanten. Dat nieuwe Belgen<br />

de taal moeten leren, is één zaak. Maar<br />

dan verwachten we van diegenen die<br />

hier geboren en getogen zijn natuurlijk<br />

wel dat ze openstaan voor wat<br />

de mensen met een vreemde origine<br />

zeggen. Om te communiceren moet<br />

je immers met twee zijn. Als de ene<br />

de inspanning wil doen om te praten,<br />

moet de andere bereid zijn om te<br />

luisteren. Dan alleen werkt het en<br />

komen we tot een mooi resultaat. Dat<br />

wordt niet altijd voldoende benadrukt.<br />

Het is dus minstens even belangrijk<br />

dat wijzelf, en ik bedoel niet alleen het<br />

stadsbestuur maar de hele bevolking,<br />

er ons voortdurend van bewust zijn<br />

hoe belangrijk het is naar anderen te<br />

luisteren. Er zijn plaatsen in deze stad<br />

waar op dat vlak al veel inspanningen<br />

geleverd zijn. '<br />

35


v.l.n.r. Martine Coppieters (Vormingplus), changemaker Anna Cupani, Simona Bartošová (Minderhedenforum) en changemaker Mohammed Ali<br />

36<br />

'Ik denk bijvoorbeeld aan de bibliotheek<br />

en aan de Mondiale Raad. Maar<br />

ik wil de ‘changemakers’ ook wijzen<br />

op initiatieven die misschien minder<br />

goed gekend zijn. Ze kunnen bijvoorbeeld<br />

lid worden van burgerbewegingen.<br />

Die laten regelmatig hun stem horen.<br />

Ze geven regelmatig signalen en<br />

boodschappen aan het stadsbestuur.<br />

We vinden dat erg waardevol. Maar<br />

je kan ook nog een stap verdergaan.<br />

Vergeet niet dat je zelf ook contact kan<br />

opnemen met het stadsbestuur. Wij<br />

staan daarvoor open. Wij zitten niet in<br />

een ivoren toren.”<br />

1.200 changemakers<br />

Wouter Verstraete is de projectcoördinator<br />

van Changemakers in Vlaanderen.<br />

“De bedoeling van dit project<br />

was de stem van etnisch culturele<br />

minderheden sterker te laten klinken<br />

op plaatsen waar de samenleving<br />

vormgegeven wordt, zoals bijvoorbeeld<br />

in wijkverenigingen of adviesraden. ”<br />

“In totaal hebben 1.200 mensen deelgenomen<br />

aan het project. Het waren<br />

zowel studenten als werknemers, ouderen<br />

als jongeren, migranten van de<br />

eerste, tweede en derde generatie. De<br />

groep was bijzonder verscheiden. Het<br />

enige gemeenschappelijke gegeven<br />

was de migratieachtergrond die ze allemaal<br />

hebben. En natuurlijk de wil die<br />

ze hadden om dingen te veranderen.<br />

Er is wat dat betreft immers nog veel<br />

werk te verrichten. In onze maatschappij<br />

vallen nog steeds te veel mensen uit<br />

de boot. Te veel stemmen worden niet<br />

gehoord. Mekaar willen begrijpen, is<br />

de beste manier om de samenleving te<br />

verbeteren. Want we kunnen allemaal<br />

van mekaar leren. De changemakers<br />

beseffen dat. ”<br />

Soms frustrerend<br />

Opvallend is dat een vrij groot percentage<br />

van de changemakers ervoor<br />

kiest om zijn stem permanent te<br />

laten horen. Wouter Verstraete: “Daar<br />

zijn we trots op. Het is op zich al een<br />

prestatie om deel te nemen aan een<br />

activiteit van Changemakers. Zoals<br />

reeds gezegd, is daar moed en doorzettingsvermogen<br />

voor nodig. Maar 168<br />

changemakers hebben ervoor gekozen<br />

om hun stem permanent te laten<br />

horen. 168 mensen zijn effectief gaan<br />

zetelen in de ene of andere adviesraad,<br />

waar ze op regelmatige tijdstippen en<br />

op structurele basis hun stem kunnen<br />

laten horen.”<br />

Wouter Verstraete stak de aanwezige<br />

changemakers tot slot nog een hart<br />

onder de riem. “Dit project eindigt<br />

nu, maar dat wil niet zeggen dat je de<br />

vaardigheden die je hebt geleerd niet<br />

kan blijven toepassen. Blijf ze gebruiken.<br />

Ik weet dat het frustrerend kan<br />

zijn je stem te laten horen, want soms<br />

wil niemand luisteren. Daar moet je<br />

tegen vechten. Laat dat je nooit ontmoedigen.<br />

Want de keren dat er wél<br />

geluisterd wordt, maken het de moeite<br />

waard. Dank dus voor jullie inzet. En<br />

geef nooit op.”


kristofvanaccom.be<br />

Kempens succes<br />

Na Wouter Verstraete nam zijn collega<br />

bij het Minderhedenforum, Simona<br />

Bartošová, het woord. Zij was de lokale<br />

projectmedewerker voor Changemakers<br />

in de regio Kempen en Antwerpen.<br />

Ze toonde het regionale succes<br />

van het project aan.<br />

“In de Kempen alleen namen 40<br />

personen minstens één keer deel aan<br />

een activiteit. Er werden 50 activiteiten<br />

georganiseerd. We werkten rond<br />

verschillende thema’s: verkiezingen,<br />

discriminatie, onderwijs, sociale media,<br />

sociale vaardigheden, buurtwerk<br />

en het belang van maatschappelijke<br />

participatie en beleidsparticipatie. De<br />

methodiek verschilde. Soms organiseerden<br />

we lezingen, soms debatten,<br />

soms nodigden we gastsprekers uit,<br />

dan weer kozen we voor de formule<br />

van workshops en af en toe namen we<br />

ook deel aan activiteiten van bevriende<br />

organisaties. Op al die plaatsen hebben<br />

changemakers hun stem laten horen.<br />

Dat gebeurde ook in de Mondiale Raad<br />

in Turnhout, in de Cultuurraad in Geel,<br />

in de Derdewereldraad in Westerlo en<br />

op het IROJ (Intersectoraal Regionaal<br />

Overleg Jeugdhulp).”<br />

kristofvanaccom.be<br />

Verrijkende<br />

ervaring<br />

Na het officiële gedeelte nodigde<br />

Simona Bartošová de aanwezige<br />

burgemeester en schepenen uit voor<br />

‘le moment suprême’: de uitreiking<br />

van de Oscarattesten. Een twintigtal<br />

changemakers namen hun attest<br />

persoonlijk in ontvangst. Nieuwsgierig<br />

als we zijn, vroegen we twee van hen<br />

om een reactie.<br />

Mohammed Ali uit Irak: “Ik ben inderdaad<br />

een naamgenoot van de legendarische<br />

bokser,” zegt hij. “Ik woon nu<br />

vier jaar in Turnhout.” Ik complimenteer<br />

hem met zijn zéér goed Nederlands.<br />

“Zowat het eerste wat ik deed als<br />

ik hier aankwam, was me inschrijven<br />

voor een cursus Nederlands. Daar heb<br />

ik nog geen moment spijt van gehad.<br />

Het heeft me geholpen bij alles: in de<br />

eerste plaats bij het vinden van een job.<br />

Toen ik hoorde van ‘Changemakers’<br />

schreef ik me in voor een project rond<br />

stadswerking en stadsstructuur. Zo<br />

leerde ik hoe de zaken hier in mekaar<br />

steken en hoe alles georganiseerd is. Ik<br />

vind dat belangrijk. Je stem laten horen,<br />

heeft immers pas echt effect als je<br />

ze in het juiste gezelschap of de juiste<br />

organisatie kunt laten horen. Dat weet<br />

ik nu. En als ik het nodig heb, kan ik<br />

IIk ben een passante. zelfs al weet ik dat mijn verblijf<br />

hier slechts tijdelijk is, dan nog wilde<br />

ik mijn gastland zo goed mogelijk kennen...<br />

"Je stem laten horen, heeft pas<br />

echt effect als je ze in het juiste<br />

gezelschap of de juiste organisatie<br />

kunt laten horen."<br />

er gebruik van maken. Ik nam aan een<br />

aantal activiteiten van Changemakers<br />

deel, maar juist omdat ik een job heb,<br />

was het niet altijd gemakkelijk om me<br />

vrij te maken. Toch was het een verrijkende<br />

ervaring.”<br />

Thuisvoelen<br />

Zo denkt ook Anna Cupani uit Italië<br />

erover. “Ik ben een passante. Ik heb al<br />

op verschillende plaatsen gestudeerd,<br />

gewerkt en gewoond. Ik werk samen<br />

met de universiteit van Londen en via<br />

een Europees project ben ik nu voor<br />

een paar jaar in Turnhout. Maar zelfs<br />

al weet ik dat mijn verblijf hier slechts<br />

tijdelijk is, dan nog wilde ik mijn gastland<br />

zo goed mogelijk kennen. Ik wilde<br />

vooral een beter inzicht krijgen in de<br />

ingewikkelde staatsstructuur die België<br />

heeft en hoe de verkiezingen hier<br />

worden georganiseerd. Het was een<br />

erg boeiende tijd en de verkiezingen<br />

waren net een hot item. Want toen ik<br />

hier aankwam, was er geen regering”.<br />

Ook Anna spreekt verbluffend goed<br />

Nederlands. “Dat is nodig. Doordat<br />

ik veel reis is mijn Engels behoorlijk<br />

goed. Maar goed Engels spreken, is<br />

nog altijd niet genoeg om de cultuur in<br />

Vlaanderen te kunnen doorgronden.<br />

Daarvoor moet je Nederlands spreken.<br />

Pas als je begrijpt waar je buren het<br />

over hebben, waar mensen op de radio<br />

en tv over praten, wat je collega’s op<br />

het werk vertellen… kan je ten volle<br />

meegenieten van wat een samenleving<br />

te bieden heeft. Changemakers heeft<br />

daar ook toe bijgedragen. Je kan je<br />

pas echt ergens thuisvoelen als je de<br />

wereld begrijpt waarin je je 24 uur per<br />

dag en 7 dagen per week beweegt.” •<br />

Tekst roel sels<br />

37<br />

Anna Cupani<br />

(Italië)


"Het blijft een fantastisch gegeven dat<br />

Vormingplus zo'n mooie kansen aanbiedt<br />

om een voordracht te kunnen organiseren<br />

aan een betaalbare prijs."<br />

bie<br />

Markant Kasterlee<br />

Inspiratie voor verenigingen<br />

Last minut<br />

Elke maand biedt Vormingplus een aantal activiteiten,<br />

workshops en lezingen aan die Kempense verenigingen goedkoop kunnen boeken.<br />

Is de maand voorbij, pakken we uit met een nieuw viertal.<br />

De formule kent succes. Wie je in <strong>2014</strong> zo al bij ons goedkoper kon boeken:<br />

38<br />

Achter de schermen van het Belgische<br />

koningshuis | Brigitte Balfoort • Als je<br />

genezen bent … | Marie-Paule Meert •<br />

Blijf bij mij | Rika Ponnet • Brazilië |<br />

Lieven Verstraete • China | Ng Sauw<br />

Tjhoi • De eenzame uitvaart | Maarten<br />

Ingels • De rekening van de verzuiling<br />

voor de zorg | Mieke Vogels •<br />

De verkiezingen verklaard | prof. Kris<br />

Deschouwer • Ebola | prof. Marc Van<br />

Ranst • Europa: regio's worden krachtiger<br />

| Ton van Lierop • Euthanasie:<br />

wat en hoe | PNAT • Expo ’14-’18,<br />

dit is onze geschiedenis! • Gezonde<br />

Fairtradekeuken | Sigurya • Groot<br />

worden doen ze vanzelf | VCOK • Het<br />

besloten hof | Monika Triest • Het<br />

gevaar van de verspreiding van kernwapens<br />

en nucleair terrorisme | prof.<br />

Tom Sauer • Hoe mobiliteit ons (on)<br />

gelukkig maakt | Kris Peeters • Jouw<br />

stem in Europa | Ryckevelde • Kermis!<br />

| Eddie Niesten • Kieskeurig | VCOK<br />

• Knelpunten en uitdagingen voor het<br />

onderwijs in Vlaanderen | Mieke Vanhecke<br />

• Mammobox | Logo Kempen<br />

• Mensenrechten anno <strong>2014</strong> | Payoke<br />

• Kruitvat Oekraïne | prof. David<br />

Crieckemans • Regionale bieren in<br />

de kijker | Johan Vermesen • Schoon<br />

genoeg. Beeldvorming van vrouwen in<br />

de media | prof. Magda Michielsen •<br />

Spuug in het sprookjesbos | An Olaerts<br />

• Superdiversiteit | Dirk Geldof •<br />

Syrië, de eindeloze strijd | Ludo De<br />

Brabander • Te Gek | Annick Ruyts •<br />

Trappist: Het bier en de monniken | Jef<br />

Van den Steen • Van string tot string<br />

| Erna Siebens • Vlaanderen, Brussel,<br />

Wallonië: een ménage à trois | Guido<br />

Fonteyn • Vrouwen helpen vrouwen<br />

- Congo | Kris Smet • Vrouwen in de<br />

Groote Oorlog | Martine Kouwenhoven<br />

• Vrouwke Datje | Chris Lenaerts<br />

• Waarom mijn schoonmoeder zot<br />

is… van de koers | Rik Vanwalleghem<br />

• Wereldoorlog I | prof. Luc De Vos •<br />

Wereldoorlog I: De draadversperring |<br />

prof. Alex Vanneste • Zelforganisaties<br />

in Vlaanderen | Bert Anciaux


an olaerts<br />

foto annelievandendael.com<br />

es<br />

over<br />

An Olaerts<br />

(Spuug in het<br />

sprookjesbos)<br />

"Er was veel variatie in de<br />

lezing (opbouw en verloop)<br />

en de humor van An<br />

Olaerts is gewoon subliem!<br />

(...)<br />

Een avond vol humor, niet<br />

platvloers maar op een<br />

niveau dat toch verstaanbaar<br />

is voor een breed<br />

publiek."<br />

Els<br />

Bibliotheek Herselt<br />

39


Last minutes<br />

bert de deken<br />

bert de deken<br />

streetwrkcom / flickr<br />

Diane De Keyser<br />

Nieuwe meesters,<br />

magere tijden<br />

Het verhaal was zeer<br />

boeiend. De spreekster<br />

vertelt zeer vlot, gaat in<br />

op de vragen van de deelnemers.<br />

Het was echt de<br />

moeite en iedereen was erg<br />

tevreden over het geheel.<br />

Jan Balliauw<br />

Back in the USSR<br />

Gedegen lezing met beelden<br />

geluidmateriaal.<br />

Voldoet aan de journalistieke<br />

verwachtingen.<br />

Geeft een heel goede synthese<br />

over wat er gaande<br />

is in Rusland. Neemt uitgebreid<br />

ruimte voor vragen.<br />

Bernadette<br />

Femma Vorselaar<br />

May<br />

Bibliotheek Merksplas<br />

40<br />

Thibault Gregoire<br />

David Crieckemans<br />

Kruitvat Oekraïne<br />

David Criekemans wist de<br />

toch vrij omvangrijke materie<br />

op een manier te brengen<br />

waarbij de aandacht<br />

van de toehoorders tot<br />

het einde toe 100% bleef.<br />

Marc<br />

Landelijke Gilde Herenthout<br />

Dergelijke activiteit zouden<br />

we uit onszelf niet<br />

organiseren. Wij vinden<br />

het fijn om uit een mooi<br />

geselecteerd aanbod een<br />

spreker te kunnen kiezen<br />

die ons aanspreekt<br />

en waarvan we op voorhand<br />

weten hoeveel ons<br />

dat gaat kosten. De administratieve<br />

afhandeling<br />

verloopt zeer vlot.<br />

Johan<br />

KWB Geel Punt<br />

wikipedia<br />

Alex Vanneste<br />

De draadversperring<br />

De professor gaf op een enthousiaste<br />

manier een verhelderende<br />

uitleg over de elektrische draad<br />

langs de grens tussen Nederland<br />

en België tijdens de eerste Wereldoorlog.


[toon] / flickr<br />

Jef Van den Steen<br />

Trappist: het bier en<br />

de monniken!<br />

Alle deelnemers waren<br />

unaniem: een schitterende<br />

lezing, inhoudelijk zeer<br />

sterk en afgewisseld met<br />

ludieke intermezzo's, een<br />

zeer verzorgde proeverij<br />

van drie halve trappisten.<br />

Echt een plezier<br />

om met vormingplus<br />

samen te werken!<br />

Jef<br />

Gezinsbond Herentals -<br />

Davidsfonds Herentals<br />

hij kon zijn publiek werkelijk<br />

boeien en hij gaf veel interessante<br />

details. Ook de vragen van de<br />

deelnemers werden goed behandeld.<br />

Werkelijk zeer onderhoudend!<br />

Jan<br />

Willemsfonds Oud-Turnhout/Turnhout<br />

Annick Ruyts<br />

Te Gek<br />

facebookpagina Annick ruyts<br />

Weet de aandacht van het<br />

publiek goed vast te houden,<br />

zeer toegankelijk,<br />

bleef ook na de activiteit<br />

lang met het publiek<br />

praten. Legt alles uit op<br />

een voor iedereen verstaanbare<br />

manier. Heldere<br />

uitleg, goede leidraad.<br />

Ida<br />

Bibliotheek Dessel<br />

sigurya.be<br />

website brigitte<br />

Brigitte Balfoort<br />

Achter de schermen<br />

van het Belgische<br />

koningshuis<br />

Het was een 'onderhoudende'<br />

uiteenzetting<br />

waarover nog lang werd<br />

nagekaart. We organiseerden<br />

deze activiteit om onze<br />

bezoekers een aangename<br />

namiddag te laten beleven<br />

en dat is gelukt. Het<br />

onderwerp sprak zowel<br />

voor- als tegenstanders<br />

van het koningshuis aan.<br />

Het enthousiasme van mevr.<br />

Balfoort werkte aanstekelijk.<br />

Ze kan vertellen uit<br />

persoonlijke ervaringen<br />

en dat voel je in de uiteenzetting.<br />

De 'sappige' verhalen<br />

werden gesmaakt.<br />

Isabelle<br />

Lokaal Dienstencentrum Huis Driane<br />

Herenthout<br />

Een zeer boeiende en deskundige<br />

uiteenzetting, aangevuld met<br />

mooi beeldmateriaal en voldoende<br />

ruimte voor interactie.<br />

De lokale toets was zeker een<br />

extra pluspunt voor deze lezing.<br />

Leen<br />

Bibliotheek Beerse<br />

Sigurya<br />

Gezonde Fairtradekeuken<br />

De avond was een succes, er was een heel goede sfeer, interessante<br />

recepten, alles was heel goed georganiseerd<br />

en de inhoud en uitwerking sloten perfect aan bij onze<br />

werking. Een heel geslaagde avond.<br />

Lut<br />

Gemeente Balen<br />

41


v.l.n.r. Jan Jacobs (De Schakel), Brigitte Dankers (opgeleide ervaringsdeskundige) en Viviane Cornelissen (OCMW Beerse)<br />

kristofvanaccom.be<br />

de vrije tijd van<br />

Mia's<br />

Mensen in armoede (ja, vandaar de Mia's) nemen weinig deel aan vrije tijd- en<br />

cultuuractiviteiten. Dit heeft te maken met een gebrek aan middelen, maar vaker nog<br />

met een gebrek aan ‘kennen’: wat kan je allemaal in je vrije tijd doen?<br />

Wat doe ik in een cultuurcentrum? Wat kan ik van een bezoek aan<br />

een toneelvoorstelling verwachten?<br />

42<br />

'In het verleden werkten<br />

we al samen met Vormingplus.<br />

Wij kozen voor hen als<br />

professionele partner om<br />

hun ervaring in het samenwerken<br />

met sociale organisaties<br />

en projectenbegeleiding.'<br />

Jan jabobs<br />

Welzijnsschakel Beerse<br />

Welzijnsschakel De Schakel uit Beerse<br />

werkte daarom het project ‘Mia’s schakelen<br />

naar vrije tijd’ uit. De Welzijnsschakel<br />

wou eerst een ruime bevraging<br />

bij de doelgroep houden. Daarbij verleende<br />

Vormingplus Kempen advies.<br />

Bemiddelaars<br />

Jan Jacobs: 'Eén van de gevolgen van<br />

armoede is dat mensen uitgesloten<br />

worden. Daardoor kunnen ze niet<br />

(langer) deelnemen aan het sociale leven<br />

en vereenzamen ze. Onze Schakel<br />

tracht daar iets aan te doen en onderzoekt<br />

nu, samen met professionele<br />

organisaties zoals Vormingplus, waar<br />

de moeilijkheden liggen. Waar liggen<br />

voor hen de drempels? Wat maakt het<br />

voor Mia's zo moeilijk om deel te nemen<br />

aan het toch wel rijke aanbod van<br />

cultuur, sport en ontspanning? Als ze<br />

daaraan zouden kunnen deelnemen,<br />

zou dat heel wat kunnen bijdragen aan<br />

hun levenskwaliteit. Daar zijn we van<br />

overtuigd!'<br />

'Wij willen bij ons project ook lokale<br />

beleidsmakers betrekken, zodat op<br />

alle niveaus de juiste acties kunnen<br />

ondernomen worden.'<br />

Jolien Hermans (Vormingplus): ‘Later<br />

in het proces zullen we de opleiding<br />

verzorgen van vrijetijdsbemiddelaars.<br />

Daarvoor zoeken we mensen uit de<br />

groep. Eens opgeleid, verwachten we<br />

dat die huiskamergesprekken kunnen<br />

voeren bij andere Mia’s over het<br />

cultuuraanbod in Beerse en wat ze zo<br />

kunnen beleven.’<br />

•<br />

bart van der moeren


hoogstraten<br />

10<br />

activiteiten<br />

buiten de regio<br />

of bovenlokaal<br />

60<br />

(10%)<br />

het cijfer<br />

Mooi gespreid<br />

merksplas<br />

rijkevorsel<br />

1 7<br />

turnhout<br />

vorselaar<br />

12<br />

grobbendonk<br />

2<br />

herenthout<br />

4<br />

beerse<br />

vosselaar<br />

18<br />

lille<br />

2<br />

herentals<br />

31<br />

hulshout<br />

6<br />

olen<br />

5<br />

westerlo<br />

7<br />

herselt<br />

9<br />

baarlehertog<br />

2<br />

156<br />

kasterlee<br />

15<br />

oudturnhout<br />

17<br />

geel<br />

84<br />

ravels<br />

1<br />

laakdal<br />

13<br />

arendonk<br />

79<br />

retie<br />

1<br />

meerhout<br />

1<br />

dessel<br />

4<br />

mol<br />

45<br />

Traditiegetrouw vindt het grootste gedeelte van de<br />

activiteiten plaats in de centrumsteden Turnhout, Geel,<br />

Mol en Herentals. Die trekken wat makkelijker projecten<br />

aan: de professionele omkadering is er groter en er<br />

zijn meer organisaties waarmee we kunnen samenwerken.<br />

In <strong>2014</strong> is de verhouding tussen de centrumsteden<br />

en de andere gemeenten nagenoeg gelijk: 52% van de<br />

activiteiten vond plaats in de centrumsteden. In 2013<br />

bedroeg dit nog 59%, in 2012 zelfs 61%.<br />

balen<br />

22<br />

Het wegvallen van het project Praatpunt,<br />

met activiteiten in Geel, Herentals, Mol en<br />

Turnhout is hier niet vreemd aan. Belangrijker<br />

is echter dat de nieuwe projecten<br />

die in de plaats kwamen, vaak bewust in<br />

landelijkere gemeenten opgezet werden<br />

om de regionale spreiding te verbeteren.<br />

We denken hierbij aan projecten in<br />

Arendonk (Generaties voor elkaar) en<br />

Balen (de actie Gefikst@home). Jammer<br />

genoeg ontbreken de middelen<br />

om in elke gemeente dit soort van<br />

activiteiten op te zetten. Maar via de<br />

acties en losse activiteiten lukt het<br />

ons toch om in zowat elke gemeente<br />

van het arrondissement activiteiten te<br />

laten plaatsvinden.<br />

26<br />

gemeenten<br />

van de 27<br />

in het Turnhoutse arrondissement<br />

werden bereikt<br />

43


Cultuur<br />

van de stilte<br />

in de Merode<br />

bart van der moeren<br />

HERENTALS –Tijdens het laatste weekend van oktober<br />

werd in plattelandsproject de Merode de ‘Cultuur van<br />

de stilte’ gevierd. Vormingplus Kempen stond mee in<br />

voor de coördinatie van het omvangrijke feestweekend,<br />

dat plaatsvond in negen gemeenten, verspreid over drie<br />

provincies. We spraken met Goele Vercammen van de<br />

VLM (Vlaamse Landmaatschappij) over het hoe en waarom<br />

van het project.<br />

De Vlaamse Landmaatschappij coördineert<br />

de ontwikkeling van plattelandsproject<br />

de Merode. Zo raakte Goele<br />

Vercammen in 2012 betrokken bij het<br />

evenement ‘cultuur van de stilte’.<br />

“We hadden een projectoproep gelanceerd.<br />

We vroegen instanties om<br />

erfgoedevenementen in te dienen die<br />

zouden kunnen plaatsvinden in de<br />

Merode. Vormingplus tekende daarop<br />

in met ‘cultuur van de stilte’. Wij waren<br />

meteen overtuigd van de vele mogelijkheden<br />

die dat idee bood, en van<br />

de toepasbaarheid in de regio. Stilte<br />

is immers een van de kernwaarden<br />

van het de Merodegebied. Het is een<br />

troef die deze regio kan uitspelen om<br />

zichzelf op toeristisch vlak op de kaart<br />

te zetten.”<br />

lappendeken<br />

De Merode is een gebied dat niet, of<br />

hoogstens gedeeltelijk, begrensd wordt<br />

door gemeente- of provinciegrenzen.<br />

Behalve gemeentegrenzen bakenen<br />

ook stedelijke en economische structuren<br />

zoals de E313 en verbindingswegen<br />

tussen Diest en Aarschot of Diest en<br />

Beringen het gebied af. de Merode<br />

vormt op die manier een aaneensluitend<br />

geheel dat zich uitstrekt over<br />

negen gemeenten en drie provincies.<br />

De grondgebieden van Geel, Westerlo,<br />

Laakdal, Hulshout, Herselt, Tessenderlo,<br />

Aarschot, Scherpenheuvel-<br />

Zichem en Diest worden gedeeltelijk<br />

of volledig bestreken, wat maakt dat<br />

de provincies Antwerpen, Limburg en<br />

Vlaams-Brabant betrokken partij zijn.<br />

CULTUUR VAN DE STILTE<br />

zondag 26 oktober <strong>2014</strong> - www.cultuurvandestilte.be<br />

In Geel deden meer dan 500 jaar geleden de Gasthuiszusters<br />

Augustinessen hun intrede in Geel. Ze droegen orde en stilte hoog<br />

in het vaandel. Tijdens ‘Cultuur van de stilte’ konden deelnemers<br />

daar alles over vernemen. Aan de gegidste rondleiding in het<br />

museum werd optioneel een stilteontbijt gekoppeld, net zoals de<br />

zusters dat hielden.<br />

45


“Laat ons de stilte koesteren,<br />

want in deze hectische tijd is<br />

daar blijkbaar geen plaats meer<br />

voor”<br />

Paul Hermans<br />

46<br />

Goele Vercammen: “Het is een regio<br />

met een sterke identiteit. Je vindt er<br />

een grotendeels gaaf gebleven authentiek<br />

landschap terug met veel bossen,<br />

riviervalleien en natuurgebieden. Er is<br />

in dit gevarieerde landschap opvallend<br />

veel onroerend erfgoed aanwezig.<br />

Denk maar aan de abdijen van Tongerlo<br />

en Averbode, de refugehuizen, de<br />

kastelen, de pastoriewoningen, de talloze<br />

kerkjes en kapelletjes, de basiliek<br />

van Scherpenheuvel, maar ook aan de<br />

typisch Kempense langgevelboerderijen.<br />

Er is geen decor denkbaar waar een<br />

project als ‘Cultuur van de stilte’ nog<br />

beter tot zijn recht zou kunnen komen<br />

dan in de Merode.”<br />

Uur teruggedraaid<br />

Cultuur van de stilte is de jaarlijkse<br />

sensibiliseringscampagne rond de<br />

waarde van stilte, rust en ruimte, van<br />

Waerbeke vzw.<br />

Op de laatste zondag van oktober – als<br />

in heel Europa, bij de overgang van<br />

herfst naar winter, de kloktijd één<br />

uur stilstaat – promoot Waerbeke<br />

vzw haar landelijke stiltedag. Tal van<br />

initiatieven rond de waarde van stilte,<br />

rust en ruimte in onze steeds drukkere<br />

samenleving worden dan georganiseerd.<br />

‘Cultuur van de stilte’ gaat over<br />

kwaliteit van aandacht, over eenvoud,<br />

wijsheid en humor en benadrukt de<br />

kracht van verwondering, concentratie<br />

en betrokkenheid. Deze campagne<br />

'cultuur van de stilte' is een initiatief<br />

dat inmiddels ook in Nederland navolging<br />

kreeg.<br />

Op zondag 26 oktober vond de vierde<br />

editie plaats en ook Vormingplus Kempen<br />

sloot zich aan bij dit initiatief.<br />

Samenwerking<br />

Goele: “De cultuurbeleidscoördinatoren<br />

van de betrokken gemeenten werden<br />

gevraagd en bereid gevonden om<br />

in het kader van ‘Cultuur van de stilte’<br />

activiteiten uit te werken en logistiek<br />

mee te ondersteunen. Dat resulteerde<br />

in acht activiteiten, die allemaal gratis<br />

toegankelijk waren.”<br />

Greep uit de korf<br />

Zo kon je bijvoorbeeld intuïtief<br />

schilderen in het poortgebouw aan de<br />

uitgeverij Averbode. Je kon er ontdekken<br />

hoe plezierig en ontspannend het<br />

kan zijn om te schilderen in een stille<br />

omgeving. ‘Stil’ hoeft niet noodzakelijk<br />

geluidloos te betekenen. Want ook<br />

-zachte- muziek kan een inspiratiebron<br />

zijn om creatief aan de slag te<br />

gaan.<br />

In Hulshout worden er al generaties<br />

lang straffe verhalen, sagen en legendes<br />

doorverteld. De verhalen gaan<br />

over leven en dood, over boerderijen<br />

en kastelen, over heksen en spoken.<br />

Tijdens ‘Cultuur van de stilte’ werden<br />

de verhalen verteld in intieme kring.<br />

In Herselt stelde schilderes en schrijfster<br />

Anne-Marie Hooyberghs haar<br />

atelier en haar schrijfruimte open voor<br />

twintig bezoekers en antwoordde twee<br />

uur lang op alle vragen. Ze laat zich<br />

inspireren door de natuur van het de<br />

Merodegebied. Rust en ruimte zijn<br />

haar voornaamste energiebronnen.<br />

Er was ook een erfgoedwandeling met<br />

muzikale en literaire rustmomenten<br />

in Westerlo. De 3,3 kilometerlange<br />

tocht werd af en toe onderbroken voor<br />

muziek van gelegenheidstrio ‘Het vol<br />

geleeg’ of voor een gedicht van Westelaar<br />

Frans Smets. Daar trokken 30<br />

deelnemers mee op.<br />

Met een gemiddelde bezettings- of<br />

deelnamegraad van meer dan 90% was<br />

de Cultuur van de stilte editie <strong>2014</strong><br />

een groot succes.<br />

De partners<br />

‘Cultuur van de stilte’ kwam tot stand<br />

dankzij veel helpende handen en is een<br />

toonbeeld van goede samenwerking<br />

over sectoren, gemeenten en provincies<br />

heen.<br />

Aan de editie van <strong>2014</strong> werkten mee:<br />

de gemeenten Geel, Herselt, Hulshout,<br />

Laakdal, Scherpenheuvel-Zichem,<br />

Tessenderlo, Westerlo, cultuurdienst<br />

Hulshout, cultuurraad Westerlo,<br />

Abdij van Averbode, Altijd Geslaagd<br />

Noord-Hageland, Looise dorpsdichter<br />

<strong>2014</strong>-2015 (Luce Rutten), Natuurpunt


Educatie, vzw OVOK (ouders van overleden<br />

kinderen), Regionaal Landschap<br />

Noord-Hageland, VLM, Vormingplus<br />

Oost-Brabant, Vormingplus Kempen,<br />

Waerbeke vzw, Werkgroep Ecologie<br />

Tessenderlo (W.E.T. – Bosmuseum).<br />

De activiteiten werden financieel<br />

ondersteund door het Europese Interreg<br />

IVV project Rural Alliances en het<br />

plattelandsproject de Merode.<br />

Tekst roel sels<br />

frans vangenechten<br />

47


STerio klinkt unisono:<br />

Stiltebeleving<br />

volop in de aandacht<br />

STeRio: een groep professionelen, beleidsmakers en andere stiltezoekers die ijveren voor een<br />

kwaliteitsvolle leefomgeving.<br />

Jef Sleeckx (l.) en Kris Van Elsen (r.)<br />

bart van der moeren<br />

48


Nooit eerder was er zoveel belangstelling voor het stiltegebied<br />

Landschap De Liereman in Oud-Turnhout. Vorig<br />

jaar vonden maar liefst 130.000 bezoekers de weg naar het<br />

prachtige heidelandschap en genoten er in stille eenvoud.<br />

Die groeiende interesse vormt meteen een nieuwe uitdaging:<br />

hoe de stiltekwaliteit bewaren ondanks deze massale<br />

aandacht? Stof tot nadenken voor wie met stilte, rust en<br />

ruimte aan de slag is.<br />

kristofvanaccom.be<br />

STeRio staat voor Stilte en Rust interdisciplinaire<br />

overleggroep. Zij volgt in<br />

opdracht van minister Schauvliege,<br />

eveneens bevoegd voor plattelandsbeleid,<br />

het advies op over ‘Stilte & rust als<br />

collectieve waarde’ (2011) binnen het<br />

Interbestuurlijk Plattelandsoverleg.<br />

Samen met de Vlaamse Landmaatschappij<br />

(VLM) zet Waerbeke vzw, voor<br />

twee jaar mee haar schouders onder<br />

dit traject. Hiermee willen zij lokale<br />

en bovenlokale initiatieven rond stilte<br />

en rust in Vlaanderen stimuleren en<br />

begeleiden. Ook Vormingplus Kempen<br />

maakt deel uit van deze overleggroep.<br />

Vanuit haar opgebouwde expertise als<br />

regionale trekker van het stilteverhaal<br />

in de Kempen, brengt ze advies uit.<br />

Dit jaar werden er drie stiltepraktijken<br />

in binnen- en buitenland bezocht.<br />

Oud-Turnhout met Landschap De<br />

Liereman was de laatste in de rij.<br />

op zoek naar een<br />

omschrijving<br />

Gedreven door werk, ambitie of passie<br />

zitten onze agenda’s propvol. Een druk<br />

leven wordt in veel gevallen vergezeld<br />

van geluid of soms zelfs veel lawaai.<br />

Echte stilte is in onze samenleving<br />

een zeldzaam goed., zelfs in de eens<br />

zo ‘Stille Kempen’, een regio die haar<br />

naam dankt aan deze bijzondere<br />

eigenschap. In 2012 telde het Vlaamse<br />

gewest 470 inwoners per vierkante<br />

kilometer. Daarmee zijn we één van<br />

de dichtst bevolkte regio’s ter wereld.<br />

Vlaanderen ligt vol asfalt, heeft op elke<br />

straathoek een omsloten KMO-zone<br />

en houdt van knallende<br />

feestjes. Geluid en<br />

lawaai zijn alomtegenwoordig<br />

in onze (gedigitaliseerde)<br />

maatschappij,<br />

zelfs zonder<br />

dat we erom vragen.<br />

Ze zijn haast niet meer<br />

weg te denken. Het<br />

is dan ook praktisch<br />

onmogelijk stilte correct te omschrijven.<br />

Wanneer is het stil? Bij het lezen<br />

van deze tekst of het genieten van een<br />

schilderij verleg je je aandacht misschien<br />

zo dat geluiden tijdelijk naar<br />

de achtergrond verdwijnen, maar ze<br />

blijven aanwezig. Als stilte zo’n relatief<br />

begrip is, hoe weten we dan wanneer<br />

we echte stilte ervaren? En wanneer<br />

kunnen we dan van een stiltegebied<br />

spreken?<br />

Op de bijeenkomsten van STeRio werken<br />

specialisten en gedreven vrijwilligers<br />

met verschillende achtergronden<br />

rond stilte, rust en ruimte. De groep<br />

bestaat uit professionelen, beleidsmakers<br />

en andere stiltezoekers die ijveren<br />

voor een kwaliteitsvolle leefomgeving.<br />

Want stilte en rust zijn onontbeerlijk<br />

voor onze leefkwaliteit. Dat blijkt uit<br />

verscheidene studies uit binnen- en<br />

buitenland.<br />

Ik kan er mijn batterijen<br />

opnieuw opladen, dankzij<br />

de rust die het landschap<br />

uitstraalt<br />

leo van miert, schepen Oud-turnhout<br />

Dat zal niemand verrassen. Na het<br />

geronk van de snelweg, het geratel van<br />

een betonmolen of het gejengel op de<br />

radio kan een uurtje stilte deugd doen.<br />

Iedereen ervaart graag wel eens even<br />

stilte om de gedachten op een rij te<br />

zetten, om te bezinnen of gewoon om<br />

alleen te zijn. ’Politiek kan veeleisend<br />

zijn. Je moet flexibel zijn in je agenda<br />

en heel wat werk leveren buiten de<br />

reguliere werkuren om. Een uurtje<br />

wandelen in stiltegebied De Liereman<br />

in mijn eigen gemeente is voor mij een<br />

verademing. Ik kan daar mijn batterijen<br />

opnieuw opladen, dankzij de rust<br />

49


50<br />

die het landschap uitstraalt’, vertelt<br />

Leo Van Miert, schepen van Ruimtelijke<br />

Ordening in Oud-Turnhout, deelnemer<br />

van STeRio en stuwende kracht<br />

achter het stilteplatform in de regio.<br />

kansen voor<br />

nieuwe initiatieven<br />

De groep van stiltezoekers probeert<br />

op allerlei manieren het beleid te<br />

overtuigen om nieuwe initiatieven een<br />

kans te geven. Een aantal aanwezigen<br />

op de STeRio-bijeenkomst stond bijvoorbeeld<br />

aan de wieg van de aanvraag<br />

voor het kwaliteitslabel ‘Stiltegebied’.<br />

Een waardemeter voor een domein om<br />

zich als stil en rustig te omschrijven. In<br />

de stille Kempen behaalde Landschap<br />

De Liereman met zijn purperen hei<br />

in 2011 drie sterren op het stiltelabel.<br />

Een zwerm verdwaalde meeuwen<br />

verpestte toen de perfecte score. Op<br />

de dag van de meting waren de dieren<br />

hoorbaar aanwezig, al maken ze geen<br />

deel uit van de natuurlijke geluiden<br />

Sirka Lüdtke (Vlaamse Landmaatschappij): 'De vrijwaring van die omgevingskwaliteit is één van<br />

onze doelstellingen. Het aantal bezoekers rechtvaardigt de investeringen.’<br />

op de Kempense heide. Verder scoorde<br />

De Liereman op alle onderdelen het<br />

hoogste aantal punten.<br />

De opmerkelijke stilte is één van de<br />

vele troeven van het natuurgebied<br />

waarvoor duizenden natuurliefhebbers<br />

en wandelaars graag naar<br />

Oud-Turnhout afzakken. Het aantal<br />

bezoekers is de laatste jaren exponentieel<br />

gestegen. In 2000 telden observatoren<br />

nog zo’n 15.000 bezoekers<br />

per jaar. Nadat in 2002<br />

het bezoekerscentrum<br />

werd gerealiseerd, is<br />

dat aantal alleen maar<br />

blijven stijgen tot<br />

vorig jaar een record<br />

van 130.000 bezoekers<br />

werd opgetekend. De<br />

stijgende interesse<br />

beschouwt STeRio als<br />

het duidelijkste signaal voor de nood<br />

aan stilte- en rustbeleving. Al komt<br />

niet elke Lieremanbezoeker uitsluitend<br />

voor de stilte, het blijft één van de<br />

'Het gebied moet makkelijk<br />

bereikbaar zijn voor<br />

de recreatieve bezoeker<br />

en de lokale bevolking'<br />

sirka lüdtke, VLM<br />

belangrijkste eigenschappen van een<br />

landschap. ’Ik heb tijdens mijn wandeling<br />

hier genoten van het afwisselende<br />

landschap en de enorme biodiversiteit<br />

die aanwezig is’, zegt Sirka Lüdtke van<br />

de Vlaamse Landmaatschappij. ‘De<br />

vrijwaring van die omgevingskwaliteit<br />

is één van de doelstellingen van<br />

de Vlaamse Landmaatschappij. Het<br />

gebied moet makkelijk bereikbaar zijn<br />

voor de recreatieve bezoeker en de lokale<br />

bevolking. In deze gebieden moeten<br />

we blijven investeren. Bovendien<br />

rechtvaardigt het aantal bezoekers de<br />

investeringen.’


kristofvanaccom.be<br />

Natuurbeheer, dat niet altijd uitsluitend<br />

met vrijwilligers kan worden opgelost,<br />

kost handenvol geld. Overheden<br />

investeren wel in het regionale natuurgebied,<br />

maar willen ook concrete resultaten.<br />

130.000 bezoekers op jaarbasis is<br />

dan mooi, een pluim voor alle vrijwilligers<br />

die regelmatig tijd en energie<br />

investeren in het landschap. Maar die<br />

medaille heeft ook een keerzijde. Stiltegebied<br />

Landschap De Liereman zou<br />

wel eens ten onder kunnen gaan aan<br />

zijn eigen succes als het bezoekersaantal<br />

blijft groeien. Want meer mensen<br />

brengen meer kans op lawaaihinder<br />

met zich mee en dus minder stilte. Met<br />

dat fragiele evenwicht tussen populariteit<br />

en rust jongleren de stiltezoekers<br />

van STeRio. Zij willen stiltegebieden zo<br />

veel mogelijk delen en tegelijk hopen<br />

ze de rust niet teveel te verstoren.<br />

‘Daarom moeten we nadenken over<br />

de recreatieve invulling die we aan het<br />

domein geven’, mijmert Sirka Lüdtke.<br />

‘Gaan we een mountainbikeroute of<br />

een looppad aanleggen? Plaatsen we<br />

bewegwijzering voor een extra wandelroute,<br />

enzovoort. We mogen niemand<br />

de toegang ontzeggen, maar tegelijk<br />

moeten we het gebruik wel sturen.’<br />

Uit de naad<br />

gegroeid<br />

Stiltegebied De Liereman wordt dan<br />

ook stilaan te klein. Om het gebied<br />

verder te ontlasten van het toenemend<br />

aantal bezoekers, wordt op<br />

alle beleidsniveaus gedacht aan een<br />

verruiming voor stiltebeleving. De<br />

eerste gesprekken hierover met de<br />

buurgemeenten Ravels en Arendonk<br />

zijn al achter de rug. ‘De 850 hectare<br />

Staatsbossen in Ravels worden slechts<br />

van De Liereman gescheiden door het<br />

kanaal Dessel-Schoten’, weet Jef Van de<br />

Pol, schepen in Ravels. ‘We zouden op<br />

termijn graag een wandel- en fietsbrug<br />

bouwen om de twee gebieden met<br />

elkaar te verbinden. Later kunnen we<br />

misschien ook dromen van een eigen<br />

bezoekerscentrum aan de centrale<br />

ingang van de Staatsbossen...’ Ook<br />

beleidsmakers en natuurliefhebbers<br />

uit andere buurgemeenten hebben<br />

hun interesse voor een uitbreiding van<br />

het stiltegebied al laten blijken, temeer<br />

omdat natuur en stilte niet stoppen<br />

aan de gemeentegrenzen.<br />

Interesse als<br />

aangrijpingspunt<br />

Niet alleen Oud-Turnhout, Ravels of<br />

Arendonk zijn geïnteresseerd in een<br />

rustpunt in hun gemeente. Bij de<br />

Vlaamse overheid loopt momenteel<br />

nog een aanvraag vanuit de werking<br />

in Wortel-kolonie en ook andere<br />

gebieden in de provincies Antwerpen<br />

en Limburg zijn geïnteresseerd.<br />

Toch blijft de STeRio-groep aandacht<br />

vragen voor een kwaliteitsvolle omgang<br />

met stilte, rust en ruimte, want<br />

die interesse is belangrijk om een<br />

mentaliteitsverandering bij het brede<br />

publiek teweeg te brengen. Eén van de<br />

bestaansredenen van de sociaal-culturele<br />

beweging Waerbeke, genoemd<br />

naar het kleinste dorp in het hart van<br />

het allereerste stiltegebied van Vlaanderen,<br />

Dender-Mark. vzw Waerbeke<br />

wil de kwaliteiten stilte, rust en ruimte<br />

in de samenleving bevorderen. ‘Wij<br />

'Wij zoeken naar creatieve manieren<br />

om iedereen ervan bewust te maken<br />

hoe belangrijk stilte- en rustbeleving<br />

is voor het leven van alledag'<br />

joris capenberghs, waerbeke<br />

bart van der moeren<br />

51


Het idee lijkt al volop te leven. De bezoekersaantallen<br />

en de vele vragen die<br />

in het bezoekerscentrum binnenkokristofvanaccom.be<br />

zoeken naar creatieve manieren om<br />

deze waarden aan anderen kenbaar<br />

te maken, want de kunst is iedereen<br />

ervan bewust te maken hoe belangrijk<br />

stilte- en rustbeleving is voor het leven<br />

van alledag’, aldus Joris Capenberghs,<br />

stafmedewerker bij vzw Waerbeke.<br />

knuffelaars<br />

Hilde Van Look, departementshoofd<br />

Leefmilieu Provincie<br />

Antwerpen: ‘Het label stiltegebied is een<br />

mooie waardemeter voor een landschap, maar<br />

verbetering is altijd mogelijk.'<br />

men, liegen er niet om. Mensen vragen<br />

zelfs of het mogelijk is om bomen te<br />

knuffelen of hangmatten te hangen<br />

in het natuurdomein, iets wat volgens<br />

sommige leden van STeRio moet<br />

kunnen. Al zal het natuurdomein niet<br />

op heide mogen overschakelen als er<br />

binnenkort 130.000 boomknuffelaars<br />

opdagen. Het idee is dan misschien<br />

wat lachwekkend, maar de achterliggende<br />

boodschap is voor elke stiltezoeker<br />

kristalhelder.<br />

Genieten van het stiltegebied kan en<br />

mag voor iedereen een andere invulling<br />

krijgen, de mogelijkheden daartoe<br />

moeten er zijn.<br />

Daarin krijgen de lokale bestuursorganen<br />

steun van de provincie. Financieel<br />

stimuleert zij initiatieven van onderop,<br />

zodat het stiltegebied ook volgende<br />

generaties kan begeesteren. ‘Het label<br />

stiltegebied is een mooie waardemeter<br />

voor een landschap, maar verbetering<br />

is altijd mogelijk. En hoe maak je iets<br />

stiller? Dat is meestal gekoppeld aan<br />

het in standhouden van streekeigen<br />

natuur- en landschapskenmerken.<br />

Wij zijn als provincie hier niet meteen<br />

zelf actief, maar stimuleren anderen<br />

graag bij de uitwerking van hun<br />

projecten’, bevestigt Hilde Van Look,<br />

departementshoofd Leefmilieu bij de<br />

Provincie Antwerpen.<br />

ideeën zat<br />

De verdere uitbouw van het stilteproject<br />

mag dan goed voorbereid en<br />

onderbouwd zijn, het initiatief moet<br />

nog altijd komen van de stiltezoekers<br />

zelf, van de vrijwilligers en bewoners<br />

uit de omgeving die regelmatig de rust<br />

van De Liereman opzoeken. Het zijn<br />

zij die in 2002 hun schouders onder<br />

het bezoekerscentrum zetten, waarna<br />

de massale toeloop begon. Bij de<br />

vrijwilligers van Natuurpunt ontstond<br />

ook het idee voor een uitkijktoren. Het<br />

is de lokale gemeenschap geweest die<br />

het idee voor een speelbos opperde.<br />

En het zijn opnieuw vrijwilligers die<br />

zich jaar in jaar uit inzetten voor de<br />

vrijwaring en de ontwikkeling van<br />

stilte, rust en ruimte in het gebied. Een<br />

stilte waarmee nog veel mogelijk is en<br />

waarvoor nog tal van initiatieven op til<br />

staan. Zoals het ‘stiltehuis’, een concept<br />

dat in Nederland intussen al ingang<br />

vond. Dat is een ruimte waar mensen<br />

terecht kunnen om tot innerlijke rust<br />

te komen. Ze worden daarbij begeleid<br />

en dienen zich aan een aantal regels te<br />

houden, zodat er een omgeving ontstaat<br />

waar eenvoud en kwaliteitsvolle<br />

aandacht vanzelfsprekend zijn. Het<br />

inleveren van allerlei communicatiemedia<br />

– zoals gsm, iPad of smartphone<br />

– is bijvoorbeeld één van die voorwaarden.<br />

Vandaag heet dat: ‘digital detox’!<br />

52


kristofvanaccom.be<br />

kristofvanaccom.be<br />

Uitdagingen blijven<br />

groot<br />

Naast het stiltehuis bestaan nog tal<br />

van ideeën rond stilte- en rustbeleving.<br />

In Oud-Turnhout maar ook elders in<br />

Vlaanderen, waar stilte nog van nature<br />

aanwezig is en mensen warm lopen<br />

om die kwaliteit niet teloor te laten<br />

gaan. Vaak is het niet meer dan spontane<br />

processen te ondersteunen en te<br />

laten openbloeien. Sommige STeRioleden<br />

zijn hierrond al jaren actief. Zelfs<br />

ondanks de talrijke verwezenlijkingen<br />

en positieve ontwikkelingen blijven de<br />

uitdagingen vandaag erg groot. Is het<br />

kwaliteitslabel voor een stiltegebied<br />

wel voldoende? Is het niet verwarrend<br />

om een zoveelste label aan een<br />

natuurdomein toe te kennen? Moet<br />

juist niet op andere, minder pittoreske<br />

plaatsen en zelfs in grootsteden plaats<br />

vrijgemaakt worden voor stilte, rust<br />

en ruimte? Op dergelijke vragen zoekt<br />

de klankbordgroep een antwoord, elk<br />

vanuit zijn of haar eigen vakgebied<br />

en ervaringen. ‘Wij werken ook in<br />

meer verstedelijkte gebieden rond<br />

het stiltethema,’ weet Hilde Van Look.<br />

‘Denk maar aan het trage wegenbeleid.<br />

De ‘fietsostrades’ zijn natuurlijk<br />

aangelegd om het woon-werkverkeer<br />

te bevorderen, maar ze bieden tegelijk<br />

ook ruimte, stilte en rust aan. Een<br />

ontspanningsmoment van en naar het<br />

werk of school.’<br />

De trage wegen zijn net als het stiltelabel<br />

goed werkende initiatieven. Zaken<br />

die makkelijk in heel Vlaanderen kunnen<br />

worden ontplooid, al blijkt dat niet<br />

zo eenvoudig. Het instrument ‘stiltegebied’<br />

wordt op dit moment vooral in<br />

de provincies Antwerpen en Limburg<br />

actief aangewend. ‘Hoe hoger je op de<br />

beleidsladder klimt, hoe moeilijker het<br />

wordt om concrete zaken te realiseren.<br />

Ik heb daarom wel de indruk dat dergelijke<br />

projecten van onderop vaak zijn<br />

beperkingen hebben’, zegt Gilke Pée,<br />

medewerkster van de Vlaamse overheid,<br />

departement Leefmilieu, Natuur<br />

en Energie. ‘We hebben de promotie<br />

van het stilteproject wel ondersteund<br />

en zullen dat blijven doen.’<br />

Met die woorden zijn alle leden van<br />

de STeRio-groep het eens. Stilte en<br />

leefkwaliteit dienen gekoesterd en<br />

gevrijwaard te blijven, al blijft de weg<br />

naar concrete realisaties moeizaam.<br />

Verder werken in overleg met elk<br />

beleidsniveau aan de initiatieven van<br />

onderop is belangrijk voor de toekomst<br />

van de schaarse stilte, rust en ruimte<br />

in Vlaanderen. Het is vooral zaak om<br />

samen en in overleg met elkaar te<br />

streven naar concrete, tastbare resultaten<br />

op het terrein. Een stiltehuis, een<br />

wandel- en fietsbrug naar een groter<br />

gebied of een boom om te knuffelen.<br />

Maakt niet uit. Als we er allen maar<br />

even stil van worden. •<br />

gilke pée, beleidsmedewerkster<br />

Vlaamse overheid, departement<br />

Leefmilieu, Natuur en Energie:<br />

‘Hoe hoger je op de beleidsladder klimt, hoe moeilijker<br />

het wordt om concrete zaken te realiseren.'<br />

kristofvanaccom.be<br />

53<br />

Tekst dirk van gorp &<br />

joris capenberhs


samen inburgeren<br />

In <strong>2014</strong> sloten we dit drie jaar durende<br />

project af. In Mol, Geel en Turnhout bereikten<br />

we 160 duo's: een nieuwe inwoner<br />

van een andere afkomst ontmoette<br />

zo regelmatig een half jaar lang iemand<br />

die al langer in de stad woonde.<br />

Turnhout en Mol zetten het project,<br />

in samenwerking met partner van<br />

het eerste uur Prisma vzw, verder.<br />

55


De dromen van een Stadsregio in<br />

een Charter<br />

voor de toekomst<br />

In 1315 werd het Charter van Kortenberg, of het Pact tussen<br />

Vorst en Volk neergeschreven. 700 jaar later werd het<br />

vernieuwd en beschreef het de gezamenlijke toekomst van<br />

vier Kortenbergse deelgemeenten. De Turnhoutse burgerbeweging<br />

De Koep zag er een blauwdruk in om mensen te<br />

betrekken bij de toekomst van de stadsregio. Samen maakten<br />

ze met Vormingplus in <strong>2014</strong> plannen om burgers op<br />

een andere manier te betrekken bij het bestuur.<br />

Het belang van het oorspronkelijke<br />

Charter van Kortenberg kan je moeilijk<br />

onderschatten: die overeenkomst<br />

was zowat de eerste vorm van een<br />

grondwet die de betrekkingen tussen<br />

het volk en de vorst Hertog Jan voor<br />

eeuwen vastlegde voor het hertogdom<br />

Brabant. Het charter diende later als<br />

inspiratie voor de constitutionele vorming<br />

van Engeland , Frankrijk en zelfs<br />

de Verenigde Staten.<br />

56<br />

Turnhout, een vrije<br />

Brabantse Stad<br />

Turnhout werd rond die tijd ook<br />

"gesticht" door Hendrik I van Brabant<br />

(betovergrootvader van Jan II).


'Het charter wordt niet alleen<br />

een toekomstdocument,<br />

maar het moet ook een werkvorm<br />

opleveren die op andere<br />

plaatsen gebruikt kan worden<br />

om participatie en samenwerking<br />

tussen burgers en bestuur<br />

een nieuwe dynamiek te geven.'<br />

Kortenberg. Dat werd aangegrepen om<br />

een vernieuwd Charter te schrijven<br />

voor de gezamenlijke toekomst van de<br />

4 deelgemeenten van Kortenberg.<br />

Daarbij werden rechtstreeks burgers<br />

betrokken die mee vorm geven aan het<br />

leven in de gemeente, en niet zozeer<br />

de bestaande gemeentelijke structuren<br />

en instanties. Zo werd het een fris<br />

en vernieuwend participatieproces<br />

waarbij de gezamenlijke droom over<br />

de toekomst van de gemeente door de<br />

voltallige gemeenteraad werd onderschreven.<br />

Dit voorjaar komt er nog een actieve<br />

denk- en doedag waarop een groep<br />

van een honderdtal actieve inwoners<br />

toekomstbeelden creëren voor de stad.<br />

Jef: 'We willen onze droom(beelden) op<br />

een plezante en creatieve manier laten<br />

zien aan heel de bevolking. Daarna<br />

moeten die beelden vertaald worden in<br />

concrete ambities, acties en projecten.'<br />

'Later gaan we er over praten met<br />

de raadsleden uit de stadsregio. We<br />

zouden namelijk graag hebben dat<br />

als het bestuur plannen maakt, ze die<br />

ook toetst aan de toekomstvisie van de<br />

burgers.'<br />

Met dit project willen we niet alleen<br />

een toekomstbeeld voor de Turnhoutse<br />

regio bedenken maar ook testen of<br />

je op die manier meer burgers kan<br />

betrekken bij het bestuur van de stad.<br />

•<br />

Turnhout werd een "vrijheid": de inwoners<br />

waren niet langer afhankelijk van<br />

lokale heren en grootgrondbezitters.<br />

Die Vrijeid was een belangrijke verworvenheid<br />

voor de Brabantse steden.<br />

Wie daar aan durfde raken, kreeg het<br />

met de Brabanders aan de stok.<br />

Dat ondervond Filips II in 1581 toen hij<br />

door een vergadering van de Staten-<br />

Generaal van de Nederlanden door het<br />

Plakkaat van Verlatinghe werd afgezet.<br />

Het Plakkaat beriep zich op het Charter<br />

van Kortenberg.<br />

Ook hertog Jozef van Brabant, beter<br />

bekend als keizer Jozef II van Oostenrijk<br />

kreeg in 1789 te maken met het<br />

Charter. Net als de toenmalige hertog<br />

koning Filips II van Spanje moest hij<br />

bij zijn aantreden de eed van trouw<br />

aan de Blijde Inkomst zweren. Omdat<br />

hij in zijn ambtstermijn een aantal<br />

plechtige beloften schond, verklaarde<br />

het Manifest van het Brabantse Volk<br />

de keizer 'vervallen van de Brabantse<br />

troon'.<br />

De Kortenbergse<br />

update<br />

In 2012 vierde men in Kortenberg de<br />

700ste verjaardag van het Charter van<br />

Stadsregio droomt<br />

In <strong>2014</strong> is het precies 225 jaar geleden<br />

dat het Manifest van het Brabantse<br />

Volk (1789) werd afgekondigd. Ook dat<br />

is een prima gelegenheid om via een<br />

creatief participatieproces een Charter<br />

op te stellen voor de toekomst van de<br />

Turnhoutse Stadsregio.<br />

Burgerbeweging de Koep en Vormingplus<br />

Kempen willen samen met heel<br />

wat mensen uit de stadsregio nadenken<br />

en dromen over de toekomst van<br />

de stadsregio. Hoe moet die er binnen<br />

25 jaar uitzien?<br />

Jef Van Eyck: 'We willen daar veel<br />

verschillende mensen bij betrekken:<br />

nieuwe en oude Turnhoutenaars,<br />

mensen uit de stad en mensen uit de<br />

dorpen rond Turnhout, oude mensen<br />

en jonge mensen (zij zullen immers in<br />

die stad van de toekomst wonen), …'<br />

wikipedia<br />

57


5 debatten, 8 workshops<br />

Macht van de Media<br />

Wie heeft in de media de touwtjes in handen? Wat is haar rol? Wie bepaalt<br />

wat de burgers voorgeschoteld krijgen? Zijn er nog ethische grenzen?<br />

Vormingplus Kempen stelt zich, samen met andere maatschappelijke<br />

actoren, heel wat vragen bij de media en haar toenemende macht.<br />

58<br />

Daarom namen we in <strong>2014</strong> en 2015 de<br />

media zelf onder de loep. We organiseerden<br />

vijf avonden waarop toonaangevende<br />

betrokkenen in debat gingen<br />

over een deelaspect van het thema<br />

‘media’. Deze debattenreeks wordt georganiseerd<br />

met ’t Pact (zie kader), het<br />

gloednieuwe samenwerkingsverband<br />

van de Kempense culturele centra,<br />

nieuwssite Apache.be en de Provincie<br />

Antwerpen.<br />

Aansluitend daarbij werkten we de<br />

actie ‘Macht van de media’ uit: een<br />

vormingsaanbod dat aansluit bij het<br />

thema en dat aan betaalbare tarieven<br />

geboekt kan worden door geïnteresseerde<br />

organisaties.<br />

Over lokale media<br />

Lokale journalistiek blijft één van<br />

de speerpunten waarop media het<br />

verschil kunnen maken en wel degelijk<br />

bewijzen dat ze de vierde macht zijn.<br />

Bart Timperman, tot voor kort verbonden<br />

aan Gazet van Antwerpen en nu<br />

als zelfstandige actief, vindt de lokale<br />

journalistiek ook de ‘moeilijkste’ vorm<br />

van allemaal. “We worden rechtstreeks<br />

geconfronteerd met onze onderwerpen:<br />

schrijf maar eens over een<br />

gezinsdrama waarvan je weet dat je de<br />

slachtoffers kan tegenkomen”, zegt hij.<br />

“Lokale journalistiek wordt meestal als<br />

een leerschool gezien, maar ik ken veel<br />

Wetsstraatjournalisten die het niet<br />

zouden kunnen. Maar het is helaas ook<br />

de duurste vorm van journalistiek”,<br />

gaat Timperman verder. “Nationale<br />

kranten moeten dezelfde pagina soms<br />

wel twaalf keer anders invullen voor<br />

twaalf verschillende edities. Zo’n pagina<br />

kost dus veel meer dan nationale<br />

nieuwsberichten. De logica van de<br />

boekhouder zegt dan dat daar eerst<br />

moet worden bespaard.”<br />

Jan Peeters (RTV): ‘We zitten nu in het<br />

zesde crisisjaar. Wij hebben dat als eerste<br />

gevoeld aangezien bedrijven eerst<br />

besparen op communicatie en reclame.<br />

Sinds twee jaar doen overheidsdiensten<br />

hetzelfde.’<br />

Dirk Kennis, hoofdredacteur van het<br />

lokale Nieuwsblad van Geel: “Het is<br />

nog nooit zo goedkoop geweest om<br />

een krant te produceren, en ook de<br />

kosten van redacties waren zelden zo<br />

laag. Dat zijn grote besparingen: waar<br />

is dat geld naartoe? Als ik De Pers-


“Als provinciaal cultuurhuis heeft<br />

de Warande een regionale en een<br />

bovenlokale opdracht. Om die waar te<br />

maken, is een samenwerking met de<br />

bestaande regionale spelers van crucigroep<br />

en binnenkort misschien ook<br />

Mediahuis miljoenen in Nederland<br />

zie investeren, zou dat wel eens het<br />

antwoord kunnen zijn.”<br />

Dirk Kennis: ‘Blijkbaar zijn heel<br />

veel mensen niet geïnteresseerd<br />

in kritisch denken. Voor slechte en<br />

vluchtige nieuwsproducten is er een<br />

grote markt, voor goede en gedegen<br />

producten niet.’<br />

De nieuwsindustrie<br />

Kunnen commerciële media in<br />

volle crisis nog goede journalistiek<br />

brengen? Die vraag lag in Mol op tafel<br />

bij het debat 'de nieuwsindustrie'.<br />

Liesbeth Van Impe (Het Nieuwsblad):<br />

'“De maatschappelijke opdracht van<br />

journalisten kan goed sporen met de<br />

strategie van commerciële bedrijven.<br />

Het is belangrijk om een groot publiek<br />

te bereiken: dat is zelfs een deel van<br />

die journalistieke opdracht. Als redactie<br />

worden wij ook in grote mate vrij<br />

gelaten om te doen wat we willen: we<br />

moeten het enkel doen met de middelen<br />

die we toebedeeld krijgen.”<br />

Tom Cochez, redacteur bij Apache.be,<br />

zag in de commerciële omgeving wel<br />

een bedreiging. “Journalistiek kan<br />

je niet vergelijken met één of ander<br />

product: het is binnen een democratie<br />

een belangrijke opdracht waar tijd en<br />

ruimte voor nodig is. Die wordt steeds<br />

krapper. Kijk ook eens naar de concentratiebewegingen<br />

die volop bezig<br />

zijn: er blijven minder titels over waar<br />

minder journalisten voor werken.”<br />

Walter Zinzen zag de voorbije<br />

decennia bij de VRT het marktdenken<br />

groeien. “De focus op kijk- en<br />

luistercijfers heeft zich genesteld in<br />

het denken van journalisten. Moeilijke<br />

onderwerpen worden niet gebracht<br />

omdat ze te moeilijk zijn: het is nochtans<br />

net de taak van journalisten om<br />

moeilijke onderwerpen begrijpelijk<br />

uit te leggen. De verpakking moet<br />

daarvoor misschien worden gevulgariseerd:<br />

daar heb ik geen enkel probleem<br />

mee. Helaas is bij de VRT hetzelfde<br />

gebeurd met de inhoud.” De schuld<br />

daarvoor ligt in de ogen van Zinzen bij<br />

de Vlaamse overheid.<br />

'T PACT<br />

Kersverse partner<br />

De 5 grotere cultuurcentra in de<br />

Kempen (De Werft in Geel, Zwaneberg<br />

in Heist-op-den-Berg, ’t Schaliken in<br />

Herentals, ’t Getouw in Mol en de Warande<br />

in Turnhout) werken sinds dit<br />

seizoen samen onder de naam ’t Pact.<br />

“Die naam geeft goed weer wat<br />

we willen zijn”, zegt Peter Bellens,<br />

gedeputeerde van de provincie en<br />

voorzitter van de Warande. “We zien<br />

elkaar niet als concurrenten, maar<br />

willen complementair zijn aan elkaar.<br />

Daarom bundelen we onze krachten.<br />

De seizoensprogrammatie wordt op<br />

elkaar afgestemd zodat er een evenwichtig<br />

aanbod van voorstellingen in<br />

de Kempen ter beschikking is. Zo willen<br />

we binnen de afstand van 30 km of<br />

binnen een tijdspanne van 30 minuten<br />

een volwaardig cultuuraanbod aan<br />

bieden.”, legt Peter Bellens uit. Bezoekers<br />

kunnen nu in 1 cultuurcentrum<br />

tickets kopen voor voorstellingen in de<br />

vijf vestigingen.<br />

Kempens baken<br />

aal belang. De andere centra werkten<br />

al jaren samen. Als provinciale speler<br />

mochten we dus niet achterblijven en<br />

reikten we de andere cc’s in de streek<br />

de hand. Als voorzitter vroeg ik de<br />

schepenen van cultuur en directeurs<br />

van de centra om samen na te denken<br />

over een verdere verdichting van het<br />

Kempense culturele landschap. Onze<br />

regio heeft immers meer dan het<br />

potentieel om de concurrentie aan<br />

te gaan met steden als Antwerpen en<br />

Hasselt.”, aldus Bellens.<br />

initiatieven<br />

Intussen realiseerde ’t Pact al een<br />

aantal mooie initiatieven. Zo ging<br />

‘Overlezen’, het live praatprogramma<br />

over boeken, op reis naar een aantal<br />

cultuurcentra van ’t Pact. In samenwerking<br />

met Vormingplus Kempen<br />

werd een debattenreeks rond ‘De<br />

Macht van de Media’ georganiseerd.<br />

Ook op het vlak van communicatie<br />

vormt ’t Pact één front. Het regionale<br />

cultuurmagazine Suiker en de tvuitzendingen<br />

100% Cultuur op RTV<br />

en ATV zijn belangrijke partners. “We<br />

houden onze handen vrij om in de<br />

toekomst nog met andere partners<br />

samen te werken.”, besluit Bellens.<br />

59


mobiliteit wordt nieuw thema voor Vormingplus<br />

Vervoersarmoede<br />

Vormingplus Kempen wil in 2015 samen met partners een overleg opzetten<br />

met verschillende actoren die rond mobiliteit actief zijn. Dat bereidden we<br />

in <strong>2014</strong> al voor.<br />

60<br />

Gie Van den Eeckhaut, voorzitter van Vormingplus<br />

Kempen: “Op elke vergadering op Vormingplus<br />

Kempen klinkt het. "Vinger aan de pols!" "We moeten<br />

de samenleving lezen." Niemand kijkt er nog raar<br />

van op. Want die houding zit in onze genen.<br />

We willen voortdurend betrokken zijn op wat er<br />

nu gebeurt in de Kempen. Op wat er leeft onder<br />

mensen. Op wat er beweegt in Vlaanderen, of<br />

Europa. Of de wereld. We zijn een organisatie die op<br />

het vel leeft, met al onze zintuigen open. Sensitief.<br />

We weten heel goed wat we willen: de samenleving<br />

democratischer maken. Meer solidair en duurzaam.<br />

In die richting willen we de spelregels in onze<br />

maatschappij al doende veranderen. Met vernieuwende<br />

sociaal-culturele praktijken. Met interessante<br />

leerprocessen.<br />

En om dat te kunnen, moeten we midden in het<br />

leven staan. Moeten we voortdurend inspelen op<br />

behoeften en vraagstukken die schuilen in en achter<br />

de gebeurtenissen van elke dag. Soms zetten we<br />

daarom thema's op de agenda, die op het eerste<br />

gezicht vreemd zijn voor een regionale volkshogeschool.<br />

'Mobiliteit' komt sinds kort in beeld. Je bewegen<br />

doorheen en vanuit de Kempen is niet<br />

vanzelfsprekend. Zeker niet met openbaar<br />

vervoer. En dat vormt nu precies<br />

het uitgangspunt voor een zoektocht<br />

naar een eigenzinnige en leerzame<br />

invalshoek. Of 'publieke ruimte': hoe<br />

we er in leven, hoe we er mee omgaan,<br />

hoe we ze ons terug toe-eigenen. Activiteiten<br />

ontwikkelen die de Kempense<br />

samenleving doet nadenken en leren<br />

over deze kwesties - dat is waarom we<br />

de vinger aan de pols houden.<br />

Dat is waarom we soepel inspelen op<br />

wat we lezen in de samenleving.<br />

Voortdurend.”<br />

Sociaal-cultureel werker Viviane Schuer: “Tijd<br />

verliezen in een file, daar denk je vaak aan als je<br />

het woord ‘mobiliteit’ hoort. Vormingplus Kempen<br />

wil zich focussen op een andere invalshoek die<br />

vaak onderbelicht blijft: mobiliteit als basisrecht. Je<br />

kunnen verplaatsen – naar werk, winkel, dokter of<br />

dierbaren - is een basisvoorwaarde voor deelname<br />

aan het maatschappelijk leven. Ook in een landelijke<br />

regio zoals de Kempen staat dit recht onder druk.<br />

Zeker nu er niet langer sprake is van basismobiliteit,<br />

maar van basisbereikbaarheid. We stellen vast dat<br />

nu reeds heel wat mensen vervoersarm zijn.”<br />

“Vormingplus Kempen wil in 2015 samen met partners<br />

een overleg opzetten met verschillende actoren<br />

die rond mobiliteit actief zijn. We willen nagaan of<br />

er draagvlak is om regionaal de handen in elkaar te<br />

slaan. Daarnaast bekijken we of er zich op lokaal vlak<br />

gelegenheden voordoen om concreet aan de slag te<br />

gaan.”


column kris peeters<br />

In afwachting van de verlossing<br />

liggen we plat.<br />

Toen de Koning Boudewijnsnelweg in gebruik werd genomen, heette het<br />

dat dit een goede zaak was voor de ontsluiting van de Kempen. Dik een<br />

halve eeuw later is de euforie toch wat getemperd. Hoewel de ontsluiting<br />

zo’n 50 meter bedroeg, in gynaecologische termen toch niet gering, is<br />

Taxandria nog altijd in verwachting van een definitieve oplossing voor<br />

haar mobiliteitsproblemen. De bevalling lijkt intussen verder weg dan<br />

ooit: de ontsluiting is, onder de vorm van geluidsschermen, op vele plaatsen<br />

een afsluiting geworden. En waar dat niet het geval is, staan borden<br />

met de klaagzang van de aangelanden: ‘Lawaai sinds 1964’. De weg zelf<br />

staat ’s morgens en ’s avonds potdicht. De gemiddelde snelheid valt terug<br />

tot zo’n 20km/u, fors minder dan die van de zondagse lycrarijder.<br />

Ontmoedigend, zou je denken, maar tot nader order ziet het beleid er<br />

vooral een aanmoediging in: als het asfalt ons niet de verhoopte mobiliteit<br />

heeft gebracht, dan komt dat omdat er niet genoeg van werd gegoten. En<br />

dus waren we gisteren in verwachting van een noord-zuidverbinding en<br />

zijn we vandaag zwanger van een Oosterweelverbinding.<br />

In afwachting van de verlossing liggen we plat. Amechtig ademend, want<br />

de luchtkwaliteit is er in al die jaren ook niet op vooruit gegaan. De verkorting<br />

van ons leven is reëler dan die van de files.<br />

Geen wonder dat hier en daar de twijfel begint te knagen. Dat sommigen<br />

zich vragen stellen. Als wij de politici hebben die we verdienen, hebben wij<br />

dan misschien ook niet de mobiliteit die we verdienen?<br />

Waarom zijn de transfers naar Wallonië wél een issue en die naar de<br />

ietwat mensonvriendelijke olie-garchen in het Midden-Oosten niet? Is<br />

het niet olie-dom te blijven investeren in infrastructuur die ons almaar<br />

afhankelijker maakt van een schaarser wordend goed? En wordt onze<br />

samenleving daarmee eigenlijk competitiever, zoals beoogd en beweerd, of<br />

juist kwetsbaarder?<br />

Stel nu nog dat morgen de files zijn opgelost, zijn we dan allemaal mobiel?<br />

Nope, natuurlijk. Al wie niet over een auto beschikt, valt uit de boot: kinderen,<br />

ouderen, zieken, de groene weduwen die achterblijven op de verkaveling-ver-van-alles-af<br />

wanneer de partner met de gezinswagen onderweg<br />

is en, last but not least, de mensen die zich geen auto kunnen veroorloven.<br />

In tegenstelling tot wat doorgaans wordt gedacht, vormen de genoemden<br />

een meerderheid. Geen minderheid.<br />

Slecht nieuws dat bij nader inzien wel eens heel goed nieuws zou kunnen<br />

zijn. Want als het allemaal anders moet, wat is er dan mooier dan te<br />

weten dat daar een meerderheid voor is? Zo bekeken is het nog slechts<br />

een kwestie van tijd voor de Kempen vervelt van een verkeershel tot een<br />

verblijfsparadijs, waar de zaak van de kern (en niet het shoppingcenter) de<br />

kern van de zaak is, de e-fietsrevolutie haar beslag krijgt in velostrades en<br />

een fijnmazig netwerk van trage wegen (die soms veel sneller zijn), korte<br />

ketens veel vrijheid geven aan landbouwers en consumenten, het delen<br />

zich wonderbaarlijk vermenigvuldigt en openbaar vervoer een verhaal<br />

wordt dat niemand wil missen.<br />

Te langen leste zal onze regio dus alsnog bevallen. Om precies te zijn: ze<br />

zal iedereen bevallen. Inclusief beleid, exclusief in de Kempen, zoiets.<br />

Herentalsenaar Kris<br />

Peeters heeft een lichtjes<br />

afwijkende kijk op<br />

mobiliteit. Hij schreef daar<br />

boeken over en geeft er<br />

lezingen over op soms met<br />

het openbaar vervoer of de<br />

fiets bereikbare plaatsen.<br />

Voor info, zie www.v-g-s.be<br />

61


11.11.11 Comité - Geel<br />

ABVV Mechelen-Kempen<br />

Actiegroep Mobiliteit Westerlo<br />

ACV<br />

ACV +50 werking regio Geel<br />

ACW<br />

Adviesraad voor mensen met een<br />

handicap Mol<br />

AIF<br />

Al-Arm Geel<br />

Alegria<br />

Alzheimerliga Mol<br />

Amnesty International<br />

Apache<br />

Armoedeoverleg Herentals<br />

Artevelde Hogeschool<br />

ATB De Natuurvrienden<br />

B arzoen<br />

Bezoekerscentrum De Liereman<br />

Bibliotheek Arendonk<br />

Bibliotheek Beerse<br />

Bibliotheek Dessel<br />

Bibliotheek Geel<br />

Bibliotheek Herentals<br />

Bibliotheek Herselt<br />

Bibliotheek Hoogstraten<br />

Bibliotheek Hulshout<br />

Bibliotheek Kasterlee<br />

Bibliotheek Laakdal<br />

Bibliotheek Merksplas<br />

Buurtcomité Camping Meerlaer<br />

Buurtwerking De Klink<br />

Campina Energie<br />

CAW De Kempen<br />

Centrum Basiseducatie Kempen<br />

Centrum Voor Natuur- en milieueducatie<br />

Citizenne<br />

CM<br />

Commissie Cultuuroverleg Vlaanderen-Nederland<br />

Coopkracht<br />

Creatief Schrijven<br />

Cultureel Centrum Baarle<br />

Cultuurcentrum De Warande<br />

Cultuurcentrum De Werft<br />

Cultuurcentrum 't Getouw<br />

Cultuurcentrum 't Schaliken<br />

Cultuurcentrum Zwaneberg<br />

Cultuurforum Turnhout<br />

Cultuurnetwerk Beerse<br />

Cultuurraad Beerse<br />

Cultuurraad Mol<br />

Cultuurraad Oud-Turnhout<br />

Cultuurraad Westerlo<br />

Curieus Laakdal<br />

CVO Geel<br />

CVO Horito<br />

CVO Kempen<br />

CVO Kempen Mol<br />

CVO Taxandria<br />

CVO VSPW Mol<br />

D ance4Change<br />

Davidsfonds Beerse<br />

Davidsfonds Geel<br />

Davidsfonds Herentals<br />

Davidsfonds Lille<br />

Davidsfonds Mol<br />

Davidsfonds Rijkevorsel<br />

Davidsfonds Tielen<br />

Davidsfonds Turnhout<br />

Davidsfonds Vorselaar<br />

De Boskat<br />

De Dorpel<br />

De Fakkel<br />

De Koep<br />

De Verenigde Verenigingen<br />

De Wakkere Burger<br />

Digidak Ravels<br />

Dinamo<br />

Erfgoed Balen<br />

Erfgoedcel Kempens Karakter,<br />

EVA Turnhout<br />

F aro<br />

Fedasil Arendonk<br />

Federatie van Marokkaanse Democratische<br />

Organisaties<br />

Femma<br />

Femma Geel-Holven<br />

Femma Kasterlee<br />

Femma Oosthoven<br />

Femma Vorselaar<br />

Forum voor Amateurkunsten<br />

FOV<br />

G asthuismuseum<br />

Gemeenschapscentrum 't Heilaar<br />

Gemeente Arendonk<br />

Gemeente Balen<br />

Gemeente Dessel<br />

Gemeente Grobbendonk<br />

Gemeente Herselt<br />

Gemeente Hulshout<br />

Gemeente Kasterlee<br />

Gemeente Laakdal<br />

Gemeente Lille<br />

Gemeente Mol<br />

Gemeente Olen<br />

Gemeente Oud-Turnhout<br />

Gemeente Vorselaar<br />

Gemeente Westerlo<br />

Gevangenis Merksplas<br />

Gevangenis Turnhout<br />

Gevangenis Wortel<br />

Gezinsbond<br />

Gezinsbond Eindhout<br />

Gezinsbond Herentals<br />

Grijze Panters Turnhout<br />

Groei<br />

Kring Als Ice Can<br />

Heemkundige Het Zonnelicht<br />

Hofke van Chantraine<br />

Huis van het Nederlands Provincie<br />

Antwerpen<br />

HVV Mol<br />

I mpuls<br />

Innovatiecentrum Antwerpen<br />

Internationaal Comité<br />

IOK<br />

ISOM<br />

KON-tact<br />

KVLV Baarle-Hertog<br />

KVLV Geel-Zammel<br />

KVLV Gierle<br />

KVLV Meerle<br />

KWB<br />

KWB Geel Punt<br />

62<br />

leo janssen / npe<br />

Bladeren tussen part<br />

99% van onze activiteiten in <strong>2014</strong> gebeurde in samenwerking met partners. Die vind je hie


KWB Laakdal<br />

KWB Vorselaar<br />

Landelijke Gilde Herenthout<br />

Landelijke Gilden<br />

LBC - Nationale Belangengroep SKW<br />

LiCaLab<br />

Linx+<br />

Locus<br />

Logo Kempen<br />

Markant Balen<br />

Markant Beerse<br />

Markant Kasterlee<br />

Markant Turnhout<br />

Meerhoutse Ontwikkelingsraad<br />

Milieuraad Oud-Turnhout<br />

Minderhedenforum<br />

Mobiel 21<br />

Mobiliteitscentrale Aangepast Vervoer<br />

- provincie Antwerpen<br />

Moedergroep Vorselaar<br />

Mondiale Raad Turnhout<br />

Mooov<br />

Natuurpunt Educatie<br />

Neos Kasterlee<br />

Netwerk Bewust Verbruiken<br />

straten<br />

Pionier<br />

Platform Vrouwenkracht<br />

Prisma<br />

Provincie Antwerpen<br />

Q oin<br />

Regionaal Landschap<br />

Kempen&Maasland<br />

Regionaal Landschap Kleine en Grote<br />

Nete<br />

RESOC Kempen<br />

Rurant<br />

S amenhuizen<br />

Samenlevingsopbouw Antwerpen<br />

provincie<br />

SC Molshoop<br />

Scouts en Gidsen Vlaanderen<br />

SEL Kempen<br />

Seniorenraad Arendonk<br />

Seniorenraad Mol<br />

Sint-Sebastiaansgilde Vlimmeren<br />

Sociaal Forum Kempen<br />

Sociale Hogeschool Heverlee<br />

Sociale Huisvestingsmaatschappij De<br />

Heibloem<br />

Sociale Innovatiefabriek<br />

Socius<br />

SPES-forum<br />

SPK<br />

S-Plus<br />

Stad Geel<br />

Stad Herentals<br />

Stad Turnhout<br />

Stadsregio Turnhout<br />

Steunpunt Vrijetijd Gehandicapten<br />

Kempen<br />

Stilteplatform de Merode<br />

T alander<br />

Team Vlaamse Bouwmeester<br />

Thomas More<br />

Time2Care<br />

Trage Wegen<br />

Trekkersgroep FairTradeGemeente<br />

Merksplas<br />

Trezart<br />

Turnhout 2012<br />

U AG<br />

V elt<br />

Velt Middenkempen - kern Herentals<br />

Velt Middenkempen - kern Vorselaar<br />

Verenigde adviesraden Mol<br />

Vereniging Vlaamse Provincies<br />

VIM<br />

Viva-SVV<br />

VKW<br />

Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk<br />

Vlaamse Ouderenraad<br />

Vlaamse Overheid<br />

VLM<br />

Voedselteam Herentals<br />

Vormingplus Antwerpen<br />

Vormingplus Limburg<br />

Vormingplus Mechelen<br />

Vormingplus Vlaamse Ardennen-<br />

Dender<br />

Vrijetijdscentrum De Kruierie<br />

Vrouwenraad Herentals<br />

VVSG<br />

W aerbeke<br />

Wakkerdal<br />

Welzijnsschakel De Schakel<br />

Welzijnsschakel Lichtpunt<br />

Welzijnsschakel 't Ver-zet-je<br />

Welzijnsschakels<br />

Welzijnszorg Kempen<br />

Wereldraad Westerlo<br />

Wereldsolidariteit<br />

Werkgroep Fietsoverleg Kempen<br />

Wetenschapscafé Turnhout<br />

Willemsfonds Mol<br />

Willemsfonds Turnhout/Oud-Turnhout<br />

Woonzorgcentrum De Wending<br />

Z org-Saam<br />

Zuidergekte<br />

OCMW Arendonk<br />

OCMW Balen<br />

OCMW Beerse<br />

OCMW Geel<br />

OCMW Herentals<br />

OCMW Herenthout<br />

OCMW Hoogstraten<br />

OCMW Merksplas<br />

OCMW Mol<br />

OCMW Olen<br />

OCMW Turnhout<br />

OCMW Vorselaar<br />

OCMW Westerlo<br />

OKRA<br />

OKRA trefpunt Vlimmeren<br />

Ons Huis<br />

Oud-Strijders Grobbendonk-Bouwel<br />

Oxfam Wereldwinkel Laakdal<br />

P arol!<br />

Penitentiair Schoolcentrum Hoogbart<br />

van der moeren<br />

ners<br />

63<br />

rboven opgelijst.


het cijfer<br />

8,42<br />

personeelsleden<br />

In <strong>2014</strong> werkten we bij Vormingplus<br />

gemiddeld met 8,42 personeelsleden<br />

(uitgedrukt in voltijds<br />

equivalenten)<br />

wisselende<br />

partners<br />

maar aantal<br />

constant<br />

clips<br />

Beeld en geluid bij onze<br />

tijgers aan de haard<br />

http://goo.gl/WUo008<br />

sociaal-cultureel werk<br />

andere<br />

overheid (gemeentelijk)<br />

lokale organisatie<br />

bibliotheek<br />

overheid (niet-gemeentelijk)<br />

cultuur-/gemeenschapscentrum<br />

volwasseneneducatie- en opleidingscentra<br />

welzijnsorganisatie<br />

integratie/allochtonenorg.<br />

school / centrum basiseducatie<br />

erfgoedorganisatie<br />

kunstenorganisatie/museum<br />

noordzuidorganisatie<br />

een uitdaging voor de kempen<br />

http://goo.gl/mZBs5a<br />

64MMMMMMMMM<br />

Vormingplus Kempen werkte in <strong>2014</strong> samen<br />

met 250 verschillende organisaties, nagenoeg<br />

evenveel dan in 2013 en in 2012. Het opmerkelijke<br />

is dat de top 4 de laatste vier jaar niet<br />

wijzigde. De voorbije drie jaar werd de nummer<br />

1-plaats altijd ingenomen door de gemeentelijke<br />

overheden. Dit jaar loopt het sociaal-cultureel<br />

werk daarmee weg. Het is niet ver zoeken naar<br />

de verklaring: de Last Minutes-actie krikt de<br />

samenwerking met sociaal-culturele verenigingen<br />

duidelijk op.<br />

macht van de media<br />

http://goo.gl/0oI7CI


verhalen? Bekijk ze online:<br />

duurzame kempen<br />

http://goo.gl/msUFt1<br />

10 jaar vormingplus in vlaanderen<br />

http://goo.gl/dfMhhO<br />

een uitdaging voor de kempen<br />

http://goo.gl/e6isjY<br />

(h)echt arendonk<br />

http://goo.gl/SXS54q<br />

url’s<br />

Websites bij onze verhalen? Bekijk ze online:<br />

• www.vormingpluskempen.be (krijgt update tegen 1 april)<br />

• www.machtvandemedia.be<br />

• www.oudeneenzaam.be<br />

• www.translabk.be<br />

• www.destillekempen.be<br />

65


De mensen<br />

Het team<br />

Martine Coppieters<br />

coördinator | martine@vormingpluskempen.be<br />

JAN VAN HOUT<br />

adjunct-coördinator | jan@vormingpluskempen.be<br />

viviane schuer<br />

sociaal-culturele werker | viviane @vormingpluskempen.be<br />

christa truyen<br />

sociaal-culturele werker | christa@vormingpluskempen.be<br />

De Raad van Bestuur<br />

De Raad van Bestuur bestaat uit Myriam<br />

Bergmans, Paloma Buhaceanu, Stefaan De<br />

Wit, Leen Dries, Assunta Geens, Igor<br />

Geubbelmans, Paul Goossens, Pol Goris,<br />

Mieke Hens, Wendy Mercelis, Lut Mertens,<br />

Tinne Peeters, Gust van Dongen en Nico<br />

Verhoeven.<br />

Voorzitter is Gie Van den Eeckhaut.<br />

De Algemene Vergadering<br />

66<br />

De Algemene Vergadering van Vormingplus<br />

Kempen bestaat uit mensen afkomstig uit de<br />

meest diverse maatschappelijke sectoren van<br />

de Kempen. Ze telt momenteel 46 leden.


jolien hermans<br />

sociaal-culturele werker | jolien@vormingpluskempen.be<br />

katrien loots<br />

sociaal-culturele werker | katrien@vormingpluskempen.be<br />

jef van eyck<br />

sociaal-culturele werker | jef@vormingpluskempen.be<br />

dirk raeymaekers<br />

communicatiewerker | dirk@vormingpluskempen.be<br />

Contact<br />

Vormingplus Kempen vzw<br />

Graatakker 4 (tot 13 april - nadien<br />

nieuw adres Prins Boudewijnlaan 9 bus 2)<br />

2300 Turnhout<br />

Open elke werkdag van 9 tot 17 uur<br />

T 014 41 15 65<br />

E info@vormingpluskempen.be<br />

W www.vormingpluskempen.be<br />

ontwerp: Vormingplus Kempen<br />

druk: www.maes-natuurlijk.be, op Cyclus-100% gerecycleerd papier<br />

verantw. uitg. Martine Coppieters, p/a Graatakker 4, 2300 Turnhout<br />

67


68<br />

met steun van

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!