Bureaucratie in de zorg - Verpleegkundigen & Verzorgenden ...

venvn.nl

Bureaucratie in de zorg - Verpleegkundigen & Verzorgenden ...

Bureaucratie in de zorg

‘Kan dat nou niet anders?’

Opdrachtgever: V&VN

Ede, december 2007

Auteurs: Janette Molhoek en Esther Krens, studenten Verpleegkunde


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

Inhoudsopgave

1. Voorwoord 5

2. Samenvatting 6

3. Onderzoek 7

4. Inleiding 8

5. Resultaten 9

5.1. Centrum Indicatiestelling Zorg 9

5.2. Digitalisering en papierwerk 10

5.3. Bureaucratie binnen instellingen 10

5.4. Casemanagers voor chronisch zieken 11

5.5. Centrale richtlijn ontwikkeling voor verpleegkundigen en verzorgenden 11

5.6. Creëer geen regels op basis van incidenten 12

6. Conclusies en aanbevelingen 13

7. Literatuurlijst 14

7.1. Lijst van afkortingen en begrippen

7.2. Websites

7.3. Boeken en kranten

3


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

Voorwoord

Dit rapport is geschreven naar aanleiding van een onderzoek onder verpleegkundigen en

verzorgenden.

Bureaucratie in de Nederlandse zorg blijkt een groot onderwerp van irritatie te zijn. Daarom heeft

V&VN onderzocht wat nu precies de knelpunten zijn.

Het rapport is bedoeld voor geïnteresseerden en het ministerie van VWS, om inzicht te krijgen in de

knelpunten en hier zonodig wat aan te doen.

Studenten van de opleiding HBO Verpleegkunde uit Ede hebben de onderzoeksresultaten verwerkt,

geordend en het rapport gemaakt, als onderdeel van een projectstage bij V&VN.

Alle verpleegkundigen en verzorgenden die gereageerd hebben op de oproep van V&VN om

bureaucratische ergernissen te melden worden bedankt voor hun medewerking aan het onderzoek.

Hierdoor is duidelijk geworden waar de grootste knelpunten zitten.

4


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

2. Samenvatting

V&VN staat voor Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland. Het is dé beroepsvereniging van de

grootste beroepsgroep van ons land, verpleegkundigen en verzorgenden. V&VN zet zich in voor

goede zorgverlening en voor de belangen van de verpleegkundigen en verzorgenden in Nederland.

Ook houdt V&VN ontwikkelingen in de zorg bij en probeert hierin zo goed mogelijk te participeren.

Uit het onderzoek onder verpleegkundigen en verzorgenden blijkt dat vooral het CIZ een grote reden

is tot ergernis. Het duurt te lang voordat de indicatie gegeven wordt en zelfs dan is het nog de vraag of

de juiste indicatie gesteld wordt.

Een oplossing volgens verpleegkundigen en verzorgenden zou zijn om de indicatiestelling terug te

geven aan de zorgprofessional. Hierdoor duurt indicatiestelling minder lang en wordt vaker in één

keer de juiste indicatie gesteld.

ICT in de zorg is niet meer weg te denken, alles moet digitaal tegenwoordig. Met de mogelijkheid in

een oogopslag alle gegevens van een patiënt te raadplegen wordt indicatiestelling gemakkelijker.

Een elektronische verklaring over het ziektebeeld van de patiënt erin is handig voor de indicatiestelling

en verbetert de zorg. Verpleegkundigen en verzorgenden verwachten veel van het Elektronisch

Patiënten Dossier.

Chronisch zieken ervaren vaak problemen met het regelen rondom hun ziekte en ze komen vaak bij

de verkeerde loketten terecht met hun hulpvragen. De aansluiting tussen de zorgvraag en het

zorgaanbod is hierdoor verre van optimaal. Een casemanager voor chronisch zieken kan

ondersteunen bij de aanvraag van zorg en zorgvoorzieningen. De casemanager kent de loketten voor

de zorgvragen. Praktijk- en wijkverpleegkundigen kunnen als casemanager fungeren.

Het ontwikkelen van richtlijnen en protocollen kost veel tijd, wat ten koste gaat van de patiënt. Vaak

ontwikkelt elke instelling zelf richtlijnen en protocollen, die niet allemaal even hoog van kwaliteit zijn.

Een landelijke database met standaard kwaliteitsprotocollen zou de oplossing zijn, met toegang voor

elke zorgprofessional.

De media schenken veel aandacht aan de fouten in de zorg, waardoor een vertekend beeld ontstaat.

Op basis van dit beeld worden soms regels gemaakt, die niet in verhouding staan tot de ernst van een

bepaald incident en die bijdragen aan nieuwe bureaucratie in de zorg. Een bureaucratietoets zou

een oplossing zijn voor een kritische blik op nieuw beleid. Professionals toetsen hiermee de

uitvoerbaarheid van het nieuwe beleid.

5


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

3. Onderzoek

Het onderzoek is in de maanden september en oktober via de website van V&VN gedaan:

www.venvn.nl. Via de website zijn er 79 reacties binnen gekomen, via regiobijeenkomsten en de

jaarlijkse verenigingsconferentie van V&VN nog een tiental reacties.

Oproep tot melden

Met een nieuwsbericht op de website van V&VN en een persoonlijke mail aan het ledenbestand is de

achterban van V&VN opgeroepen om bureaucratische ergernissen te melden. Een persbericht met

dezelfde oproep heeft tot berichtjes in een aantal vakmedia geleid.

De website

Op www.venvn.nl kon de beroepsgroep onder het kopje ‘forum’ ergernissen over bureaucratie

melden, waarop anderen konden reageren en mee discussiëren. Ook konden bezoekers van de site

reageren op een stelling over bureaucratie in de zorg.

Reacties

Reageren was mogelijk voor iedere bezoeker van de site, lid of geen lid van V&VN. Op welk terrein in

de zorg de melders werkzaam zijn, is niet onderzocht.

6


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

4. Inleiding

V&VN staat voor Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland. Het is dé beroepsvereniging van de

grootste beroepsgroep van ons land, verpleegkundigen en verzorgenden. V&VN zet zich in voor

goede zorgverlening en voor de belangen van de verpleegkundigen en verzorgenden in Nederland.

Ook houdt V&VN ontwikkelingen in de zorg bij en probeert hierin zo goed mogelijk te participeren.

Bureaucratie is een van de grootste ergernissen voor medewerkers in de zorg, bleek uit eerder

onderzoek. V&VN heeft onderzocht welke haar achterban bureaucratische knelpunten

verpleegkundigen en verzorgenden in hun werk ervaren. In dit rapport zijn de onderzoeksgegevens

verwerkt.

Een poll op de website van V&VN maakt duidelijk dat 22% van de verpleegkundigen en verzorgenden

minstens een keer per dag last heeft van bureaucratie in de zorg, 11% vindt dat de bureaucratie in de

zorg meevalt en bovendien nodig is om goede kwaliteit te leveren en maar liefst 67% vindt dat in de

afgelopen jaren de bureaucratie gegroeid is ten koste van de tijd voor patiënten.

7


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

5. Resultaten

De resultaten van het onderzoek zijn gegroepeerd naar thema. Ter illustratie zijn hier en daar

letterlijke reacties van verpleegkundigen en verzorgenden opgenomen. Wanneer zij ook mogelijke

oplossingen noemen, zijn deze hier genoemd.

5.1 Centrum Indicatiestelling Zorg

Diverse reacties hebben betrekking op het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), dat blijkbaar grote

ergernissen oplevert bij verpleegkundigen en verzorgenden. Het CIZ is uitvoerder van de

indicatiestelling Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Als onafhankelijke organisatie

beoordeelt het CIZ de situatie van de patiënt om vervolgens een indicatie te geven. Het CIZ is in het

leven geroepen om zorgvragen objectief te beantwoorden. Verpleegkundigen en verzorgenden geven

aan dat in de praktijk blijkt dat het CIZ de meeste zorgvragen telefonisch beoordeelt en zij twijfelen

aan de kwaliteit van deze beoordeling.

“Mijn grootste ergernis is het hele CIZ. Als je bedenkt hoeveel mensen er bij alle zorginstellingen bezig

zijn met de indicaties en alles daarom heen; dat is gigantisch!! Tel daar alle mensen bij op die voor het

CIZ werken en je houdt een grote zak met geld over als je vertrouwt op de mensen die direct met de

zorgvrager te maken hebben. Zij kunnen prima inschatten welke zorg er nodig is.”

Ook klagen verpleegkundigen en verzorgenden over de tijd die centrale indicatiestelling kost, voor hen

en voor patiënten. Het CIZ mag zes weken doen over het afgeven van de indicatie, waardoor de

papieren minstens zes weken achter die situatie aanlopen. Als er iets verandert in de zorgvraag,

bijvoorbeeld een uitbreiding, dan duurt dit gemiddeld twintig minuten. Pas als het CIZ klaar is met de

beoordeling, dan mag de uitbreiding van zorg echt ingevoerd worden, eerder krijgt de verpleegkundige

niets betaald. Het papierwerk voor de indicatiestelling is enorm, vinden verpleegkundigen en

verzorgenden.

Verpleegkundigen en verzorgenden denken dat als de kosten van het CIZ ten goede komen aan de

zorg, er meer cliënten daadwerkelijk geholpen kunnen worden en ook sneller. Verpleegkundigen

stellen voor: laat de indicaties weer stellen door zorgprofessionals. De voordelen van indicatiestelling

door zorgprofessionals zijn: betere indicatiestelling, er is minder aanvullende indicatiestelling nodig en

het is sneller en goedkoper. Als het CIZ afgeschaft wordt, zullen zorgprofessionals terugstromen naar

de werkvloer. Er zitten echter wel een aantal voorwaarden aan het afschaffen van het CIZ. Het is

bijvoorbeeld belangrijk dat alles digitaal opgeslagen wordt. Ook moeten er sancties staan op

herhaaldelijk overindiceren.

Initiatieven om de problemen met indicatiestelling op te lossen zijn er al. In de regio Twente is de

indicatiestelling teruggebracht naar Buurtzorg Nederland, die sinds kort ook in Amsterdam actief zijn.

Ook is recent een pilot gestart in Maarssenbroek met een nieuwe manier van indicatiestelling.

Medewerkers van het CIZ zijn hierbij betrokken, waardoor de indicatiestelling hopelijk beter gaat.

De zorgverzekeraar lijkt ook steeds meer macht te krijgen en dat is volgens verpleegkundigen en

verzorgenden geen goede ontwikkeling. Ook ergeren zij zich eraan dat zorgverzekeraars bepaalde

materialen en medicijnen niet meer vergoeden. Bovendien leveren deze beperkingen in vergoeding

nieuwe bureaucratie op.

“Bij een van mijn bejaarden weigert de zorgverzekeraar ondanks herhaald verzoek, de drinkvoeding te

vergoeden. Bij een andere patiënt mogen kathetermaterialen en incontinentiesystemen alleen via een

bepaalde firma worden geleverd met als resultaat nog weer een formulier extra in te vullen in

drievoud. En dan wordt verwacht dat wij straks al dit soort speciale bepalingen uit ons hoofd kennen?

In de huisartsenpraktijk loopt men meer en meer aan tegen dit soort bepalingen. Tijdrovend en slecht

voor de patiënt.”

8


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

5.2 Digitalisering en papierwerk

In de politiek wordt er veel gepraat over het belang van het elektronisch patiëntendossier, maar

verpleegkundigen en verzorgenden vinden dat er van digitalisering in de praktijk nog niet veel terecht

komt.

“Zo moeten binnen elk specialisme de verschillende zorgverleners (zelfs binnen 1 organisatie) steeds

opnieuw een anamnese afnemen, terwijl veel van deze gegevens eenvoudig beschikbaar zouden

moeten kunnen zijn. Er valt nog heel veel te automatiseren in de zorg: dit kan de productiviteit en

effectiviteit verhogen en zal de kwaliteit absoluut ten goede komen!”

Problemen die verpleegkundigen en verzorgenden zien bij het automatiseren: de afdeling ICT loopt

achter, medewerkers weten nauwelijks wat er mogelijk is, te weinig aandacht voor automatisering en

digitalisering en te weinig geld. Ook klagen zij over computers in de ziekenhuizen die te langzaam zijn,

of soms helemaal niet werken en bij storingen buiten kantoortijden te horen krijgen dat het gewoon

pech is. En: als alles via de computer moet, moeten er wel genoeg computers zijn.

“Is automatisering wel altijd een vooruitgang? Is het niet zo dat er teveel over de techniek wordt

gepraat en dat nieuwe toepassingen worden opgedrongen van hoger hand? Het lijkt wel of het doel

automatiseren om het automatiseren is geworden... wat is het nut om een PDA (Personal Digital

Assistent, een computer die in de broekzak past) te gebruiken als dat ding toch maar de halve tijd

werkt terwijl een ouderwetse telefoon en papier het vroeger ook altijd goed deed....”

Als er nu een nieuwe voorziening of behandeling aangevraagd wordt, moeten artsen en

verpleegkundigen steeds opnieuw een berg aan papierwerk invullen. Dit tot grote ergernis van de

zorgverleners, er blijft hierdoor veel minder tijd over voor de patiënt. De oplossing die

verpleegkundigen en verzorgenden voorstellen: een elektronische verklaring over de aandoening van

de patiënt. Deze zou dan directe toegang moeten geven tot een systeem waarin meteen zichtbaar

welk assortiment aan voorzieningen bij deze chronische ziekte hoort. Ook zou deze verklaring

uitgebreid moeten kunnen worden, als de ernst van de chronische ziekte toeneemt. Dit is een taak

voor de praktijkverpleegkundigen en de arts. Ook zou het goedkoper zijn en wordt de zorg er beter

van.

5.3 Bureaucratie binnen instellingen

Waar veel verpleegkundigen zich aan ergeren is al het papierwerk binnen de instelling waar zij

werken. Formulieren voor verantwoording en controle door overheid, verzekeraars, en de Inspectie

voor Gezondheidszorg, worden het meeste genoemd als bron van ergernis. Er gaat veel tijd zitten in

het invullen van formulieren die vaak langer zijn dan één A4. Er blijft te weinig tijd over voor de

patiënten, vinden verpleegkundigen.

“Ik werk in de thuiszorg en heb méér tijd voor het invullen van het zorgdossier dan de aandacht voor

mijn cliënt! Wat een ergernis al die zorgdossiers en aanvragen voor een nieuwe indicatie. En niet 1

formulier, maar 3 formulieren. Nee, het plezier in mijn werk wordt steeds minder.”

“In de ouder- en kindzorg is het ook niet mis, daar ben ik na twee weken al achter. Elke minuut van je

tijd moet je verantwoorden en registreren! Daar gaat flink wat tijd in zitten terwijl dit ook voor de

zorgverlening gebruikt kan worden!”

“Wat voorheen ging met een telefoontje naar de huisarts en een notitie in het dossier, nu dus een

officiële afsluitbrief met een DSM IV diagnose voor de vorm.”

Wat verpleegkundigen en verzorgenden nog meer genoemd tijdrovend noemen, is de inspanning om

certificaten voor de instelling te behalen, zoals het HKZ-certificaat. Cliëntorganisaties,

zorgverzekeraars, de overheid en andere belanghebbenden lijken er echter steeds meer waarde aan

te hechten, als bewijs dat de organisatie aan alle gestelde eisen voldoet.

Veel genoemd is ook de tijd die het dagelijks rapporteren kost. Al stelt een deel van de

verpleegkundigen en verzorgenden dat rapportage ook nodig is voor goede zorg.

9


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

“De verpleegkundige rapportage heeft allang niet meer alleen de functie om het herstelproces te

monitoren en de continuïteit van zorg te garanderen. Rapportage is het bewijs dat er iets gedaan is.

Het heeft financiële en juridische consequenties. Door geen of slechte rapportage kan je aansprakelijk

gesteld worden. Dagelijks wringen de hulpverleners zich in allerlei terminologische kronkels om zich in

te dekken. (Soms loop ik door de gangen van onze instelling en zie ik de helft van de hulpverleners

achter hun pc zitten in plaats van met patiënten te praten.)”

Verpleegkundigen en verzorgenden vinden dat er meer gedaan moet worden met wat zij benoemen

als 'de menselijkheid binnen de instelling'.

“Dit zijn kwaliteiten waar een groot gebrek aan is binnen het management en de beleidsmakers

binnen de gezondheidszorg.”

5.4. Casemanagers voor chronisch zieken

Chronisch zieken ervaren het als vervelend dat er zoveel geregeld moet worden rondom hun ziekte,

zeggen verpleegkundigen en verzorgenden. Het blijkt niet makkelijk te zijn om met hulpvragen bij de

juiste persoon terecht te komen. Dit leidt tot irritatie bij de zieken en bij de loketten die chronisch

zieken keer op keer moeten doorverwijzen naar de juiste plek. Hierdoor is de aansluiting tussen de

zorgvraag en het zorgaanbod verre van optimaal en bestaat de kans dat ziekteverschijnselen

toenemen.

Oplossing volgens verpleegkundigen en verzorgenden: elke chronisch zieke de mogelijkheid van een

casemanager bieden. De casemanager kent alle loketten en de plekken waar de chronisch zieke heen

moet met zijn zorgvragen waardoor de patiënt optimaal wordt ondersteund bij de aanvraag van zorg

en voorzieningen. Een casemanager kan ook dreigende gezondheidsproblemen op tijd signaleren en

hier bijpassende zorg voor zoeken. Praktijk- en wijkverpleegkundigen zouden prima kandidaten zijn

voor deze rol.

De voordelen van een casemanager zijn dat zorgvragen niet meer op de verkeerde plekken

terechtkomen, de zorg sneller gaat en beter aansluit bij de patiënt. Het aantal ziekteverschijnselen

neemt af en de complicaties en de kosten worden gereduceerd.

5.5 Centrale richtlijnontwikkeling voor verpleegkundigen en verzorgenden

Veel instellingen stoppen tijd in het ontwikkelen van richtlijnen en uitvoeringsprotocollen over

bijvoorbeeld decubitus. Dit kost verpleegkundigen en verzorgenden veel tijd, want steeds opnieuw

‘wordt het wiel uitgevonden’.

Niet elke richtlijn wordt even goed ontwikkeld in de instellingen, wat een groot verschil in kwaliteit tot

gevolg heeft. Naast zorginstellingen houden ook landelijke en regionale organisaties zich bezig met

ontwikkeling van richtlijnen en protocollen. Doordat de gelden voor richtlijnontwikkeling en

protocollering op veel plaatsen beschikbaar worden gesteld, is er een subsidiecircus van deze

organisaties ontstaan waarbij veel mensen worden ingezet voor het verwerven van subsidies vinden

verpleegkundigen en verzorgenden. De kosten voor deze personele inzet drukken onnodig op de

gezondheidszorg.

Oplossing volgens verpleegkundigen en verzorgenden: de budgetten voor richtlijnen en protocollering

centraliseren en deze vervolgens toekennen aan de beroepsvereniging van de professionals, onder

duidelijke voorwaarden. Ook is het belangrijk om deze vervolgens op te slaan in een landelijke

database.

De voordelen van deze oplossingen zijn dat er duidelijke landelijke richtlijnen zijn, waartoe elke

professional toegang heeft. Hierdoor kan er standaard-kwaliteit geleverd worden.

5.6 Creëer geen regels op basis van incidenten

In de media wordt vaak meer aandacht geschonken aan de dingen die fout gaan in de zorg, dan de

dingen die wel goed gaan. Deze berichten –vaak over incidenten- geeft een vertekend beeld van de

zorg. Op basis van berichtgeving in de media stelt de Tweede Kamer kritische vragen, wat nogal eens

leidt tot nieuw beleid. Daarbij wordt vaak niet de vraag gesteld of een incident vraagt om nieuw beleid

en of dit beleid wel in verhouding staat met de omvang en ernst van het incident. Vaak brengen dit

soort maatregelen een verzwaring van de taken voor de professional met zich mee en vergroting van

de bureaucratie.

10


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

Oplossing volgens verpleegkundigen en verzorgenden: een ‘bureaucratietoets’ invoeren waaraan elke

nieuwe regelgeving wordt onderworpen. Een onderdeel hiervan is dat er een panel van professionals

de uitvoerbaarheid van het nieuwe beleid kritisch beoordeelt.

11


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

6. Conclusies en aanbevelingen

Indicatiestelling Zorg anders

De indicatiestelling voortaan weer laten doen door de zorgprofessional. Dit zal een hoop tijd en geld

schelen en er wordt waarschijnlijk vaker in een keer de juiste indicatie gesteld.

Digitaal dossier

Een elektronisch bestand aanmaken, waar alle informatie over de patiënt in een oogopslag te vinden

is. Dit zal de zorg verbeteren.

Casemanagers voor chronisch zieken

Chronisch zieken worden vaak van het ene loket naar het andere gestuurd. Een oplossing is om een

casemanager aan te stellen die alle loketten kent. Praktijk en wijkverpleegkundigen kunnen de rol van

casemanager vervullen.

Centrale richtlijnontwikkeling voor verpleegkundigen en verzorgenden

Een landelijke database aanmaken met centrale richtlijnen, voor elke instelling te gebruiken. Hierdoor

kan er standaardkwaliteit geleverd worden.

Creëer geen regels op basis van incidenten

Een bureaucratietoets invoeren, waarin verpleegkundigen kritisch kijken naar nieuwe regels. Dit om

het invoeren van ‘onnodige’ regels te voorkomen, tot stand gekomen op basis van incidenten.

12


Rapport Bureaucratie in de zorg ‘Kan dat nou niet anders?!’ november ’07

7. Literatuurlijst

7.1 Lijst van afkortingen en begrippen

CIZ

DSM IV

HKZ

IGZ

POINT

V&VN

Centrum Indicatiestelling Zorg

Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector

Inspectie voor Gezondheidszorg

Punt voor Overdracht Informatie, en Naslag Transfers

Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland

7.2 Websites

www.ciz.nl

www.decasemanager.nl

http://gids.recht.nl/gezondheidsrecht/

www.minvws.nl

www.rzgs.nl/respect/zorgbijuthuis/casemanagement

www.venvn.nl

www.verzorgdeoverdracht.nl

7.3 Boeken, kranten en tijdschriften

Dagblad van het Noorden - 2 november 2007

Het Parool- 22 oktober 2007

Tijdschrift voor verpleegkundigen (TVZ)- nr 6 juni 2007 p26-28

Tijdschrift voor verpleegkundigen (TVZ)- nr 6 juni 2006 p17-20

Tijdschrift voor verpleegkundigen (TVZ)- nr 9 sept. 2006 p40-41

13

More magazines by this user
Similar magazines