Soorten uitgeverijen - Het Uitgeverijbedrijf

HOOFDSTUK 5
Soorten uitgeverijen
Hoofdstuk 5
Soorten uitgeverijen
In dit hoofdstuk gaan we kijken welke verschillende soorten uitgeverijen er te
onderscheiden zijn en wat hun specifieke kenmerken zijn.
Aan het eind van dit hoofdstuk kan je:
■ de verschillende soorten uitgeverijen benoemen,
■ per soort uitgeverij aangeven wat de onderscheidende kenmerken zijn.
5.1 Inleiding
Als je in een uitgeverij wil werken is het van belang dat je een idee hebt van de
verschillende soorten uitgeverijen die er bestaan. Je kan je dan veel beter oriënteren
en voorbereiden op een sollicitatie. Uitgeverijen zijn op allerlei manieren in
te delen, bijvoorbeeld op grootte (er zijn eenmanszaken, kleinere uitgeverijen,
grotere en zelfs multinationals), maar gebruikelijk is alle uitgeverijen in kaart te
brengen op basis van het soort informatie of het soort uitgaven (de producten)
die ze uitgeven. Anders gezegd: je kan ze indelen aan de hand van inhoudelijke
criteria of aan de hand van productkenmerken. Om het allemaal ingewikkeld te
maken worden bij het indelen van uitgeverijen beide indelingscriteria door elkaar
gebruikt.
Welke soorten uitgeverijen worden er onderscheiden? De branchevereniging van
uitgevers in Nederland, het Nederlands Uitgevers Verbond (NUV), noemt op de
website www.nuv.nl een aantal groepen die zich binnen het NUV hebben georganiseerd.
We nemen deze groepen als uitgangspunt en zullen - waar noodzakelijk
- een verdere onderverdeling maken. Er zijn natuurlijk ook uitgeverijen die in
meer dan één groep thuishoren.
Het NUV kent de volgende groepen:
■ algemene uitgeverijen
■ wetenschappelijke uitgeverijen
■ educatieve uitgeverijen
■ uitgevers van vakinformatie
■ uitgevers van publiekstijdschriften
■ uitgevers van dagbladen
Wegwijzer in de Uitgeverij
41

HOOFDSTUK 5
Je ziet dat de eerste vier als gemeenschappelijke noemer een inhoudelijk criterium
hebben, terwijl de laatste twee als gemeenschappelijk noemer de soort uitgave
hebben (tijdschriften en dagbladen). We bekijken alle soorten uitgevers aan
de hand van het model dat we ook in de vorige hoofdstukken gebruikt hebben.
Per uitgeverijsoort geven we aan waarin ze zich onderscheiden van de ander wat
betreft de stappen in het uitgeefproces. Soms lijken alle uitgeverijen weer erg op
elkaar. Het is daarom niet zo dat we bij elke soort uitgeverij voor iedere stap iets
onderscheidends te bespreken hebben.
5.2 Algemene uitgeverijen
Algemene uitgeverijen maken boeken die niet educatief of wetenschappelijk zijn.
Dat klinkt redelijk breed of abstract, maar je moet hierbij denken aan uitgevers
van fictie (literatuur, romans, poëzie, thrillers e.d.) en non-fictie (bijvoorbeeld
kookboeken, tuinboeken, reisboeken en naslagwerken zoals woordenboeken).
Een belangrijk kenmerk is dat de uitgaven zich richten op het algemene publiek.
De boeken en andere producten van de algemene uitgeverij, zoals dvd’s, bepalen
voor een heel groot deel het assortiment van de boekhandel. Je hebt algemene
uitgevers die zich in een of meerder genres hebben gespecialiseerd, zoals literaire
uitgeverijen, uitgeverijen van kinderboeken of uitgevers van reisboeken, maar er
zijn ook uitgevers die een heel breed aanbod hebben. Een aantal grote algemene
uitgevers in Nederland heeft zich bij het NUV aangesloten bij de Groep
Algemene Uitgevers (GAU).
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
Uitgevers van fictiepublicaties laten zich nauwelijks beïnvloeden door nieuwe
ontwikkelingen (zie ook hoofdstuk 6). Literatuur, poëzie, thrillers zullen vooral in
boekvorm blijven verschijnen en lijken zich te onttrekken aan de moderne media.
Slechts weinig mensen zullen een boek vanaf het scherm gaan lezen, zo is de verwachting.
Non-fictie uitgaven worden daarentegen wel beïnvloed door technologische
ontwikkelingen en in veel gevallen zie je ook al nieuwe productvormen en
nieuwe manieren om deze informatie aan te bieden. Veel algemene uitgevers
42
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
bieden naast boeken ook websites, cd-roms, dvd’s en mobiele toepassingen. Zo
leveren Van Dale en ANWB samen sinds kort een vakantiewoordenboek per sms
aan.
Creatie
Een algemene uitgever werkt meestal met externe (freelance) auteurs. Deze
schrijvers zijn niet in dienst maar kloppen zelf bij de uitgeverij aan met een idee
of worden door de uitgeverij gevraagd een boek te schrijven. De redacteuren bij
algemene uitgevers hebben vaak twee taken: aan de ene kant het werven van,
contact onderhouden met en begeleiden van de auteurs, en anderzijds de
ingeleverde kopij redigeren en klaar te maken ten behoeve van vormgeving en
opmaak. Vormgeving speelt bij de uitgaven van algemene uitgeverijen een
belangrijke rol. Een boek moet aantrekkelijk zijn en opvallen in een winkel.
Realisatie
Het onderscheidende van de algemene uitgeverij zit niet in de fase van het realiseren.
Het zal vaak gaan om drukwerk dat in vrij grote oplagen gemaakt wordt.
Wegwijzer in de Uitgeverij
43

HOOFDSTUK 5
Marketing/sales
We hebben al beschreven dat de uitgaven van algemene uitgeverijen voor een
groot deel het assortiment van de boekhandel bepaalt. De boekhandel is dus
voor deze uitgeverijen een heel belangrijk distributiekanaal. Behalve dat het verkrijgbaar
zijn in de boekhandel belangrijk is, wil de uitgever ook dat de uitgave
zo zichtbaar mogelijk in de boekhandel ligt. Daarom maken algemene uitgeverijen
gebruik van vertegenwoordigers die contact onderhouden met de boekhandel.
De boekhandel heeft als tussenhandel (tussen uitgeverij en lezer/gebruiker)
invloed op het succes van een uitgave, dus zal een algemene uitgever niet alleen
de consument maar ook de boekhandelaar willen beïnvloeden.
Met de komst van internet boekhandels (zoals Bol.com en Proxis) is er voor de
algemene uitgever een nieuw kanaal ontstaan dat hij op dezelfde manier
probeert te beïnvloeden als de gewone boekhandel.
Daarnaast worden de algemene uitgevers in Nederland geconfronteerd met een
regeling die een groot deel van het handelen van deze uitgevers bepaalt: de
vaste boekenprijs. De vaste boekenprijs betekent in het kort dat de uitgever de
verkoopprijs van het boek vaststelt en dat deze prijs overal geldt. Het is dus niet
mogelijk kortingen te geven. Waar je ook het boek wilt kopen, op Terschelling, in
Maastricht, Rotterdam of bij een internetboekhandel: de prijs zal overal dezelfde
zijn. Deze regeling geldt trouwens voor alle uitgevers (en boekhandels), maar in
de praktijk heeft de algemene uitgever er het meest mee te maken.
44
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
Publiceren
We hebben al bij de stap van het inventariseren en de conceptontwikkeling
gezien dat de algemene uitgeverij vooral bij non-fictie uitgaven steeds meer
nieuwe media zal gebruiken.
Voorbeelden:
Het is niet zo moeilijk voorbeelden bij van een algemene uitgeverij te bedenken. Loop een willekeurige
boekhandel binnen en je ziet voorbeelden genoeg. Om een idee te krijgen van het aanbod van
een algemene uitgever kan je het beste hun website bezoeken. De meeste uitgevers hebben hun
‘fonds’ (een overzicht van alle uitgaven) op internet staan. Enkele voorbeelden van algemene uitgevers:
Gespecialiseerd:
De Bezige Bij: literatuur en poëzie (www.debezigebij.nl)
Middernachtpers: kinderboeken (www.middernachtpers.nl)
Uitgeverij 010: architectuur (www.010publishers.nl)
Breed aanbod:
Het Spectrum:o.a. culinair, filosofie, gezondheid, woordenboeken, kunst & muziek (www.spectrum.nl)
A.W. Bruna: cd-roms voor kinderen, gezondheid, spiritueel, maar ook romans en thrillers
(www.awbruna.nl)
5.3 Wetenschappelijke uitgeverijen
De naam zegt het al: wetenschappelijke uitgeverijen leggen zich toe op wetenschappelijke
publicaties. Veel wetenschappelijke uitgeverijen zijn dan ook verbonden
aan of een afsplitsing van een universiteit. Hoewel een wetenschappelijke
uitgever zijn publicaties ook via de gewone (algemene) boekhandel zal verkopen
is het primaire verkoopkanaal de wetenschappelijke boekhandel of (de bibliotheek
van) de universiteit. Daar waar de algemene uitgeverij op diverse manieren
Wegwijzer in de Uitgeverij
45

HOOFDSTUK 5
aan haar auteurs komt, werven de wetenschappelijke uitgevers hun auteurs veelal
via de universiteit waaraan ze verbonden zijn. Wetenschappelijke uitgeverijen
werken echter ook vaak internationaal. Het netwerk van universiteiten en
auteurs beperkt zich dan ook niet tot Nederland. De uitgaven van wetenschappelijke
uitgeverijen omvatten onder meer dissertaties, wetenschappelijke onderzoeken,
studies, naslagwerken en wetenschappelijke tijdschriften. De wetenschappelijke
uitgeverijen in Nederland hebben zich binnen het NUV aangesloten bij de
Groep Uitgevers voor Vak- en Wetenschap (UVW). Je ziet dat wetenschappelijke
uitgevers zich in deze groep hebben verbonden aan de uitgevers van vakinformatie
(zie hieronder).
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
We hebben al gezien dat universiteiten en wetenschappelijke (onderzoeks)instituten
voor wetenschappelijke uitgeverijen de belangrijkste bronnen zijn. Dat
betekent dat een wetenschappelijke uitgever nauwe contacten met deze groep
moet onderhouden. Zij bepalen daardoor mede wat de wetenschappelijke uitgever
uitgeeft. In de wetenschappelijke wereld zijn databanken al geruime tijd
ingeburgerd, dus het digitaal publiceren van informatie is voor de meeste wetenschappelijke
uitgevers de normaalste zaak van de wereld.
Creatie
Heel vaak levert de auteur (vaak een of meer wetenschappers) een volledig en
compleet manuscript, waar de uitgever inhoudelijk niet veel meer aan hoeft te
doen. Een redacteur op een wetenschappelijke uitgeverij zal te maken krijgen
46
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
met complexe teksten die vaak een brede kennis van het betreffende vakgebied
veronderstellen. Het internationale karakter betekent dat wetenschappelijke
publicaties vaak in het Engels zijn, waardoor een redacteur bij een wetenschappelijke
uitgeverij dus een goede kennis van het Engels moet hebben.
Realisatie
Er zijn wetenschappelijke uitgevers die dissertaties publiceren. Het gaat hierbij
niet om een uitgave voor een groot publiek, maar vaak alleen voor de schrijver
en een klein aantal universiteitsbibliotheken. Dergelijke kleine oplagen worden
niet bij een gewone drukker gedrukt, maar ‘digitaal’ gedrukt, wat ook wel printing
on demand (pod) heet. Pod is een toepassing die bij wetenschappelijke uitgevers
al enige tijd gebruikt wordt.
Omdat alle universiteiten wereldwijd al geruime tijd gebruikmaken van databanken
voor het opslaan en vinden van publicaties, zijn wetenschappelijke publicaties
vanuit de hele wereld toegankelijk geworden. Dat betekent ook dat de
wetenschappelijke uitgever gewend (en soms verplicht) is informatie digitaal op
te slaan en te verspreiden.
Marketing/sales
Wetenschappelijk uitgeverijen maken voornamelijk publicaties voor een wetenschappelijk
publiek. Het is voor een wetenschappelijke uitgever van groot belang
zoveel mogelijk universiteiten en bibliotheken tot klant te hebben, wat een speciale
manier van verkopen vereist. Er wordt in deze wereld steeds minder losse
publicaties verkocht en steeds meer abonnementen op (digitale) publicatieseries,
Wegwijzer in de Uitgeverij
47

HOOFDSTUK 5
waar dan een hele universiteitscampus in een keer gebruik van kan maken. Een
dergelijke manier van verkopen behelst grote bedragen en ingewikkelde contracten.
Publiceren
Omdat de publicaties van een wetenschappelijke uitgever vaak over zeer specifieke
onderwerpen gaan en bedoeld zijn voor de nationale en internationale
wetenschappelijke gemeenschap zijn de oplagen klein en verkoopt een wetenschappelijke
uitgever vaak direct aan universiteiten, bibliotheken e.d. De
opkomst van databanken waarin wetenschappelijke informatie verzameld wordt,
betekent dat ontwikkelingen als database publishing en het leveren van digitale
publicaties voor wetenschappelijke uitgevers van groot belang is. Enerzijds omdat
de klant het materiaal graag digitaal wil gebruiken en anderzijds omdat de uitgever
de informatie dan ook direct aan een databank kan verkopen.
Voorbeelden:
Om een goede indruk te krijgen van wetenschappelijke uitgevers is het ook hier weer aan te raden
een aantal websites van uitgeverijen te bekijken. Een willekeurige keuze:
Amsterdam University Press: www.aup.nl
Uitgeverij Lemma: www.lemma.nl
Kluwer Academic Publishers: www.wkap.nl
48
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
5.4 Educatieve uitgeverijen
Educatieve uitgevers maken leermiddelen voor het primair- en voortgezet onderwijs
en het hoger beroepsonderwijs. Het zal niet moeilijk zijn hier een beeld van
te vormen. Iedereen komt in zijn schooltijd in aanraking met schoolboeken en
andere publicaties van deze uitgevers. In Nederland zijn slechts enkele grote
educatieve uitgeverijen actief, die gezamenlijk het overgrote deel van de markt
in handen hebben. Daarnaast is er een groot aantal kleinere uitgeverijen die
meer gespecialiseerd zijn in bepaalde vakrichtingen. Bij het NUV is een aantal
educatieve uitgevers verenigd in de Groep Educatieve Uitgevers (GEU).
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
In Nederland is de overheid een belangrijke speler in het veld van de educatieve
uitgever, omdat de overheid grote invloed heeft op de inrichting van het onderwijs.
Denk maar aan onderwijshervormingen zoals de basisvorming of het studiehuis,
waarbij steeds weer nieuwe studieboeken nodig zijn. Ook stelt de overheid
de eisen op waaraan examens moeten voldoen, wat van belang is voor de leermiddelen
die een educatieve uitgever ontwikkelt. Dat betekent dat een educatieve
uitgever de onderwijsontwikkelingen op de voet moet volgen en ook goede
contacten met de overheid zal moeten hebben. Daarnaast zijn de scholen, als
klanten van een educatieve uitgeverij, ook een belangrijke invloedsfactor.
Docenten, de gebruikers van de leermethodes, hebben vaak veel invloed op de
ontwikkeling ervan. Een trend is dat educatieve uitgeverijen steeds meer leermiddelen
samen met scholen gaan ontwikkelen.
In de educatieve sector is de digitalisering ook al enige tijd doorgedrongen.
Steeds meer methodes hebben naast de boekvorm ook een cd-rom of internetonderdeel.
Een vrij actuele ontwikkeling is e-learning. E-learning is de moderne
term voor computerondersteund onderwijs. In veel gevallen komt dat neer op
een cd-rom of internettoepassing waarbinnen een hele virtuele school is gecreëerd,
met diverse manieren van vraagstelling en interactie. In vergelijking tot
traditionele leerboeken vereist e-learning een andere presentatie van de informa-
Wegwijzer in de Uitgeverij
49

HOOFDSTUK 5
tie, wat voor de educatieve uitgever een hele nieuwe manier van denken betekent
over de leermiddelen die hij ontwikkelt.
Creatie
Educatieve uitgeverijen zijn in een aantal opzichten onderscheidend van de andere
uitgevers. De auteurs zijn vaak deskundigen uit het veld, zoals docenten, die in
teams samenwerken aan een methode. Vanuit de uitgeverij wordt dit proces
begeleid door een onderwijskundige. Deze heeft tot taak de didactiek te bewaken.
Redacteuren hebben in een educatieve uitgeverij vaak een coördinerende
rol. Zij sturen de auteurs en onderwijskundigen aan en bewaken het concept en
de planning van de uitgave. Daarnaast hebben zij natuurlijk de taak te zorgen
dat de kopij taalkundig correct is, dat de structuur klopt en dat er mooi en goed
beeldmateriaal is.
Realisatie
We hebben al gezien dat educatieve uitgevers relatief vaak gebruikmaken van
nieuwe media. Veel educatieve uitgevers hebben dan ook mensen in dienst die
kennis hebben over cd-rom- en internettoepassingen.
50
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
Marketing/sales
De educatieve uitgever heeft voor het aan de man brengen van zijn uitgaven
vooral contact met scholen en docenten, niet met de uiteindelijke gebruiker (de
leerling). Dit contact, dat van oudsher op het niveau van docenten en vakgroepen
plaatsvond, verschuift steeds meer naar het management van scholen.
De boekhandel is voor de educatieve uitgever meer een doorgeefluik.
Publiceren
Meer nog dan andere uitgevers heeft een educatieve uitgeverij een piek in werkbelasting:
de publicaties moeten altijd voor het begin van het schooljaar klaar en
leverbaar zijn. De exemplaren, op basis waarvan scholen een besluit nemen over
eventuele aanschaf, moeten zelfs in het voorjaar al gereed zijn.
Wegwijzer in de Uitgeverij
51

HOOFDSTUK 5
Voorbeelden:
De grote educatieve uitgevers maken leermiddelen voor zowel het primair onderwijs, het voortgezet
onderwijs als voor het beroepsonderwijs en volwasseneneducatie:
Thieme Meulenhoff: www.thiememeulenhoff.nl
Malmberg www.malmberg.nl
Zwijsen www.zwijsen.nl
Wolters Noordhoff www.wolters.nl
Nijgh Versluys www.nijghversluys.nl
Enkele kleinere en gespecialiseerde educatieve uitgevers:
Angerenstein www.angerenstein.nl uitgaven voor het MBO, middelbaar beroepsonderwijs
Deviant www.uitgeverij-deviant.nl geven een methode uit voor het vak Nederlands
NOI www.noi.nl geven leermiddelen uit voor het ondernemersonderwijs.
5.5 Uitgevers van vakinformatie
Uitgevers van vakinformatie maken publicaties die mensen ondersteunen bij het
uitoefenen van hun beroep of bedrijf. Je kan hierbij denken aan vakbladen,
naslagwerken en vakboeken, maar ook losbladige publicaties en natuurlijk digitale
media als websites, cd-roms en andere software. Kluwer, de grootste uitgever
van Nederland, is een uitgever van vakinformatie. De scheidslijn die we hebben
getrokken tussen wetenschappelijke uitgevers, educatieve uitgevers en uitgevers
van vakinformatie is betrekkelijk dun. Het is dan ook niet vreemd dat uitgevers
van vakinformatie en wetenschap samenwerken binnen het NUV, namelijk als
Groep UVW (groep Uitgevers van Vak en Wetenschap).
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
Een uitgever van vakinformatie ondersteunt met zijn informatie de werkprocessen
van zijn doelgroep, die vaak een specifieke branche of beroepsgroep vertegenwoordigt.
Een uitgever van vakinformatie heeft vaak direct contact met zijn
52
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
doelgroep, zowel commercieel als inhoudelijk. Hij heeft commercieel contact met
de belangrijke leveranciers om advertentieruimte te verkopen en omdat deze
hem van nieuws en informatie kunnen voorzien. Hij heeft ook inhoudelijk
contact met de professionals uit de doelgroep waarvoor de publicatie bedoeld is,
om te weten wat er leeft en aan welke informatie behoefte is.
Creatie
Net als bij de wetenschappelijke uitgeverijen vereist het maken van vakpublicatie
kennis van een bepaald vakgebied. Dat betekent dat redacteuren niet alleen taalkundige
competenties moeten hebben maar ook kennis en begrip van de werkprocessen
van de doelgroep. We zullen later in dit hoofdstuk, bij de uitgevers van
publiekstijdschriften, zien wat er specifiek komt kijken bij het maken van een
tijdschrift. Dat proces is ook van toepassing bij de uitgevers van vakinformatie.
Realisatie
Vakinformatie wordt in allerlei vormen aangeboden. Naast verschillende vormen
van papier (boeken, tijdschriften, losbladig, kranten) en digitale media (zoals
databanken op cd-rom en internet) zijn er bijvoorbeeld ook audioboeken.
Daarom hebben veel uitgevers van vakinformatie iemand in dienst die kennis van
zaken heeft op het gebied van nieuwe media.
Wegwijzer in de Uitgeverij
53

HOOFDSTUK 5
Marketing/sales
Uitgevers van vakinformatie produceren hoofdzakelijk voor zakelijke klanten. Dat
betekent dat deze uitgevers zich bevinden een zogenaamde business to businessmarkt
(het ene bedrijf, de uitgever, doet zaken met een ander bedrijf, de afnemer
van de informatie). Een uitgever van vakinformatie heeft meestal te maken
met het verkopen van advertenties en abonnementen. Dit zijn de belangrijkste
twee inkomstenbronnen. Soms wordt een vakblad gratis verspreid en zijn advertenties
de enige inkomstenbron. Om de verkoop van advertenties en abonnementen
uit te voeren hebben uitgeverijen van vakinformatie vaak een aparte
sales-afdeling.
Publiceren
Nieuwe media zijn voor uitgevers van vakinformatie van belang, omdat vakinformatie
goed te verspreiden is via cd-rom en internet. Vakuitgevers gaan steeds
meer digitale publicaties en interactieve diensten ontwikkelen, zoals databases
met adressen, wet- en regelgeving en rekenprogramma’s, ondersteunende software
( ‘tools’) en bijvoorbeeld kennisbanken.
Voorbeelden:
Keesing Reference Systems: www.keesingref.com
Kluwer: www.kluwer.nl
Koggeschip: www.koggeschip.nl
54
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
5.6 Uitgevers van dagbladen
De uitgevers van kranten en dagbladen vormen een aparte soort uitgeverij, voornamelijk
op basis van het type publicatie dat ze produceren. Het maken en uitgeven
van een krant heeft een heel andere dynamiek dan het publiceren van boeken,
tijdschriften en nieuwe media. Een krant verschijnt dagelijks in een grote
oplage en moet in hoge snelheid door een groot team worden geproduceerd.
Daarnaast is de markt van de dagbladen in Nederland verdeeld tussen een enkele
grote partijen: PCM (o.a. de Volkskrant, Algemeen dagblad, NRC Handelsblad),
Wegener (o.a. Utrechts Nieuwsblad, De Gelderlander, Brabants Dagblad) en
Uitgeversmaatschappij De Telegraaf. Bij het NUV is een aantal grote dagbladuitgevers
verenigd in de Groep Nederlandse Dagbladpers (NDP).
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
De krant van nu is meer dan alleen een nieuwsvoorziening. Voor dagbladuitgevers
is het van belang de ontwikkelingen op het gebied van internet, mobiele
technologie en omroep goed in de gaten te houden. Dat zijn media waarmee
actuele informatie snel naar de gebruiker kan worden gebracht. Daarnaast zijn er
tegenwoordig ook gratis kranten, zoals Spits en Metro, en nieuwssites op internet
(zoals nu.nl), wat betekent dat de uitgever van kranten goed moet nadenken
waarom zijn lezers wel zouden moeten betalen voor de informatie. Vaak
betekent dit dat een krant meer moet bevatten dan alleen nieuws.
Wegwijzer in de Uitgeverij
55

HOOFDSTUK 5
Creatie
De dynamiek van een krant vergt ook een andere organisatie. Redactiewerk kent
hier vele vormen: hoofdredactie, verantwoordelijk voor de inhoud, eindredactie,
verantwoordelijk voor tekst en stijl, schrijvende redacteuren die over hun eigen
vakgebied schrijven en natuurlijk de inbreng van journalisten zowel in vaste
dienst als freelance. De opzet van de redactieafdeling is te vergelijken met die
van een tijdschrift, maar met de aantekening dat de snelheid van werken hier
hoog zal zijn.
Realisatie
Een krant opmaken is erg complex. Binnen de beperkte tijd die ervoor staat
moeten artikelen en advertenties geplaatst worden. Dat betekent dat bij kranten
het schrijven en opmaken vaker tegelijkertijd gebeurt en dat er een opmaakredacteur
is die samen met de opmaker alles passend probeert te krijgen.
56
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
Marketing/sales
De marketing & sales spitst zich bij kranten ook toe op de twee peilers die we al
eerder tegen zijn gekomen: abonnementen en advertenties, maar veel kranten
verdienen ook een deel van hun geld met de losse verkoop. Omdat veel informatie
in een krant ook elders gratis verkrijgbaar is moet de marketing bij een
krantenuitgever gericht zijn op het overtuigen dat je als abonnee meer waar
krijgt voor je geld.
Publiceren
De krant heeft tegenwoordig meerdere vormen. Ten eerste hebben veel kranten
op zaterdag een los magazine (de Volkskrant, NRC Handelsblad en Algemeen
Dagblad), ten tweede hebben de kranten allemaal wel een website met het laatste
nieuws en soms ook een e-mailnieuwsbrief of i-mode toepassing. Zo proberen
de uitgevers van betaalde dagbladen hun lezers meer waar voor hun geld te bieden
ten opzichte van de gratis concurrenten. Een krant moet zowel bij de abonnees
als in de winkels terecht komen. Dat betekent dat er een heel goed distributienetwerk
moet zijn, zeker voor de landelijke dagbladen. Alle stappen in het
productieproces worden elke 24 uur herhaald.
Wegwijzer in de Uitgeverij
57

HOOFDSTUK 5
Voorbeelden:
Enkele dagbladen.
De Volkskrant: www.volkskrant.nl
Rotterdams Dagblad: www.rd.nl
De Telegraaf: www.telegraaf.nl
5.7 Uitgevers van publiekstijdschriften
Publiekstijdschriften zijn tijdschriften die zich richten op het algemene publiek,
dit in tegenstelling tot vaktijdschriften. Er zijn publiekstijdschriften die zich op
een hele brede doelgroep richten, zoals Story, Privé en Elsevier. De meeste tijdschriften
richten zich echter vaak op een bepaald segment, zoals mannen die van
voetbal houden (Voetbal International), vrouwen (Cosmopolitan, Opzij), mensen
die computers gebruiken (ComputerTotaal), ouderen (Plus), en bijvoorbeeld
jongeren & muziek (Oor). Je kan er waarschijnlijk zelf nog een groot aantal bij
bedenken. Ondanks dat niet elk tijdschrift dezelfde hoge frequentie heeft, hebben
uitgevers van publiekstijdschriften ook hun dynamiek, want er is een groot
aantal publiekstijdschriften dat wekelijks of tweewekelijks verschijnt. Bij het NUV
is een aantal grote Nederlandse uitgevers van publiekstijdschriften verenigd in de
Groep Publiekstijdschriften.
Inventarisatie, Conceptontwikkeling
Zoals we al zagen richten de meeste publiekstijdschriften zich op een bepaald
segment. Dat heeft invloed op bijvoorbeeld de vormgeving en de toon die in het
blad gekozen wordt. Dat betekent dat uitgeverijen van publiekstijdschriften veel
moeten weten over de wensen en smaak van hun doelgroep. Vergelijk bijvoorbeeld
maar eens de vormgeving van de Cosmopolitan en de Opzij.
58
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
Creatie
Het maken van tijdschriften heeft in tegenstelling tot de boeken en uitgaven die
we bij de andere uitgevers zijn tegengekomen een cyclisch karakter. Na ieder
nummer begint het werk opnieuw. Op de redactie is het werk ook wat meer
onderverdeeld. Bij een tijdschrift moeten veel bijdragen geredigeerd worden, zijn
er allerlei rubrieken die eigen eisen stellen en is er een hoofdredacteur die verantwoordelijk
is voor de inhoud als geheel, terwijl bij boeken het redactiewerk
meestal bestaat uit het redigeren van veel kopij van één auteur. Bij een
publiekstijdschrift is de hoofdredacteur is de belangrijkste persoon in het creatieproces.
Daarnaast zijn er redacteuren die schrijven, redacteuren die corrigeren en
redigeren en zijn er redacteuren die voor beeld en illustraties zorgen.
Op zich verschillen de werkzaamheden bij het maken van een publiekstijdschrift
niet echt van die bij een vaktijdschrift. Een verschil is dat bij publiekstijdschriften
de vorm en het uiterlijk van de publicatie belangrijk is, terwijl vaktijdschriften
door de lezers voornamelijk op basis van inhoud worden gewaardeerd. Verder
komt een groot deel van de omzet van publiekstijdschriften uit de losse verkoop
in winkels. De vormgeving van de cover van een publiekstijdschrift is extra
belangrijk, want in de winkel onderscheidt het tijdschrift zich daarmee van de
concurrentie. Daarom tref je bij publiekstijdschriften vaak een art-director aan,
iemand die verantwoordelijk is voor de gehele vormgeving en uitstraling van de
publicatie.
Wegwijzer in de Uitgeverij
59

HOOFDSTUK 5
Realisatie
De oplage van een publiekstijdschrift is vaak hoger dan die van een vaktijdschrift.
Ook de papiersoort is meestal anders: glimmender, wat meer ‘glossy’, wat tevens
de term is voor tijdschriften met een glanzende papiersoort en glamour inhoud.
Marketing/sales
Ook publiekstijdschriften rusten op de twee pijlers: lezers en adverteerders. Naast
de lezersmarketing, die gericht zal zijn op de specifieke doelgroep, het bevorderen
van de losse verkoop en het werven van abonnementen, speelt de sales een
belangrijke rol bij publiekstijdschriften. Adverteerders zullen in een publiekstijdschrift
willen adverteren omdat het blad een bepaald image heeft. Vergelijk bijvoorbeeld
de soort adverteerders in Margriet en Opzij. Beide bladen richten zich
op vrouwen, maar er is een duidelijk verschil in doelgroep. Voor veel publiekstijdschriften,
zeker voor glossy’s, geldt dat de adverteerders een belangrijk deel van
de uitstraling mede bepalen.
60
Wegwijzer in de Uitgeverij

Soorten uitgeverijen
Publiceren
Uitgevers van publiekstijdschriften hebben, net als uitgevers van vaktijdschriften
en wetenschappelijke tijdschriften, te maken met abonnementen.
Onderscheidend is echter dat publiekstijdschriften ook voor een groot deel in de
losse verkoop verkocht worden in kiosken, supermarkten e.d. Voor de distributie
zijn er in Nederland twee belangrijke partijen: Aldipress en Betapres. Zij verzorgen
de levering van tijdschriften aan kiosken, boekhandels, supermarkten e.d.
maar adviseren ook over hoeveel exemplaren van een bepaalde titel in welke
kiosk moet liggen en bijvoorbeeld hoe de tijdschriftschappen het best ingedeeld
kunnen worden. In ruil daarvoor krijgen ze een deel van de losse verkoopprijs.
Voorbeelden:
www.sanoma-uitgevers.nl : Sanoma: uitgever van o.a. Break Out! Cosmopolitan, Disneyland, Donald
Duck, Eigen Huis & Interieur, Fancy, Flair, Home and Garden, Knip Mode, Libelle, Margriet, Marie Claire
www.wptonline.nl:Weekbladpers Tijdschriften: uitgever van o.a. J/M, Opzij, Psychologie Magazine, Vrij
Nederland, Why
5.8 Verder lezen
Wil je weten hoe het is om bij een van de uitgeverijen te werken, dan moet je
zeker de interviews in hoofdstuk 7 lezen. Meer informatie over de soorten uitgeverijen
in Nederland vind je op de site van het NUV bij de verschillende groepen.
Wegwijzer in de Uitgeverij
61