Dressuur 3 - 2015

NUMMER 3 | JULI 2015
MASTERCLASS
PAVO CUP RIJDEN
Interview:
JORINDE VERWIMP
JURYDAGBOEK:
EDDY DE WOLFF VAN WESTERRODE
ZWIEPENDE STAART,
IS ER EEN OPLOSSING?
De slofteugel: gebruik ‘m goed
HELD VEREEUWIGD:
MICHELLINO
IN DE ACHTERUIT:
HET ACHTERWAARTS!

www.mountainhorse.nl

Editorial
Digitaal
Dressuur gaat digitaal! Dat wil zeggen, voor twee keer per jaar. Geen glossy magazine in je handen,
maar in plaats daarvan een tablet of computer. Het is misschien even wennen, maar zo’n digitaal
nummer biedt ook veel mogelijkheden! Benieuwd naar wat je met dit digitale nummer kan? Bekijk
dan hier mijn video-editorial.
Bettine van Harselaar, hoofdredacteur
Dressuur | 3

The Horse Loving Company
www.euro-star.de

Inhoud
Juli 2015
Rijtechnisch
08 Masterclass
Hoe bereid je je paard voor op de nieuwe Pavo-Cup? Marian
Dorresteijn geeft les aan Depora Pijpers en Fillmore.
38 Correct achterwaarts
Bij veel ruiters en paarden niet favoriet: achterwaarts gaan. Instructeur
Tonnie Huberts en jurylid Adriaan Hamoen vertellen.
56 Serie: Bewegingsleer
Gewicht verplaatsen naar de achterhand.
Interview
26 Jorinde Verwimp
Deze Belgische jonge amazone focust zich met Tiamo op de
Olympische Spelen.
46 Van welk paard leerden zij het meest?
Tineke Bartels, Monica Theodorescu en Patrik Kittel vertellen
van welk paard zij het meest leerden.
Rubrieken
16 De stelling
‘Het Judges supervisory panel kan wel door een computer
worden vervangen!’ Wim Ernes en Trond Asmyr reageren.
18 Hulp van derden
De slofteugel heeft evenveel vrienden als vijanden.
Hoe gebruik je ‘m goed?
52 Held op vier benen
Dressuur richt iedere editie een standbeeld op voor een bekend
dressuurpaard die veel voor de sport heeft betekend. Deze keer:
Michellino.
44 Jurydagboek
Iedere editie een ander jurylid aan het woord. Eddy de Wolff
van Westerrode gaat in op het halsstrekken.
En verder
01 Coverfoto door Quillemette Kraaikamp
03 Editorial
06 Puur Dressuur
22 Staartzwiepen: is er een oplossing?
25 Column: Dinja van Liere
32 Veulens: zo kies je een dressuurtopper
36 Shopping
62 Colofon
08
18
56 26
Dressuur | 5

puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur •
www.dressuur.nl facebook.com/dressuurmagazine twitter.com/dressuurmagazin
Train met het ATC bij jou op stal!
Het Adelinde Training Center (ATC) biedt diverse cursussen op het gebied van ruiterfitheid.
Alle trainingen hebben tot doel om de ruiter mentaal en fysiek sterker te maken. Je wilt ten
slotte als ruiter toch niet zelf de zwakste schakel zijn? Het ATC komt graag bij jou op locatie.
Bekijk ons cursusaanbod op www.adelindetrainingcenter.nl!
“In de lagere klassen kunnen
eigenlijk alle paarden
goed meekomen, ook de
paarden die een minder
gunstige bouw hebben.
Kom je op een hoger niveau,
dan zullen exterieurbeperkingen
optimaal presteren
moeilijker maken”,
aldus dierenarts Hank van
Campen in onze serie over
bewegingsleer. Lees het hele
artikel vanaf pagina 56.
NK DRESSUUR
Intussen op www.dressuur.nl!
Nieuwe rubriek: feit of fabel. In de paardensport wemelt het van de uitspraken die veel mensen
voor waar aannemen. Maar is dat wel altijd terecht? Dressuur gaat op onderzoek uit en checkt de
feiten. Deze keer duiken we in de bitten en checken we de volgende aanname: ‘Een dik bit is
vriendelijker dan een dun bit’. Is dat zo? Neem snel een kijkje op www.dressuur.nl!
Van 17 tot 19 juli is het NK Dressuur op het
Nationaal Hippisch Centrum in Ermelo. Het
NK is de laatste observatiewedstrijd voor het
EK Dressuur deze zomer, dus alle toppers zullen
aanwezig zijn. En wat is er nou leuker dan
de allerbeste dressuurruiters en -amazones
van Nederland te gaan bekijken? Wij van
Dressuur zijn van de partij in Ermelo!
Zien we je daar in onze stand? Kijk voor meer
informatie op www.nkdressuur.nl.
6 | Dressuur

puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur • puur dressuur
JOUW DRESSUURMOMENT
Iedere editie van
Dressuur maak je
kans op een mooi
item van ANKY®!
We ontvangen graag een foto van ‘Jouw Dressuurmoment’.
Bijvoorbeeld op wedstrijd, aan het jureren, lesgeven, op de
tribune, aan het poetsen of tijdens je training. We zijn heel
benieuwd naar jullie leukste, mooiste of gekste dressuurmomenten.
De leukste inzending wordt beloond met de
ANKY® Fancy
Riding Jacket
t.w.v. €179,95.
Stuur je foto,
een korte toelichting
en contactgegevens vóór 1 augustus naar
dressuur@eisma.nl o.v.v. ‘Jouw Dressuurmoment’.
KliCK aND RiDE
nooit meer kalkoenen draaien!
Waarom nog schroeven als je ‘klicken’
kan? Een geweldige oplossing voor een
veelvoorkomende ergernis. Klick and Ride
is ontwikkeld in samenwerking met ervaren
ruiters en hoefsmeden en maakt het
mogelijk je paard snel en eenvoudig op
kalkoenen te zetten. Zelfs een nerveus
paard is nu op wedstrijd scherp te zetten.
De inkliktijd is slechts drie tot vijf minuten.
Een complete startset is verkrijgbaar
voor €129,00.
Voor informatie: www.equismart.nl
Wil je weten hoe Klick and Ride werkt?
Klik op onderstaande afbeelding voor een video!
De winnaar
Christa van Ginkel uit Woudenberg won met deze foto
de ANKY® Patent Bridle: “Dit was afgelopen zomer op
de Utrechtse kampioenschappen. Na een vervelende
periode waarin ik twee paarden heb verloren, heb ik
nu dit geweldige paard gevonden. We waren op het
moment van het kampioenschap nog geen half jaar
een combinatie, en toch al kampioen geworden!
Heel trots op mijn jonge paard Empire!”
EK Dressuur: Be there!
Van 12 tot en met 16
augustus vindt voor
dressuurliefhebbers hét
evenement van het jaar
plaats: het EK Dressuur!
Dit jaar in het Duitse
Aken, wat ook vanuit
Nederland goed aan te
rijden is. Momenteel is de strijd om een teamplaats nog in volle gang, maar dat het in Aken spannend
gaat worden is zeker! Kaarten zijn verkrijgbaar via www.aachen2015.de.
‘Beter paardrijden
begint bij jezelf’
Adelinde Training Center
Dressuur | 7

Masterclass
Masterclass
Debora Pijpers lest bij Marian Dorresteijn
De Pavo Cup verandert dit jaar van opzet. Dressuur nodigde daarom amazone Debora Pijpers
uit om met de vijfjarige Fillmore een Masterclass Pavo Cup-rijden te volgen bij Marian Dorresteijn,
lid van de KWPN hengstenkeuringscommissie en Pavo Cup-jurylid. Want hoe bereid je een jong
paard het beste voor op deelname en wat wordt er precies van je verwacht?
Tekst: Bettine van Harselaar | Fotografie: www.arnd.nl
Marian Dorresteijn
Marian Dorresteijn heeft samen met Hennie
Broekhuizen een dressuurstal in het Utrechtse
Werkhoven. Marian behaalde recent het
ORUN niveau 5-diploma en reed Grand Prix
met de merrie Finesse (v. Aktion). Momenteel
is ze haar zelfgefokte Waldemar (v. Negro) aan
het klaarmaken voor de overstap naar de zware
tour. Naast de activiteiten op de eigen stal is
Marian lid van de KWPN-Hengstenkeuringscommissie
Dressuur, KWPN-jury voor de
merriekeuringen en jurylid voor de Pavo Cup.
In tegenstelling tot eerdere Masterclasses
begint deze Masterclass met theorie. Op
stal De Paardenakker van Marian Dorresteijn
en Hennie Broekhuizen schuiven we
in de kantine aan voor uitleg over de vernieuwde
Pavo Cup. Marian vertelt: “Het belangrijkste
blijft ongewijzigd, we gaan op zoek naar kwaliteitsvolle
paarden. Voorheen bleek tijdens de
Pavo Cup dat paarden soms met veel druk werden
rondgereden en dat het meer een rubriek
bestgaand rijpaard werd. Nu gaan we op zoek
naar talentvolle paarden die niet geforceerd
worden voorgesteld. We kijken natuurlijk naar
correcte basisgangen, maar ook naar de mogelijkheden
van het paard wat betreft atletisch vermogen
en rijdbaarheid.” Naast dat de focus
meer komt te liggen op harmonie en overgangen,
veranderen ook de te rijden proeven. “De
opbouw wordt anders. Tijdens de voorselectie
wordt de minst moeilijke proef verreden. De
halve finaleproef is anders met meer wendingen
en overgangen en de finale wordt een vrije proef
met verplichte onderdelen. Graag zou ik vandaag
met Debora de proef rijden die op de voorselectie
wordt uitgeschreven.”
Aan de slag met overgangen
Tijd om het in de praktijk te gaan brengen. Debora
haalt Fillmore van de wagen. Ondanks dat
dit pas zijn derde keer ‘van huis’ is, kijkt hij
wakker in de rondte. Fillmore is een vijfjarige
ruin van Michellino x Roman Nature en is in
eigendom van de Oostenrijkse Ingeborg Wiesner.
Debora heeft de op Dressuurstal van Baalen
‘We gaan op zoek naar talentvolle paarden die
niet geforceerd worden voorgesteld’
gefokte ruin nu enkele maanden onder het
zadel en start hem M1. Nadat Debora is opgestapt,
vindt Fillmore de omgeving toch nog
best spannend. Hij begint te dribbelen in stap
en daarom laat Debora hem al snel aandraven
zodat hij zijn overtollige energie wat kwijt kan
raken.
Marian kijkt goedkeurend toe vanaf de zijlijn:
“Veel jonge paarden raken vooral op vreemd
terrein hun spanning makkelijker kwijt in draf
of galop dan in stap. Daarom is het verstandig
om je aan te passen aan je paard en te zorgen
8 | Dressuur

Masterclass
dat er geen gevaarlijke situaties ontstaan. Zorg
wel dat je met losrijden altijd goed de tijd
neemt om je paard over de rug te laten komen
door van achteren naar voren te rijden.” Als Fillmore
langzaam wat begint te ontspannen stapt
Marian de baan in en is het tijd om aan het
werk te gaan.
Marian laat Debora beginnen met het rijden van
wat overgangen van draf naar galop en weer terug,
dat alles nog wat lager ingesteld. Fillmore
drukt zich een beetje op in het aanspringen,
dus dat moet direct over. “Probeer nu in de loswerkfase
je paard in deze lage lijn te houden. In
de overgangen mag de bovenlijn niet veranderen.
Bereid je overgang daarom ook wat mooier
voor zodat hij wat attenter aanspringt.” Om het
aanspringen over te doen, rijdt Debora vlug
weer terug naar draf en wil het aanspringen
opnieuw doen. Marian merkt op dat Fillmore te
veel terugkomt na de overgang. “Blijf hem aanvullen
vanuit de achterhand, ook als de over­
Veel jonge paarden raken vooral op vreemd terrein hun spanning makkelijker kwijt in draf of galop dan in
stap, dus Debora draaft al vroeg aan.
>>
Dressuur | 9

Masterclass
de overgangen nog wat verfijnen. “Probeer wat
meer te galopperen na het aanspringen. Dan
wordt zijn achterbeen nog actiever en komt hij
mooier over de rug. En als je weer terugrijdt
naar draf, doe dit dan mooi op je zit.” Debora
luistert en Fillmore komt op een kleine ophouding
vloeiend terug naar een actieve draf. Toch
valt Marian nog iets op: “Niet naar beneden kijken!
Niet alleen voor het plaatje, ook de inwerking
van je zit wordt dan beter!”
Op twee kanten
“Zorg dat je alles wat je linksom doet ook
rechtsom meepakt”, instrueert Marian. Debora
gaat van hand veranderen en rijdt ook rechtsom
enkele mooie overgangen draf-galop. Fillmore
loopt nog steeds wat ronder ingesteld, maar
Marian vindt dat de ruin nog mooier omhoog
mag blijven draven: “Als je de hals lager instelt,
moet hij toch vanuit de schoft omhoog blijven
bewegen. Hij krult zich nu wat te veel op.
Schuif hem nog eens wat verder uit? Dan komt
de hals meer op lengte en kan hij zich minder
makkelijk opdrukken in de hals.”
Tijd voor wat drafwerk. Marian: “Zijn houding
is nu mooi, maar probeer een beetje te blijven
spelen met de halslengte. Hij moet daarbij
steeds gehoorzaam aan de hand blijven lopen.”
Debora rijdt nu afwisselend stukken meer in de
hand gesteld en schuift Fillmore soms weer wat
op lengte. De ruin heeft duidelijk een correcte
basisafrichting, want hij laat zich instellen zoals
zijn amazone dat wil. Na de overgangen galopdraf
zijn nu de overgangen draf-stap aan de
beurt. Fillmore blijkt een prachtige ruime stap
te hebben waar weinig aan hoeft te worden gesleuteld.
Op de diagonaal schuift Debora hem
wat meer uit. Marian: “In tegenstelling tot toen
je net de baan in kwam stapt hij nu mooi ontspannen.
Hij volgt mooi je hand en stapt ruim
over.” Debora mag Fillmore even een rondje
lange teugel geven, en maakt van de gelegenheid
gebruik om haar vestje uit te trekken.
Debora rijdt een middendraf op de lange zijde, waarbij Fillmore goed in het ritme blijft.
Marian: “We hebben nu veel overgangen gereden. Denk je dat
hij klaar is om hem meer op te pakken?”
Debora: “Ja, hij voelt nu fijn en is op mij geconcentreerd.”
Marian: “Dan gaan we nu langzaam naar het rijden van een
proefje toe werken. Eerst even wat losse oefeningen zoals
schouderbinnenwaarts, en aan het einde rijden we een keer de
hele proef door.”
gang is afgelopen! En bedenk dat iedere overgang
er één is, leer zo’n jong paard direct aan
dat iedere overgang goed moet zijn.”
Marian laat Debora de overgangen van draf naar
galop nog enkele keren herhalen. Fillmore blijft
steeds mooier ontspannen doorlopen in dezelfde
houding en zijn aandacht raakt steeds meer
op Debora gericht. Nu dit goed gaat wil Marian
Nadat Debora even heeft stilgestaan om haar
vestje uit te trekken en vervolgens nog een
rondje heeft gestapt, zit Fillmore weer vol energie.
Vooral de hoek bij H is bijzonder spannend.
Marian: “Dit kan natuurlijk op wedstrijd ook
gebeuren! Daarom is het fijn dat je dit soort
dingen nu al kunt oefenen, zodat je weet wat je
straks moet doen. Stel hem voor die hoek maar
10 | Dressuur

Masterclass
wat ronder in en zorg dat je blijft rijden, niet
gaan afwachten!” Fillmore blijft nog wat gespannen,
maar loopt wel gewillig de hoek door.
“Prima! Je hebt hem nu wat hoger ingesteld,
meer in de wedstrijdhouding. De houding is nu
mooi, maar ik wil wel graag nog wat meer activiteit.
Voor een L of M proefje in de basis is dit
prima, maar tijdens de Pavo Cup willen we
graag wat meer impuls meer zien.”
Debora moet van Marian kijken waar de grens
van Fillmore ligt: hoe ver kan ze doorgaan met
schakelen zonder dat er spanning ontstaat, of
totdat hij aangaloppeert. Marian: “Zorg dat je
dit thuis vast hebt geoefend. Dan weet je tijdens
de Pavo Cup precies hoe ver je kunt gaan.” Debora
schakelt wat pittiger naar voren en Fillmore
galoppeert aan. “Geeft niks!”, roept Marian
direct. “Neem hem terug naar draf en probeer
het nog eens. Zorg bij het wegrijden dat je zijn
neusje er iets meer uitrijdt en dat de nek het
hoogste punt blijft. Dan blijft hij mooier vanuit
zijn schoft omhoog draven waardoor hij ook
weer mooier terug kan komen op het achterbeen.”
Debora rijdt weg, maar Fillmore wordt
een beetje loperig. “Hij moet meer verruimen
in plaats van versnellen”, merkt Marian op. “De
houding was nu wel beter, maar hij moet nog
meer zijn eigen hoofd en hals dragen.” Nog één
keer rijdt Debora een tempowisseling , terwijl
ze alle tips van Marian meeneemt. “Dit was de
beste!”, complimenteert Marian haar. “Hij gaat
nu ook steeds beter opletten en geeft de beweging
mooi door vanuit de achterhand.”
Houding, takt en balans
Na al de overgangen is het tijd voor een zijgang:
de schouderbinnenwaarts. In de Pavo
Cup-proef wordt eerst een volte van tien tot
twaalf meter gevraagd, gevolgd door zo’n twintig
meter schouderbinnenwaarts. “Hierbij is het
belangrijk dat houding, takt en balans hetzelfde
blijven tijdens de volte en de oefening”, legt
Marian uit aan Debora, die direct een volte inzet
met Fillmore. De eerste helft lukt goed,
maar in de tweede helft van de volte zakt de
ruin wat in elkaar. Die moet over. “Door zo’n
volte al goed te rijden wordt ook je schouderbinnenwaarts
beter”, aldus Marian. Na een paar
keer een volte en vervolgens schouderbinnenwaarts
te hebben gereden is Marian tevreden:
“Nu blijft hij zowel in de volte als in de oefening
mooi opgericht.”
Tijd om de schouderbinnenwaarts ook linksom
te rijden. Dat gaat wat moeilijker. Fillmore
drukt zich er wat uit aan de voorkant. “Je mag
hem nu wat ronder instellen zodat hij zich er
minder uitdrukt en ook je buiging kan zo verbeteren”,
instrueert Marian. “Ook in de volte
kan je hem al meer om je binnenbeen buigen,
dan kan je dat goed meenemen in je schouder­
Debora Pijpers
De 23-jarige Debora Pijpers woont en werkt
bij Dressuurstal van Baalen in Brakel. Daar is
ze parttime officemanager en daarnaast nog
stalamazone. Ze geeft lessen en rijdt dagelijks
meerdere paarden. Haar grootste successen
behaalde ze met Besterly’s Now I’m Here
(v. Contango), die inmiddels met pensioen
is. Ze maakte met hem deel uit van het A-
kader Young Riders, behaalde teamgoud op
het EK in Compiègne in 2013 en reed succesvol
Grand Prix U25. Op dit moment
brengt ze Fillmore (v. Michellino) uit in de
M1 en is ze met Besterly’s Look at Him (v.
Likoto xx) volop aan het trainen om de overstap
naar de Grand Prix U25 te maken.
“Houding, takt en balans zijn heel belangrijk! Laat hem steeds mooi vanuit de schoft omhoog draven”,
adviseert Marian. >>
Dressuur | 11

Masterclass
binnenwaarts. Dit kan je thuis nog wat beter
dooroefenen.”
Marian: “Je rijdt hem heel mooi en netjes rond, maar vooral
wanneer je een Pavo Cup-proef wilt gaan rijden straks moet
je ook in de grijze zones blijven toerijden! Dan blijft je paard
continu goed naar de hand toe lopen en blijft hij gedragen.”
Debora: “Ik herken me goed in wat je zegt. Correct rondrijden
lukt al goed, maar op echt toerijden in de grijze stukken én oefeningen
heb ik me nog weinig geconcentreerd. Voor hoe ver we
nu in de africhting zijn vind ik het vandaag echt fijn gaan.”
Marian: “Wanneer je ook in de oefeningen van achteren naar
voren blijft toerijden, zie je dat zijn houding verbetert. Je basisafrichting
is heel goed, maar nu moet je dat stukje extra
eruit gaan halen.”
Fillmore heeft een fijne stap, waarin Debora makkelijk met hem kan schakelen.
Debora rijdt met Fillmore een goede schouderbinnenwaarts. Marian: Zorg dat je óók de volte voor de schouderbinnenwaarts
al goed rijdt.”
Na het rijden van de schouderbinnenwaarts en
nog wat schakelwerk polst Marian bij Debora of
Fillmore klaar is om de proef door te rijden. “Ja
hoor!”, lacht Debora. Voordat de proef op de linkerhand
wordt begonnen roept Marian Debora
nog toe: “Maak hem maar wat scherper voor het
been, hoor! Dan wordt hij nog net wat sprankelender
en lichtvoetiger!” Op de lange zijde moet
Debora twee keer wegrijden naar middendraf en
weer terug schakelen. “Ja, hier merk je dat ‘ie
scherp aan de hulpen moet zijn hè”, lacht Marian.
“Blijf zelf zitten, maak jezelf lang. Goed gereden!”
Daarna volgt de volte van tien tot twaalf
meter met vervolgens de schouderbinnenwaarts,
die tijdens het losrijden al veelvuldig is doorgenomen.
“Heel mooi”, knikt Marian goedkeurend.
Dan volgt een diagonaal met een overgang naar
stap, en aan het einde weer aandraven. Fillmore
houdt zich na de overgang iets vast en Debora
wil te veel controle houden. “Ontspannen met
je hand. Het gaat hier om de kwaliteit van de
stap. Rijd hem naar voren toe, mooi aan de
hand en goed door het lijf.” Na het aandraven
volgt ook rechtsom de volte en schouderbinnenwaarts.
“Het aandraven mag actiever, gelijk
vanaf de eerste pas!”, roept Marian, die vervolgens
zeer tevreden is over de schouderbinnenwaarts.
Na nog een mooie diagonaal uitgestrekte
stap volgt het galopgedeelte.
Ook hier moeten direct twee tempowisselingen
worden gereden op de lange zijde. Dit vindt
Fillmore nog wat pittig. “Houd hem bergop en
blijf rijden van achteruit. Schakel ook niet te
lang en te ver terug. Het gaat erom dat je even
terug kunt komen op het achterbeen om vervolgens
weer voorwaarts te rijden”, aldus Mari­
12 | Dressuur

Masterclass
an. Na de tempowisselingen volgt een volte tien
meter. “Wel ervoor blijven gáán hè!”, krijgt Debora
te horen wanneer ze Fillmore iets te behoudend
rijdt. Ze motiveert de ruin weer en direct
wordt de galop beter gedragen en bergop.
Hetzelfde galopgedeelte volgt ook op de andere
hand, en Debora pakt alle tips die Marian onderweg
geeft goed mee. Ze blijft eraan rijden en
Fillmore loopt vloeiend door de proef. De proef
eindigt met een grote volte halsstrekken, waarbij
op de volte tijdens het halsstrekken een
overgang naar stap moet worden gemaakt. Marian:
“Hier moet je paard in draf tijdens het
halsstrekken mooi in balans door blijven lopen
van achteren naar voren. De takt moet hetzelfde
blijven.” Fillmore volgt mooi de hand van zijn
amazone naar beneden toe en gehoorzaamt op
Debora’s zit in de overgang naar stap. “Ook die
overgang en de stap daarna worden nog meegenomen
in de beoordeling. Dus zorg dat je hem
nog steeds mooi op lengte en voldoende actief
houdt”, geeft Marian mee. Na het halsstrekken
volgen nog twee overgangen: het in de hand
stellen en van arbeidsstap naar middenstap op
de volte. “Hierin is belangrijk dat de takt en het
lichaamsgebruik in orde blijven als de halshouding
verandert en het paard het bit correct aanneemt”,
vertelt Marian. “Heel goed! Stappen
kan ‘ie echt heel fijn!”, complimenteert Marian.
De proef, en daarmee ook de Masterclass, is ten
einde. Tijd voor een korte evaluatie.
Debora: “Echt heel fijn dat ik nu onder begeleiding van Marian
als expert deze Pavo Cup-proef door heb kunnen rijden.
Het was heel leerzaam! Ik wil het soms echt te mooi doen:
dan stop ik te veel met rijden en blijf ik wat te voorzichtig.
Wanneer ik, zoals Marian zegt, actiever achter mijn hand aan
blijf rijden gaat het veel beter.”
Marian: “Het beeld van je proef is nog steeds heel vriendelijk
en harmonieus. Je rijdt netjes en correct, maar je zou nog wat
scherper mogen zijn zelf. Je paard stapt zuiver en draaft lichtvoetig
en actief. Daarin heeft hij veel mogelijkheden. Ook
heeft hij een goed achterbeengebruik en souplesse, ook in galop.
Ga thuis maar eens kijken waar de grens ligt met hoeveel
je eraan kunt rijden zonder de ontspanning te verliezen. Dus
een beetje meer met het mes tussen je tanden, zonder geforceerd
te gaan rijden.”
Debora: “Ik vond de proef wel fijn te rijden. Je blijft continu
bezig, wat voor jonge paarden die snel afgeleid zijn fijn is. De
lijnen zijn logisch, maar je moet zeker je paard goed afgericht
hebben! Wij hebben in elk geval weer genoeg om te oefenen.”
Goede voorbereiding is essentieel
Wil je ook met je paard gaan deelnemen aan de Pavo Cup? Om je zo goed mogelijk voor te
bereiden geeft Marian enkele tips:
- Zorg dat je je paard in de basisafrichting goed voor elkaar hebt voor het gevraagde niveau. Dat
betekent dat je paard takt en regelmaat moet hebben in alle drie de gangen, ontspannen door
het lichaam kan lopen en gehoorzaam is aan de basishulpen. Je paard moet goed voorwaarts
reageren en de aanleuning en verbinding moeten in orde zijn voor de leeftijd van het paard.
Vierjarigen moeten kunnen wijken en vijfjarigen moeten schouderbinnenwaarts kunnen lopen.
­ Je moet je paard goed leren kennen voor je op pad gaat, zowel rijtechnisch als in de omgang.
­ Onderschat de entourage niet! Tijdens de voorselecties op centrale keuringen is vaak veel te
doen: vlaggen, veulentjes, veel paarden en veel publiek. Ga daarom op voorhand al oefenen
op vreemd terrein zodat je paard hiermee bekend raakt, net als met vervoer over de weg.
­ Plan je losrijden goed in: je paard moet ontspannen en braaf zijn, maar nog wel energiek
genoeg zijn om de proef fris door te komen.
- Train thuis met hetzelfde harnachement als op wedstrijd.
­ Voor de vijfjarigen: in de proef mag je geen zweep gebruiken. Oefen daarom thuis al zonder
zweep.
Marian en Debora bespreken de net gereden proef. Marian: “Het beeld van je proef is vriendelijk en harmonieus,
maar je zou nog wat scherper mogen zijn.”
Dressuur | 13

uvex
equestrian
For further
information visit

VERVANG JE
RIJLAARZEN DOOR
SPORTSCHOENEN!
TRAIN MET
HET ATC
BIJ JOU OP STAL!
Het Adelinde Training Center (ATC) biedt
diverse CURSUSSEN op het gebied van
ruiterfi theid. Alle trainingen hebben tot doel om
de ruiter MENTAAL EN FYSIEK sterker te maken.
Je wilt ten slotte als ruiter toch niet zelf
de zwakste schakel zijn? Geef je nu op!
WWW.ADELINDETRAININGCENTER.NL

De stelling
De stelling
Het Judges Supervisory Panel kan wel door
een computer worden vervangen!
Het Judges Supervisory Panel (JSP) werd in 2009 in het leven geroepen
om de jurering op grote kampioenschappen te evalueren en waar nodig
afwijkende scores te corrigeren. Op de laatste Wereldbekerfinale in
Las Vegas was de invloed van het JSP echter zeer beperkt. De soms sterk
uiteenlopende scores werden nauwelijks gecorrigeerd. Er gaan stemmen
op dat het JSP goed door een geautomatiseerd systeem vervangen
kan worden; de computer kan toch ook afwijkende scores signaleren en
aanpassen? Bondscoach en FEI 5* jurylid Wim Ernes en Trond Asmyr,
FEI-directeur dressuur en eveneens FEI 4* jurylid, reageren.
Tekst: Bettine van Harselaar | Illustratie: Ekaterina Grishina
16 | Dressuur

Wim Ernes:
“Deze stelling is wat mij betreft veel te smal geformuleerd.
Een computersysteem zou op diverse deelgebieden
kunnen helpen. Bijvoorbeeld als Judges
Supervisory Panel, als graadmeter voor het cijfer
voor de moeilijkheidsgraad van een kür, als graadmeter
voor het cijfer voor de muziek in een kür, als
handboek (code of points) en voor weergave van de
‘running score’ van een landenwedstrijd, in tegenstelling
tot alleen de gemiddelde score van de ruiter.
De rol van het huidige Judges Supervisory Panel zou
wat mij betreft op een ander vlak moeten liggen.
Een deel van hun functie zoals die nu is kan worden
weggestreept. Het JSP moet zeker juryverschillen
blijven signaleren, maar qua uitwerking zie ik een
andere rol voor ze weggelegd. Het JSP kan signaleren
waar een jurylid een verschil krijgt en waar deze
persoon dus qua opleiding en bijscholing effort in
moet stoppen. De leden van het JSP kunnen zich
beter richten op het vlak waar ze echt belangrijk en
nodig zijn: opleiden, bijscholen, nabespreken en het
begeleiden van discussie.
Het corrigeren van resultaten zoals het JSP dat nu
doet kan door een computerprogramma worden
overgenomen. Deze computer zou bijvoorbeeld het
hoogste en laagste resultaat kunnen wegstrepen.
Ook zou er een formule gevonden kunnen worden
waarbij dat hoogste en laagste cijfer op onderdeelniveau
wel meetellen, maar deze bijvoorbeeld genivelleerd
worden. Dit laatste doet meer recht aan dat
wat de jury heeft gezien; ook een jury die afwijkt
kan best gelijk hebben. Het ontwikkelen van zo’n
systeem lijkt mij geen hogere wiskunde. Een computerprogramma
kan zeker geen juryleden vervangen,
maar kan wel een goede toevoeging en een
verbetering zijn op het huidige systeem.”
Trond Asmyr
“Het Judges Supervisory Panel heeft twee hoofdtaken:
het corrigeren van foutjes qua jurering op grote
evenementen en de net zo belangrijke taak om een
algemeen toezicht te houden op de jurering en het
evalueren van en met juryleden. Hierbinnen valt
ook, wanneer nodig, het nemen van maatregelen
om de jurering te verbeteren. Binnen deze taak werkt
het JSP ook nauw samen met de FEI Judge General.
Met betrekking tot de stelling of een computersysteem
gebruikt kan worden om het JSP te vervangen,
zeg ik dat het onmogelijk is om een machine
deze taak goed uit te laten voeren.
Wanneer het gaat om het corrigeren van foutjes
die gemaakt worden door juryleden op evenementen,
dan kan een computersysteem er zeker voor
zorgen dat de resultaten van alle juryleden hetzelfde
zijn. Dit is echter niet ons doel. Er is een goede
reden dat we vijf of zelfs zeven juryleden rond de
ring plaatsen, dit verschaft iedere jury een ander
perspectief op de proef. Dit krijg je niet wanneer je
alle juryleden op één plek langs de baan zou plaatsen.
Dit perspectief vanuit meerdere hoeken zou
volledig verdwijnen wanneer we een computersysteem
gaan gebruiken om verschillen weg te
strepen. We zien vaak voorbeelden waarbij een bepaalde
fout, bijvoorbeeld in een vliegende wissel,
slechts door één of twee juryleden kán worden
gezien. Wanneer een dergelijke situatie zich voordoet,
dan zou de computer de cijfers van deze twee
juryleden corrigeren, omdat zij ‘afwijkend’ zijn ten
opzichte van de rest. En dat terwijl hun gegeven
cijfers wel de juiste waren. Om dit te voorkomen
zullen we altijd mensen nodig hebben, geen machines.
Hierom denk ik dat het JSP in de huidige
vorm moet worden gehandhaafd.”

Hulp van derden
In de serie ‘hulp van derden’ gaat Dressuur in op allerlei uiteenlopende
zaken die je kunt inschakelen om tot betere prestaties te
komen. Van sportpsycholoog tot slofteugel en van zadeldrukmeter
tot zweep.
De slofteugel
Corrigerend, maar niet dwingend
Het is een hulpmiddel waar veel discussie over is: de slofteugel. Fervente tegenstanders zien de
slof als dwangmiddel. Daarentegen zijn er ook veel dressuurruiters die de slof juist als handig
hulpmiddel zien. Voor- en tegenstanders zullen er waarschijnlijk altijd blijven, maar als je dan toch een
slof wil gebruiken, hoe doe je dat goed? Dressuur zocht trainer Alex van Silfhout op voor uitleg.
Tekst: Anneroos Nigten | Fotografie: Yvonne Termeer
Diederik demonstreert het gebruik van de slofteugel met de vierjarige ruin Graaf (San Remo x Paddox).
18 | Dressuur

Hulp van derden
Het is niet best gesteld met de reputatie
van de slofteugel. Volgens Alex
van Silfhout komt dat omdat er
veel onwetendheid is bij het gebruik
ervan. “De slofteugel kan heel veel verkeerd
doen. Net zoals elk hulpmiddel en iedere
rijstijl veel verkeerd kan doen bij een onjuiste
uitvoering. De meeste ruiters hebben echter niet
de intentie om vals te zijn tegen hun paard,
maar gaan de fout in uit onwetendheid.” In zijn
ogen gaat het vaak fout bij de duur van het inwerken
van de slof. “Uiteindelijk moet die inwerking
maar een kort moment zijn, wat teweeg
brengt dat het paard ervan leert en erin verbetert.
De slof wordt er vaak gewoon aangehangen
zodat het hoofd op de plaats wordt getrokken of
soms juist van de plaats, waarbij het paard er alleen
maar doorheen wordt gesleurd. Het is juist
de bedoeling dat zo’n dier begrijpt dat het kan
nageven en ontspannen.”
Blessures
Verkeerd gebruik van de slof kan in de ogen van
Alex zelfs gevaarlijk zijn. “Bij jonge paarden of
paarden die nog niet aan de slofteugel zijn gewend,
kan het gebeuren dat ze angstig worden
bij verkeerd gebruik. Wanneer jij je paard forceert
in een bepaalde houding en hij begrijpt
niet waarom dat zo moet, is de kans zeer aanwezig
dat hij een uitweg gaat zoeken. Hierdoor
kan het paard zichzelf en de ruiter ernstig beschadigen.
Is het niet in de vorm dat het paard
anti-slof wordt en z’n werk niet meer wil doen
en in protest gaat, dan is het wel in de zin dat
er blessures kunnen ontstaan.”
Het tegenovergestelde komt ook voor: het paard
accepteert dan juist om op een verkeerde manier
met een slof te werken. Alex: “Op het moment
dat het paard aan de slofteugel in een
houding wordt getrokken en je gaat daarna
weer rijden met een normale teugel, dan is de
kans zeer aanwezig dat z’n mond helemaal
dood is. Dan weet het paard niet wat normaal
nageven is. Of hij gaat door dat verkeerde gebruik
van die slof in een verkeerde houding
lopen waar hij door die slof toe is gedwongen
en waar hij nu niet meer uit wil. Verkeerd slofgebruik
kan een scala van problemen opleveren.”
Corrigerende werking
Samen met zijn zoon Diederik van Silfhout demonstreert
Alex hoe de slof op de juiste manier
moet worden gebruikt. Diederik rijdt de vierjarige
ruin Graaf (San Remo x Paddox). De slofteugel
is bevestigd aan de singelstoten en hangt
er losjes bij. Alex: “Onze maatstaaf is dat de slof
zich alleen moet aanspannen wanneer het paard
zich over de teugel drukt en zich tegen de hand
in drukt. Op deze manier heeft de slof een corrigerende
werking.” Het is nooit de bedoeling
dat je met de slofteugel je paard vastzet en forceert.
“De halshouding moet je zo beïnvloeden
dat het paard de rug iets boller maakt, zodat je
meer aanspanning krijgt in de bovenlijn en het
paard daardoor de rug makkelijker gaat gebruiken.
Je helpt dus het paard er ook mee. Soms
Alex: ‘Wij bevestigen de slof bijna nooit tussen
de voorbenen, maar liever opzij aan de singelstoten’
heeft een paard moeite om net dat knikje te
maken om over de rug te komen en met goed
gebruik van de slof nodig je hem uit om daar
doorheen te komen.”
Preventief gebruik
Bij Stal van Silfhout wordt de slof vooral gebruikt
bij jonge paarden die kort onder het zadel zijn.
“We hebben er dan vaak uit preventie een slofteugel
aan hangen. Die gebruiken we dan heel
licht en eigenlijk vooral leidend. Op deze manier
leren we die jonge dieren in de goede positie te
komen. En als ze er dan echt een keer uitklappen,
hebben we iets meer controle dan zonder slof.”
De slofteugel wordt bij Van Silfhout echter ook
wel eens bij oudere paarden gebruikt. “Dat ligt er
wel heel erg aan hoe ze erop reageren. Bij het >>
Graaf wordt sterk en drukt zich op. Hierdoor loopt hij tegen de slof aan.
Enkele passen later hangt de slof weer slap en is het paard weer nageeflijk.
Dressuur | 19

improving performance
Photo: Kevin Sparrow
“You can feel the difference”
Gareth Hughes & DV Stenkjers Nadonna
Fairfax Gareth Monoflap
With Performance Panel to de-restrict
the shoulder girdle muscles
Patent Appl: GB 1310562.2
Larger knee blocks
Super soft calf
for a broken-in feel.
Wool flocked
with Prolite ® lining
for proven
pressure distribution
The Performance Panel
enables increased
freedom of movement
The secret to
improving performance
Scientific testing shows that the
horse’s freedom of movement
improves culmulatively when the
Fairfax saddle and Performance
girth are used together to make a complete circle
of muscle de-restriction.
So, the secret is to use the Fairfax saddle and girth
together for both exercise and competition.
Fairfax Performance Girth
The only girth to be scientifically proven to
increase the horse’s freedom of movement
Patent Appl: GB 1202096.2 Design Reg: 001839028
Prolite ® cushioning guides
the muscle underneath
Shaped to avoid
high pressure zones
Visit website to see full details of testing
fairfaxsaddles.com
Made in
England

Hulp van derden
aanleren van een nieuwe oefening kan de slof
soms makkelijk zijn. Ook zijn er bijvoorbeeld
paarden die heel moeilijk nageeflijk blijven in
sommige overgangen. Dan kan de slof weleens
verhelderend werken.”
Alex vindt het belangrijk dat de slofteugel alleen
een corrigerende werking heeft en geen
dwingende: “Dan is het effect weg. Op het moment
dat je de slof gebruikt omdat het anders
niet lukt, dan doe je het verkeerd. Met de slof
loopt je paard super en voelt het allemaal heel
lekker, maar zodra je de slof eraf haalt, begint
het feest weer opnieuw. Op die manier ben je
jezelf een beetje aan het foppen. Het juiste gebruik
van de slof is niet zo heel erg moeilijk.”
Toch is er begeleiding nodig vindt Alex. “Zeker
voor mensen die niet weten hoe de slof werkt
en die er nooit eerder mee hebben gewerkt.” En
alleen jezelf inlezen over het slofgebruik is niet
genoeg denkt hij. “Je hebt echt iemand aan de
grond nodig, zoals een trainer of iemand die ter
zake kundig is. Die kan je begeleiden. Een boekje
erover lezen is natuurlijk wel leuk, maar alleen
met goede begeleiding en goede instructies
leer je hoe het echt in de praktijk werkt.”
De slof bevestigen
De slof is op veel verschillende manieren toe te
passen. Bij Van Silfhout gebruiken ze hem liever
niet tussen de voorbenen door naar beneden.
“Op deze manier kun je inderdaad een paard
makkelijk leren om na te geven en neem je eenvoudig
de leiding om het hoofd van het paard
in de goede positie te laten komen, maar het
paard kan zich op deze manier ook makkelijk
Profs snappen het
Het valt Alex op dat het bij professionals eigenlijk nooit verkeerd gaat. “De mensen die weten hoe
een paard functioneert en gereden moet worden weten ook wanneer ze de slof gebruiken om het
hoofd op de plaats te houden of wanneer ze ‘m gebruiken als aanvulling op een klein moeilijk
stukje waar je je paard even moet helpen. Bij minder ervaren ruiters is het belangrijk dat zij goed
met een slof om leren gaan. Goede begeleiding hierin is essentieel. Driekwart van de wedstrijdpaarden
op lager niveau loopt gewoon echt te diep. En dat is iets wat zo is ingeburgerd dat sommige
juryleden er eigenlijk al geen aandacht meer aan geven.”
Alex: ‘Alleen met goede begeleiding en instructie kan je een slof goed leren gebruiken.’
op de kop drukken. Zeker als zo’n paard van
achteren onvoldoende doorkomt en niet is aangesloten,
dan gaat ´ie nooit op eigen benen lopen.”
Ook kan het bevestigen van de slof tussen
de voorbenen bij jonge of jolige paarden gevaarlijk
zijn. “Als ze een keer flink tekeer gaan
dan kunnen ze er met hun voorbenen in komen”,
vult Diederik aan.
Alex doet de slofteugel graag opzij, aan de singelstoten,
zoals bij Diederik en Graaf op de foto’s.
“Zo geeft de slof alleen een beetje druk
naar beneden als het paard iets verkeerds wil
doen.” Een andere optie is om de slof aan de
oogjes aan de bovenkant van het zadel vast te
maken. “Op deze manier gaat de slof helemaal
omhoog. Wanneer een paard te sterk is op de
gewone teugel kan dit goed werken. De slof
werkt dan als een katrolletje waardoor het paard
net wat makkelijker nageeft dan op een enkele
teugel.”
De slofteugel is niet alleen maar bedoeld als
preventief hulpmiddel legt Alex uit: “Als een
paard echt stout is, dan kunnen we ze corrigeren
met de slof. Maar de meeste paarden zijn
vaak ondeugend vanwege een veterinair probleem,
of het is al ergens eerder in de opleiding
fout gegaan. In dat laatste geval gebruiken we
de slof om aangeleerd verkeerd gedrag te corrigeren.
Op deze manier is het een correctiemiddel
dat bij goed gebruik heel effectief is, maar
bij verkeerd gebruik ook super schadelijk kan
zijn. Samenvattend is het belangrijkste met de
slof dat de manier waarop je ‘m gebruikt altijd
subtiel is en met zo minimaal mogelijke
aanspanning.”
Dressuur | 21

Achtergrond
Staartzwiepen
Bestaat er een oplossing?
In de dressuur wordt er gestreefd naar een harmonieus beeld. Een paard
dat onrustig met zijn staart zwiept vertoont volgens het FEI-reglement
tekenen van nervositeit, spanning of weerstand. Valt er iets aan staartzwiepen
te doen? Drie experts schijnen elk hun eigen licht op de zaak.
Tekst: Steef Roest | Fotografie: www.arnd.nl
De gedragsdeskundige
“Staartzwiepen is vaak een teken van weerstand”, vertelt Petra Vlasblom. “Als gedragsdeskundige
geef ik geen oefeningen die het zwiepen kunnen verminderen. Het kan duiden op
een bepaald ongemak en het is raadzaam om te kijken naar mogelijke oorzaken, zodat de
prikkel kan worden weggenomen. Dit kan best wel een puzzel zijn. Ik zou altijd beginnen
met zo’n paard te laten nakijken door professionals. Past en ligt het zadel wel goed? Is het
paard recent naar de tandarts geweest en is de pasvorm van het bit wel geschikt voor deze
paardenmond? Het kan ook zijn dat het paard pijn ervaart. Mocht er bij een reguliere dierenarts
niets uitkomen, dan biedt een holistisch dierenarts bij lastig te vinden oorzaken vaak
wel een oplossing.
Mocht je dat hebben uitgesloten, dan kun je jezelf laten filmen en dat analyseren. Sommige
paarden zwiepen altijd op hetzelfde moment, bijvoorbeeld in een buigingsoefening of het
uitstrekken. Als je duidelijk hebt wanneer het paard ongewenst gedrag vertoont, kun je kijken
of door het geven van andere hulpen of andere training het probleem te controleren
valt. Zodra het werk eenvoudiger wordt, of het paard ervaart de hulpen niet langer als storend,
zou het zwiepen moeten verminderen. Mocht daar niets uitkomen dan kun je het
paard observeren aan de dubbele longe. Je laat dan het paard dezelfde oefeningen doen als
normaal onder het zadel. Bij uitblijven van het ongewenste gedrag bestaat de mogelijkheid
dat rugpijn, de ruiter of het zadel de storende factor is.
Er bestaan paarden die helemaal door de medische molen zijn gehaald en pijnvrij zijn verklaard,
maar toch dit gedrag blijven vertonen. Als fysieke pijn het staartzwiepen heeft veroorzaakt
kan het paard te maken hebben met een pijnherinnering. Het paard heeft negatieve
associaties met de training opgedaan waardoor het paard – ondanks uitblijven van de pijn –
hetzelfde gedrag laat zien. Het kan dan even duren voor het paard zelf ervaart geen pijn
meer te hebben gedurende de training. Hoewel het staartzwiepen in dit geval kan verdwijnen,
bestaat het gevaar dat het een gewoonte wordt. Het zwiepen hoort dan bij het paard.
Dit verschijnsel zie je ook wel bij wat zuurdere merries die last kunnen hebben van hormonen.
Mijn advies is dan om het zwiepen te accepteren en het paard door middel van belonen
positief te bekrachtigen zodra het gedrag minder wordt.”
22 | Dressuur

Achtergrond
De amazone
Volgens Imke Schellekens-Bartels is niet elke vorm van staartzwiepen hetzelfde. “Er bestaan
paarden die het uit nijd doen. De mogelijkheid bestaat dat deze paarden blokkades, rugpijn
of andere lichamelijke ongemakken hebben. Je ziet dan bijvoorbeeld aan het orenspel dat
een paard narrig zijn werk doet. Je zult daar in de ring voor worden afgestraft omdat het
gespannen oogt. Een andere mogelijkheid is dat paarden hun staart bewegen om in balans
te blijven. Paarden bewegen van nature hun staart om zichzelf te balanceren. Het ene paard
doet dit wat meer dan de andere. Als dit het geval is kun je het wel degelijk verbeteren. Je
ziet dat als het zwiepen erger wordt als je bijvoorbeeld aan de pirouettes begint. Piaffe en
passage zijn balansoefeningen pur sang, dus daar zie je het zwiepen dan ook sterker terug.
Als de balans verbetert wordt de staart vaak rustiger.
Sunrise was qua gedrag een echte merrie, maar zij liep altijd met haar oren mooi naar voren
en mooi over de rug. Omdat het totaalbeeld sympathiek was, ben ik voor haar zwiepende
staart nooit afgestraft. Ik denk ook dat jury’s het onderscheid kunnen maken tussen het
paard dat vrolijk zijn werk doet en zijn staart beweegt, of een paard dat zuur zijn werk doet
en nijdig reageert op de ruiter. Op de protocollen van Sunrise stond sporadisch een opmerking
over haar staart. Over het algemeen scoorden we juist hoge punten voor de harmonie.
Die staart hoorde bij Sunrise en het zwiepen was niet omdat zij zuur haar werk deed, of
vanwege stress of spanning, maar was meer gerelateerd aan het houden van haar balans. Als
ruiter ben je altijd bezig om het er zo rustig mogelijk uit te laten zien. Ik geloof er niet in
dat je de beweeglijkheid van de staart helemaal weg kunt krijgen als een paard dat van nature
doet. Je hebt er echter wel invloed op. Door te gymnastiseren en alle blokkades uit het lijf
te halen, eventueel met behulp van een fysiotherapeut, kun je het verminderen.”
De dierenarts
Wim van Dijck, verbonden als veterinair aan dierenartsenpraktijk Moergestel, komt in de praktijk niet veel paarden tegen
waarbij de zwiepende staart het primaire probleem is. “Er is vaak sprake van een paard dat zich moeilijker laat rijden door
bijvoorbeeld lichamelijke ongemakken of onjuist harnachement. Dit kan problemen in de bovenlijn veroorzaken waardoor
het paard mogelijk met de staart zwiept. Het kan ook een primaire irritatie zijn op de ruiter en zoiets kan een wisselwerking
hebben op het paardenlichaam. Het paard laat zich moeilijk rijden, waardoor de ruiter zich laat verleiden om meer
druk te zetten, wat weer meer irritaties veroorzaakt. Een andere manier van trainen biedt dan soms uitkomst. Als het klinisch
onderzoek geen duidelijk uitsluitsel geeft, schrijven we pijnstillers voor om de mogelijkheid dat een paard pijn ervaart
uit te sluiten. Stopt het ongewenste gedrag, dan is dat gedrag te relateren aan pijn en vraagt dat om verder onderzoek.
Bij een merrie die veel met haar staart zwiept is het raadzaam om te onderzoeken of er een driewekelijkse hengstigheidscyclus
te herkennen valt. Mocht dat het geval zijn, dan is nakijken van de baarmoeder en eierstokken een goede
start van het onderzoek. Bij het uitblijven van afwijkingen is een poging om het hormonaal op te lossen het proberen
waard. De merrie krijgt door het dagelijks toedienen van altrenogest, ook wel bekend als Regumate, het idee dat ze
drachtig is. De cyclus komt stil te liggen waardoor in de meeste gevallen hengstigheidsgedrag, zoals bijvoorbeeld het
staartzwiepen, verdwijnt. Een vergelijkbare oplossing is het inbrengen van een knikker in de baarmoeder. De werking
is vergelijkbaar met het toedienen van hormonen. Het is beduidend goedkoper dan Regumate, maar in veel minder
gevallen effectief. De knikker moet ook worden verwijderd als het paard zijn sportloopbaan verwisselt voor een leven
als fokmerrie. Een andere oplossing, zoals chemisch castreren, kan op de langere termijn gevolgen hebben voor de
vruchtbaarheid. Een rigoureuze oplossing is het chirurgisch verwijderen van de eierstokken.
Wanneer de mogelijke oorzaken zijn opgespoord en opgelost kunnen er problemen in de bovenlijn blijven bestaan.
Een fysiotherapeut of dierenarts gespecialiseerd in bijvoorbeeld osteopathie of chiropractie kan hierin bijstaan om zo
de rijdbaarheid te verbeteren en de staart rustiger te krijgen. Als uiteindelijk alles is uitgesloten kan het ook zijn
dat het paard geen pijn of irritatie meer ervaart, maar ondertussen aangeleerd gedrag vertoont.”
Dressuur | 23

WWW.HARRYSHORSE.COM
Fleuris
Concours
Compete in style
www.facebook.com/HarrysHorse

Column
De klik
TEKST: DINJA VAN LIERE | FOTOGRAFIE: WWW.ARND.NL
Als je met Capri ergens binnenreed, wist je dat het goed zat! Ik ben onwijs verwend geweest
met Capri. Het begon met de klik. Die hadden wij. Probleemloos bracht ik hem vervolgens
steeds in een hogere klasse uit. Het WK Jonge paarden, een Nederlands kampioenschap, alles
ging vanzelf. Ik heb altijd gezegd, hij is werkwillig en gemakkelijk te rijden. En dat blijkt nu
ook weer: Laura Tomlinson-Bechtolsheimer rijdt er zo mee weg.
Het feit dat zij hem nu heeft, voelt voor mij toch een beetje dubbel. Als hij in de onbekendheid was verdwenen,
had ik het eerlijk gezegd prima gevonden. Aan de andere kant heeft hij het daar hartstikke goed. In
juli ga ik hem waarschijnlijk bezoeken, samen met oud-eigenaar Jan-Cees van der Endt.
Nu ik het over Van der Endt heb, wil ik nog wel even iets kwijt. Capri maakte wat los bij mensen. En natuurlijk
was hij voor mij ook anders dan de andere aan mij toevertrouwde paarden. Ik werd heel erg blij
van hem en we hadden een onwijze band. Jan-Cees was er bijna elke wedstrijd bij en werd continu belaagd
met vragen over verkoop. Wat een druk geeft dat! Dat moet je ook kunnen zien. Hoe reëel is het om uiteindelijk
‘nee’ te zeggen tegen een blanco cheque? Ook Capri kan morgen koliek krijgen en dan heb je niets
meer…
Dus uiteindelijk begrijp ik zijn keuze. Ik was als amazone ‘drie keer niks’ en hij heeft Duval’s Capri Sonne
na het brons op het WK 2012 gewoon bij Stal Hexagon en mij gehouden. Als simpel meisje. Terwijl de hele
wereld hem wel had willen rijden. Daarvoor zal ik hem altijd dankbaar blijven.
Voor mij is de klik met een paard belangrijker dan welke kwaliteit ook. Jan-Cees heeft mij op de laatste Excellent
Dressage Sales een paard laten kiezen. Het werd een driejarige Romanov x Stedinger hengst. Ik had
er al meteen wat mee, dat zag hij ook. Hij zag dat ik helemaal zat te stralen bij het eerste rondje proberen.
En bij de box wilde de hengst meteen kroelen. Ik heb de helft van hem gekregen. Mijn eerste halve eigen
paard. Als hij maar half zo goed wordt als Capri, ben ik al onwijs blij!
Als je écht wilt, dan kan je een heleboel. Het gaat om het écht willen en erin geloven. Dat zou ik tegen elke
jonge ruiter met een droom willen zeggen.
Zo kwam ik in 2011 bij Stal Hexagon aan voor een les van Thamar Zweistra en kon daar blijven als wedstrijdruiter.
Het is hard gegaan, al gaan er ook dingen anders dan gehoopt. Grand Prix met Capri zal ik niet
meer worden. Ik word dit jaar 25, dus het eerste EK U25 zal ik ook niet meer rijden. Maar met de klik en
doorzetten is ook een wat minder kwalitatief paard als Hexagon’s Variety indertijd toch maar mooi Grand
Prix geworden. Dat had niemand ooit van ons verwacht. Nu train en start ik Hexagon’s Denzel en Hexagon’s
Double Dutch. Ook zij zijn beloftes voor de Grand Prix. If you can dream it, you can do it. Met
écht willen en de klik!
Dinja van Liere
DRESSUUR | 25

Interview
De weg naar Rio
van Jorinde Verwimp
Basis bevestigen en goed plannen
Als dochter van internationaal dressuurruiter Wim Verwimp ademde ze paardenlucht
vanaf haar eerste uren. Jorinde Verwimp (20) groeide op in de stal. Tot haar
elfde reed ze ‘voor de fun’. Nu is haar doel volwassen geworden: met het Belgische
seniorenteam naar de Olympische Spelen van Rio de Janeiro in 2016.
Tekst: Claartje van Andel | Fotografie: Quillemette Kraaikamp
26 | Dressuur

Interview
“
Ongezadeld op de pony, een beetje
springen, van alles, zo ging dat vroeger.
Het was fantastisch”, lacht Jorinde.
De fun werd wedstrijdfun toen
haar droom om zelf op wedstrijd te gaan uitkwam.
Vanaf haar twaalfde jaar miste ze maar
één jeugd-EK. Het hek was van de dam wat
wedstrijden rijden betreft. “Op mijn twaalfde
reed ik al een pony-EK. Met het schimmelhengstje
Tonkawa SD. Die pony kon alles, het
hele Lichte Tour programma beheerste hij! Op
mijn dertiende ben ik weer naar het pony-EK
geweest, maar daarna begon ik te groeien. Op
mijn veertiende was het plaatje eigenlijk niet
mooi meer. Ik reed toen ook al op een paard bij
de junioren, maar dat vond ik lang zo leuk niet.”
Sjef Janssen over Dressuurland België
“Basis, basis, basis en dan na héél veel tijd, heb je wat. Snelkookpan, daar heb je niets aan”, zegt Sjef
Janssen kernachtig, “Ons systeem is heel simpel, maar heeft kennelijk toch heel veel tijd nodig. ”
“Dressuur is iets van de lange termijn”, vervolgt hij. “België is nu net begonnen, maar maakt op het
moment meer groei door dan Nederland en Duitsland. Dat is ook logisch: ze komen van ver. In een
amazone als Jorinde zit nog veel rek. We moeten er allebei hard aan werken. We krijgen het niet voor
niets, maar we zien de potentie. Alles wat Jorinde en Tiamo nu laten zien, kunnen ze beter!”
Stoere proeven
Dat het rijden bij de paarden minder leuk was,
was maar van korte duur. Jorinde deed ervaring
op door het rijden van de oude Grand Prixpaarden
van haar vader Wim. “Ik had alle trucs
al geleerd van mijn pony”, zegt ze. “De kunst
was nu nog om de knopjes te vinden bij die
doorgewinterde paarden.”
Of de paarden nou heet waren, sterk of juist te
licht, Jorinde stapte erop en reed ermee weg.
Ook op wedstrijd. “Ik denk dat ik daar wel handig
in ben, in proeven rijden”, zegt ze. “Ik heb in
elk geval nul stress. Stoere proeven rijden zonder
fouten, dat kan ik wel.” Jorinde vervolgt: “Al zegt
Anky tegenwoordig dat ik minder op de automatische
piloot een proef moet rijden. Iets méér
controle onderweg kan ook, zegt ze dan.”
Verschillende karakters
Met haar 1,83 kan Jorinde wel maat gebruiken,
maar verder ligt elk type paard haar wel. “Als ik
kan kiezen, vind ik uiteindelijk een paard dat
sterk is prettiger dan eentje die erg licht is”,
zegt Jorinde. “Eentje die sterk en zwaar is, krijg
je fijner in de aanleuning door hem te leren
meer door het lichaam te lopen. Het lichaam
meer te gebruiken. Daar worden sterke paarden
losser van. Tempocontrole hoort er ook bij. Dat
ligt mij wel. Je leert wel veel van al die verschillende
typen paarden.”
Verschillende typen paarden rijden hoorde ook
bij de dagelijkse gang van zaken op Dressuurstal
Verwimp. Daar waren veel paarden voor de
handel. “Als je de tijd ervoor neemt, lukt het altijd.
Forceren brengt niets”, zegt Jorinde.
Grappig genoeg is Tiamo nu juist het type paard
waar Jorinde geen enkele connectie mee had in
het begin. Het enige waar ze meteen heel blij van
werd, was zijn uitgestrekte draf. “Ga maar eens na,
bijna in elke dressuurproef is de uitgestrekte draf
de tweede oefening na het binnenkomen”, zegt
Jorinde. “Je geeft met een goede uitgestrekte draf
dus wel meteen een visitekaartje af. En Tiamo heeft
een hele fijne uitgestrekte draf!”
Jorinde: ‘Stoere proeven
rijden zonder fouten kan ik
wel. Ik heb nul stress’
In het begin had Jorinde weinig connectie met Tiamo (v. Lester). Nu is het haar toppaard.
Tiamo (Lester x Hemmingway) werd vier jaar
geleden door Wim Verwimp in Nederland gekocht,
van Anita Vaassen. Jorinde vond er weinig
aan. “Ik reed hem niet zo graag, maar mijn vader
geloofde in hem”, zegt Jorinde diplomatiek.
“Dat had hij goed gezien. Ik begon Tiamo pas
een beetje te mogen toen ik de eerste keer op
wedstrijd was geweest. Ik haalde op lager niveau
meteen percentages van 71 en 72 procent. >>
Dressuur | 27

Interview
Een percentage dat ik nog nooit eerder van mijn
leven had gehaald! Hij was zo koel in zijn
hoofd en zo werkwillig, dat ik meteen dacht:
oké, dat kan nog wel wat worden.”
Anky over Jorinde: “Je kan haar op elk paard zetten en ze rijdt met elk paard zo de ring in.”
Anky van Grunsven over Jorinde
Anky van Grunsven traint een aantal Belgische jeugdleden en U25-leden. Herkent ze wat van
zichzelf in de twintigjarige Jorinde? Anky ging op haar twintigste jaar met het Nederlandse team
naar haar eerste Olympische Spelen in Seoul. Anky lacht: “Voor Jorinde is de weg naar Rio ook al
ingezet! Wat ik van mezelf herken? Ze werkt net zo hard. Als ze een halve dag vrij heeft, weet ze
niet wat ze moet doen. En is ze twee dagen vrij, dan rijdt ze thuis bij haar vader in België alle
paarden.”
Anky karakteriseert Jorinde als ‘heel rustig’. “Ze wordt nergens warm of koud van. Je kan haar op
elk paard zetten en ze rijdt met elk paard zo de ring in. De tweede Grand Prix van haar leven won
ze meteen, de internationale Spécial in Roosendaal. Maar het kan nog véél beter. Toen ze hier
kwam, was ze erg afwachtend. Nu begint ze al wat initiatief te nemen. Wij Nederlanders praten
nergens omheen, Belgen wel, dat zijn ze gewend. Maar ze wennen nu ook aan onze Nederlandse
stijl. En er worden daar nu hele grote stappen gezet. Ze komen van ver natuurlijk, maar er komt
nu meer systematisch rijden en niveau in. Niet maar bij eentje, maar bij een aantal. Ik denk dat
we een goede combinatie zijn. Jorinde heeft nog de leeftijd van een young rider, maar heeft haar
keuze gemaakt voor het senioren EK in Aken. We gaan niets forceren. Lukt het niet, niets aan de
hand. Het doel is Rio. Lukt het EK wel dit jaar, dan is dat mooi meegenomen.”
Basis
Vader Wim Verwimp kwam altijd al les nemen
bij Anky van Grunsven. Zo lag het voor de hand
om Jorinde een keer mee te nemen. Jorinde:
“De eerste keer weet ik nog goed. Het ging helemaal
niet over oefeningen rijden. Alles werd
opgebouwd vanuit de basis. Het was alleen
maar basis, basis en nog eens basis. Daar oefende
ik dan een maand op, tot de volgende les. En
dan was het weer basis, basis en basis. In het
begin vond ik dat wel een beetje raar. Pas later
leer je begrijpen hoe belangrijk die basis is.”
Het is nog steeds hoofdzakelijk basis wat de klok
slaat, met alle paarden. Na de eerste paar keren
les ging Jorinde werken voor de stal van Anky en
werd ze, naast Twanny Smit, de tweede stalruiter.
’s Morgens wordt er begonnen met uitmesten
door iedereen. “We zijn in een uur klaar en daarna
begint het rijden”, verklaart Jorinde. Anky begint
om 8.45 uur als de kinderen naar school
zijn met rijden. “Dat gaat dan heel rap. Het gaat
achter elkaar door, met losrijden, afgeven, de
Jorinde: ‘Met een goede
uitgestrekte draf
geef je in een proef meteen
een visitekaartje af’
volgende aangeven en de andere naverzorgen en
verder met zadelen en losrijden”, zegt Jorinde.
Wandelen met de paarden, in de stapmolen, het
schema gaat snel verder. ’s Middags zijn er lessen.
Thuis
Thuis heeft ze ook nog enkele paarden die door
haar vader dagelijks worden getraind. “En ik
rijd ze op wedstrijd”, zegt Jorinde.
Dat het met haar vaders keuze Tiamo wat kon
worden, is wel gebleken. Op het EK young riders
2013 in Compiègne won het Belgische
young riders-team met Jorinde in het team voor
28 | Dressuur

Interview
Jorinde: “Bij Anky trainen we alleen op basis, basis, basis. In het begin vond ik dat raar. Pas later begrijp je hoe belangrijk de basis is.”
het eerst in de tienjarige geschiedenis van de tot
tranen toe bewogen, toegewijde bondscoach
Laurence van Doorslaer een medaille: teambrons.
Jorinde Verwimp volgde in 2014 met individueel
brons in de kür bij de young riders. In
mei van dit jaar reed Jorinde in Roosendaal haar
eerste internationale Grand Prix én Grand Prix
Spécial bij de senioren die ze meteen won. En
dat allemaal met Tiamo. Ze maakte in overleg
met trainster Anky van Grunsven en bondscoach
Sjef Janssen de keuze om dit jaar voor de senioren
uit te komen. “Of het EK in Aken er inzit, zie
ik wel. Het kan wel. De weg loopt via de driesterrenwedstrijd
in Rotterdam hopelijk naar het
EK. Maar is het te snel, geen man overboord. Het
doel is Rio. Tot zolang blijf ik zeker in Erp werken
als één van de twee stalruiters. Ik kan hier zo
veel leren. Basis, basis en basis én plannen,
daar gaat het om. En niets anders!”
Dressuur | 29

NUMMER 2 | MEI 2015 | €6,50
DRESSUUR MAGAZINE
IS VERNIEUWD!
Één jaar lang
MAGAZINE
DRESSUUR
4X THUIS OP DE MAT & 2X ONLINE
NUMMER 3 | JULI 2015
MASTERCLASS
PAVO CUP RIJDEN
Interview:
JORINDE VERWIMP
JURYDAGBOEK:
EDDY DE WOLFF VAN WESTERRODE
ZWIEPENDE STAART,
IS ER EEN OPLOSSING?
De slofteugel: gebruik ‘m goed
HELD VEREEUWIGD:
MICHELLINO
IN DE ACHTERUIT:
HET ACHTERWAARTS!
MASTERCLASS
BIJ DIEDERIK
VAN SILFHOUT
DE TOEKOMST
VAN DE PAVO CUP
Interview:
HELEN LANGEHANENBERG
‘OTTO’ DE
DRESSUURSIMULATOR
ZO RIJD JE EEN TWEEDE DRAF
HELD VEREEUWIGD:
BONFIRE
BP
€ 29
01_cover.indd 2 24-06-15 09:08
01_Cover.indd 1 20-04-15 13:43
EEN MUST VOOR IEDERE GEDREVEN DRESSUURRUITER!

HECHT!
Op het natte paardenbeen met de
nieuwe WATER-BONDING TECHNOLOGIE
Zo werkt °Cellsius van leovet:
afbeelding 1: Laat de warmteverdeling in het
paardenbeen zien direct na de training.
KOELEN
HELPT!
afbeelding 2: Laat de beginnende koeling in het paar
denbeen zien kort na het aanbrengen
van °Cellsius van leovet.
afbeelding 3: Laat de sterke koeling in het paarden
been zien nadat °Cellsius van leovet
zijn werking volop heeft ontplooid.
...dat werkt!
...dat werkt!
Klik hier voor meer informatie:

Achtergrond
Vier kenners over het kopen
van een dressuurveulen
Hoe herken je de
topper van morgen?
Tim Coomans, Heike Kemmer,
Ad Valk en Nico Witte hebben
alle vier ruimschoots bewezen
dat ze talenten al op jonge
leeftijd kunnen spotten.
In Dressuur delen ze hun kennis.
Waar letten de kenners op bij
de aankoop van een veulen?
Tekst: Rick Helmink
Fotografie: www.arnd.nl
De ‘topper van morgen’ kopen. Dat
wil iedereen wel. Het lukt echter
slechts enkelen om dressuurtalent
op jonge leeftijd te ontdekken. Tim
Coomans, Heike Kemmer, Ad Valk en Nico Witte
lukte het al vele keren. De handelaren hebben
geen glazen bol en zijn het er allen over eens
dat de aankoop van een veulen een gok blijft.
Wel denken ze het ‘gokken’ te kunnen inperken
door streng te selecteren en grondig te werk te
gaan bij de aanschaf van een dressuurveulen.
32 | Dressuur

Achtergrond
Ad Valk:
“Bovenlijn, achterbeen en
gangen”
Hengstenhouder en handelaar Ad Valk heeft in Gorinchem een
handels- en dressuurstal. De goedlachse Zuid-Hollander maakte
furore als eigenaar en opfokker van hengsten als Krack C (v.
Flemmingh), Vivaldi (v. Krack C), Apache (v. UB40), Desperado
(v. Vivaldi), Dancer (v. Vivaldi) en Dorado (v. Krack C).
“Het is heel simpel”, zegt Ad Valk. “Ik let erop of een veulen een
goede bovenlijn heeft, een goed achterbeen en drie goede gangen.
Klaar!”, lacht hij.
Hij legt uit dat een goede bovenlijn heel veel vertelt: “De bovenlijn
is heel belangrijk voor een dressuurpaard. Ik zie graag een
veulen met veel front, een lange schoft die goed in de rug loopt,
sterke lendenen en een lange croupe. Die veulens zijn lastig te
vinden. In de hele Europese fokkerij is de rug een aandachtspunt.
Er zijn te weinig paarden met een echt goede rug, terwijl dat het
verschil gaat maken als je er op zit.”
Ook een goed achterbeen komt Valk weinig tegen: “Dat is een
probleem in onze fokkerij. Het achterbeen moet niet te lang zijn
en het liefst zie ik dat het spronggewricht laag aan het achterbeen
zit. Paarden met een laag spronggewricht bewegen optisch altijd
meer bergop. Nog belangrijker is hoe het achterbeen in beweging
wordt gebruikt”, zegt Valk. “Al op jonge leeftijd moeten paarden
een snel en actief ondertredend achterbeen hebben. Daarmee bedoel
ik niet dat een veulen met heel veel show moet lopen, liever
niet eigenlijk. Tritt en snelheid, dat is belangrijk. Takt en een lange
zweeffase zien er spectaculair uit, maar de ervaring heeft mij geleerd
dat paarden die daarin uitblinken te traag zijn voor het hogere
werk.”
Alle drie de gangen zijn voor Valk even belangrijk: “In draf en galop
vind ik het achterbeengebruik het belangrijkst, maar ook de
stap moet in orde zijn. Ook hier zie ik liever niet te grote passen:
een correcte viertakt is voldoende.”
Het liefst ziet Valk veulens meerdere keren voor hij ze aanschaft.
“Maar als je met een echte goede te maken hebt kan dat vaak niet.
Er zijn bij zulke veulens altijd meer kapers op de kust. In dat geval
is ervaring belangrijk. Als je maar genoeg paarden in het werk
meemaakt, weet je vanzelf waar je op moet gaan letten.”
Tim Coomans:
“Type, beweging en atletisch
vermogen”
Tim Coomans runt in het Zuid-Hollandse Oud-Beijerland de stal
Tim Coomans Dutch Sporthorses. De trainer en handelaar ontdekte
al veel succesvolle dressuurpaarden zoals Ravel (v. Contango),
Lancet (v. Wenzel I) en On Top (v. Jet Set-D). De hengst
Dream Boy (v. Vivaldi) is een andere door Coomans ontdekte topper.
Als Coomans veulens koopt let hij altijd op drie zaken: het
type, de manier van bewegen en het atletisch vermogen.
“Bij dressuurpaarden is het type belangrijk. Ik zie graag een veulen
met lengte in het lijf en een veulen dat naar boven is gebouwd.
Daarnaast moet een veulen correct op zijn benen staan en
geen afwijkingen hebben in bijvoorbeeld de voeten. Het liefst zie
ik daar ook nog een mooi hoofd bij, maar daar zou ik een heel
goed veulen niet op laten staan.”
Over de manier van bewegen zegt Coomans het volgende: “Houding
vind ik van groot belang. Er moet een bepaalde vanzelfsprekendheid
uitgaan van de bewegingen, ze moeten zichzelf dragen.
Daarbij zijn alle drie de gangen even belangrijk voor me.” Coomans
noemt ook het atletisch vermogen van de veulens: “Dat kun
je bijvoorbeeld zien als een veulen in de wei remt. Remt hij dan
op de achterhand of de voorhand? En laat het veulen zien dat hij
kan schakelen?”
Met deze drie punten is het nog niet klaar. “Het blijft altijd een
gok, je koopt de verwachting. De verwachting moet zo hoog mogelijk
zijn, zeker als je een duurder veulen koopt. Daarom kijk ik
ook altijd naar de afstamming en zeker ook naar de moeder. De
moeder is voor vijftig procent bepalend en door goed op te letten
op de moeder neem je al wat risico weg. Daarnaast hebben we tegenwoordig
veel informatie over de bloedlijnen: welke families
zijn gezond? Welke families leveren paarden die presteren? In
welke families is het karakter fijn? Als je je daar in verdiept kun je
het risico redelijk inperken.”
De handelaar ziet een veulen het liefst op een leeftijd van drie dagen
of drie weken: “Ik heb de ervaring dat je op deze leeftijden
de beste inschatting kunt maken over wat je terug gaat zien op
driejarige leeftijd.”
>>
Dressuur | 33

Achtergrond
Nico Witte:
“Goede verbindingen en drie
goede gangen”
Heike Kemmer:
“Je moet verliefd worden”
Heike Kemmer is een succesvolle Duitse dressuuramazone en
daarnaast maakt ze deel uit van de Hannoveraanse hengstenkeuringscommissie.
Haar toppaard Bonaparte (v. Bon Bonaparte),
waarmee ze brons won op de Olympische Spelen in Hong Kong,
ontdekte ze samen met haar vader Joachim Kemmer als veulen.
Daarnaast ziet ze als lid van de Hannoveraanse hengstenkeuringscommissie
regelmatig veulens op veulenkeuringen.
“Ik denk dat er geen ABC is voor het kopen van een veulen. Natuurlijk
zijn er altijd zaken waar je op let zoals type, correctheid
en beweging, maar een echte topper vind je meestal niet door een
lijstje af te werken. Met veulens kan het altijd nog alle kanten op.
Natuurlijk staat er als een veulen is opgegroeid niet een compleet
ander paard, maar het zijn niet altijd de veulens waarvan je het
meeste verwacht die het vervolgens gaan doen.”
Als Kemmer een veulen koopt, speelt haar gevoel een grote rol.
“Je moet misschien wel een beetje verliefd worden op een veulen.
Dit kun je niet echt beschrijven, maar je ziet soms paarden en dan
denk je: ‘ja dit is hem!’ In dat geval zou ik altijd proberen het veulen
te kopen.”
Verder vindt Kemmer de moeder van groot belang. “Ik heb nog
weinig veulens gezien die uit slechte moeders kwamen en uitgroeiden
tot toppaarden. Daarmee bedoel ik niet dat een moeder
spectaculair moet lopen of de mooiste van de stal moet zijn. Ik zie
het liefst een degelijk gebouwde fokmerrie uit een familie met
veel sport. Als veel paarden uit een stam in de sport presteren, betekent
dit vaak dat je te maken hebt met een gezonde familie met
werkwillige paarden.”
Het karakter is volgens Kemmer allesbepalend bij een dressuurpaard.
“Als het je echt gaat om een topdressuurpaard en niet om
een hengst die vooraan loopt op de hengstenkeuring moet je het
karakter in ogenschouw nemen. Ze moeten het in de ring voor je
willen doen. Dat kun je bij veulens natuurlijk niet beoordelen,
maar je kunt wel op een aantal zaken letten. Ik ga nog even terug
naar de moeder en de familie: verdiep je in de familie en kijk –
als je de kans hebt – naar het karakter van de moeder. Hoe is ze
op stal en in de omgang? Naar diezelfde punten kijk ik bij het
veulen. Het liefst zie ik nieuwsgierige veulens met een groot oog
die makkelijk te hanteren zijn en graag op onderzoek uit gaan. Bij
een heel schrikachtig veulen denk ik altijd een tweede keer na.”
“Daarbij moet ik wel toevoegen dat het ook handig is om te kijken
naar hoe er met de paarden wordt omgegaan door de fokker.
Bepaald gedrag kan natuurlijk ook ontstaan door de omgang met
de paarden.”
Handelaar Nico Witte kennen we onder andere van de meest succesvolle
Nederlandse hengst Jazz (v. Cocktail) en de KWPN-kampioen
Ampère (v. Rousseau). Samen met zijn vrouw Madeleine
Witte-Vrees runt hij in Schijndel Stal Witte.
Voor Nico Witte is een goede ontwikkeling bij een veulen belangrijk:
“Ik koop eigenlijk nooit veulens die niet voldoende ontwikkeld
zijn. Ik zie graag een lang gelijnd veulen dat goede verbindingen
heeft. De schoft moet goed overlopen in de rug en moet
vloeiend over lopen in de lendenen en de croupe. Een paard met
een goede rug gaat het onder het zadel altijd beter doen dan een
paard die op dat punt niet goed in elkaar steekt.”
Voor minder dan drie hele goede gangen doet de Brabantse handelaar
het niet: “De stap, draf en galop moeten gewoon goed zijn.
Daarmee bedoel ik dat het veulen met veel zelfhouding moet lopen,
laat zien dat hij kan schakelen en terugkomen op het achterbeen
en het achterbeengebruik moet sterk zijn.”
Bij hele jonge veulens vindt Witte de gok vaak te groot: “Ze moeten
toch wel minstens twee à drie weken oud zijn. Pas dan weet
je wat voor vlees je in de kuip hebt.”
Desondanks blijft het kopen van veulens altijd een gok voor Witte:
“Door de ervaring leer je talent natuurlijk wel sneller herkennen,
maar je koopt altijd verwachting en hoop. Het kan heel wat
lijken als veulen, maar vervolgens enorm van je af groeien.”
Opvallend is dat geen van de vier kenners de afstamming heel
duidelijk aanhaalt. Ze geven te kennen dat het veulen in eerste instantie
het belangrijkste is. “Natuurlijk kijk je ook naar afstamming
en koop je het liefst een veulen van een moderne hengst
die in trek is, maar ik laat een goed veulen echt niet staan
omdat hij niet afstamt van de meest populaire hengst.”
34 | Dressuur

Take me away!
Zadeldrager | E 49,- | www.northernwell.eu
Flessenkrat | E 75,- | www.verifiedvintage.nl
Wanddecoratie | vanaf E 470,- | www.cassiniart.com
EHBO set paard | E 39,95 | www.dochorse.nl
Halsterhoofdstel | E 79,95 | www.decathlon.nl
Tag | E 5,38 | www.graphicsandmore.com
Magneetveldtherapie transportbeschermers | E 184,95 | www.br.nl
Trailercamera | vanaf E 239,- | www.kerbl.de
Drinkfles | E 30,11 | www.kleankanteen.com
Noodsticker | E 5,95 | www.divoza.com
36 | Dressuur

Rugs for life since 1985
INSTORE | ONLINE | MOBILE | #RUGSFORLIFE
HW_200_268.indd 1 15/06/2015 11:09

Rijtechnisch
Carlijn gaat correct achterwaarts.
De beenzetting
is diagonaal en het paard
blijft stil in de aanleuning.
Klik op de afbeelding
voor een filmpje.
Correct
achterwaarts
Praktisch elke dressuurruiter heeft ermee te maken. Tenslotte is het één van de weinige
oefeningen die in bijna alle dressuurklassen wordt gevraagd, van L2 tot en met Grand Prix.
Maar makkelijk is het zeker niet. Hoe ga je nu precies correct achterwaarts? Instructeur Tonnie
Huberts legt het uit en Adriaan Hamoen bekijkt de oefening door de ogen van de jury.
Tekst: Marije Stomps | Fotografie: Quillemette Kraaikamp
38 | Dressuur

Rijtechnisch
De instructeur: Tonnie Huberts
“Voordat je een paard gaat leren om achterwaarts te gaan, is het belangrijk
dat het paard nageeflijk is, fijn over de rug loopt en je goede overgangen
naar voren en terug kunt maken. Kortom: het paard moet correct aan
de hulpen zijn. Dat zijn de basisvoorwaarden, die eigenlijk altijd van
groot belang blijven bij correct achterwaarts gaan. Hoe snel je dit voor elkaar
hebt bij een paard hangt natuurlijk af van de ervaring van de ruiter,
maar over het algemeen is het paard dat netjes een B- of L-proefje kan lopen
ook toe aan het leren van achterwaarts. Dat is ook wel logisch, want
de oefening wordt in de L2 voor het eerst gevraagd.”
Goed halthouden
“Cruciaal voor correct achterwaarts gaan is het goed halthouden. Het paard
moet actief, met drang naar voren halthouden. Dat klinkt misschien tegenstrijdig,
maar voorwaartse drang is in alle oefeningen heel belangrijk, ook bij
het halthouden en achterwaarts. Een paard moet altijd voorwaarts blijven
denken, zodat het van achteren naar voren naar de hand toe kan lopen. Als je
goed wilt halthouden, moet je eerst wel honderd overgangen naar voren rijden
om voorwaartse drang te krijgen. Pas als je dat hebt, kun je het paard
door een kleine ophouding laten weten dat het moet gaan stilstaan. Doordat
de voorwaartse drang er nog steeds is, sluiten de achterbenen mooi aan en zal
het paard gesloten en aangespannen halthouden. In het begin hoeft dat echt
Tonnie’s dochter Carlijn demonstreert het achterwaarts gaan. Hier komt ze
actief naar het halthouden toegereden.
Tonnie Huberts: ‘Het klinkt tegenstrijdig,
maar voorwaartse drang is in
alle oefeningen belangrijk, ook bij het
halthouden en achterwaarts’
Het paard staat in balans en gesloten halt.
nog niet super vierkant te zijn, maar als het paard gestrekt of ‘op slot’ stilstaat,
is dat natuurlijk niet goed. In dat geval rijd je eerst weer naar voren weg. Achterwaarts
gaan heeft dan totaal geen zin, want om die oefening goed uit te
voeren, moet het paard zoals gezegd gesloten en aangespannen zijn in zijn lichaam,
voorwaarts blijven denken, nageeflijk blijven aan de voorkant en ontspannen
zijn over de rug. Net als bij het gewoon voorwaarts rijden dus.”
Uitbouwen
“Sta je goed stil, dan geef je iets been en vang je de voorwaartse drang die
dan ontstaat op met een ophouding, zodat het paard weet dat het niet
vooruit moet, maar juist terug. Misschien duurt het even voordat een
paard dit snapt en in het begin ben je dus ook al blij met één of twee pasjes.
Dan beloon je het paard en rijd je weer voorwaarts. Zo kun je dit
steeds iets uitbouwen, totdat het paard het goed snapt en je het meerdere
passen achterwaarts kan laten maken.”
Het paard gaat scheef achterwaarts (links), zorg dat je dan de voorhand
voor de achterhand plaatst. Op de foto rechts gaat het paard recht.
>>
Dressuur | 39

Rijtechnisch
Carlijn demonstreert het overschenkelen, wat kan helpen bij het aanleren van het achterwaarts gaan. Klik op de afbeelding voor een filmpje.
Het jurylid: Adriaan Hamoen
“Correct achterwaarts gaan blijkt nog niet zo makkelijk als veel ruiters denken.
Er kan veel misgaan bij deze oefening, op alle niveaus. Natuurlijk wordt
het achterwaarts gaan in een Grand Prix-proef veel strenger beoordeeld dan
in een L-proef, maar in alle gevallen geldt dat de manier waarop een ruiter
naar het achterwaarts gaan toe rijdt al veel zegt over hoe de oefening zal
worden uitgevoerd. Als je namelijk niet goed halthoudt, kun je ook niet correct
achterwaarts. Het zit hem allemaal in de voorbereiding. Sommige ruiters
willen dat nog wel eens vergeten of denken verkeerd om: ze zijn alleen maar
bezig met de oefening zelf en niet met essentiële voorbereiding.”
Drie criteria
“Er zijn drie criteria van groot belang bij het correct achterwaarts gaan.
De eerste is activiteit. Dit is belangrijk bij zowel de voorbereiding als de
uitvoering. Een paard moet actief en attent blijven in de overgang naar het
halthouden toe. Alleen dan blijft het aanvullen van achter en zal het gesloten
halthouden en kan het goed achterwaarts. Ook daarin moet het actief
blijven, dus niet slepen met de achterbenen. De tweede is harmonie. Het
is de bedoeling dat het paard in harmonie achterwaarts gaat, met vertrouwen
in en op de eerste hulp van de ruiter. Dus niet gedwongen of getrokken.
Het derde criterium is dat het paard diagonaalsgewijs achterwaarts
gaat, dus de diagonale benenparen tegelijk achteruit zet. Daarbij is het
trouwens niet zo erg als een paard soms eerst een klein pasje met bijvoorbeeld
een voorbeen zet, als het daarna maar diagonaalsgewijs verdergaat.”
Basisbegrippen blijven
“Het is afhankelijk van het niveau waarop wordt gereden hoe zwaar één en
ander meetelt. Een L-paard dat in harmonie op de eerste hulp van de ruiter
achterwaarts gaat, kun je al een heel positieve beoordeling geven. Op een
hoger niveau gaan er meer zaken meespelen en worden deze ook steeds
strenger beoordeeld. Je kunt dan bijvoorbeeld denken aan een correcte aanleuning,
het aantal gevraagde passen, recht achteruit gaan, regelmaat van de
passen en het weer correct voorwaarts gaan na de oefening. De drie basisbegrippen,
harmonie, activiteit en diagonaalsgewijs, blijven echter altijd
staan. Over het algemeen geldt dat je achterwaarts thuis goed kunt trainen.
Zorg ervoor dat je paard goed snapt wat de bedoeling is en dat de oefening
bevestigd is, dan is de kans groot dat het op wedstrijd ook goed gaat.”
40 | Dressuur

Rijtechnisch
Problemen en oplossingen
Bij het achterwaarts gaan kun je diverse problemen tegenkomen. Tonnie
Huberts bespreekt een aantal veel voorkomende.
Het paard wil helemaal niet achteruit.
“Het paard snapt niet wat je van hem verlangt. Je kan iemand vragen om
vanaf de grond te helpen of zelf aan de hand oefenen, eventueel op stemhulpen.
Als het paard dat kent, lukt het onder het zadel vaak beter. Een andere
manier is het paard laten halthouden met het hoofd naar de bakrand
en vervolgens zijwaarts te laten gaan. De bakrand voorkomt dat het naar
voren kan weglopen en vanuit het zijwaarts gaan, ook wel overschenkelen
genoemd, is het een kleine stap om een pasje achteruit gaan. Dat natuurlijk
belonen en vooruit weg. In alle gevallen geldt: dwingen of trekken
aan de teugels om maar achteruit te gaan is funest. Nooit doen dus!”
Het paard komt wat tegen de hand bij het halthouden. Dit is geen goed
uitgangspunt om achterwaarts te gaan.
Scheef achterwaarts gaan.
“Het paard rechtrichten doe je door de voorhand voor de achterhand te
plaatsen. Stel, je paard gaat met de achterhand naar links. Dan zet jij de
voorhand ook naar links tot deze weer recht voor de achterhand staat.
Met je linkerkuit zorg je ervoor dat het paard niet nog verder scheef gaat
met de achterhand. Eventueel kun je ook langs de bakrand achterwaarts
gaan, zodat deze een natuurlijke begrenzing vormt.”
Slepend achterwaarts.
“Het paard tilt de benen niet genoeg op. Oorzaak is vaak dat het paard de
rug vastzet. Je moet het paard dus eerst beter over de rug rijden, voordat
je weer achterwaarts gaat. Dit probleem zit niet zozeer in het achterwaarts
gaan, maar in het rijtechnische deel en het lichaamsgebruik.”
Tonnie: “Als het paard tegen de hand komt, stel dan de hoofd/halshouding
wat ronder in.”
Adriaan Hamoen: ‘Het zit
hem allemaal in de voorbereiding’
Niet diagonaal achterwaarts.
“Het is de bedoeling dat het paard de diagonale benenparen tegelijk naar
achteren zet. Dus linksvoor en rechtsachter gelijk en rechtsvoor en linksachter
gelijk. Je ziet regelmatig dat een paard niet diagonaal, maar lateraal
achterwaarts gaat. Dan worden dus het linker voor- en achterbeen en vervolgens
het rechter benenpaar tegelijk verzet. Of varianten die hierop lijken,
bijvoorbeeld alle benen apart. Ook dit heeft te maken met het niet
loslaten van de rug. Bij het achterwaarts moet het paard de rug en lendenen
welven, dat moet dus eerst worden verbeterd.”
Het paard komt te diep. Tonnie: “Dit probleem komt vaak doordat de
ruiter het achterwaarts forceert met de hand.”
>>
Dressuur | 41

Rijtechnisch
Veelgemaakte fouten
Adriaan Hamoen ziet als jurylid heel wat achterwaarts-oefeningen
voorbijkomen in de ring. Hij licht een tipje van de sluier op hoe hij
veelgemaakte fouten beoordeelt:
Tegen de hand komen.
“Het paard gooit zijn hoofd omhoog en drukt de rug weg. Zorg ervoor
dat het paard goed over de rug loopt en maak een correcte overgang naar
het halthouden. Als het paard daarbij nog zijn hoofd omhoog drukt, kun
je de hoofd/halshouding iets lager instellen om dit te voorkomen.”
Het paard valt uit elkaar en gaat gestrekt achterwaarts.
“Vaak staat het paard bij het halthouden al gestrekt: met de achterbenen
achter in plaats van onder de massa. Het kan dan alleen met heel kleine
pasjes achteruit. Meestal komt dit doordat het paard de rug niet wil welven
of last heeft. Zorg dat je dat eerst oplost voordat je verder gaat met
achterwaarts.”
Achterwaarts vluchten.
“Het paard krabbelt heel snel achteruit. Rijdt als je dit voelt gebeuren
meteen weer voorwaarts. Liefst na één pas al, anders ben je te laat. Het is
van het grootste belang om het vluchtgedrag te beperken en de drang
voorwaarts altijd te behouden.”
Niet stil in de aanleuning.
“Het paard mag niet te diep, te hoog, te kort in de hals of te veel achter
de loodlijn komen in het achterwaarts. Dit probleem komt vaak doordat
de ruiter het achterwaarts forceert met de hand. Eigenlijk is het paard niet
actief genoeg aan het been. Dit los je op door veel overgangen voorwaarts
en terug te rijden zodat je weer voldoende voorwaartse drang en aanspanning
krijgt. Is dat voor elkaar, dan moet je op een licht weerstand
biedende hand achterwaarts kunnen gaan.”
Overige problemen.
“Natuurlijk kunnen er nog andere dingen misgaan bij het achterwaarts.
Een ruiter kan op wedstrijd zo gespannen zijn en verkrampen dat hij opeens
andere hulpen geeft. Dat snapt je paard niet. Ook kan de bouw van
het paard een rol spelen. Een paard met een lange, weke rug of arme bespiering
kan moeite hebben met de oefening. Als het echt niet gaat, of het
paard verzet zich, schakel dan deskundige hulp in. Een ervaren instructeur
kan je op rijtechnisch gebied helpen en een veterinair kan uitkomst bieden
bij lichamelijke ongemakken als pijn in rug of knieën of coördinatieproblemen.”
Gebrek aan activiteit. “Deze fout zie je nog wel eens op basiswedstrijden.
Het paard is dan niet goed aan de hulpen. Vaak is het achterwaarts gaan
dan wat slepend. Dit neem je in de basis mee als een puntje aftrek. Op
hoger niveau wordt het strenger bestraft.”
Niet diagonaalsgewijs. “Een grove fout, want diagonaal achterwaarts gaan
is heilig. Een paard dat dit niet doet, kan nooit hoger dan een 4 scoren
voor de oefening. Iets anders ligt dat als het paard bijvoorbeeld wel
diagonaal begint, maar dit gaandeweg kwijtraakt. Dan kan het eventueel
nog een 5 of zelfs 6 zijn, ook weer afhankelijk van niveau.”
Scheef achterwaarts gaan. “Wanneer een paard scheef achterwaarts gaat, dan
kost dat natuurlijk punten. Het scheef gaan komt doordat het paard
zich onttrekt aan de ruiterhulpen. Het cijfer wordt bepaald aan de hand
van wat er in de uitvoering wel goed gaat. Dus een correcte oefening,
maar een klein beetje scheef, kan in de lagere klassen nog als voldoende
worden beoordeeld. Vanzelfsprekend is dat hoe groter de fout is,
hoe lager het cijfer uitvalt.”
Te gehaast achterwaarts. “Een veel voorkomende fout op hoog niveau. Vaak
is het paard dan te weinig over de rug, gaat het diep met zijn hoofd en
is het in zijn geheel gespannen. Dit kan komen omdat Grand Prixpaarden
met veel expressie worden gereden. Een harmonieuze achterwaarts
laten zien kan dan moeilijk zijn. Dit moet echter wel worden
bestraft, want het basisbegrip harmonie is dan niet meer aanwezig.”
Niet gevraagde aantal passen. “Dit is nog niet aan de orde in het L, maar
wordt steeds belangrijker naarmate het niveau hoger wordt. Ook de
gelijkheid en grootte van het aantal passen gaat dan steeds meer meespelen.
In de Grand Prix moet het echt precies kloppen, anders krijg je
wel degelijk aftrek.”
42 | Dressuur

voor iedere paardenliefhebber
nieuw
kleuren
Speciale lezersactien
WHIS INSTRUCTIESET ng
van € 249,00
voor € 224,00
> SHOP NU
Grotestraat 264, 5151 BS Drunen - www.DrunensRuiterhuis.nl

Jurydagboek
JURYDAGBOEK:
TEKST: CLAARTJE VAN ANDEL | FOTOGRAFIE:
EDDY DE WOLFF VAN WESTERRODE
Halsstrekken,
middel voor het doel
De Wolff (66) leerde het instructeursvak op de Westfälische Reit- und Fahrschule in Münster en werd Bereiter
in Warendorf. In zijn diensttijd was hij verbonden aan de Koninklijke Stallen, waar de instructie van kolonel
Geza von Hazslinszky grote invloed op hem had. In 1979, de tijd dat het NK Dressuur soms op Lichte
Tour niveau werd gereden, werd Eddy de Wolff van Westerrode Nederlands kampioen met de hengst Monarch.
Jureren deed hij altijd al erg graag. Dat hij nu de hoogste FEI-kwalificatie heeft ‘is hem gezien zijn
leeftijd simpelweg gegund’, zegt hij.
“
Er is veel onbegrip over het doel van de africhting en het doel van een dressuurproef rijden. Vaak slaken ruiters
uit de L-klasse een zucht van verlichting zodra ze genoeg winstpunten hebben om door te gaan. Gelukkig, nu
zijn ze het halsstrekken kwijt uit de proeven! Heerlijk!
Nou, die ruiters hebben het principe van een paard africhten en je africhting testen door een proef te rijden
niet begrepen. Halsstrekken hoort tot en met de Grand Prix bij je gebruikelijke training. Daarom vertel ik graag
over het halsstrekken, als middel voor het doel!
Wat zie je in de praktijk? Meestal zijn paarden te kort in de hals en blijven ze achter de loodlijn hangen. Ze komen op
de voorhand. Dan geef ik een 3 of 4. Nog hoog, maar goed, de ruiter is er niet afgevallen, het kan altijd nog slechter.
Welke ruiter leest echt eens in het FEI-reglement en het daaraan gekoppelde KNHS-reglement wat er onder halsstrekken
wordt verstaan? Het paard gaat met een zekere gedragenheid ‘voorwaarts-neerwaarts’ naar beneden. Het paard
loopt op eigen benen. Alle bijkomende criteria zoals ruggebruik en het behoud
van takt en activiteit horen erbij. Ook het weer probleemloos in de
hand stellen zónder dat het paard op de voorhand valt of tegen de hand
komt, is een beoordelingsonderdeel.
Voor de junioren (Z-niveau) is zowel halsstrekken als ‘überstreichen’ een gevraagd
onderdeel. In het Engels heeft ‘überstreichen’ de benaming ‘give and
take’ gekregen. Dat betekent dus niet - zoals je vaak ziet - snel losgooien en
weer terugpakken! De ruiter strijkt de handen over de manenkam soepel naar
voren, de teugels hangen door, en vervolgens gaan de handen rustig weer terug.
Het paard verliest hierbij helemaal niets aan zelfhouding, takt en balans.
Dit hoort in de dagelijkse training thuis. Om de zelfhouding te controleren
en te bevorderen. Net als halsstrekken, in welke graad van de africhting ook.
Ik houd daar graag een pleidooi voor. Niet als doel op zich, naar als middel
en voor de scholing.
TEKST: CLAARTJE VAN ANDEL
FOTOGRAFIE: ARCHIEF EDDY DE WOLFF VAN WESTERRODE
44 | DRESSUUR

Luxurious bridle creations —
designed with passion.
Bridle „Picasso“
Storefinder >>
WWW.SCHOCKEMOEHLE-SPORTS.COM

Achtergrond
Van welk paard
leerden zij het meest?
Ervaren dressuurruiters hebben vaak diverse paarden opgeleid naar het hoogste niveau. Dat
ging lang niet altijd vanzelf. Ieder paard heeft zo zijn eigen kwaliteiten en eigenaardigheden. Omgekeerd
leren ruiters en amazones ook weer van deze paarden. Maar welk paard was daarbij zeer speciaal en
waarom? Heeft dit leerproces hen ook iets gebracht waar ze heden ten dage nog veel aan
hebben? De ervaren Nederlandse Tineke Bartels, de Duitse topamazone en huidige bondscoach
Monica Theodorescu en meervoudige Zweeds kampioen Patrik Kittel vertellen.
Tekst: Jacquelien van Tartwijk | Fotografie: www.arnd.nl
46 | Dressuur

Achtergrond
Voor Monica Theodorescu
staat vast dat ze van elk
paard dat ze ooit reed wat
heeft geleerd, zowel rijtechnisch
als in de omgang.
Haar juniorenpaard Colorado
bracht haar geduld
bij, Grunox leerde haar
dat alles draait om vertrouwen
en de ongecompliceerde
Ganimedes liet
haar zien dat je moet zorgen
voor afwisseling om je
paard te blijven motiveren
om samen er plezier in
te houden.
‘Elk paard blijven motiveren’
“
Ja eigenlijk leer je van ieder paard, ieder paard heeft zijn eigen karakter, maar
ook zijn eigen beweging en lichaamsbouw. Dat alles maakt het soms makkelijker
of juist moeilijker om een paard iets te leren. Als je een paard van begin af aan
opleidt is dat ook weer anders dan dat je een paard later krijgt, dat maakt het
meestal gecompliceerder. Toen ik junior was heeft mijn vader Colorado als driejarige voor
mij gekocht op een veiling. Daar wilde hij eigenlijk een oudere merrie kopen, maar die
was te duur. Met Colorado ben ik van niets naar Grand Prix gereden en dan leer je veel.
Dat was een paard met veel bloed en kwaliteit. De piaffe was moeilijk. Ik was een puber
met nog weinig ervaring, maar niemand mocht van mij op Colorado, zelfs mijn vader
niet. Dat was achteraf misschien niet zo slim. Ik heb door Colorado veel gevoel gekregen,
ervaring opgedaan en goed leren zitten.
Het karakter van Ganimedes was heel goed. Heel eenvoudig te rijden, heel positief en heel
zeker in de baan. Daarbij was het een heel elegant paard. Door hem ben ik technisch veel
beter gaan rijden.
Grunox kreeg ik als vijfjarige. Die had een hele zware jeugd gehad en was heel angstig. Ik
heb geleerd hem vertrouwen te geven en dat betaalde zich uit. Later heeft hij alles voor mij
gedaan en kwamen zijn zeer goede bewegingen en presentatie in de baan goed tot hun
recht. Van mijn paarden heb ik geleerd hoe je ze kunt blijven motiveren en vertrouwen
kunt geven. Afwisseling is daarbij heel belangrijk en dat gegeven gebruik ik nog steeds dagelijks.
Alle paarden gaan bij ons de wei op. Naast het gewone werk ga ik met mijn paarden
wandelen aan de hand en gaan we het bos in. Zo kun je ze fris, positief en gemotiveerd
houden.”
>>
Monica Theodorescu
Dressuur | 47

Achtergrond
Voor Tineke Bartels is het
moeilijk om één paard te
kiezen waar zij het meest
van heeft geleerd. Van ieder
paard leer je wel. Had ze
Barbria niet gereden, dan
zou ze waarschijnlijk het
avontuur met Jazz nooit
zijn aangegaan. Met Jazz en
met hulp van onder andere
Sjef Janssen vond Tineke
een weg om paarden beter
te begrijpen en daardoor
ook technisch een stap
voorwaarts te zetten.
‘Met Jazz consequent handelen’
“
Natuurlijk heb ik van mijn militarypaard Irene al veel geleerd. Met haar reed ik
voor het eerst dressuur. Voor die tijd had ik alleen maar gesprongen. Van
Duco heb ik al geleerd met hete paarden om te gaan en ook Courage en Barbria
hadden weer hun eigen kwaliteit, maar ook hun eigenaardigheden. Dat
alles kwam bijeen in Jazz die bekend stond als heel kijkerig en niet makkelijk. Het is dan
toch wel Jazz geweest die me anders heeft leren kijken naar een paard. Jazz was speciaal,
een fantastisch paard met heel veel kwaliteit waar iedereen gek van was, maar waar ook
heel kritisch naar werd gekeken vanwege zijn karakter.
Het was een periode waarin veel veranderde in de dressuurwereld en er kwamen andere inzichten
over de manier van omgang met paarden en training. Mijn dochter Imke ging mijn
voormalige Grand Prix-paard Barbria rijden en kwam in het Gestion Team bij Anky en Sjef.
Om Imke te kunnen blijven volgen, ben ik ook bij Sjef gaan trainen met Jazz. Ik heb met
technische hulp van Sjef problemen als kijkerigheid en te diep blijven lopen goed kunnen
oplossen. Natuurlijk had ik zelf ervaring en altijd mijn dingen wel op een bepaalde verantwoorde
manier gedaan, maar ik ben daarna met nog meer controle en consequentie gaan
trainen. De communicatie moest nog strikter en directer. Ik ben dieper in het wezen Jazz
gekropen en heb hem beter leren doorgronden. Hij heeft mij geleerd hem beter te begrijpen
en daar naar te handelen. Zo heb ik een enorme stap voorwaarts kunnen maken.
Door in te zien hoe een paard leert, waar ik ook de nodige boeken over heb gelezen, ga je
consequent handelen en krijg je beter resultaat. Dat alles maakt het nu voor mij ook veel
simpeler om leerlingen te begeleiden en uit te leggen waarom ik dat zo deed, nu nog
steeds zo doe en vind dat anderen dat ook zo moeten doen.”
Tineke Bartels
48 | Dressuur

Achtergrond
Patrik Kittel heeft al bijna
veertig paarden naar de
Grand Prix gereden. Ondanks
dat is hij naar eigen
zeggen nog lang niet uitgeleerd
en leert hij dagelijks
van ieder paard. Zijn eerste
troef, de KWPN-hengst
Watermill Scandic, is voor
hem wel heel speciaal. Hij
leerde van hem geduld en
vertrouwen te hebben. Dat
leverde hem onlangs voor
de derde keer op rij de
Zweedse dressuurtitel op.
’Scandic heeft vertrouwen nodig’
“
Ik leer elke dag van al mijn paarden wel iets. Voor mij is de hengst Watermill Scandic
het meest speciaal daarin. Hij heeft veel vertrouwen nodig om goed te kunnen presteren.
Het is tevens een heel mooi paard dat altijd zijn best doet zo goed als hij kan.
Dat is echt geweldig. Hij heeft mij geleerd geduldig te zijn, vooral als hij gevaar ziet.
Dan moet ik blijven rijden. Als ik dan niet even de tijd neem om hem vertrouwen te geven,
wordt hij zelfs nog banger. Zoiets gebeurde op het Zweeds kampioenschap. De eerste
twee dagen was daar niets aan de hand, maar op de derde en beslissende dag stond er ineens
een groot obstakel langs de zijlijn van de ring. Hij was heel erg bang, tot we de ring
inreden. Daar gaf hij zich weer helemaal. Scandic is een echte hengst, een grote persoonlijkheid.
Hij heeft me ook geleerd compromissen te sluiten om zo samen de juiste weg te
vinden. Hij is nu zestien, maar ik leer nog dagelijks van hem. Het is zo’n bijzonder goed
en verbazingwekkend paard met een geweldig interessant karakter. Samen zijn we continu
bezig om te verbeteren. Wat ik van hem heb geleerd gebruik ik zeker ook bij mijn andere
paarden, maar ieder paard heeft weer zijn eigen dingen. Ze verschillen vaak in wat
ze wel of juist niet leuk vinden. Het zijn net mensen met allemaal verschillende karakters.
Daar moet jij je ook naar aanpassen en goed mee omgaan. Als ruiter moet je telkens weer
openstaan voor nieuwe dingen bij een nieuw paard. Natuurlijk neem je de ervaring mee,
maar je kunt nooit zeggen dat je het allemaal wel weet. Je bent echt nooit uitgeleerd.”
Patrik Kittel
Dressuur | 49

advertorial
de aQUatrainer
de aquatrainer voor paarden is een loopband
in een bak die kan worden gevuld
met water op verschillende niveaus. Paardenfysiotherapeut
Beatrijs Bunte heeft veel
ervaring met de aquatrainer. Beatrijs: “al
bij bewegen in laag water heb je een veel
grotere bewegingsuitslag van de wervelkovoor
reCHtGeriCHtHeid, taCt eN SPierKraCHt
Steeds vaker worden aquatrainers gebruikt bij de training van
dressuur paarden. in eerste instantie werd het apparaat vooral ingezet
voor revalidatie na blessures, maar inmiddels groeit het enthousiasme
over de effecten van deze manier van onbelast trainen en hebben
steeds meer stallen een eigen aquatrainer in huis.
leen soldaat horse training
sYstems ontwikkelde voor aquatrainers
een totaalconcept waarin het leveren
van begeleiding, kennis en service
centraal staan. Hoe een aquatrainer
naast revalidatie ook kan helpen bij
het verbeteren van je dressuurprestaties
werd nog eens onderstreept door een
artikel in de eerste editie van dressuur.
lees hier nogmaals het artikel.
lom. op die manier kun je de rug goed
losmaken. Zo kunnen mensen die een
aquatrainer tot hun beschikking hebben
hun paard, in plaats van in de stapmolen,
twintig minuten met water op kogelhoogte
onbelast in de aquatrainer zetten om het
paard ’s middags onder de man te trainen.
Wanneer je het waterniveau hoger maakt
heb je ook die bewegingsuitslag van de
wervelkolom, maar dan train je ook nog
eens spierkracht.”
aFhankelijk Van het doel
de manier waarop een aquatrainer kan
worden ingezet, is helemaal afhankelijk van
wat je wilt bereiken. Beatrijs: “Sommige
paarden stappen heel groot en die wil je
juist een beetje terugzetten. anderen stappen
kort en die wil je juist wat groter laten
lopen. voor de tact is het een erg goede
training. als je voor de stap altijd maar een
zesje krijgt, kun je dat met de aquatrainer
verbeteren. Je kunt de waterhoogtes aanpassen
aan je trainingsdoel, het tempo
waarin je de band laat lopen en natuurlijk
de tijd die het paard in de aquatrainer
staat. een paard dat meer over het water
moet stappen gaat in de bovenlijn meer bewegen.
als je het niveau van het water
hoger maakt, krijg je meer weerstand van
het achterbeen tegen het water aan en gaat
het paard de buikspieren meer aanspannen
en de bovenlijn wat meer gebruiken. Het
wordt losser in het lendengedeelte en dat
heeft een positief effect op het onderbrengen
van de achterhand.”
een ander bijkomend effect is dat paarden
die misschien en beetje scheef zijn, in de
aquatrainer gedwongen worden om recht
te lopen. “Het is een smalle band en je
kunt er helemaal omheen lopen. dus als
een paard tegen de kant gaat hangen kun
www.leensoldaat.nl

advertorial
Wetenschappelijk onderzoek
Dr. Wim Back van de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht heeft onderzoek gedaan
naar de effecten van de aquatrainer op de beweging van de paardenrug.
De beweging van de rug van twaalf paarden is bekeken in stap in de aquatrainer
met verschillende waterhoogtes gedurende een periode van tien dagen. Er zijn
markeringen geplaatst op de huid op verschillende plekken op de rug en iedere
dag zijn er metingen gedaan van de verschillende bewegingsuitslagen van de
wervelkolom. Alle paarden lieten na tien dagen meer buiging van de rug zien. Bovendien
werd de frequentie van de stappassen lager en de lengte van de passen
groter. Positieve effecten dus, hoewel een echte wetenschappelijke onderbouwing
daarvoor op dit moment nog ontbreekt.
je eens tegen een schouder prikken of een
achterbeen stimuleren.”
Best pittig
Het is een onbelaste training, maar dat wil
niet zeggen dat het niet pittig kan zijn. “Bij
sommige paarden ben je de eerste drie,
vier sessies alleen maar bezig om ze recht
te laten lopen. Daar krijgen ze echt wel
spierpijn van. Pas als dat een beetje goed
gaat, kun je wat met de waterhoogtes
gaan spelen.”
Niet alleen paarden die al onder het zadel
lopen hebben baat bij de aquatrainer, ook
voor jonge paarden kan het als voorbereiding
op het onder de man werken gunstige
effecten hebben. Beatrijs: “Op deze manier
kun je paarden eerst wat sterker maken
in de bovenlijn en recht richten zodat er
niet met een scheef paard begonnen
wordt. Ook is je paard al sterker voor je
met hem aan de slag gaat.”
Schema en trainingsdoel
Waar komt de populariteit van de aquatrainer
vandaan? “Het onbelast trainen spreekt
veel mensen aan, maar ook de afwisseling
die deze manier van trainen biedt. En in
een aquatrainer gaat alles heel gecontroleerd.
Jij bepaalt als begeleider alles: hoe
hard het gaat, hoe lang het paard er in
staat. Als het paard twintig minuten echt
goed heeft gewerkt in de aquatrainer, staat
dat gelijk aan een uur onder de man rijden.
Wel is het heel belangrijk dat er per individu
wordt gekeken wat voor programma je
aanbiedt. Ik blijf ook niet een half uur op
één waterhoogte, ik wissel dat af. Eerst een
paar minuten tot de kogel, dan eens wat
hoger, dan tot de knie, en dan ga ik weer
eens wat lager. Je speelt daarmee. Je maakt
een schema per paard afhankelijk van het
trainingsdoel dat je hebt gesteld. Als je
steeds een prikkeling geeft, langzamer of
juist sneller, water hoger of juist lager, dan
houd je ze alert en krijg je steeds een prikkeling
van de spiercellen.”
Goed begeleiden
Steeds meer sportstallen en particulieren
hebben een aquatrainer in huis. Beatrijs:
“Een goede begeleiding is belangrijk,
want je kunt je paard er echt wel mee overbelasten.
Probeer zelf maar eens een half
uur te lopen terwijl je tot aan je middel in
het water staat. Twee keer in de week trainen
in laag water en twee keer in de week
een wat zwaardere training in het water
kan prima. Dan moet die twee keer zwaarder
wel de vervangende training zijn voor
de training onder de man van die dag.
Het is belangrijk goed te kijken naar hoe
een paard functioneert en hoe hij reageert
op de training. En dat moet je echt per
sessie doen en daar het programma op
afstemmen. Het is niet zo dat je een paard
in de aquatrainer kan zetten, een programma
kan instellen en dan koffie kan
gaan drinken. Bij goed gebruik is het echt
een aanvulling op de training en kan het
ook echt een incidentele vervanging zijn
voor een training onder de man. En ook
niet onbelangrijk; de paarden hebben er
allemaal echt lol in.”
Afhankelijk van het trainingsdoel wordt er samen
met de eigenaar van het paard een schema opgesteld.
Het water kan op verschillende niveaus worden ingesteld.
Beatrijs Bunte: ‘het onbelast trainen spreekt mensen
aan.’

H e l d o p v i e r
b e n e n
DE MEEST ONDERGEWAARDEERDE
DRESSUURHENGST
Michellino
Helden zijn er niet alleen op
twee benen, ook viervoeters
kunnen de heldenstatus bereiken.
Dressuur vereeuwigt
iedere editie een bijzonder
dressuurpaard en richt een
standbeeld op voor deze held
op vier benen. De nummer zes
van de WBFSH-ranglijst voor
dressuurhengsten, Michellino
(Michelangelo x Ulft), is misschien
wel de meest ondergewaardeerde
dressuurvererver.
De 24-jarige bruine KWPNhengst
leeft nu in Denemarken
als een koning, geniet van zijn
pensioen en verdient
het zonder meer om in het
zonnetje gezet te worden in
zijn geboorteland.
Michellino werd in 1991 geboren bij Johan Berendsen in Vorden.
De Michelangelo-zoon kwam in Nederland echter niet ‘aan de
bak’. Het KWPN wilde de hengst niet omdat hij maar één bal
had. Henk Nijhof verkocht hem daarop deels aan een Deen en de
KWPN-er ging in Denemarken de dekdienst in. Een schot in de roos: In Denemarken
kreeg Michellino alle kansen van de fokkers en werd hij vader van vele
internationale dressuurpaarden waaronder de Grand Prix-paarden Mistral Hojris,
Smeyers Molberg en My Lady. Fokker Johan Berendsen, mede-eigenaar Henk
Nijhof senior, voorzitter van de Deense hengstenkeuringscommissie Poul Grougaard,
mede-eigenaar Niels Grøndahl en Helle Stordal, die Michellino nu op stal
heeft, vertellen wat hem speciaal maakt.
TEKST: RICK HELMINK
FOTOGRAFIE: RIDEHESTEN
52 | DRESSUUR

Held op vier benen
Henk Nijhof
“Ik zag Michellino als veulen en was
er meteen weg van. Hij was mooi en
kon geweldig bewegen. Net zoals zijn
moeder overigens, die liep ook als een
trein. We boden hem aan bij het KWPN,
maar daar werd hij niet genomen omdat
hij maar één bal had. In Denemarken
vonden ze dat geen probleem. Hij had in
Nederland ook goed gepast, maar in die
tijd werd er nog niet veel gedaan met het
versturen en invriezen van sperma. Daarom
zijn er in Nederland vrijwel geen
nakomelingen. Ik vind dat niet jammer.
Het paste perfect in Denemarken, alsof
het zo moest zijn. Het is een paard met
veel temperament, maar wel eentje waar
je fijn mee kunt werken. Ik ben nog
steeds mede-eigenaar van hem omdat ik
gewoon nooit van hem af wilde. Ik zag
vorig jaar – toen hij elite hengst werd bij
het Deense stamboek – nog een foto van
hem en hij blijft mooi.”
Johan Berendsen
“Ik ben eigenlijk springpaardenfokker,
maar ben heel trots op Michellino. Hij
is één van de weinige dressuurpaarden
die ik gefokt heb én het enige veulen van
mijn merrie Claudette. Bij de geboorte
van Michellino kreeg ze een hersenbloeding
en liet ze het leven. Het was
een heel apart veulen: kopers stonden er
voor in de rij. Hij is het mooiste en het
best bewegende paard dat ik heb gefokt.”
Poul Grougaard
“Sinds zijn goedkeuring in 1995 is Michellino één van de meest gebruikte hengsten in de
Deense fokkerij geweest. Zijn nafok is edel, heeft veel expressie en beweegt enorm goed. Zijn
uitstraling, goede motor achterin en soepele bewegingen geeft hij door aan zijn zonen en
dochters. Het is jammer dat hij niet meer vruchtbaar is, want nog steeds zou hij de fokkerij
kunnen verbeteren. Er zijn vrijwel geen hengsten in Denemarken die aan hem kunnen tippen.
Daarbij is zijn nafok sensibel, maar tegelijkertijd goed te bewerken. Eigenlijk alles wat je zoekt
in een dressuurhengst. Wij zijn eigenlijk maar wat blij dat het KWPN hem vanwege één niet
ingedaalde testikel niet nam.”
Helle Stordal
“Michellino staat nu enkele jaren bij mij op stal omdat hij onvruchtbaar werd en zijn eigenaar
hem een pensioen gunde op een kleine stal waar hij lekker naar buiten kon. Michellino is een
vrolijke hengst die er voor zijn leeftijd nog geweldig uitziet. Hij is energiek en fris en speelt
nog elke dag in de weide alsof hij een tweejarige is. Als je hem zou zien, zou je hem echt geen
24 jaar geven. Net zoals sommige mensen lijkt hij nooit oud te worden.”
Niels Grøndahl
“Michellino heb ik in mede-eigendom gekregen omdat mijn vriend Per Vintersbølle stopte met
de paarden. Michellino was zijn oogappel en dat is hij ook van mij. Hij heeft veel betekend voor
de Deense fokkerij. Toen Michellino naar Denemarken kwam, was de Deense dressuurpaardenfokkerij
nog niet zo ver ontwikkeld als nu. Hij maakte een vliegende start door de Deense
100-dagentest te winnen, zijn eerste kinderen wonnen de Deense veulenkampioenschappen en
uit zijn eerste jaargang werden zes zonen aangewezen voor de verrichtingen. Diepvriessperma
van Michellino hebben we niet meer, maar fokkers blijven er naar vragen.”
DRESSUUR | 53

Kijk voor meer informatie en
kaartverkoop op
www.horse-event.nl
Audrey Hasta Luego
Hoofdshow 2015
Bestel
tickets met
20% korting
kortingscode
hedres15
11-12-13
september
2015
Het leukste
paardenweekend
van het jaar!
NIEUWE LOCATIE
Nationaal Hippisch Centrum
Ermelo
Bestel je tickets op: www.horse-event.nl/tickets

INTERNATIONALE SPRING- EN DRESSUURWEDSTRIJDEN
30 juni - 5 juli 2015
Nationaal
Sportcentrum
Papendal
Alle dagen gratis toegangelijk
m.u.v. de tribunes op
zaterdagavond en zondagmiddag.
Kaartverkoop:
www.outdoorgelderland.nl
Download
de Outdoor
Gelderland App
via de App Store
of Google Play
Mediapartners:

Bewegingsleer
Scholen volgens de bewegingsleer (aflevering 3)
Gewicht naar
de achterhand
verplaatsen
Het doel van dressuur is de ontwikkeling van het paard tot een happy athlete door een harmonieuze en
systematische opleiding. Hoe doe je dit zo goed mogelijk? Een belangrijke factor is hoe het lichaam van het
paard in elkaar zit en hoe het dat lichaam gebruikt. Dan heb je het over biomechanica. In deze zesdelige
serie geven Rosalinde Heck en Hank van Campen hun visie over het opleiden van een dressuurpaard, terwijl
je rekening houdt met de mogelijkheden van het dier. In deze aflevering maakt Rosalinde een begin met
het verleggen van de balans van het paard zodat het meer gewicht gaat opnemen op de achterhand.
Tekst: Marije Stomps | Fotografie: Quillemette Kraaikamp
Het paard loopt hier nog te groot en uit elkaar. Daardoor is het voor Rosalinde moeilijk om in balans te blijven zitten.
In de vorige aflevering mocht het
paard nog min of meer in zijn natuurlijke
gewichtsverdeling lopen (drievijfde van
het lichaamsgewicht rust op de voorhand,
tweevijfde op de achterhand), nu
wordt het zaak om het paard zo te trainen
dat het steeds meer gewicht gaat overnemen
op de achterhand. Dat past ook bij het
niveau, M/Z-dressuur, waar we het in deze
aflevering over hebben.
“In het M moet de gewichtsverdeling voor/
achter ongeveer gelijk zijn, ga je richting het Z
dan is het mooi als er al iets meer gewicht op
de achterhand wordt genomen. Daar werk ik
dus aan in de training. Heel belangrijk bij deze
stap is dat je het paard goed over de rug houdt.
Heb je alle voorwaarden die we in het vorige
artikel beschreven goed op orde, dan ga je van
daaruit meer schakelen. Overgangen vooruit en
terug rijden zorgt ervoor dat het paard het bek-
56 | Dressuur

Bewegingsleer
Rosalinde begint met losrijden. “Je paard moet precies in de houding blijven die jij hebt gevraagd.”
ken meer gaat kantelen. Daardoor treedt het
achterbeen vanzelf meer onder de massa en kan
het paard meer gewicht overnemen op de achterbenen.
De voorhand wordt daardoor lichter
en het paard kan meer met de schoft omhoog
en dus bergop gaan lopen.”
Vlug maken
Hoe zorg je dat je paard vlug genoeg aan je hulpen
staat? Rosalinde begint heel simpel met stapdraf
overgangetjes. “Vanuit stap aandraven en na
een paar meter weer terug naar stap. Als je been
geeft om weg te draven, moet je paard meteen
Rosalinde: ‘Biomechanisch gezien moet
het paard meer gewicht gaan dragen op de achterhand.
Kracht daarvoor ontwikkelen kost tijd’
Aan de hulpen
Overgangen rijden en schakelen is volgens Rosalinde
dus een essentieel hulpmiddel bij het bereiken
van bovenstaande doelen, maar domweg
gas geven en remmen is natuurlijk niet de bedoeling.
Het moet wel op de correcte manier gebeuren.
Ze geeft een aantal handvatten waar je je
aan vast kunt houden als je dit schakelen zelf
wilt gaan oefenen. “Het paard moet goed aan de
hulpen zijn. Dat wil zeggen dat het op een kleine
beenhulp naar voren gaat en op een kleine
ophouding weer terug. Heb je dat niet goed
voor elkaar, dan kun je geen vlugge tempowisselingen
rijden. En juist dat vlugge schakelen
zorgt ervoor dat het paard meer gaat kantelen in
het bekken. Als de tempowisselingen te traag
zijn, het paard loopt bijvoorbeeld eerst een paar
meter door voordat het reageert op je hulp, dan
krijg je niet de geslotenheid in je paard waarnaar
je op zoek bent. Hoe vlugger het paard dus
reageert op de hulpen, hoe meer het paard aan
elkaar gaat lopen. Dat wil zeggen dat het de rug
meer opbolt, de buikspieren aanspant, meer gaat
‘zitten’ en meer gewicht opneemt op de achterhand.
Dat is wat we willen.”
vertrekken. Niet even wachten, niet met een heel
grote pas vertrekken, maar direct reageren op je
been. Ook weer niet te dol, want als hij wegscheurt,
loopt hij van het achterbeen af. Daarna
moet hij op heel weinig hand terugkomen. Hij
mag niet trekken aan de hand, zich niet opdruk-
>>
Dressuur | 57

Bewegingsleer
maar sowieso is het een goede oefening waarmee
je de achterhand steeds krachtiger maakt.
Essentieel blijft wel dat het paard ronding in de
bovenlijn houdt en door de nek blijft. Hij mag
de rug niet hol maken, want dan gaat hij zich
sneller vastzetten en komt de beenhulp niet
meer door.”
De overgang van galop naar stap is een stuk
moeilijker, die neemt Rosalinde dan ook alleen
spelenderwijs mee in deze fase. “Je neemt het
paard rustig terug en op een gegeven moment
snappen ze het dan wel. Als er nog een paar
drafpassen tussen zitten, is dat helemaal niet erg.
Speel gewoon wat met die overgangen en de galop,
dan komen ze steeds beter aan de hulpen te
staan en gaan ze steeds meer gesloten lopen.”
Het paard drukt zich eruit aan de voorkant. Op deze manier heeft het geen zin om oefeningen te gaan rijden,
het paard moet eerst weer over de rug komen.
ken in de hals, niet de rug wegdrukken: het
paard moet precies in de houding blijven die jij
hebt gevraagd, ook in de overgangen.”
Wat nu als het paard niet de goede reactie geeft,
of niet snel genoeg? “Soms moet je het een paar
keer herhalen. Je moet een paard ook de tijd geven
om het te begrijpen, maar als het daarna niet
beter wordt, moet je zelf ook vlugger worden
met bijvoorbeeld je been. Ik ben geen voorstander
van meteen een enorme hulp te geven, want
dan krijg je vaak juist dat hij groot vertrekt en dat
wil je niet. Pas ook op met welk type paard je te
maken hebt. Een groot en ruim bewegend paard
maak een aantal overgangetjes en daardoor
wordt hij steeds vlugger. Aan het einde van de
training heb ik een ander paard onder me. Hij
reageert veel vlugger, loopt kleiner en ritmischer.
Ik kan er dan ook op doorzitten. Een goed teken,
want op een paard dat helemaal uit elkaar loopt,
stuiter je een halve meter uit het zadel.”
Galop
Als je hier consequent mee bezig bent, merk je
volgens Rosalinde op een gegeven moment dat
het kwartje bij je paard valt. Dan gaat ze ook
bezig met stap-galop overgangen. “Als het
Hoofd/halshouding
In de vorige aflevering mochten hoofd en hals
van het paard nog vrij laag en rond zijn, hoe is
dat op dit niveau, als er al iets meer oprichting
wordt gevraagd? “Er tussenin. Nog niet heel
hoog, maar ook niet meer zo laag als eerst. Het
is ook weer per paard verschillend. Een paard
dat er graag in wil zakken aan de voorkant, stel
je iets hoger in. Dat doe je door even je hand
Hank: ‘Op een hoger niveau maken exterieur-
beperkingen optimaal presteren moeilijker, omdat deze
paarden mechanisch worden beperkt’
heeft nu eenmaal meer moeite om snel te reageren
en aan elkaar te lopen dan een kleine, vlugge
beweger. Zo’n grote beweger geef ik liever wat
meer tijd, tenslotte moeten ze het qua lichaamscoördinatie
ook aankunnen. Ik heb zelf zo’n
paard op stal. Als je de eerste keer aandraaft beweegt
hij zó groot; net alsof hij uit elkaar stort.
Met hem neem ik de tijd. Ik pak hem rustig op,
paard mooi in balans galoppeert en je een goede
draf-galop overgang kunt maken, pak ik dat
rustig mee. Gewoon op de volte in stap de hulp
voor galop geven en afwachten wat hij doet.
Vaak merk je na een tijdje dat die overgangen
ook goed gaan en je paard meer aan elkaar
komt. Zeker groot voorwaarts galopperende
paarden blijven door deze overgang beter bij je,
Door schakelen en overgangen rijden wordt het
paard steeds vlugger, actiever en meer gesloten,
zowel in draf als galop.
58 | Dressuur

Bewegingsleer
iets op te tillen. Een paard dat zich iets opdrukt
in de hals, bijvoorbeeld in een overgang, zet je
iets lager. Het is echt maatwerk.”
Is de hoofd/halshouding niet helemaal naar je
zin of wordt het paard bijvoorbeeld hangerig in
je hand, dan adviseert Rosalinde weer veel overgangen
te rijden. “Of schakel eens een beetje in
stap of draf zodat ze weer vlug worden aan je
hulpen, dat helpt vaak al heel goed. Laat na het
geven van een hulp wel weer los. Bij een paard
dat steun zoekt op de hand, moet je nooit je
hand eraan houden. Want dan vindt hij die steun
en gaat hij op je hand hangen. Hij leert dan nooit
zijn eigen hoofd te dragen en dat is natuurlijk
wel de bedoeling. Andersom geldt het ook. Een
paard dat zich opdrukt, stel je iets dieper in. Ontspan
je hand daarna weer. Je kunt hem toch niet
met je hand daar beneden houden. Ja, misschien
met een slofteugel, maar als je hem daarmee
naar beneden instelt en nog tegendruk voelt in je
hand, is het paard dus niet nageeflijk. Hij laat dan
niet los en spant zijn onderhals aan. Je schiet dan
helemaal je doel voorbij.”
Het is trouwens niet zo dat je nooit meer druk
mag hebben aan de voorkant. Bijvoorbeeld bij
een paard dat zich juist wil opkrullen aan de
voorkant en waarmee je dus bijna geen contact
kunt krijgen met de mond. Dan moet je juist
erg naar je hand toerijden zodat je wel enige
druk in je handen krijgt. “Deze paarden hebben
soms weinig voorwaartse drang of moeite met
het oprekken van de rug. Daarom zeg ik altijd:
je moet het paard overal in kunnen stellen qua
houding: hoog, laag, rond, halsstrekken, op
lengte, korter, enzovoort. Dat is je test. Als je dat
kunt en daarbij een mooie lichte verbinding
hebt, doe je het goed.”
‘Correcte rug en correct kruis cruciaal op hoger niveau’
Op deze plek belicht dierenarts Hank van Campen elke aflevering een onderwerp dat van belang is
bij de goede ontwikkeling van een dressuurpaard. Dit keer gaat hij in op de cruciale rol die de rug
speelt in de verbinding bij een dressuurpaard.
“Met name het deel van de rug vlak achter het zadel, het lendengebied en het kruis, zijn belangrijk
voor de verbinding. De ideale lendenpartij voor een dressuurpaard moet iets gewelfd zijn. Zowel
een te bolle als een te weke lendenpartij zijn minder ideaal. Als een rug te week is, betekent dat
meteen dat de achterbenen meer naar achteren zijn geplaatst. Je wilt de achterbenen juist meer
onder de massa hebben. Een paard met een weke rug kan zijn kracht moeilijk overbrengen op de
achterhand. Een bolle lendenpartij daarentegen gaat weer ten koste van de souplesse.
Voor de lengte van de rug geldt eigenlijk hetzelfde. Zowel kort als lang is ongewenst. Een langere
rug is losser en geeft meer zitcomfort. Als deze te lang is, gaat dit weer ten koste van de kracht die
overgebracht kan worden op de achterhand. Een korte rug is meestal stug. Dit geeft bij dressuurpaarden
– naast beperkingen in het loslaten van de rug – ook problemen met lengtebuiging.
Het kruis vormt de motor van het paard. Paarden met een plat kruis, zoals bijvoorbeeld Arabieren,
kunnen de achterhand niet onder de massa brengen. Bij een te hellend kruis, zoals we dat extreem
zien bij Quarterhorses, kom je weer ruimte in beweging tekort. Naast richting is bij het kruis ook
lengte van belang. De lijn tussen heupbeenknobbel en zitbeenknobbel bepaalt de lengte van het kruis.
Hoe langer het kruis, hoe meer ruimte er is voor aanhechten van de spieren van de achterhand.
In de lagere klassen kunnen eigenlijk alle paarden goed meekomen, ook de paarden die een minder
gunstige bouw hebben. Kom je op een hoger niveau, dan zullen exterieurbeperkingen optimaal
presteren moeilijker maken, omdat deze paarden mechanisch worden beperkt.”
Vergeet rug niet
Hoe lang deze fase duurt is ook weer per paard
verschillend. “De één heeft het meteen door, de
ander gaat dit werk nooit fijn doen. Over het algemeen
ben ik hier een paar maanden mee bezig.
Biomechanisch gezien moet het paard meer
gewicht dragen op de achterhand. Het kost tijd
om daar kracht voor te ontwikkelen. De rug is
daarbij cruciaal. Dat is de brug tussen de achteren
de voorkant en die moet lossigheid behouden
en bol blijven. Het paard moet zijn buikspieren
aanspannen en de rug niet hol maken.
De rug is te beïnvloeden vanuit de hoofd/halshouding.
De aanleuning is daarbij je controle. >>
Dressuur | 59

Bewegingsleer
Rechtrichten
Een onderdeel waar je altijd aan moet blijven
werken in de training, is het rechtrichten van
je paard. De voorhand moet recht voor de achterhand
blijven, zodat het paard in een rechte
lijn loopt en met zijn achterbenen in het spoor
van de voorbenen loopt. Alle paarden zijn van
nature - net als mensen - scheef. Ze hebben
een moeilijke en makkelijke kant, lopen scheef
of gooien de schouder eruit als ze de kans krijgen.
De taak van de ruiter is om het paard zo
recht mogelijk te maken. Dit doe je door de
voorhand recht voor de achterhand te plaatsen.
Als het paard bijvoorbeeld met zijn kont
naar binnen loopt op de rechte lijn, plaats je de
voorhand iets naar binnen, zodat voor- en
achterhand weer recht achter elkaar sporen.
Helemaal in het begin, als het paard net onder
het zadel loopt, vindt Rosalinde het vooral
belangrijk om goed te sturen. “Veel mensen
trekken, als ze bijvoorbeeld willen
afwenden bij A, aan de binnenteugel. Een
jong paard zal dan alleen zijn hoofd naar binnen
doen maar gewoon rechtuit blijven lopen.
Daarom leer ik jonge paarden eerst sturen
zonder stelling. Het moet zijn hoofd en
hals recht houden en zonder stelling door de
bocht gaan. Op die manier loopt het paard
niet over de buitenschouder weg.” Rosalinde
pakt er pas wat stelling bij als ze voelt dat er
balans in het paard komt, hij meer gewicht
gaat opnemen op het achterbeen en zijn hals
meer gaat dragen. “Meer richting M/Z-niveau
dus. Een jong, onervaren paard heeft al
moeite zat om recht vooruit te lopen.”
Pas als ze alles fijn voor elkaar heeft pakt Rosalinde oefeningen zoals schouderbinnenwaarts mee.
Als het daar misgaat, bijvoorbeeld doordat het
paard zich opdrukt of zwaar wordt, dan gaat er
ook iets mis in het ruggebruik. En dan ben je
ook meteen het achterbeen kwijt. Wat er voor je
zadel gebeurt, is de spiegel van wat er achter
gebeurt. Als een paard met zijn hoofd in de
lucht loopt, heeft het helemaal geen zin om te
proberen het achterbeen er meer onder te rijden.
Natuurlijk moet een paard actiever lopen,
maar dan wel met correct ruggebruik en een
fijne aanleuning. En dat bereik je niet door hard
in de rondte te rijden, maar door steeds overgangen
te rijden en kleine stapjes te schakelen
in de gangen. Daar wordt je paard vlugger, actiever
en meer gesloten van.”
Oefeningen
Tot slot nog even over de oefeningen die worden
gevraagd in de klassen M en Z. Rosalinde
pakt deze wel mee in haar training, maar is er
zeker niet continu mee bezig. “Natuurlijk moeten
paarden leren om bijvoorbeeld opzij te
gaan. Dat heb je nodig voor schouderbinnenwaarts,
travers en appuyeren. Maar eigenlijk is
dit gewoon een kwestie van aanleren. Het zijn
trucjes. Als ze het eenmaal snappen, gaat het om
de manier waarop ze de oefeningen doorlopen.
En daarvoor moet je ze goed voor elkaar hebben.
Daarom ben ik vooral bezig met overgangen,
schakelen, een correcte aanleuning en ruggebruik.
Als dat goed is en het paard kent de
hulpen van de oefening, dan is dat geen probleem
meer. Wat dat betreft zijn de dressuurproeven
die je op wedstrijd moet rijden een
mooie graadmeter”, aldus Rosalinde. “Als je er
makkelijk doorheen komt, wil dat zeggen dat je
je paard aardig goed voor elkaar hebt. Zo
zijn de proeven ook opgebouwd.”
60 | Dressuur

17 t/m 19 juli in Ermelo
VIDEO
BESTEL JE
KAARTEN
NU!
Foto: Digishots
LAATSTE SELECTIE WK JONGE PAARDEN VERDEN
ROELOFSEN HORSE TRUCKS JUNIOREN
KINGSLEY DONADEO GRAND PRIX
GLOCK LICHTE TOUR FINALE KÜR OP MUZIEK
SUBLI CUP 4-, 5- & 6-JARIGEN
LAATSTE OBSERVATIEWEDSTRIJD EK SENIOREN
PARA DRESSUUR RUBRIEKEN
o
o
C l l ezi ni I t a l ia
HORSE TRUCKS
www.NK-DRESSUUR.nl

horizont: Beter en veiliger
horiSmart N280
De absolute top
25 Joule
Tot 85 km afrastering
Gepatenteerd turbo effect
Veilig en slim
5 jaar garantie
Van € 709,- voor € 625,-
Voor de professional! Uitermate krachtig en zeer intelligent apparaat. Gepatenteerde
horimax technologie zorgt voor een enorm groot en efficiënt vermogen. Optimale
zekerheid, zelfs bij slecht geïsoleerde rasters door het gepatenteerde Turbo-effect.
Een “Time Delayed Fence Energizer” voor een optimale veiligheid. Akoestische en
optische alarmfunctie. HoriSmart N280 voor maximale zekerheid!
Het turbo-effect is een horizont technologie die ontwikkeld is om in de meest
veeleisende omstandigheden zelfs met een batterij apparaat een goed functionerende
afrastering te waarborgen. Het turbo-effect zal, als de toestand van de afrastering dat
vereist, een extra krachtige impuls bovenop de normale impuls afgeven. Hierdoor
kan de spanning op de afrastering zich meer dan verdubbelen. Turbostar B voor
maximale zekerheid!
Turbostar B
zeer krachtig batterijapparaat
0,35/0,4 Joule
Tot 6 km afrastering
Gepatenteerd turbo effect
Veilig en slim
3 jaar garantie
Van € 399,- voor € 319,-
Alles voor uw elektrische afrastering is bij ons verkrijgbaar!
Ga daarom naar onze webshop op www.horizont.nl
Colofon
Redactieadres: Informaticaweg 3, 7007 CP Doetinchem,
(088) 294 49 71, Dressuur@eisma.nl, www.dressuur.nl,
www.facebook.com/dressuurmagazine
Redactie: Bettine van Harselaar, Dirk Willem Rosie, Wies Zwanikken
Medewerkers voor dit nummer: Claartje van Andel,
Rick Helmink, Yvette Marchant, Anneroos Nigten, Steef Roest,
Marije Stomps, Jacquelien van Tartwijk, Yvonne Termeer.
Fotografie: Arnd Bronkhorst, Quillemette Kraaikamp,
Ridehesten, Yvonne Termeer
Illustraties: Ekaterina Grishina
Ontwerp en vormgeving: ZeeDesign, Witmarsum
Druk: Veldhuis Media, Raalte
Advertentieverkoop: Cindy Haentjens, tel. (088) 294 49 80,
c.haentjens@eisma.nl; Eddy Hoornstra, tel. (088) 294 48 54,
e.hoornstra@eisma.nl; André Kunze, tel. (088) 294 49 82,
a.kunze@eisma.nl; Manon Morsch, (088) 294 49 81;
m.morsch@eisma.nl; Lotte Wijnands, tel (088) 294 49 83,
l.wijnands@eisma.nl
Marketing: Julien Scholte, Corine van der Bij, Femke Dölle
Verantwoordelijke uitgever Nederland/België: Eisma Horsesmedia,
Informaticaweg 3, 7007 CP, Doetinchem
Directie: Egbert van Hes (algemeen directeur), Bouke Hoving
(financieel directeur), Gerbert Tiecken (uitgeefdirecteur)
Uitgever: Minne Hovenga
Algemeen hoofdredacteur Eisma Horsesmedia: Dirk Willem
Rosie
Abonnementen: Dressuur verschijnt 6 x per jaar, waarvan 2x
digitaal. De reguliere abonnementsprijs is € 36 per jaar. Lezers uit
België betalen € 48. Een losse uitgave van Dressuur kost € 6,50,
een losse digitale uitgave kost € 5,00. Abonnementen kunnen
op elk gewenst tijdstip ingaan. Opgave via www.dressuur.nl of
via Eisma Mediagroep abonneeservice, Postbus 2238, 5600 CE
Eindhoven, telefoon: (088) 226 66 47, e-mail: abonneren@eisma.nl.
Abonnementen lopen automatisch door, tenzij 30 dagen voor de
vervaldatum bij onze abonneeservice wordt opgezegd. Ook voor
informatie over uw lopende abonnement kunt u contact opnemen
met onze abonneeservice. Indien u per brief of e-mail wilt opzeggen,
vermeld dan duidelijk uw naam, adres, telefoonnummer, e-mailadres,
rekeningnummer, de juiste productnaam en de reden van.
Extra verzend- kosten België en overig buitenland op aanvraag.
Adreswijzigingen drie weken van tevoren schriftelijk doorgeven of
maak gebruik van het Post NL Verhuisbericht.
Uw gegevens kunnen worden gebruikt voor het toezenden van
informatie en/of speciale aanbiedingen door Eisma Media Groep
en speciaal geselecteerde bedrijven. Indien u hiertegen bezwaar
heeft kunt u dit schriftelijk doorgeven aan Eisma Media Groep,
Informaticaweg 3, 7007 CP, Doetinchem of aan dressuur@eisma.nl.
Voor meer informatie verwijzen wij u naar het Privacy statement op
www.eismamediagroep.nl/privacy-statement.
© Copyright 2015 Eisma Media Groep bv, Doetinchem.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, of
enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Uitgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar
beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele
wijze instaan voor de juistheid en/of volledigheid van de informatie. Uitgever
en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van
welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd
zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van dit blad wordt met nadruk
aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun
professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren.
De volgende editie
van Dressuur verschijnt
op 28 augustus!