29 30

denkraam.info
  • No tags were found...

29 30

Denkraamwww.denkraam.infoGeestelijke Gezondheidszorg Maatschappelijke Opvang Verslavingszorggratis magazine voor en door cliënten in de regio Rijnmond nummer 29-30 - december 2007[1]


ColofonRedactie: Irmlinda de Vries, Koos Bijlholt,Michiel van Gog, Natasja Schreuder,Loyce van den Berg, Ester de Bruin, Hinke Vissia,Jan W. Bijl, Tamara Vick, Frans Kroll, Gio van Beek,Peter Hersmus, Anja en Michael Siebel.Eindredactie: Ernest Smit, Jan B. Burger,Martin Luycx en Bas van Bellen.Correspondenten: Natasja Schreuder, Bert Aben,Ton Hendrix, Ronald Oosterhof, Ron Bok,Ronald Mathijssen, Desirée Blauw, Tamara Vick,Irmlinda de Vries, Jennifer van Vliet, Bas van Bellen,Michael Meijers, Foekje Bok, Nico den Hoorn,Stephanie Joy Eerhart, Michael Siebel,Katja van Geffen, Martin Lusse, Carla Berkhof,Els Dik, Katja van Geffen.Fotografie: Michiel van Gog, Jan B. BurgerVoorkant: Rebirth, Hans ManywalksAchterkant: Sterrendal, Natasja SchreuderStrip: Geen stripVormgeving en druk: Argus, Rotterdam.Verzendklaar maken: Datawerk, Rotterdam.Distributie: Postdienst Vredehof, Rotterdam.Verspreidingsgebied: Regio Rijnmond,de Hoekse Waard, Voorne-Putten ende Zuid Hollandse Eilanden.Oplage: 2700 exemplaren.Redactieadres: (ook voor een gratis abonnement)Postbus 210783001 AB Rotterdamtel: 010-7502123 / 010-4665962E-mail: redactie@denkraam.infoWebsite: www.denkraam.infoDeadline nummer 31:Verschijning: vanaf februari 2008[Denkraam]Inhoud winter 20071. Cover‘Rebirth’, een kunstwerk van Hands Manywalks2. ColofonOpgesteld door de eindredactie2. InhoudsopgaveDoor Bas van Bellen3. Van de redactieDoor Teus van Wijk, met daarin de oplossing van deschaakrubriek4. Diverse artikelenVoor auteurs en fotografen verwijzen we graagnaar het colofon35. ReceptenBehoeft geen nadere uitleg.36. AchterkantSterrendal. Promotie voor de dichtbundel van NatasjaSchreuderEn verderGeen stripGeen columnMaar wel een nieuwe rubriek: de schaakrubriek.Projectondersteuning:Teus van Wijk, Basisberaad Rijnmond(hoofdredacteur)Tel: 010 – 7502123 / 010 – 4665962Fax: 010 - 4660070e-mail: t.vanwijk@denkraam.info‘Denkraam’ is een onafhankelijk magazine.Het is een product van de gezamenlijkecliëntenraden uit de GGz, MaatschappelijkeOpvang en Verslavingszorg uit regio Rijnmondin samenwerking met Basisberaad Rijnmond.Aan de totstandkoming van deze uitgave is deuiterste zorg besteed. Voor informatie die desondanksonvolledig of onjuist is opgenomenaanvaardt de redactie geen aansprakelijkheid.Alle in deze uitgave opgenomen artikelen mogenniet worden overgenomen zonder toestemming vande opsteller.De redactie kan besluiten ingezonden bijdragenzonder opgave van reden niet te plaatsen, in tekorten en/of taalkundig te bewerken.Publiceren onder pseudoniem mag, mitsnaam en adres bij de redactie bekend zijn.Voor informatie die onvolledig of onjuist is opgenomenin de inhoudsopgave aanvaardt de redactie geen aansprakelijkheid.[2]


Van de redactie.nummer 30nummer 30Voor u ligt nummer 29/30 van Denkraam. We hebben naar onze mening een leuk gevarieerdnummer in elkaar weten te zetten zodat u veel leesplezier kunt beleven tijdens defeestdagen.Allereerst wil ik mijn redactieleden, correspondenten en fotografen danken voor huntomeloze inzet die ze het afgelopen jaar hebben geleverd. Ik mag natuurlijk niet vergetendat dit jaar José Bonouvrier en Bas van Bellen te feliciteren zij hebben een betaaldebaan gekregen bij het Basisberaad Rijnmond. José als receptioniste en Bas als duizendpoot.Nogmaals Van harte gefeliciteerd. Ook hebben wij dit jaar weer een aantal nieuweredactieleden mogen verwelkomen we blijven groeien en dat doet me deugd. (1. Te5+ -Kg4; 2. f3#) Trots ben ik ook op de redactie omdat dat we dit jaar voor de CliëntenbondGGz OndersteBoven hebben gemaakt. Het gaf extra druk maar wehebben ons er kranig doorheen geslagen. De ontwikkelingen bij Denkraamgaan in een langzaam tempo door. Zo zijn we druk bezigOpenbaregeweest met het Lay – outen en hebben een aantal opdrachtenbinnen weten te halen, opdrachten op landelijk niveau maar ook lokaleopdrachten. Kortom we groeien en groeien en groeien. Leuk is ookredactievergaderingdat we van een van onze redacteuren (Natasja Schreuder) een dichtbundelhebben uitgegeven (zie achterkant van dit nummer) in ditDenkraamnummer vind u zes van haar gedichten die in de bundel staan. (2. b6 –Datum: vrijdag 25 januari 2008Ka8; 2. Tc8#)Volgend jaar zullen er meer dichtbundels gaan verschijnen.Als ze uitgegeven zijn zullen we u daarvan op de hoogte stellen.Tijd:10.00 – 12.00 uurLocatie:p/a Basisberaad RijnmondVolgend jaar februari zullen we ook een special, als bijlage, toevoegenZomerhofstraat 80 -86 (2e etage) dit vanwege het feit dat Denkraam deze maand vijf jaar bestaat. In dieRotterdamvijf jaar is er een hoop gebeurd en hebben we ons weten te ontwikkelentot een, in de regio, gewaardeerd en gerespecteerd magazine. WeTel: 010 – 7502123e-mail: redactie@denkraam.info hebben ons bestaansrecht inmiddels bewezen en Denkraam is nietmeer weg te denken in de regio. Ook buiten de regio wordt DenkraamDe redactie nodigt de lezers van Denkraam vanverspreid. Dit betekent ook dat we landelijk steeds meer bekendheidharte uit om deze vergadering bij te wonen.krijgen. Dit betekend heel veel voor ons en bevestigd het feit dat weop de goede weg zitten. Het was de bedoeling dat we deze bijlage inThema van de bijeenkomst is het magazine Denkraamzelf: wat vindt ú van Denkraam?hard en we kregen het dit jaar niet voor elkaar. We zijn een beetjedit nummer zouden bijvoegen, echter de herfst bladeren vielen nogalKom langs op vrijdag 25 januari!moe en hard aan vakantie toe, gelukkig kunnen we de laatste weekvan december hiervan en er volgend jaar weer fris en vrolijk tegenaankunnen. (3. Tg6+ - h x g6; 2. Dh8# of Tg6+ - Tg7; 2. D x g7#)Ik mag natuurlijk niet vergeten om Datawerk (verzendklaar maken) Vredehof (verspreiding)en Argus (drukker) te bedanken voor de geleverde diensten in het afgelopen jaar.Met name Argus die dit nummer onder zware druk gerealiseerd hebben. Cor, Wilko,Jhon, Lucy en Janette, mijn hartelijke dank hiervoor.Ten slotte wil de redactie nog even stil staan bij het overlijden van Jan van Atten en VivianJoeglal. Beiden hebben zich geruime tijd ingezet voor het Basisberaad Rijnmond, enwaren bezoekers van het eerste uur. Jan van Atten is oud bestuurslid en was bij leven enwelzijn en trouwe en kritische bezoeker van de Plenaire Vergadering. Vivian Joeglalbezocht ook trouw de Plenaire Vergadering en was actief binnen diverse werkgroepenvan het Basisberaad. Hun inzet en inbreng zal zeker worden gemist.Ik wens u allen fijne dagen en een voorspoedig 2008 toe in gezondheid en geluk.Namens de redactie,Teus van Wijk, hoofdredacteur.[3]


zin en onzinSteunpunt Butterfly, een cliëntgestuurdproject, gaat een sinterklaasfeest organiseren.“Sinterklaas en Zwarte Piet hebbenwe al geregeld,” aldus Bert Spaans, “hetzijn ‘gewoon’ cliënten.” Martin ziet hetechter anders: “Je hebt dus mensen diedénken dat ze Sinterklaas zijn.”Een rookvrije psychiatrie? Koos ziet hetanders: “we kunnen beter streven naareen psychiatrie-vrije roker.” Is Koos niet algeruime tijd gestopt met roken?Hoe verward kan Bas zijn? Op zoek naarzijn telefoon, dwaalt hij het hele pandrond. En waar heeft hij uiteindelijk zijntelefoon gevonden? Gewoon, in zijn hand.Hoe verward kan Teus zijn? De telefoonzit gewoon in zijn zak, dat weet Teus welte vinden. Alleen krijgt hij klachten vanJosé, hij is telefonisch niet bereikbaar.“Hoe kan dat nou?” vraagt Teus zich af.Het antwoord laat zich raden: het geluidvan de beltoon staat uit!Uit de e-mail: “Geachte redactie en Bas…”Uit de voorstelronde bij een redactievergadering:“Ik ben Loyce, en ik weet mijnnaam!” Uit eerdere notulen blijkt dat ditwel eens anders is geweest.“Mijn reikwijdte is 1 meter 20”, aldus onzehoofdredacteur. Het blijkt over zijn veterste gaan.José, voormalig redactielid van Denkraamen nu secretaresse bij het Basisberaad,heeft een zeer goed taalgevoel. Althans,dat vindt ze zelf. Wij hebben daar eenander idee over. “Voor het Damesberaadeen Basisfiets”, aldus José, wiens fiets isgestolen. En José, wat is nou het verschiltussen een gigolo en een piccolo? Enne…“ben ik nou kippig, of ben ik nou kippig?”Een van die twee opties is in ieder gevalwaar!Hoe moeilijk kan een naam zijn? MarianneHuis wordt in de redactie consequentMarianne Muis genoemd. Francisca geeftdaar echter een andere draai aan: “Ha diePetra!” Onze redactielid heet dus PetraMuis?!En wat voor een depressie heb jij? “Vandeze depressie krijg ik pijn in mijn lachspieren”,aldus Tamara.“De hoogbegaafde redacteur en de hoofdredacteur.”Natasja heeft het over Bas enTeus.Over hoogbegaafdheid gesproken:GGzPlaza huurt Stephan in om cursus tegeven bij GGzPlaza. Stephan is intussenhelemaal ingewerkt bij GGzPlaza. Hij zetzelf alles klaar, zet koffie, geeft les, ensluit dan vervolgens alles weer af. Maarwaar heeft Stephan de reservesleutelsvan de kluis gelaten? Gewoon, in de kluiswaar niemand bij kan.“Tas?.....Ja?!” Spreekt Natasja nou tegenzichzelf of tegen haar tegen haar tas?Onze fotograaf Michiel volgt een fotocursus.En dat is maar goed ook. “Ik moesteen flitser nemen zonder een flitser.” Wehopen dat Michiel wat leert bij de cursus.Wij zijn blij dat Teus de hoofdredacteur isvan Denkraam, en niet de computerexpert.In de vorige uitgave rapporteerdenwe al hoe Teus een computer ‘repareert’,namelijk door er hard op te slaan. Nugebeurt het dat Teus op een ochtend drukbezig is de harde schijf van een computerop te ruimen, nadat de computer hadgevraagd om dit te doen. Natuurlijk moethet prullenbakje onder Windows geleegdworden, maar waar kan je deze ook alweer vinden? Na een half uur zoekenkomt Teus er achter: gewoon op hetbeeldscherm.En hoe heet dat nieuwe besturingssysteemook alweer, Teus? WindowsVestia?“Daarnet toen ik binnen kwam, kwam iknet binnen” aldus een van de doelgroepambassadeursbij het Basisberaad. Ookanderen lijken moeite te hebben met huneigen aanwezigheid. Wanneer is Willem,een van de drie staatadvocaten, aanwezig?“Morgen ben ik aanwezig. Maarehh…vandaag ben ik ook aanwezig.”“Formulieren fetisjisten kunnen hier inNederland goed terecht,” aldus collegaJohn Ruitenberg van Clip, die regelmatigmensen helpt met het invullen van formulieren.“Ik heb nog een foto van toen ik 20 jaarwas. Toen was ik echt een lekker wijf”,aldus Paul de Breet. We beginnen te twijfelenaan zijn mannelijkheid.Het Cliënten Infopunt (CLIP), onze overburen,brengen tweemaandelijks eennieuwsbrief uit. Dit wordt door hun zelfgekopieerd. Wel zo makkelijk, zeker methet kopieerapparaat dat met zijn geavanceerdefuncties ook kleine boekwerkjeskan kopiëren en vouwen. Maar je moetwel een beetje opletten bij het kopiëren.Stel, het kopieerapparaat loopt vast. Jemoet dan de originelen weer invoeren ende opdracht opnieuw instellen. Dat istoch vrij makkelijk, denk je dan. Toch niet.Nadat het kopieerapparaat was vastgelopen,het papier was verwijderd en deopdracht opnieuw is ingevoerd, komtMarja er achter dat in de nieuwsbrief persoonlijkegegevens zijn opgenomen. “Ikvond de papieren bij het kopieerapparaat,en heb ze er zo weer in gestopt. Heb ikme vergist?” aldus een verbaasde Marja.Gelukkig kwam ze er achter voordat denieuwsbrief 2700 maal was afgedrukt.[4]


DAC “de roze wimpel”MattenEen aantal maanden geleden moest ik een vriend te hulp schieten.Hij had geld op zak en wilde coke gaan gebruiken. Kom, ikheb je nodig. Het regende buiten en ik had er niet veel zin in.Vanaf Rotterdam – Zuid naar Crooswijk, en dat is nogal eenbehoorlijke afstand op mijn scootmobiel. Ik wist ook niet precieswaar hij woonde, ik nam de wegenkaart mee, maar ik vergatmijn leesbril, dus daar had ik niet veel aan. Dan zie ik niets in hetdonker en de straatnaambordjes kon ik dus ook niet lezen. Danwordt het moeilijk om het juiste adres te vinden. Nadat ik bij derijksweg uitkwam en daarna ergens in Kralingen, ben ik eenpotje gaan vloeken en ik heb mijn vriend gebeld dat ik de wegniet kon vinden. Ik werd erheen geloodst en zeiknat kwam ikanderhalf uur later aan. Meneer was al danig onder de invloedvan alcohol en sprak met een dubbele tong. Toch wilde hij naarde kroeg. Ik vond dat niet zo’n goed idee maar ik liet me ompratenen we gingen op weg. Eenmaal in de kroeg aangekomenwerd het gezellig, een paar biertjes en wat biljarten. De kroegging sluiten en we namen nog een afzakkertje voordat we naarhuis gingen. Toen hij af moest afrekenen bleek dat hij geen geldop zak had. Daar sta je dan. Ik zei dat hij maar even met de scooternaar huis moest rijden om geld te halen en dat ik wel bleefwachten. Ik was inmiddels ook niet meer helemaal helder enbegon een praatje pot met de barkeeper en nam nog maar eenpaar afzakkertjes. Mijn vriend komt terug met het geld enwe gaan richting huis. Onderweg zag hij een Antilliaansekroeg en hij wilde daar nog een afzakkertje nemen. Ikvond het maar een obscure bedoening en wilde in eersteinstantie niet mee naar binnen, maar mijn vriend kangoed manipuleren en omdat ik niet al te fris meer was,liet ik me ompraten. Ik, groen als gras, wist niet dat jebeter niet een Antilliaanse kroeg binnen moet stappen.Ze zijn niet erg gesteld op blank publiek. Eenmaal binnenbestelde mijn vriend twee tequila’s en die moest ik opeen speciale manier drinken. Ik meen dat ik een stukjecitroen moest opsabbelen en daarna iets met zout. Tussendie handelingen door zei mijn vriend: “Nu moet jegoed opletten, nog even en er ontstaat ruzie”. Ik begreephem niet en dacht dat hij maar wat raak zat te lullen. Naeen paar minuten was het inderdaad hommeles. Eenscheldkanonnade van heb ik jou daar. Wijselijk nam ikmijn vriend mee naar buiten maar de mensen die in diebar waren kwamen ook naar buiten om verder ruziën. Deeigenaresse probeerde de boel te sussen en nodigde onsuit om nog wat te drinken op kosten van de zaak. Ik zag[column]dat niet zitten, maar ik werd naar binnen geduwd. En toen werdhet warrig. Ik zat op mijn barkruk en ineens zag ik dat mijnvriend op de grond gemept werd. Hij kwam met zijn hoofd tegende ruit van de voordeur en die knalde uit elkaar. Ik bedacht megeen moment en belde snel 112. Toen de politie vroeg waar hetwas moest ik door de kluwen mensen heen naar buiten om tekijken in welke straat ik was. Ik gaf het door. Toen ben ik bovenopdie mensenmassa gesprongen, en heb ze er allemaal afgesleurd.Nadat ik dit gedaan had kon ik gaan kijken of mijn vriendgewond was en, ja hoor, flink bloeden aan zijn hoofd en hij raaktebuiten bewustzijn. Ik probeerde hem in de stabiele zijliggingte krijgen maar dit lukte niet echt. Gelukkig kwamen de politieen de ambulance er aan. Toen gebeurde er iets wat ik tot nu toeniet begrijp. Volgens de politie was ik degene die mijn vriendtegen de grond had geslagen. Ik ontkende dat natuurlijk, maarde politie zei dat ik bloed aan mijn handen had. “Ja natuurlijk”riep ik, “Ik moest toch kijken waar hij gewond was!” De politiegeloofde dat, en nadat ik me gelegitimeerd had kon ik vertrekken.Stront lazerus en niet wetende waar ik was, kon ik naar huisgaan en moest ik mijn vriend achterlaten zonder dat ik wist hoehij er aan toe was. Compleet bezopen kom ik in de beschermdewoonvorm aan, het was half drie in de nacht en de begeleidingschrok zich een hoedje toen ik vertelde wat er gebeurt was. Ikkon natuurlijk niet in slaap komen, en tegen de ochtend viel ikpas in slaap. Toen ik wakker werd probeerde ik mijn vriend tebellen maar hij nam niet op. Ik was er niet gerust op, maar ikkon verder niets doen dan te wachten tot hij zelf zoubellen. ’s Middags belde hij eindelijk terug en hij wisttotaal niet meer wat er was gebeurd. Hij wilde aangiftegaan doen bij de politie, dat heb ik hem maar afgeraden.Hij was per slot van rekening het hele gedoebegonnen. Hij schaamde zich diep, zei hij. “Dat is maargoed ook”, zei ik. De dag erna zag ik er behoorlijk bonten blauw uit en ik was nog een beetje geschokt doorwat er allemaal gebeurd was. Toch vind het wel eensmeuïg verhaal, en ik voel me een beetje stoer, ditomdat ik al die mensen van hem heb afgesleurd. Eigenlijkmag ik, achteraf gezien, blij zijn dat ik nog leef. Voorhet zelfde geld hadden ze wapens gehad en had ik heter minder goed van af kunnen brengen, of zelfs wel vermoordkunnen worden. Ik heb mijn vriend op het hartgedrukt dat hij zoiets nooit meer moet doen en als hijweer een beetje de weg kwijt is dat hij dan moet luisterennaar wat ik zeg.Carla A.M. Berkhof[5]


MAD PRIDE IN BRUSSELDe Belgische stichting Uilenspiegel, die de belangen van psychiatrischepatiënten verdedigt, bestaat 10 jaar en het wastijd voor een bijzondere manifestatie.Op 6 oktober werd in Brussel een MadPride optocht gehouden. Een actie voorpatiëntenrechten en tegen stigmatisering.Een voor mij onverwacht groot aantalmensen had zich verzameld. VolgensRafael Daem, organisator, zo’n 200, enlater groeide dit nog tot misschien wel300 mensen. Het was de eerste keer datpsychiatrische patiëntenbetoogden in België. Demeerderheid van deoptocht bestond uit (ex-)GGz-cliënten, maar er liepenook solidariserendepsychologen en anderebetrokkenen mee. Mensenwaren op eigen krachtgekomen, uit alle delen vanhet land. Het grootste deelvan de deelnemers wasVlaamstalig, maar er werd ookFrans gesproken, het is nueenmaal Brussel. Uit Nederlandwas Wegloophuis Utrechtzichtbaar aanwezig met eeneigen spandoek. Ik liep, alsiedereen, met een sticker “ikben solidair, je suis solidaire –geef ons onze rechten’’. Erwaren vele spandoeken enborden met creatieve teksten:“Zotten zijn sociaal, zonderhen geen normalen”. Tijdensde optocht werd er voortdurendgefilmd voor de televisie,er was veel pers. De volgende[verslag]dag stonden reportages in de Standaarden de Morgen. Tijdens de demonstratiewerden leuzen gescandeerd als: “Iedereenabnormaal!”, en "Geef ons hedengeen dagelijkse pil" en op een spandoekstond ‘’Psychatrie: oorlog tegen de ziel”,en ‘Exprimons notre folie”. De voorbijgangerskeken geïnteresseerd op, er ontstondengesprekjes langs de route. Debedoeling van deze manifestatie om hetstigma weg te nemen waar de GGzgebruikersonder lijden, is in ieder gevaldeels gelukt. We waren gek en we warener trots op.Solidariteit en samenwerkingOok door het prachtige weer was er eenopperbeste stemming.Juist ook door de samenwerkingmet andersoortigeorganisaties en hetvriendelijke karakter vande manifestatie kon ergoodwill gekweekt worden.De laatste kilometerswerd de optocht begeleiddoor muzikanten van hetSolid’Art Festival dat tegelijkop het Muntpleinwerd gehouden. De deelnemersverklaarden zich solidairmet de strijd van de psychiatrischepatiënten. Op het podium van Solid’Artwerd een korte presentatiegehouden waarbij ook Dan Taylorvan MindFreedom uit Ghana aanwezigwas. Deze had al eerder inAccra een dergelijke manifestatiegeorganiseerd. Eerderwerden er ookal vergelijkbareevenementen georganiseerdin ondermeer Massachusetts(VS), Torontoen Vancouver(Canada). Dan Taylor vertelde me laterdat hij gesponsord door het NederlandseX min Y Fonds naar Brussel had kunnenkomen. Zou ook in Nederland een dergelijkedag georganiseerd zou kunnen worden?Nadat ook Stephane de Geest, devoorzitter van Uilenspiegel op het SolidÁrtpodium aan het woord wasgeweest, gaf deze (letterlijk) de fakkelover aan Caro Bridt van de Schakel, eenorganisatie voor armoedebestrijding.‘’Armoede leidt tot psychische problemenen psychische problatiek leidt totarmoede’’. Caro werkt als ervaringsdeskundigein een GGz-instelling. Interessantwas te horen dat er in België zoietsbestaat als erkende ervaringsdeskundigheidop het gebied van armoede en uitsluiting.Debat over stigmatizeringNa de optocht, toespraken en muziekwas er een debat in het nabijgelegengebouw van de Bibliotheek. Het zaaltjezat vol met meer dan 50 mensen. Er waseen forum met daarin ook iemand vanGGz-België: Joris Casselmans. Dit gezelschapsprak afwisselend drie talen, vanhet Frans heb ik niet veel opgevangen.Belangrijkste thema was stigmatisering.Er waren zoveel mensen in de zaal diehierover hun eigen ervaringen wildenvertellen, dat het forum nauwelijks aanbod kwam. Rafael Daem van Uilenspiegel:‘Tijdens de tien jaardat wij bestaan, is er bitterweinig veranderd. Psychiatrischepatiënten blijvennog te vaak in de koustaan. Eindelijk kunnendeze mensen zich laten[6]


horen, hun grieven naar voor brengen enhun rechten laten gelden. Dit zijn mensendie anders zijn. Sommigen van henkunnen gewoon niet overweg met dedruk die de hedendaagse economischemaatschappij op hen legt. Heel veel mensenworden niet beter van hun medicijnen.Mensen lopen er dan bij als zombies,wat de stigmatisering nog verder inde hand werkt. Er wordt op hen neergekekenof ze worden met wantrouwenbekeken omdat hun ziekte niet ernstigwordt genomen. De Mad Pride biedt eenforum aan de ervaringsdeskundigen inde geestelijke gezondheidszorg en schudtde publieke opinie wakker. De Mad Prideviert de creativiteit, de kracht en deweerbaarheid van de menselijke geest.’’[gedicht]en]Toonloze takkenherrieHet regent hele dagen kattenpis,de keien bestaan uit koeienstront.Vogels vallen ontsierd dood uit de bomen,door een teveel aan vervuilde lucht.Paarden zijn weerzinwekkende menseneters,doordat het gras dorder is dan de droogte zelf.Insecten krioelen als eeuwige stoorzenders over jebordwaar het vreten op ligtwat alleen nog lekker is om uit te schijten.Prinsen, feeën en tovenaars zijn leugensen alle sprookjes die zijn uitgegumd.De wereld blijkt een vierkant en de hemel is gevallen,miljoenen mensen proberen elke dag overeind teblijvendoor te dansen op het elastiek der hoop.En wij zijn er deel vanterwijl het hele dagen kattenpis regent.Natasja SchreuderTon HendrixDe propAls een grote propLigt het daarMidden op de straatDe wind waait opDaar gaat de propStil kijk ikEn wensDat ikDie prop kon zijnNatasja Schreuder[7]


Aanraken --- Wat raakt je én wat niet..Wat betekent aanraken precies?Niemand kan dit voorelkaar invullen. De één vindtaanraken prettig waar het bijde ander een heftige schrikreactieteweeg brengt.Waarom raken wij elkaaraan?. En hoe belangrijk isaanraken voor ons?Aanraken linkt met intimiteitAanraken is intimiteit. En intimiteit isbelangrijk voor een mens. Dat moet jemaar net binnen kunnen laten komen!Als je als kind weinig (of teveel!) aangeraaktben kan je hier waarschijnlijk degevolgen nog van proeven. Hoe dan ook,over de vervelende consequenties vanaanraken wil Denkraam het nu niet hebben.Aanraken, aanrakingen, liefkozingen,knuffels en ‘geestelijke aanraking’ isiets wat een mens nodig heeft! Je zouhet een van onze basisbehoeftes kunnennoemen. Als je wat ouder bent, je jeugdvoorbij, dan ga je hier ongetwijfeld eensover nadenken. Je komt misschien zelfstot het inzicht dat aanraken evenveelmet intimiteit te maken heeft als metcommunicatie.Vraag jezelf eens af, denk er eens overna: houd ik ervan om aangeraakt te worden?Wat denk ik als iemand mij aanraaktof als ik zelf mensen wil aanraken?Aanraken is natuurlijkPer dag vinden er heel wat aanrakingentussen mensen plaats. Aanraken is danook hartstikke natuurlijk en bijna vanzelfsprekend.(Mits je hier niet de heletijd op gefocust bent.)Wanneer je je voorstelt geef je iemandeen hand, goedlachs kan je iemand eenklap op zijn schouder geven, een dierbarebekende geef je een knuffel of een kusén in de rij van de kassa stoot je perongeluk wel eens iemand aan. Vaak zeggenwe dan ‘sorry’, de manier waarop weelkaar aanraken zegt dan ook iets op demanier van hoe we in het leven staan enzegt ons alles over onze relaties! Heb jeer ooit zo over nagedacht?Aanraken is niet alleen natuurlijk, maarook nog eens heel gezond!Gezonde aanrakingen geven ons geenonaangenaam gevoel, het brengt onsniet in de war en het kwetst ons niet,sterker nog: het doet ons goed! Doordatwe soms iemand een knuffel of een kuskunnen geven, komen we zelf innerlijkweer in beweging!Vraag jezelf eens af, denk er eens overna: kan ik om een aanraking vragen alsik daar behoefte aan heb, of stoot ik metmijn houding elke vorm van aanraking(intimiteit) af? Wat denk ik als iemandmij zomaar aanraakt, voel ik mij aangevallen‘in mijn natuur’?Geestelijke aanrakingNaast de prikkels (het voelen en denken)van lichamelijk aanraken, is het ookbelangrijk dat een mens geestelijk aangeraaktwordt. Geprikkeld dus.Aanrakingen tussen mensen kunnenons innerlijk flink in beroering brengen,het kan zelf geestelijk nieuwe energiegeven. Los daarvan blijft het belangrijkom zelf dingen te zoeken waardoor jegeestelijk aangeraakt wordt. Misschiengebruik je zelf liever het woord ‘ziel’ inplaats van ‘geest’, maar waar het omgaat is dat we prikkels verlangen. Ookdit staat in verband met intimiteit,namelijk de intimiteit die jij met jezelfdeelt!Als mens neigen we naar beweging, vanbinnen en van buiten, we willen geprikkelden aangeraakt worden omdat ditonze natuur is. We willen ondernemenen bewogen raken van iets. Voor Jan kandit het bevlogen bezig zijn met zijnhobby als schilder inhouden, voor Piet isgeestelijke aanraking misschien meerhet partijtje voetbal met zijn vrienden.Loes kan haar geestelijke aanrakingweer vinden in het lezen van de Bijbelen Lot gaat liever een stukje wandelenmet de hond. Wie van de vier ook ietsdoet wat jouw aanspreekt, ze doen hetieder voor zichzelf omdat ze zelf aangeraaktworden door het plezier en de voldoeningdie ze eraan overhouden.Vraag jezelf eens af, denk er eens overna: waar word ik door geprikkeld, watraakt mij letterlijk als ik erover nadenk?Kan ik iets verzinnen waardoor ik denkdat ik erdoor aangeraakt word? Probeerhet!Tot slotBen jij iemand die moeite heeft met aanraken,of het accepteren en vinden vanaanraken, zowel geestelijk als lichamelijk,hier wat tips!Raak jezelf eens aan en doe dit bewust.Leg een hand op je arm of op je gezichten ga eens na wat je voelt en wat je erbijdenkt. Het is niet stom om dit te doen.Het is natuurlijk, omdat wanneer je nietgewend ben jezelf aan te raken, je waarschijnlijkook meer moeite zult hebbenmet het aanraken van andere mensen.Heb je het idee dat je geestelijk doorniets meer geprikkeld word, denk aandat wat je eigenlijk het liefste zou doen.Neem een steekwoord. Ga naar de biebof typ het in bij google. Ongetwijfeldkom je informatie tegen die toch iets bijje teweeg brengt!!Natasja Schreuder[8]


Een dag uit het leven van een hulpverlenerDe rollen omgedraaid:Lees vóór het lezen van ditartikel eerst de bijsluiter vanuw eigen medicijn.Dit artikel kan bij- en nawerkingenhebben. De lezer zijgewaarschuwd…Sinds ik cliënt ben voel ik mij veeldepressiever dan ik had verwacht. Zullenwe de rollen niet eens omdraaien? Ga ikeen weekje op jouw stoel en dan slik jijeen weekje mijn medicijnen. Wat ik voormedicijnen heb? Je bent toch niet bang,hè? Ik heb ze jarenlang op advies vanmijn artsen en psychologen moeten slikken.Niet dat ze met elkaar overlegden ofde middelen elkaar wel verdroegen. Ikhad een kleín beetje het gevoel dat ikeen lopend experiment was. Volgens mijben ik van al die pillen bij elkaar helemaalimpotent geworden. ‘Lekker rustig´,zei mijn psycholoog destijds. Ook dansende lettertjes een beetje heen en weer alsik lees en bovendien ben ik 20 kilo aangekomenin een half jaar tijd. Voor derest valt het eigenlijk wel mee. Mijn handentrillen alleen een beetje, dus porseleinservies is aan mij niet meer besteed.Ik had er vroeger een kast vol van, evenalsvan die mooie kristallen glaasjes.Allemaal aan gruzelementen. Kon nietsmeer vasthouden. En ik wilde wel vandie medicijnen af na een tijdje, maar ‘depil’ zei dat ik nog niet zónder hem kon.Hoe kwam die dáár nou weer bij? Ikvoelde me al een tijd véél beter en naarmijn gevoel mankeerde ik niks. Ik konbést met minder toe! Of een alternatievebehandeling. Maar ja, dáár geloofde hijniet in. Het was niet voldoende wetenschappelijkonderbouwd of zo. Hij had ernog niks over gelezen. En hij zei dat hetniet zijn vakgebied was.Zat ik ergens in een wachtkamer, las ikdat de heren doktoren provisie krijgenover de medicijnen die ze uitschrijven!Hele reizen worden er aangeboden naartropische oorden waar ze dan met dehele reutemeteut naar toe kunnen gaan.En dat wel vier of vijf keer per jaar.Daaraan merk je wel dat de dienstdoendearts geen tijd voor me heeft. Hij is ervaak niet. Dan hangt er een briefje. Zijnvervanger vind ik echter veel aardiger,die komt bij mij veel oprechter over.Alleen moet ik daar veel langer wachtenvoordat ik aan de beurt ben en opgesprek kan komen. Want die heeftnatuurlijk dan een dubbele portie patiënten.Maar dat van die provisie en dat van diereizen, dat zal toch niet waar wezen?Mijn arts zegt altijd dat hij het beste metme voor heeft! Met zijn portemonnee zaldie bedoelen! Dat viel me aardig vanhem tegen. Ik had hem gevraagd of datzo was, van die provisie, maar hij zei vanniet. En ja, wie ben ik dan om hem verderdaarover aan te vallen. Hij heeft tenslottegestudeerd en ik heb mijn opleidingdoor dat medicijngebruik jammergenoeg niet af kunnen maken. Mijn tijdkomt nog wel hoop ik. Ja, hoop blijf ikaltíjd houden. Anders zou ik de moedtoch maar gauw verliezen.Ik zou trouwens toch niet mee kunnengaan, al had ik dat gewíld! Met de artsbedoel ik. Op reis bedoel ik. Maar ik kanniet tegen de zon, want de vlekken inmijn gezicht worden dan veel groter, zegaan pijn doen, schilferen en jeuken. Enweet je wat mijnmoeder vroegeraltijd zei? ‘Jeuk’, zeize, ‘jeuk, is ergerdan pijn’. Nou, en ikkan het weten. Ikben al aan mijn derde huidtransplantatietoe. Sinds die keer dat ik nog nietwist dat mijn handen zouden gaan trillenvan de haldol, heb ik een bakje hetesoep over mijn dijen laten vallen.Moest ik hals- over- kop naar het brandwondencentrum.Derdegraads verbranding.Moest ik dáár weer even liggen.Kleine transplantatie, hebben ze huid uitme buik gesneden. Dat deed wel pijn enik vond het ook jammer want ik was weltrots op mijn buik. Die was zo mooi glad.Dus ik weer gesprekken aangevraagdmet de psycholoog van dáár, maar dieheb ik dus maar niets verteld over mijnverleden, want daar kon die arme mannatuurlijk ook niets aan doen! En ja, danmoet je ook weer medicatie om het telaten helen en om het erop te smeren. Enhet jeukte toen het ging genezen. Duswist ik niet waar ik het zoeken moestvan de jeuk. Ik denk ook dat die ergerwas vanwege de medicijnencombinatie,maar daar hadden ze gelukkig van diementholpoeder voor die ik niet hoefde inte nemen. En blazen hielp ook wel eenbeetje, maar ja, dat kan je ook niet heelde tijd blijven doen, want daar wordt jeweer duizelig van. Maar mijn moederhad dus wel gelíjk. Had ik maar ietsbeter geluisterd naar haar, ze wist bestveel goede dingen. Maar ja, met ‘hád ikmaar’ is óók zo lastig leven, dus ik probeerer nu maar het beste van te maken!Ja, dom van de leiding van die inrichting,dat ze de soep zó uit de pan, zó voorme op de tafel zette. Ze liep weg en zei:‘Ik kom zó terug’ en ik dacht, dat kan ikwel die soep pakken. Ik houd er wel vanals de soep lekker warm is. Deze was dusduidelijk te heet. En de werking van deHaldol, daar was ik nog niet achter. Debijsluiter had ik niet kunnen lezen. Doordie dansende letters, toch? Nou ja, kangebeuren, nietwaar? Vergissen is menselijk.Omdat ik ineens van die vlekken in mijn[9]


gezicht kreeg en een beetje nerveuswerd van de anti- depressiva, zag geenenkele vrouw mij meer staan en werd ikdoor Jan en Alleman gemeden. Toendacht ik: dan maar naar de escortservice,want daar hebben ze van die aardigedames, die veel begrip tonen. Maar toendie mij zagen, vroegen ze ineens eendubbel tarief. Nou, en dat kan ik vanmijn uitkering niet betalen. Toen kreegik dáár weer een terugslag van. Ik weernaar de zieleknijper. Mijn psycholoog zei,toen- hij eindelijk weer eens een keertijd voor me had, dat ik me daar nietsvan hoefde aan te trekken. Op elk potje,was zijn stelling, past een deksel. Maarja, ik was zo futloos door de xeroxat, dat,als ik alleen al dacht aan de daad, dat iker al moe van werd. ‘Kon die naam trouwensgoed onthouden, xeroxat, ik zeiwel eens, geef me de zeer en zat eensaan.Inmiddels heb ik een vriendin die dezelfdemedicijnen slikt, dus kunnen wesamen rustig in bed liggen, want ergebeurt toch niks. Dat scheelt weer anticonceptiemiddelen.Zij frigide en ikimpotent, zo hebben we toch veel energiebespaard!Maar om even om op die rolverwisselingterug te komen. Een andere optie is omjou lekker plat te spuiten. Daar rust jegoed van uit! En daarbij een weekje isoleerceldoet pas wónderen. Dan kun jegoed mediteren over wat je hebt aangerichtbij de mensen die aan jou warentoevertrouwd. Toen ze mij daar plaatsten,toén wist ik pas wat rusten was.Niemand die aan me kop zat te zeuren.Ik kon doen wat ik wilde. Gillen, huilen,schreeuwen, ik heb iedereen vervloekten heb mezelf drie keer per dag bevredigd.Ik moet er jammer genoeg wel bijvermelden dat de keuken experimenteelwas. Niet te eten! Heel goed, want je valter heel erg van af.Alles wat je al die jaren aan frustratieshebt opgebouwd tegenover je cliënten,kun je nu uitleven. Vroeger, toen ik nogdom was in die dingen, was ik óók hulpverlener.Maar op een keer zag ik hetlicht. Ik kreeg medelijden en gewetenswroeging,omdat ik niet de juiste aandachtaan mijn cliënten had besteed. Ikzag hun machteloosheid en kon er nietsaan doen. Sindsdien ben ik er zelf één.En het bevalt me prima, moet ik zeggen.Ik ervaar de hulpverlenende instantiesnu heel anders en heb het gevoel dat ikboetedoening doe.Ik word steeds kalmer.Irmlinda de Vries en Tamara VickBroken heart off my parentsDe deur viel met een knal in het slot. Ik stondmidden in mijn kamer. Mijn borstkast ging open neer, in een versneld tempo. Geef een definitievan paniek - een gevoel dat je doet verstenen.Geef een definitie van wanhoop - waar doeje het allemaal nog voor?En een definitie van vechten? Ik had verloren.Ik liet me op mijn knieën vallen en begon tesnikken. Dat werd huilen, totdat ik mezelf hoordebrullen. Probeerde de stereo mij te laten overstemmen -poging mislukt. Ik sloeg met mijn handen op mijn mooie kast,stiekem hopend dat ik hem helemaal in elkaar kon en mochttrappen. De worship aanbidder knalde door de stereo, mijnkamer, het gebouw “like a band without a prayer. Like a woundwithout the pain. i'm nothing, i'm nothing, without you.”'O God. O God', riep ik snikkend, ijsberend door mijn kamerheen. God, mijn hart breekt. Vader, ik kan niet meer. Heer, ikheb U nodig. Wilt U mij vergeven Heer? O Vader, waar ben iktoch mee bezig. Heer ik heb een gebroken hart, IK KAN NIETMEER! Ik hoorde mezelf de Heer vertellen wat ik voelde, wat ikdacht, dat het verdriet me leek te verstikken. Jij geeft me wanhoop,als hoop te koop. Ik vraag de Heer mij meer mensen ophet pad te sturen die mij kunnen steunen. Vervolgensvraag ik Hem, met tranen in de ogen, ook het vertrouwen,om weer mensen binnen te laten in mijn leven.Ik vertrouw namelijk niemand meer, Heer, help U metoch alstublieft.Ik zit op de grond, tussen de as die ik van mijn jointtik. Heer, ik bid dat U mijn ouders wilt openbaren, hoehard ik ze nodig heb. Heer, ik heb mijn ouders gewoonnodig, boehoeboehoe.En opeens, midden in dat vlijmscherpe, intense verdriet, hoordeik mezelf zeggen, wat ik duizend keer op een andere manierheb gezegd, waarna ik ongehoord bleef.IK HEB MIJN OUDERS NODIG!Er gebeurde iets onder mijn ribbenkast, een bepaald gevoel leekmij te verlaten. Ik haalde adem. Stond versteld van mijn Heer.Besefte dat ik nu aan mezelf moest gaan werken, maar ook dathet tijd werd, om te gaan vechten voor de liefde die ik nodigheb van mijn ouders.Stephanie Joy Eerhart[10]


WÉG VAN DE ANGST!In de eerste plaats dacht ik: ”Voordat ik dit artikel ga schrijvenmoet ik genezen zijn van de angst die mij dagelijks kwelde.” Ikben op de goede weg. De dingen die mij dwars zaten heb ikstukje bij beetje weten te verwerken, en ik ben nu bijna genezen.De dingen die ik heb gedaan om te komen tot degene die ik nuwil zijn is niet altijd even makkelijk geweest. Ik heb moetendoorzetten en mijzelf keer op keer opnieuw moeten overwinnenom het vol te houden. Als je iets op je pad vindt dat je herkenten bij je hoort en het gaat je gemakkelijk af moet je proberenhet te integreren in je leven.De grootste vondst die ik in dit proces heb gedaan is: “Op jezelfte vertrouwen en naar jezelf luisteren, in plaats van naar allerleigoeroes.”Ik ben nu al heel ver in mijn genezingsproces. Niet dankzij eenwonder maar door geleidelijk aan anders over mijzelf en mijnfamilieproblematiek te gaan denken.Ook heb ik daardoor een andere kijk ontwikkeld ten opzichtevan de mensen om mij heen.Dit proces van zelfherstellend vermogen van het lichaam engeest is voor mij op zich wonderlijk genoeg gebleken! Ik benervan overtuigd dat deze prachtige weg voor iedereen is weggelegdop zijn of haar bijzondere wijze.Ik heb de angst waarmee ik te maken had behandeld als eenziekte. Zorgvuldig, met liefde en geduld voor mijn vorderingen.En inderdaad, ziekte is een uitdaging en een kans om jezelf teverrijken!Dingen die mij geholpen hebben zijn:• Goede voeding en allerlei soorten kruidenthee• Interessante dagelijkse structuur• Goede verzorging en mooie kleding• Huis opruimen• Goede vrienden die mijn hart raken• Ademhalingstherapie• Cognitieve therapie(gedachten uitpluizen tot de kern)• Rustgevende medicatie• Stoppen met roken• Acupressuur• Meditatieve muziek• Natuurmagie.• Positief denken en humor!• Dagelijkse rustpauzes, met tussen( ): “mag dat wel?’• Het praten met verschillende mensen over mijn problematiek.• Inspirerende informatie- overdracht uit boeken, films, krantenen tijdschriften.• Afleiding zoeken, het verleden laten rusten en er structureelplaats aan geven.• Toekomstplannen maken en er ook écht in gelóven.• Krachtige identiteit en zelfwaardering uit mijn kunst halen.• Het luisteren naar goede raad en kritiek; om uit mijzelf tekomen en me te interesseren voor anderen, i.p.v. die verslavende,verlammende angst te blijven herleven.Desiree Blauw, m.m.v Tamara Vick[11]


Praatje van TaatjeBeste lezers, ik zal me eersteens even voorstellen: Ik benTamara Vick, 48 jaar, heb driedochters, ben violiste enclown.Verder heb ik een lieve aanstaande,die mij ondersteuntin alles wat ik doe en ik hem.Hij is veelzijdig begaafd, ennet als ik. We stimulerenelkaar in onze productiviteitop een, mag ik wel zeggen,bijzondere manier.WAAR HET OVER GAAT…Ik ben van mening dat we met zijn allennogal zwaar belast worden door hetsysteem waarin we leven. We moetenonszelf altijd maar bewijzen ten opzichtevan werkgevers, instanties, vrienden enfamilie.Verder denk ik dat we met een beetjemeer humor, op de juiste manier gedoseerden toegepast, een aardig eind verderkunnen komen. Ik heb al aardig watgoede resultaten geboekt bij mensen inmijn omgeving, door deze manier vandenken en doen toe te passen. Ik wileens onderzoeken of, jullie als lezers vanDenkraam, deze manier van denken ookkunnen appreciëren.VAN BINNEN BEKEKEN…We leven in deze tijd vaak een leven vankijken en bekeken worden, eten of gegetenworden, leven en geleefd worden. Wehebben zóveel techniek in deze tijd, wekunnen zóveel, zijn goed op weg omalles te bereiken wat we maar bereikenwillen. Toch, achter al dat vertoon en datgewerk, geregel en vooral veel papierwerk,schuilen levende mensen die indeze drukke tijd vooral behoefte hebbenaan rust en evenwicht. Dit praatje dientom mensen die zich hierin herkennen,een hart onder de riem te steken. Dit deste meer, omdat de hectiek van dezewereld ons dreigt af te doen dwalen vande innerlijke mens die we in wezen zijn.Waar ik het met jullie over ga hebben, isheel divers. Het zal gaan over heel uiteenlopendeonderwerpen. Interessantzal het zeker zijn, omdat ik van natureeen onderzoeker ben en altijd stuit oppraktische zaken, die het leven lichter enluchtiger maken. Ook ben ik altijd enimmer op zoek om antwoorden te vindenop de vele dingen waar we tegenaanlopen.HERSTELWERKZAAMHEDEN…Onderwerpen die aan de orde zullenkomen zijn: ademhaling, de invloed vanvoeding en dranken op het gestel, eenvoudigemeditatie, muziek, de invloedvan gezichtsuitdrukkingen op hethumeur en humor in het dagelijkseleven. Het is de bedoeling van dit artikeldat u het toepast met het spreekwoordin gedachten: ‘ Al wie de schoen past,trekt hem aan”. De resultaten van de toegepasteraad, zullen u al snel duidelijkworden.Ook kunnen er onderwerpen op verzoekworden behandeld. Reacties zijn vanharte welkom!Met vriendelijke groet,Tamara VickSCHAAPJE TRAANDe meeste schapen zijn wit.Sommige zijn bruin.Maar weinig schapen zijn echt pikzwart. Toch zijn er meerzwarte schapen dan we denken. Ik denk alleen dat ze zich nietwillen laten zien vanwege onze uitspraak dat een zwartschaap, een slecht schaap is...Ik persoonlijk heb zo'n pikzwart schaap in mijn gezelschap. Ikkan niet om hem heen!Hij zit in mijn hoofd en staat achter een dam.Zijn pikzwarte kop heeft er twee diepbruin verdrietige ogeninzitten. Mijn ogen zijn blauw.Mijn schaap steekt af.Mijn schaap is niet graag het zwarte schaap. Daarom staat hijachter een dam. Om te proberen te kijken naar het gras aande andere kant. Daar is het altijd.. uhmm.. witter.Schaap heeft een naam.Hij heet Traan. En Traan, het zwarte schaap, heeft verdriet.[12]


Psychiatrie enmagie17 jaar geleden werd depoort van het ziekenhuisvoor mij geopend. Ik ging inbehandeling omdat mijnbrein op drift was. Het klopteallemaal niet meer. Waarwas het eind? Laat ik beginnenmet het begin.Je komt uit een degelijk boerengezin. Jeouders werken hard en zijn bescheidenin luxe. Je werkt mee op de boerderij enje kunt studeren wat je wilt. Wat nietgoed gaat is dat een aantal mensen inhet gezin soms psychische problemenhebben. Op je 31e kom je er achter dat jezelf ook problemen hebt. Je hebt angstvoor de toekomst. Je laat jezelf opnemenvoordat het volledig uit de hand loopt.Als je met pillen en therapieën weer buitende kliniek staat, moet je verder. Is ernog meer dan de gevestigde behandelmethoden?Zijn er alternatieven voor pillenen bijwerkingen? Kan de geest nietop een andere manier worden aangestuurd?De scepsis over aanvullende enalternatieve behandelmethoden is altijdgroot geweest. Alles wat niet wetenschappelijkverklaard kan worden is niette wegen. Uit mijn eigen ervaring weetik vanaf mijn kindertijd dat pillen rustkunnen brengen. Gesprekstherapieënzijn soms beschamend. Zoeken naarwantoestanden die er helemaal niet zijn.Net uit het ziekenhuis dienen mensenzich aan om je te helpen. Mijn buurmanwil me graag behulpzaam zijn en steltme voor om naar een gebedsgenezer tegaan. Daar heb ik helemaal geen zin in.Gebedsgenezing is vaak magie. God voorje karretje spannen. Nadat mijn buurmanme diverse keren heeft gevraagdom mee te gaan naar een genezer stemik toe. Ik vond het wel slap van mezelf.Het was meer om mijn buurman te plezieren.Tijdens de sessie werd in velebewoordingen duidelijk gemaakt dat devoorganger vroeger een zondig menswas. Hij zong een lied uit volle borstwaarin hij dertig maal in het engels herhaaldedat hij de heer (God) was. Tevenswerd gezegd dat het hebben van eenpsychische stoornis het gevolg was vaneen zondig leven.Ik stond op en wilde het zaaltje uitlopen.Maar ik werd tegengehouden omdatmijn buurman me toch niet voor nietshad gebracht. De buurvrouw werd hysterischomdat ik wegging, dus om de lievevrede met mijn buren te bewaren bleefik dan maar. Waanzin ten top. De voorgangerging vervolgens bij iedereen methandoplegging de duivels uitdrijven diede afgelopen weken waren toegelaten.Toen ik aan de beurt was verzocht ik ofde koffieschenker bij mij de hand opmocht leggen.Gelukkig, de voorganger drong niet aanen mijn buurvrouw werd ook niet hysterisch.Toen mijn buurman na tweeweken vroeg of ik weer meeging heb ikbeleefd bedankt met als reden dat ik hetniet op kon brengen. Mijn buren gaaninmiddels ook niet meer naar deze voorgangeromdat hij tijdens een woedeaanvalmet bijbels ging gooien.Thans luister ik op zondagmorgen naarrustige preken. Geen duiveluitdrijvingenmeer. Geen verband meer tussen zondeen psychische stoornis. ’s Middags ga ikmet een alleenstaande bejaarde wandelenen een halfuur voorlezen uit dekrant.. Ik kan nog iets voor een anderbetekenen. Ik word blij bij de gedachte.Bert AbenMisschien denkt hij stiekem ook wel dat alle zwarte schapensléchte schapen zijn...Niet omdat hij zwart is, maar omdat hij zich zwart voelt.Als zijn stemming een tint lichter is, kleuren gelijk zijn ogenmee. Soms lijkt het erop dat ze dan een beetje blauwig zijn,net als de mijne..Maar ondanks zijn lichtere ogen voelt Traan zich in de schaduwstaan achter de dam. De kleur van zijn ogen verandertniet het uitzicht achter de dam, zo blijkt.En er is niet eens een kabbelend watertje in de buurt, de damstaat gewoon in de wei.Traan had graag gehad dat de dam bij de waterput in debuurt stond. Dan had hij in het water kunnen kijken om er hetechte verdriet bij te denken. Hij zou de tranen over zijn schapenkakenlaten glijden, alsof hij ze maakt uit het water uit deput.En blijft staan in de schaduw van de dam.Hij durft niet te huilen, omdat hij stiekem denkt dat zijn wolletjesop zijn gezicht zullen krimpen. Dat zal vast zeer doen en nog meerverdriet wil Traan er niet bij.Soms vraagt hij zich af of er aan de andere kant van de dam debruine schapen uit zijn dromen zitten.Als er in zijn schaapbestaan niets wit kan zijn, dan zullen er aan deandere kant van de dam op zijn minst bruine schapen moeten zitten!En dat neemt schaap zich voor. Al ziet hij zwart, hij blijft wit denkenen wacht op de overgang naar bruin. Er komt een dag dat hij ookaan de andere kant van de dam zal staan!Met blauwe of met bruine ogen! In het wit of het zwart..in ieder geval tussen de rest van de schapen.Maar er is geen waterput in de buurt.Traan kan dus ook niet huilen.Natasja Schreuder[13]


De ApenheulAap kan het niet helpen: af en toe moet hijopeens heel erg vreselijk erg huilen! Eenbeetje verbaasd kijkt hij dan zijn eigentraantjes na.Hij lijkt wel een dakgoot die lek is! Zijn tranen rollen op heleonverwachte momenten over zijn wangen en vallen met eenpling op de grond. Ja, soms zelfs in zijn bordje havermout! Nou,daar houdt Aap natuurlijk niet van, van tranen in zijn havermout!En gisteren viel er zelfs zowaar een in zijn kopje eikeltjesthee…Hetmoest nu toch niet veel gekker worden!Aap verzinkt in gepieker en gepeins. En daar wordt niemandblij van. En zo’n vrolijke Aap al helemaalniet! Zijn vriendje Merel begint zich zorgente maken om de regenbuitjes die eralsmaar uit Aap’s ogen omlaag kletteren.“Ga eens met dokter Egel praten,” raadthij zijn vriendje dringend aan. “DokterEgel weet alles, vooral als hij een goededag heeft!” Aap weet natuurlijk meteenprecies wat zijn vriendje Merel daarmeebedoelt: een goede dag is een dag dat dokterEgel niet al te prikkelbaar is! Wantdan maakt hij voortdurend puntige enstekelige opmerkingen. En tja: en daarschiet natuurlijk niemand een steek meeop!Aap komt verlegen de spreekkamer vandokter Egel binnen. Gehoorzaam gaat hij op de sofa liggen. Totzover gaat alles goed, want thuis ligt hij ook graag op de bank!De dokter kijkt hem streng aan en zegt kregelig: “Wat is datallemaal, met dat gejank van jou? Heb je geen lol meer in zingen,dansen, springen, bananen eten, havermout slurpen, doorde bomen zwieren??? Nou, kom op met je verhaal: in je gejankheb ik geen zin, ik heb nog meer te doen!” Tja, dat weet Aapnatuurlijk ook wel! Want iedereen weet: binnenkort begint dewinterslaap van dokter Egel en voor die tijd hamstert hij zoveelmogelijk patiënten. Dat lukt meestal heel aardig, want juist inde herfst wordt er erg veel gehuild! En dokter Egel heeft daarvoor gestudeerd…“Ik ben verdrietig” zegt Aap en of hij wil of niet: hij moet daarmeteen vreselijk om lachen!Hij hoort het zichzelf zeggen en het klinkt opeens allemaal ergraar en heel erg overdreven!Maar ja: hij ligt hier nu toch dus hij kan net zo goed een beetjeverder mekkeren….“Ik weet niet precies waarom en daarom kom ik bij u. Ik gazomaar huilen en daar wordt iedereen zenuwachtig van. Dus ikwil er liever mee ophouden alstublieft.” Dokter Egel houdt opmet zijn werkje: hij heeft verstrooid aan zijn stekeltjes zittenvijlen. “Ik zie het al,” zegt hij een beetje afwezig, “U zegt dat uhuilt maar tegelijk zit u dommig te giechelkonten!Dat lijkt mij een duidelijkgeval van aanstelleritis,zulke flauwekulgaat vanzelf weer over,hoor! Denk aan ietsleuks, vertel eens eenmop, want morgen is erweer een dag, heer Aap!Pluk de dag, of plukeens een worm voor uwvriend Merel. Er is nietsniemendal aan dehand, alle zorgjes gaanvoorbij en alles wordtvanzelf weer beter! Dat beloof ik u, want ikheb ervoor doorgeleerd! Dat maakt dan bijmekaar 1 euro en zevenendertig cent. Contantgraag!”Zoveel kletspraat bij mekaar heeft Aap nognooit gehoord! Hij schiet slap in de lach en dielach wil maar niet ophouden…de tranen biggelenover zijn wangen! Maar gelukkig: hetzijn opeens hele andere tranen dan zijn verdrietigetranen! Die kriegelige dokter heeftgroot gelijk: morgen is er weer een dag ennatuurlijk wordt alles altijd steeds beter. Tja: eigenlijk wist Aapdat allang: hij was het alleen even vergeten….Opgelucht huppelt hij dus naar zijn huisje en plukt onderwegtwee wormen uit de grond.Een voor vriend Merel en een voor Gerrit Goudvis. “Wij zijnhier niet blij mee” stribbelen de beide wormen een beetjetegen, “maar nu wij weten voor wie wij bestemd zijn: alla, zanderover!” En zo wordt iedereen blij, eet zijn buikje rond en Aapzit daar heel tevreden en met droge ogen naar te kijken…Geschreven door Nico Denhoorn van uitgeverij Priem[14]


De wachtkamerDe grote, iets te dikke man loopt al urendoelloos rond. Of zijn het al dagen? Hetis waterkoud. Hij heeft zijn kraag hoogopgestoken en zijn handen diep in zijnzakken gestopt. De stad komt hem onbekendvoor. Hij heeft er heel zijn levengewoond, maar alles is vreemd. Hij heefthet koud. Hij glijdt regelmatig uit overde lichtbevroren herfstbladeren, omdatzijn schoenen glad van slijtage zijn.Heeft hij niet ooit een gezin, een mooihuis en een respectabele baan gehad?Vage flarden van herinneringen komensoms boven drijven. Hij kan ze echterniet grijpen. Het begint te schemeren. Deschemering glijdt langzaam de nacht in.De man blijft lopen. Hij heeft het gevoeldat hij moét blijven lopen. Als hij stilblijft staan, zou er iets ernstigs gebeuren.De man is moe. Hij zal toch eens moetenstoppen om wat te rusten. Hij ziet eenbankje voor een statig gebouw met veleverdiepingen. Hij zet zich neer. Tot zijnverwondering gebeurt er niets ernstigs.Hij staart de nacht in. Er fonkelt eenenkele ster. Dan kijkt hij naar de donkerestraattegels. De straattegels komen langzaamop hem af. Hij dommelt in. De manlaat zijn hoofd dieper zakken. Een pijnlijkebons doet hem wakker schrikken.Hij is met zijn voorhoofd op de straattegelsgevallen. Zoet bloed loopt naar zijnmondhoeken. Hij veegt het bloed wegmet de mouw van zijn jas. Verdwaasdstaat hij op. Wankelend oriënteert hijzich. Hij vraagt zich af waar hij is. Halfomgedraaid met tollend hoofd, kijkt hijnaar het statige gebouw. Er lijkt een lichtte dansen vanaf de begane grond. Het iseen wit neonlicht. Een woord, gespeld inlicht. ‘Wachtkamer’, staat er. De man riltvan de kou. Zijn maag is aan het praten.Hij loopt richting neonlicht. De manstaat onder de letters. Tot zijn verbazinggaan er twee schuifdeuren open. Naenige tijd van vertwijfeling besluit hijnaar binnen te stappen. Een felle TL verlichtingmaakt hem duizelig. Eenmaalbinnen ziet hij links van hem een onbemandloket, rechts een vijftal stoelen enrecht voor hem een deur met matglas.Hij kijkt wat vertwijfeld rond. Hij wilwat roepen, íemand roepen. Er komtgeen geluid uit zijn keel. Zijn stembandenzijn geblokkeerd. Het lijkt alsof eenparasiet op zijn stembanden is gaan zitten.Wanneer had hij voor het laatstgesproken? De man krijgt het benauwd.Hij wil weg, terug de nacht in! Hij staatvoor de schuifdeuren. Ze gaan niet open.Een oog boven de deur kijkt hem boosaan. Een zijwaartse, achterwaartse eneen voorwaartse stap heeft geen zin. Deschuifdeuren blijven dicht. Een beklemmendgevoel grijpt hem naar de keel. Erzou iets afschuwelijks kunnen gebeuren.Na enige tijd besluit de man op één vande stoelen plaats te nemen. Hij sluit zijnogen. Licht komt binnen door zijn oogleden.Klapperende wind en daglicht doen deman ontwaken. Hij ligt in een keurigopgemaakt bed. Een schone blauw - witgestreepte pyjama valt prettig over zijnlichaam. Sneeuwwitte lakens en eenlichtgroen dekbed bedekken de man.Ontbijt! Een tafel wordt binnengebrachtdoor twee in het wit geklede dames. Detafel is rijkelijk bedekt met brood, melk,vleeswaren en zoetigheid. Hij zit aan[15]


tafel, om hem heen hebben vier mensenplaatsgenomen. Twee vrouwen en tweemannen van middelbare leeftijd. Erwordt lustig op los gebabbeld. De mangeniet van het eten. Na de maaltijdwordt er gerookt en koffie gedronken. Erwordt ook gepraat. De man weet nietwaar het over gaat. Sterker nog, hij hoortalleen geluid, soms zoemend, soms heelluid, gelach en geschreeuw. Een in hetwit geklede man kijkt toe. Hij vindt hetechter niet onprettig. Na enige tijd verdwijnende mensen achter de matglazendeur. Een man in het wit, brengt tweekleine bekertjes. Een bekertje met wateren een bekertje met groene, witte, oranjeen bruine pilletjes. De man neemt hetonbezorgd tot zich. Na een half uurtjevoelt hij zich zeer aangenaam. Hij duikeltzijn bed weer in en doezelt weg.De man kijkt rechtop zittend, ietwat suffig,naar het voeteneinde van zijn bed.Tien pakjes halfzware shag met tienpakjes rode rizzla, liggen daar keurignaast elkaar. Het verbaast de man niet.De tafel wordt weer binnengedragen.Ook nú rijkelijk bedekt met een broodmaaltijd.Er zijn zelfs gekookte eitjes inovervloed. ‘Een moment stilte en goedebekomst,’ wordt er gezegd. Een jongmeisje, in het wit en kortgerokt, geeft deman twee bekertjes. Kleurige pilletjes enwater. Het meisje praat tegen hem. Hijknikt, niet begrijpend. Er wordt gerookten gepraat door de vier mensen diewederom aan de maaltijd hebben deelgenomen.De man rookt genoeglijk mee.Na een poosje vertrekt het gezelschapweer achter de matglazen deur. De tafelwordt meegenomen. De man blijft alleenachter. Hij rookt urenlang. Er staat eengrote thermoskan koffie, waar hij gretiggebruik van maakt. Ondertussen zijn erverschillende mensen met hem komenpraten. Hij heeft af en toe geknikt alsofhij het begreep. Hij vindt het best. Zonderze te begrijpen of te verstaan hoorthij het gemompel aan. Er moeten formuliereningevuld worden. De man weetniet hoe je moet schrijven. Óóit heeft hijhet wel geweten, maar het is in vergetelheidgeraakt. De mensen zijn aardig envullen de stapel formulieren voor hemin. Hij berust erin en laat het gebeuren.Rustig verder rokend, blijft de man zitten.Het was toen, dat de man begon telopen. Eerst met grote statige passen,hoofd rechtop, schouders naar achteren,zelfverzekerd, met een doel voor ogen.Later sloffend, hoofd hangend tussen deietwat gebogen schouders, niet meerwetend waar het allemaal toe diende.Hetzelfde ritueel. De matglazen deurgaat open. Vier mensen en een vrouw,kortgerokt en in het wit. Een warmemaaltijd, deze keer. Tomatensoep, sperzieboontjes,aardappelen, stukje kip enjus. En of dit alles nog niet genoeg was,vla toe. Het smaakt hem zeer goed. Dathet u wél moge bekomen. Daarna rokenen roken. De mensen verdwijnen weerachter de deuren. Een lange man brengtweer kleurige pilletjes. Het bed staatonberispelijk en opgemaakt klaar. Het isfris. De lakens en het dekbed voelen aangenaamkoud aan. Het bed wordt snelwarm. Zijn lichaamswarmte gevangendoor de schone lakens en het dekbed. Dedagen verlopen alle dag hetzelfde. Eenlangzaam en tegelijkertijd snel lopendeklok. Tijd bestaat hier niet. De man iskalm en vindt het vacuüm van tijd ergfijn. Dagen met vreemde namen gaanvoorbij. Sinterklaas, Kerstmis, Pasen enPinksteren. De man had in een hoekjevan de wachtkamer een toilet en doucheontdekt. Bij het ontwaken vindt hij telkensschone kleding, handdoeken, zeepen tandpasta aan het voeteneinde vanzijn bed. Hij verbaast zich hier totaal nietover. Hij neemt het als vanzelfsprekendaan. Nooit onderneemt hij een pogingom door de schuifdeuren of de matglazendeur te gaan. Het boeit hem niet. Hetkomt zelfs niet bij hem óp.Achter de schuifdeuren hoort hij welbuitengeluiden van verkeer, spelendekinderen, regen, hagel, mompelendemensen en de cadans van voetstappen.Achter de matglazen deur hoort hij eenmengelmoes van stemgeluid gelach,gehuil, geschreeuw en ernstige prietpraat.Het raakt de man niet. Hij valt inslaap op het ritme van het geluid.[16]


Het begint op een morgen, na het wakkerworden. Een eigenaardige bobbel dieeen bergje vormt, halverwege zijn dekbed.‘Eigenaardig’, denkt de man. De bobbelzakt langzaam weg. Vanaf die dagkomen, de eerst zo exotisch gekleurdepilletjes, weerzinwekkend op hem over.Hij besluit er geen gebruik meer van temaken. De witgeklede mannen en kortgeroktein het wit gestoken vrouwenhebben wel commentaar geleverd. ‘Umoet wel uw pilletjes slikken. Dat isgoed voor u. U heeft ze nodig’. Na enkeledagen geven ze de moed op en dringenniet meer tot slikken aan. Vreemdgenoeg ontvangt de man vanaf datmoment geen schone kleding, shag entoiletartikelen meer. Hij eet alleen aantafel. De tafel wordt driemaal daagsbinnengebracht. De kortgerokte damestrekken almaar meer zijn aandacht. Aandachtigbekijkt hij hun rondingen.Wekenlang wordt de man wakker metdie merkwaardige bobbel halverwegezijn bed. Hij is erachter gekomen dat debobbel aan zijn lichaam vast zit. Tussenzijn dijbenen steekt ferm een stijve penisop. Elke ochtend is er die keiharde erectie.Na een klein half uurtje verdwijnt hijweer. Hij ondervindt deze staat vanopwinding ook wanneer hij een van dekortgerokte dames ziet.Door de schuifdeuren schijnt de zon. Hijheeft vaak mensen zien binnenkomenrecht op de matglazen deuren aflopend.In hun broekzak een pieper dragend enbijna altijd een clipbord tussen hun armgeklemd. Soms komt er een koel briesjeof wat regendruppels mee met debinnenlopende mensen. Regelmatigschijnt bij het openen van de deuren, dezon pál op de matglazen deur. Op eendag, nadat hij van het toilet gebruikgemaakt heeft, voelt de man weerzin,boosheid en een knagend gevoel vanonrust. Vreemd, want hij heeft lang helemaalníets gevoeld. Hij wordt obsessiefnieuwsgierig, naar wat er achter de matglazendeur is. Hij wil de wind, de zon ende regen voelen, achter de schuifdeuren.Iets weerhoudt hem van actie. Het isangst. De man durft niet, maar naarmatede weken vervliegen, wordt hij moediger.Er komt branie en opstandigheid enzelfs een tikje rebellie over hem. Op eendag stapt hij vol overmoed naar de matglazendeur. Hij pakt de deurknop, duwthem naar beneden en voorwaarts. Geenbeweging, ook niet achterwaarts. Paniek!Ook de schuifdeuren gaan niet open.Geen enkele beweging van de man doetde sensoren van de schuifdeuren reageren.Boosheid, ja zelfs woede, overvallende man. ‘Klotezooi, teringzooi, touwtyfespleuriszooi’vreemd genoeg begrijptde man deze woorden, die in hem opkomen.Hij kan ze echter niet uitschreeuwen.Er komt geen geluíd over zijn lippen,maar in zijn ziel galmt het gevloekkeihard na. Hij begrijpt ze. Hij blijft ijsberen.Doet steeds weer pogingen om eenvan de deuren te openen. Hij schopttegen de deuren en bonst er met zijnhoofd en schouders tegenaan. Na eenlaatste, vergeefse poging om de glazenschuifdeuren te openen, glijdt hij tegende schuifdeuren omlaag, met zijn gezichttegen het glas. Buiten regent het. Druppelszitten vastgeplakt aan het glas.Sommige druppels ontsnappen vanboven naar beneden. Ze zoeken een wegtussen de stilstaande druppels, totdat zeop de grond in een plas verdwijnen. Deman kijkt naar boven, een oog kijkt hemboos aan. Totaal uitgeput gaat de manop bed liggen.Soms gaan de schuifdeuren open enstapt er iemand binnen, altijd recht opde matglazen deur af en erachter verdwijnend.Telkens probeert de man tussenéén van de deuren te glippen. Keerop keer is hij net te laat. Er gaan ookmensen naar buiten. Ze houden eenklein kaartje voor een metalen vierkanten de schuifdeuren gaan open. Dagen,weken gaan voorbij. De man heeft zicher moedeloos bij neergelegd.Voor het loket verschijnt een knap blondmeisje met een paardenstaart.”MeneerVermeulen, de dokter wil u zo spreken, uwordt zo opgehaald”. “De ‘dokter’, wat isin Jezus’ naam een dokter? Wie ismeneer Vermeulen?’ De man is nu zéérachterdochtig. Misschien neemt de dokterhem wel mee, naar achter de deur.Waar de man eerst op hoopte, vreest hijnu. De man wacht half zittend op zijnbed, in gespannen afwachting. De tijdlijkt een eeuwigheid te duren. Dan gaatde matglazen deur open. Er stapt eenstatige man met witte jas binnen. “Gaatu met mij mee, meneer Vermeulen”? Hijvraagt het met een hete aardappel inzijn keel. Verdwaasd staat de man op envolgt de statige man door de deur. Achterde deur is een heel lange gang. Linksen rechts allemaal deuren met namenerop. Aan het einde van de eindelozegang gaan ze links af. Enkele meters verderopent de deftige man een deur.“Neemt u plaats, meneer Vermeulen. Zo,ik heb vernomen, dat het goed met ugaat. Dat is zéér prettig, want we hebbeneen enorme wachtlijst voor de wachtkamer.U bent hier, in goede psychischebalans gekomen en u bent, mijn inziens,weer klaar voor de maatschappij. Ik hebde ontslagpapieren al in orde gemaakt.Als u hier even wilt tekenen?” De woordendringen niet tot de man door. Zekomen van heel ver. ‘Wellicht kunnenwij u nog een poli- klinisch traject aanbieden,al lijkt me dat in uw geval nietnoodzakelijk. Het gaat er natuurlijk omdat u psychisch in balans blijft. Ja, tekentu hier maar”. De dokter geeft de man eenzilverkleurige pen. Hij duwt de hand vande man naar een vakje onder een velpapier dat vol staat met tekens die deman niet begrijpt. De dokter drukt zachtjesop de hand van meneer Vermeulen,waardoor er een krabbel onder hetpapier verschijnt. “Zo is het in orde. Ik zalu even uitgeleide doen”, zegt hij. Zelopen de gang in en slaan rechtsaf. Wéérdoor die eindeloze gang. Wéér door dematglazen deur, récht op de schuifdeurenaf. De dokter pakt een kaartje enhoudt het voor het metalen vierkant. Dedeuren schuiven open . Het oog boven dedeur lijkt een knipoog te geven. “Zomeneer Vermeulen, het gaat u goed!’Met opgeheven hoofd, een bobbel in zijnbroek en een zelfverzekerde pas, loopt deman naar buiten. De zon schijnt. De manis genezen!Michael Meijers[17]


Theateratelier: een stem voor mensen uit de marge[profiel]slag gaan. We werken altijd samen meteen opvanginstelling, want zelf zijn wegeen hulpverleners.Even voorstellen: Formaat, Werkplaats voor ParticipatiefDrama. Moeilijke woorden maar een simpele boodschap.Participatie betekent dat ieders stem gehoord mag worden.Ook die van mensen die niet of nauwelijks gezien worden.Participatief Drama betekent dat we metallerlei dramatechnieken werken. Niet inde eerste plaats om te leren acteren,maar om jezelf, je situatie en de belemmeringendaarbinnen te leren kennen.En uiteindelijk ook om die belemmeringente overwinnen. Deze vorm vandrama komt voort uit het Theater van deOnderdrukten. De gedachte erachter is:laat je niet kisten, en laat je vooralhoren.De Werkplaats betekent dat we een plekzijn waar we onze idealen in de praktijkwillen brengen. Werken met mensen diestukje bij beetje ontdekken wat ze willen.Vervolgens proberen we ze te ondersteunenom dat ook te bereiken. Door zeeen stem te geven via theater. Sinds2001 werken we ook met dak- en thuislozen,verslaafden en mensen met eenpsychosociale problematiek. De eerstejaren was dat in Leiden, later ook opandere plaatsen, waaronder sinds tweejaar in Haarlem en sinds een paar maandenin Rotterdam. In Rotterdam werkenwe vanuit onze eigen locatie in Delfshaven.We noemen onze manier van werkenmet deze doelgroep “Theateratelier”: eenplek waar je werkt aan jezelf en je toekomst.Iedereen mag meedoen, er isgeen drempel, behalve dat je wel aanspreekbaarmoet zijn. Maar dat islogisch. Wekelijks wordt er een halve daggewerkt. We beginnen met een maaltijd,daarna werken we met drama en aanhet slot wordt nagepraat met een bakkoffie of thee. Dan komen de verhalennaar boven waar de begeleiders van demaatschappelijke opvang mee aan deHet blijkt dat de mensen die bij ons meedraaiener echt iets aan hebben. “Jemerkt dat je er mag zijn” is een vaakgehoord commentaar. De deelnemersworden zekerder, beginnen weer te ontdekkenwat ze allemaal kunnen en lopenmet hun hoofd rechtop. Soms merkenmensen ook wel dat er nog veel op teruimen is uit het verleden. Dat is eigenlijkwel confronterend. Zeker als situatiesuitgespeeld worden, zodat het net isalsof je naar jezelf zit te kijken. Maar derest van de groep gaat vervolgens proberenje te helpen. Door op toneel net tedoen of het hun ook overkomt. En sommigeoplossingen werken echt. Je ondervindtsteun aan elkaar, ook dat merkende deelnemers op.Deze manier van werken is in 2006bekroond met de RIBW Alliantie trofeevoor het beste reïntegratieproject voormensen met een grote afstand tot dearbeidsmarkt. Er is ook een boek oververschenen onder de naam De Mens inde Hoofdrol. Het Theateratelier in Haarlemheeft onlangs een DVD uitgebrachtover wat de mensen daar in een jaar tijdhebben bereikt. En dat is heel veel. HetTheateratelier in Rotterdam is een paar[18]


[gedicht]weken bezig en je ziet weer wat ontstaan.Formaat wil de komende jarenmeer van dit soort projecten uitvoeren.Omdat we zien dat de mensen er baat bijhebben.Begin volgend jaar willen we dezemanier van werken presenteren aan decliëntenbeweging in Rotterdam. Op donderdag10 januari is er ’s middags eenkennismaking met de deelnemers vanhet project in Haarlem (zie foto). Danwordt de DVD vertoond en er is gelegenheidom vragen te stellen. Ook zijn ermensen van het Rotterdamse project. ’sAvonds treden de mensen uit Haarlemop met een zelfgemaakte voorstelling.Daarin stellen ze aan het publiek devraag: wat moet er in Rotterdam veranderenom de positie van mensen in demarge te verbeteren. Belangstelling?Meld je aan via het kantoor van Formaat010-4524045 of mail naar info@formaat.org.Het aantal kaarten is beperkt,maar we reserveren een belangrijk deelvan de avondkaarten voor cliënten. Deactiviteiten vinden plaats in onze Werkplaatsop de Westzeedijk.Multidisciplinaire emotie installatieVolg de witte lijnenoogst nu.Gun jezelfelke dag een top dag,groei van een lege lichte ruimte.-terug in geloof-Ga van prut naar perfectie,leer dat tussen angst en hoophet wonder ligtvan kijken.Het wonder vanMultidisciplinaire emotie installatie.Het wonder vaneen open deur.Natasja SchreuderWe hopen zoveel mogelijk actieve cliëntente zien op 10 januari!Ronald MatthijssenFormaat, Werkplaats voor Participatief Drama


Interview door: Teus van Wijk en Natasja SchreuderDe doelgroepambassadeurs?!De doelgroepambassadeurs zijn ex-verslaafdenen voormalig daklozen die hunervaring en kennis gebruiken om vooroordelenten overstaan van de doelgroepte bestrijden.Ze vormen een brugfunctie tussen doelgroepen samenleving en zijn een wegwijzervoor de doelgroep. Dit doen zedoor het geven van voorlichting en presentatiesover dak –en thuislozen aaniedereen die kennis wil opdoen over dedoelgroep. Bijvoorbeeld aan buurtbewoners,verpleegkundigen, politie, zorgaanbieders,scholen, het leveren van bijdrageaan symposia en congressen.De doelgroepambassadeurs willenondersteuning geven bij het uitvoerenvan het Plan van Aanpak MaatschappelijkeOpvang. Dit plan is erop gericht omde dakloosheid terug te dringen en debeeldvorming voor daar waar nodig is tebeïnvloeden en hervormen. Ze hantereneen preventieve aanpak naar jongerenwat betreft het aantonen van de gevarenin drank en drugsgebruik. Verder zijn weeen gids voor daklozen- en verslaafdemensen die de weg naar de voorzieningenniet weten te vinden. Zo helpen zebijvoorbeeld verslaafden hoe je je draaien je plekje opnieuw vindt.Even voorstellenOm maar gelijk met de deur in huis tevallen: de kracht van de doelgroepambassadeursis hun levensverhaal! Vierman sterk staat dit project wat uitgaatvan het Basisberaad Rijnmond. Vier mansterk om een bijdrage te leveren, vanwaarhet lijkt dat de voorbeelden zichsnel zullen verspreiden.In een interview met Walter, Peter, Paulen Barry wordt Denkraam al snel eenhoop duidelijk over de inhoud van dedoelgroepambassadeurs! Na vier maandentrainen, trainen en nog eens trainenin communicatie en presentatie, evaluerenen perfectioneren kunnen zij zichnaar buiten brengen als brug tussenoverheid en maatschappij. Eenmaatstaf op de maat gemeten! Ookal nieuwsgierig naar de toekomstvan dit krachtige kwartet?Wat en waarom?De samenleving van tegenwoordiglijdt aan een beperkte kennisomtrent drugs en daklozen. Verbeteringschreeuwt overal, maar watmedia en politiek voornamelijkdoen is het uitdijen van kritiek enoordeel in plaats van begrip en[interview]voordeel. Wij als doelgroepambassadeursroeren hier graag een vinger in depap!Wij zijn te zien als vertegenwoordigers.Ieder van ons heeft een eigen levensverhaalmet daarin de ervaring van drugsgebruiken/of dakloosheid. Het spreektvoor zich: dit is geen pretje, maar hierdoorkennen we als geen ander deschreeuw om hulp! (en om aandacht!)Vertegenwoordigen houdt voor ons indat wij een sluis zijn tussen de doelgroepen de maatschappij. Wij houden niet vanhet ‘verpauperen’ van de eigen krachtvan de client. Een ieder weet uit ervaringdat iemand zijn eigen kracht moetgebruiken om weer op de been tekomen, wij zijn het middel om dit teassisteren, simpelweg omdat onze neusdezelfde kant opstaat als nodig is. Vooropde erkenning, daaruit voortvloeiendhet herstel!Tot nu toe is alles wat wij doen met eenapplaus ontvangen. Met recht kunnenwij zeggen dat onze bekendheid is aangeslagen.Er is gesproken op politiebureaus,GGD’s, sociale diensten en in decommercie zijn te ook al te vindengeweest. Hart van Nederland en zelfs deTweede Kamer hebben hun interesse algetoond. We zijn ons er erg bewust vandat we klein moeten beginnen, maar deanimo die nu getoond wordt voor onsbemiddeld werk belooft in de toekomsteen betere beeldvormingvan de problematiek in het circuitvan de daklozen en drugsgebruikers.Zo heeft Achmea een presentatiein de planning en heeft wethouderKriens ons uitgenodigd omop het kerstdiner te komen!Mensen beginnen in te zien hoebelangrijk het is om onder de mensenzelf, de beïnvloeding weg tenemen en zo de vooroordelen teschrappen. Want laten we welwezen: een dakloze of een gebruiker,dat is ook een mens![20]


Samenwerken is een PREDe media blijft onze aandacht trekkenén dat is ook zeker iets waar we uit blijvenleren. Je ziet erg veel op tv wat temaken heeft met drugs, bijvoorbeeld hetprogramma ‘spuiten en slikken’. Nietsmis mee, op het eerste oog. Maar wat ishiervan het doel? Op langer termijn?Alleen een blik werpen op het gebruikerslevenis voor ons niet genoeg. Er isinformatie nodig, achtergrond van depersoon, de huidige leefomstandighedenvan de mens en zeker niet onbelangrijk:wat is er mogelijk om van de drugs teblijven of aan een huis te komen! Datlaat de media niet zien. De media trektde kijkcijfers met de spanning en de triggerdie hangt aan het stigma vangebruik en dakloos zijn. Niet echt motiverendvoor de jongeren nietwaar? Datzij op deze manier de indruk krijgen datde desbetreffende personen in de mediaalles aan zichzelf te danken hebben.Dus zodoende hebben wij mede uit dezehoek besloten méér te doen. Wij willeninformatie verstrekken, wij willen mensenonze eigen kracht meegeven en hiermeede kans op herstel aantonen. Opeen beter leven en op een maatschappelijkgeaccepteerde positie. En misschien DoelgroepambassadeursVoor meer informatie kunt u terecht bij:wel het belangrijkste, wij willen de jongerendit alles besparen. Met de hoop 3032 CM RotterdamZomerhofstraat 80 – 86dat we een lessenpakket samengesteld Tel: 010 – 4665962krijgen om deze boodschap luid en duidelijkover te dragen!raad.nlE-mail: doelgroepambassadeurs@basisbe-Natuurlijk laten we hiernaast, de inWebsite : www.basisberaad.nlnood vertoevende mens niet zomaar aanzijn lot over. Klop gerust bij ons aan!Fotografie: Patrick TeeuwisseSamenwerking is een pré, zo blijkt uit (cameraman SBS 6)onze ervaring als ambassadeur. Bij hetBasisberaad Rijnmond hebben we daarbijvoorbeeld de Straatadvocaten voor.We hopen in de tijd overal een goed initiatiefaan te stippen en te mogen zaaienover het hele land!Het interview sluit af met de gevatte uitspraak:‘Kritiek is iets moois, daar kunnenwe van leren!’ Waarop de restlachend vervolgd: ‘Wel opbouwend danhé!!’Kortom; een doelgroepambassadeur iseen ervaringsdeskundige, een voorlichter,een gids en een doorgeefluik! Onmisbaarvoor wat zich tegenwoordigafspeelt in de wereld![gedicht]SterrendalDe duisternis,laat mij zoeken.Vanuit een diep dal,naar elk lichtpuntje,wat het waard is om te stralen.Mijn hoop zo vaak vervlogen,met mijn hele hoofd,focus ik.Op wat men toekomst noemt.In de hoogte,door de diepteen schuin opzij.Ik hoop dat ik het redden zal.Ik zie de sterren wel.Vanuit een sterrendal.’Zie toch eens de sterren om je heen’ik probeer het,kijk meteen.Natasja Schreuder[21]


Voor- en nadelen van antidepressiva[verslag]Impressie van de publieksmiddag op 9 novemberOp 9 november was de zaal van het bibliotheektheater volgeboekt met circa 180 mensen. De door CLIP Rijnmondgeorganiseerde publieksmiddag over antidepressiva stondin ieder geval goed in de belangstelling. “Er waren genoegaanmeldingen om de middag twee keer te organiseren”,aldus een van de mensen van de organisatie. “Het is eenvolle zaal”, zo trapt dagpresentator Ruud van der Heijdenaf, “het laat zien dat je nergens alleen voor staat.”Voor het eerste gedeelte van de middagzijn vier sprekers uitgenodigd, die elkvanuit hun eigen deskundigheid sprekenover antidepressiva.“Ik heb het eens uitgerekend en kwam erop uit dat ik in mijn leven circa 10.000pillen heb geslikt, allemaal bedoelt omer weer een ‘vrolijke boel’ van te maken.Dit moet ook allemaal weer door de leverworden weggewerkt,” aldus Marian Henderson.Marian is ervaringsdeskundigeen auteur van het boek ‘De aap op mijnrug’. Marian is begin 50, maar heeft alsinds haar pubertijd last van depressies,in het begin voornamelijk in de winter.“Het is een soort oorlogstijd”, zoomschrijft ze het. Er zijn verschillendemedicijnen geweest, en verschillendetherapieën. “Eerst wilde ik die ‘chemischetroep’ niet. Dat was natuurlijk eengoed streven, maar het was moeilijk omde winter door te komen. Soms had ikhet gevoel dat ik de week niet meer kondoorkomen. Er is geëxperimenteerd metmedicijnen. Ik kreeg last van bijwerkingen,bijvoorbeeld van hartritmestoornissen,en ik heb aan de rand van eenmanie gestaan.” Het heeft even geduurdvoordat ze de juiste medicijnen heeftgevonden. Er waren verschillende bijwerkingenbij verschillende medicijnen:afvlakking, verminderde seksuele gevoelens,je in een andere geest voelend, vervreemdingen angsten, en eetlust. “Opeen gegeven moment voelde ik meprima. Maar mijn man had het idee dathij een andere vrouw had, namelijkiemand die constant achter de doos metchocola zat.” Ze ervaart de medicijnen alseen dilemma. “Enerzijds heb je de bijwerkingen,maar als ik de medicijnenniet gebruik word ik weer depressief. Jestaat met je rug tegen de muur. Het isook een rouwproces: je zult nooit meerdezelfde zijn als voor de depressie. Hetgaat erom de schade te beperken. Zoweljijzelf als de omgeving moet zich aanpassen.Je moet blijven zoeken naar oplossingen.Ook met je huisarts…op zoeknaar de juiste pil.”Dit roept vragen op vanuit de zaal. Waaromheb je je boek geschreven? “Ik hadveel ervaring met depressies en medicijnen.Dit wilde ik delen met anderen,maar ik wilde het voor mezelf ook opeen rijtje zetten. Intussen zitten we aande vijfde druk en 7000 verkochte exemplaren.”En over werk: “Ik was B-verpleegkundige.Ik heb een hoog arbeidsethos,ik ben op mijn knieën naar mijnwerk gekropen. Maar op den duur washet niet haalbaar. Ik werk nu voormezelf, zodat ik rekening kan houdenmet mijn beperkingen.”Vanuit de zaal komen er veel vragenover medicijnen, en de effecten en bijwerkingen.“Ik gebruik nu een antipsychoticumin plaats van antidepressiva.Dit gaat best aardig: het is nu herfst enik voel geen depressie. Het zoeken naarmedicijnen doe ik wel met een arts,maar ik houd wel zelf de regie. Ik konbijvoorbeeld een medicijn niet krijgen,omdat dat volgens de arts ‘niet in Nederlandgangbaar is’. Nadat ik hem overtuigdhad, kon ik het alsnog krijgen.”“Sta ik met het verkeerde verhaal voorhet publiek?” zo begint Michael van denBoogaard, “mijn verhaal gaat juist oversnelheid. Hoe voorkom je dat het zo verkomt?” Van den Boogaard is werkzaambij PsyQ: een nieuwe naam in Nederlandmet een nieuwe behandeltechniek.Sheets en getallen schieten snel voorbijtijdens de presentatie. “Het probleem ishelder: depressies komen vaak voor. Echtervijftig procent is na drie tot vijfmaanden hersteld, voornamelijk dooreigen middelen en gesprekken. De matevan herstel neemt vervolgens af. Natwaalf maanden wordt de depressiechronisch: mensen die na een jaar nogniet hersteld zijn, zijn na 24 maandennog steeds depressief. Voorspellers hierbijzijn onder andere de leeftijd van depersoon, de ernst van de depressie en deduur.” Het doel van de behandeling zoumoeten zijn om chronische depressies tevoorkomen, zo stelt van den Boogaard.De redenering is duidelijk: hoe snellereen depressie herkend wordt, des tebeter het kan worden behandeld en kanchroniciteit worden voorkomen. Maarhoe kun je een depressie herkennen?“Het grootste deel van de mensen normaliseerthet probleem, circa 48 procent.Er wordt geredeneerd dat ‘het erbijhoort’. Een depressie wordt dan niet snelherkend. Circa 23 procent ‘psychologiseert’:een depressie wordt dan snellerherkend.” Er wordt hierbij verwezen naar[22]


het ‘Nemesis onderzoek’ rond depressiewaarbij onder andere de factoren enmate van depressies, en het behandelniveauzijn onderzocht. Bij lichte vormenvan depressie horen uiteraard lichterebehandelniveaus en vice versa bijzwaardere vormen. Het is dus belangrijkom een depressie goed te herkennen, ener een passende vorm van behandelingen medicatie bij te zoeken, om onder- ofoverbehandeling te voorkomen. “En alsje dan een diagnose hebt, ben je het erdan mee eens? Het is belangrijk om alsbehandelaar en cliënt het met elkaareens te zijn, en hoe je er toe gekomenbent. En dan de behandeling: er is veelmogelijk, van cognitieve gedragstherapieënen pillen tot gesprekken enhomeopathie.” Van de Boogaard gaat inop de specifieke behandelingen en medicatieprotocollendie er zijn. Zowel bij debehandeling als medicatie wordt nauwgekeken naar de effectiviteit van behandelingen medicatie. “Bij moderne antidepressivawordt in stappen van vierweken naar de dosering gekeken, afgeleidvan het effect dat het heeft. Er wordtgezocht naar een combinatie met behandeling.”Voor het toedienen van lithiumwordt altijd eerst een second opinionaangevraagd bij het Erasmus MC. En terafsluiting geeft Van den Boogaard mee:“Het is een lange weg, maar er is eenrouteplanner: daar moeten we heen! Enmet gepaste snelheid.”Ook hier komen vragen uit het publiek.Wanneer moet je accepteren dat je chronischedagbehandeling nodig hebt? Vanden Boogaard benadrukt dat bij PsyQalles geprobeerd wordt in de eerste tweejaar. Als er dan niets lukt, dan moet jehet accepteren. En er zijn vragen over deherkenning en erkenning van depressies:wat kan PsyQ daar aan doen? “Bijeenkomstenzoals vandaag helpen. Enwe moeten langs bij huisartsen: dit is deeerste lijn. Zij zouden snel de ‘indicatoren’van depressie kunnen herkennen.”Van den Boogaard bestrijdt dat een chronischedepressie te wijten is aan eenvroegere, verkeerde behandeling: “Dit isniet altijd zo. Sommige groepen zijnchronisch. Enerzijds kun je min of meervoorspellen wie er chronisch wordt.Anderzijds is het wel zo dat ‘onderbehandeling’leidt chronische depressie.”“Mijn verhaal is gebaseerd op contactenmet de doelgroep, zowel telefonisch alsvia de website.” Aly van Geleuken ispsychologe en hoofd van het Depressiecentrumvan het Fonds PsychischeGezondheid. Ze gaat in op de geschiedenisvan antidepressiva. Na de biologischebenadering (afwijkende mensen werdenopgenomen, platgespoten en somsgeopereerd) kwam halverwege vorigeeeuw Freud, die de problemen benaderdein samenhang met de maatschappijen opvoeding. “Ook dit hebben we gelukkigweer losgelaten.” In 1946 verklaardede WHO (World Health Organisation) datgezondheid een toestand is van vollediglichamelijk, geestelijk en maatschappelijkwelzijn, en niet slechts het ontbrekenvan ziekte en gebreken. “Deze definitielijkt op ‘geluk’. Al in 350 voor Christusschreef Aristoteles dat het leven gelukzaligheidtot doel had.” Van Geleukenbenadrukt te kijken naar het geheel van‘biopsychosociale factoren’: zie het in hetgeheel van biologische factoren (bijvoorbeelddoor erfelijkheid) en de omgeving(psychosociale factoren). Deze kunnenleiden tot een kwetsbaarheid, die kunnenleiden tot stoornissen in het stresssysteem,het immuunsysteem en hetpijnverwerking systeem. Deze kunnenleiden tot lichamelijke stoornissen, zoalspijn en moeheid, maar ook tot psychischesymptonen, zoals angst en depressie.Van Geleuken reageert op de vorigespreker: “Plak niet te snel het etiketdepressief op. Praat met de mensen: eenrouwperiode bijvoorbeeld is iets andersdan een depressie. Kijk niet te veel naarhet disfunctioneren, maar naar het functioneren:wat kan iemand nog wel.” Zebenadrukt het geheel van biologische,sociale en psychische factoren. “Stress iseen van de belangrijkste factoren, hetkomt tegenwoordig vaak voor. Probeerook inzicht te krijgen in je geschiedenisen familie, je omgeving en werk. Maarkrijg ook inzicht in jezelf: bepaaldekaraktereigenschappen, zoals perfectionisme,kunnen bijdragen aan depressie.”Zelfverwijt is iets wat vaak voorkomt,maar niet nodig: “Vergelijk het met eenlichamelijke ziekte.” Kijk naar de oorzaken,dan weet je waar je aan moet werken.En probeer de gevolgen te minimaliseren.“Vaak wordt er gezegd dat we alveel weten. Dit is niet waar, we wetenveel niet!” Veel vragen die binnenkomenbij het Depressiecentrum gaan over degevolgen van depressie, en over mensendie terug willen naar zoals het vroegerwas. “Dit kan niet altijd, de lat ligt misschiente hoog. Kijk naar wat je kan.”Ook aan de hulpverlening doet ze eenoproep: “Stel niet te snel een diagnose.Ga uit van wat iemand kan, in plaatsvan het ziektebeeld. Huisartsen kunnentips geven hoe mensen verder kunnengaan, en kijk over drie weken verder. Zovoorkom je dat mensen te snel bij detweedelijns hulp terecht komen. Spreekin ieder geval een behandeltraject afwaar iedereen het mee eens is.” En aande cliënten geeft ze de tip: “Geef memoed om te veranderen wat ik kan. Geefme kracht om te aanvaarden wat ik nietkan veranderen. En geef me wijsheid omhet verschil te zien tussen wat ik kanveranderen en wat niet.”De vragen uit het publiek gaan over hoehet depressiecentrum te bereiken is, enwat ze doen. Van Geleuken benadruktdat het een voorlichtingscentrum is engeen behandeling. “Eigenlijk werken we[23]


op de nulde lijn, nog voor de huisarts.”Meer informatie hierover is te vindenvia: www.depressiecentrum.nl.Anton Loonen is hoogleraar farmacotherapieen werkzaam bij Delta PC. In zijnvoordracht bespreekt hij drie cases (diewel op de publieksdag besproken kunnenworden, maar vanwege privacyaspectenniet kunnen worden opgenomen).In de cases staan centraal dedilemma’s rond medicatie: wanneermoet er welk medicijn worden ingezet.Ook andere aspecten, zoals roken, (overmatig)alcoholgebruik en seksualiteitkomen aan de orde. Opvallend bij rokenis: “Het is en blijft ongezond, maar rokenwerkt depressieremmend.” En een ‘weetje’aangaande medicatie en angststoornissen:“Sommige medicatie prikkelt hetlichaam, om het zodoende meer weerbaarte maken. Hierdoor is er in de eersteweek vaak een toename van de klachten,pas daarna volgt er verbetering. Ditgebeurt vaker bij angststoornissen.” Uitde cases concludeert Loonen dat de situatiesniet altijd duidelijk zijn. “Met protocollenkom je er niet altijd. Je moet hierdan van afwijken.”Zijn voordracht roept veel vragen op,met name over medicijnen en medicijngebruik.Soms is er onduidelijkheid overde medicijnnamen: stofnaam en fabrikantnaamworden door elkaar gehaald.In theorie kan er verschil zitten tussenmedicijnen die dezelfde stof bevatten.“Het gaat om individuele gevallen,”aldus Loonen, “dit is goed gedocumenteerd.Je kunt er niet goed de vinger opleggen, maar gemiddeld maakt het nietuit.” En of antidepressiva op de langeduur gevaarlijk zijn? En hoe kan er meeworden gestopt? “De voorkeur gaat naarhet afbouwen van gebruik. Abrupt stoppenmet gebruik van antidepressiva islastiger. En antidepressiva is op de langeduurgevaarlijk. Je kunt stellen dat eendepressie gevaarlijk is.” Loonen doelthierbij op de groep mensen met eendepressie over een periode van 15 jaar:circa tien procent pleegt suïcide en hetoverlijden aan de gevolgen van hart- envaatziekten is twee keer zo hoog als bijandere, soortgelijke groepen.Er volgen nog meer vragen over langetermijn gebruik van antidepressiva,voornamelijk op het gebied van zwangerschap,en of het gevolgen heeft voorde hersenen. “Hierover is veel ‘gedoe’ inde media. Er is veel onzekerheid onderde mensen. ” Maar de gevolgen voor dezwangerschap en mogelijke afwijkingenna de geboorte is even hoog als de normalekans, namelijk circa 1 procent.Hierbij maakt Loonen wel de kanttekeningdat hierbij alleen wordt gekekennaar afwijkingen die geconstateerd kunnenworden op jonge leeftijd. Maareffecten op de lange termijn kunnen nogniet helemaal worden gemeten. Ook deeffecten van lange termijn gebruik op dehersenen zijn niet makkelijk vast te stellen.Er kunnen wel kleine afwijkingenvoordoen, bijvoorbeeld in de zenuwbanenwaardoor er bewegingsstoornissenkunnen ontstaan. “De kans is echterklein,” aldus Loonen.De effectiviteit van antidepressiva oplange termijn wordt nog onderzocht. “Eris nu wel onderzoek naar het optredenvan nieuwe depressies. Dergelijke onderzoekenlopen gemiddeld twee jaar.Eigenlijk zou je een dergelijk onderzoekover 30 jaar moeten uitvoeren. Er zijnwel gegevens over, maar het ziet erberoerd uit. Met antidepressiva verdwijntde ziekte niet, het is geen vaccin.Het is een combinatie van langduriggebruik en psychotherapie.” Dit roeptvanuit de zaal de vraag op of depressieniet een reactie van de mens is, in plaatsvan een ziekte. “Dat is meer een filosofischediscussie,” zo sluit Loonen af.Forumdiscussie: de voor- en nadelen vanantidepressivaMet deze vraag wordt meteen afgetraptin het forum. De meningen zijn echterverdeeld:“Voordeel is dat het behoorlijk dedepressie wegneemt. Nadeel is dat ikkwaliteit van leven heb moeten inleveren.”“Voordeel is dat ze helpen, nadeel isdat ze niet genezen.”“Er wordt veel getwijfeld over hetgebruik van antidepressiva. Het betekenttoch een omkering van het gevoel. Bijeen lichte depressie zou ik in eersteinstantie niet direct beginnen met medicijnen,maar ook kijken naar therapie.”Er ontstaat een discussie over de matevan behandeling en medicijngebruik.“Het risico van ‘overbehandeling’ is dathet onnodig duur is”, aldus van den Boogaard,“Bij de lichte depressies lijkt erdan sprake van ‘te veel medicatie’. Jekunt de effecten van overbehandelingechter niet merken, je merkt niet dat jeook zonder had gekund. Er lijkt dan sprakevan een fout in de diagnose.” Anderzijdswordt er gevraagd wat er gedaankan worden aan de ‘zwaardere’ depressies,die ‘in de genen zitten’. Van Geleukenlicht toe dat erfelijke factoren deoorzaak kúnnen zijn van een depressie.“Maar Nasda-onderzoek heeft uitgewezendat biologische factoren niet debelangrijkste factoren zijn bij eendepressie. Het blijft belangrijk om te kijkennaar de omgevingsfactoren. Als eenmedicijn goed werkt, moet je er nietsaan veranderen. De omstandighedenkunnen altijd wijzigen, waardoor eenmedicijn minder goed gaan werken. Dán[24]


kan je weer kijken naar andere medicatie.”Van der Boogaard wijst er op dat hetbeleid van PsyQ voor mensen met meerderedepressies anders is: “Je hebt eenbepaalde kwetsbaarheid, je bent kwetsbaarderdan anderen. En hoe meer factorener zijn, hoe hoger de kans is op eendepressie.”En depressie als chronische ziekte? Loonenlicht toe dat je dan een andere benaderingkrijgt. “In plaats van te zoekennaar de oorzaken en deze aan te pakken,ga je er in de loop der tijd anders overdenken. Hoe leer je mensen om te gaanmet een handicap?” Dit wordt door deverschillende deelnemers herkend. “Wekrijgen het niet helemaal weg”, aldusvan den Boogaard. Het is een verwerkingsproceswanneer een depressie chronischis. Van Geleuken benadrukt dat jemoet blijven kijken naar de mate vanwelbevinden en de kwaliteit van leven.“Het komt toch op jezélf neer,” zo klinkthet uit de zaal, “je moet zelf de dingenweer oppakken. Je moet ook accepterendat het zo is.”Kritische vragen komen er over deinvloed van de farmaceutische industrie.Loonen is van mening dat het wel meevalt.“De farmaceutische industrie verkooptom winst te maken, net zoals elkeandere bedrijfstak. De farmaceutischeindustrie wordt nog het meest aan bandengelegd. Natuurlijk zullen ze het welproberen, maar mijns inziens worden ergeen grenzen overschreden.” Maar relativeertLoonen niet te veel? Er zijn gevallenbekend waarbij de grenzen overschredenworden. “Zelf word ik veelgevraagd, voor onderzoek, voorlichtingetc. Mensen met mijn deskundigheidkomen zelden voor in Nederland. Ik geefechter alleen adviezen op het gebied vanmijn eigen deskundigheid. Het gaat erhierbij om mijn eigen integriteit tebewaren. Er zijn inderdaad mensen diedeze normen niet zo streng hanteren,maar dit is echter niet de norm.”Ook wordt er gewezen op het belang vanpersoonlijk contact. Dit wordt als net zobelangrijk, of belangrijker, ervaren danmedicijnen. In sommige situaties wordter een placebo voorgeschreven. Het contactin de hulpverlening is zeer belangrijk,net zoals bejegening en serieusgenomen worden. “Ik kreeg pas klachtennadat ik niet serieus genomen werd,”aldus iemand uit de zaal, “mijn depressieis in de hand gewerkt.”Er volgt een enigszins technische discussieover de medische kant van antidepressiva:de stoffen in de medicatie, dewerking hiervan, en de stofwisseling inde hersenen. “Hoe kan het effect gemetenworden, bijvoorbeeld bij een stof alsserotonine?” is een vraag uit de zaal.“Het is niet zo makkelijk. We weten datde huishouding in de hersenen verstoordis, maar niet of dit de oorzaak of gevolgis” aldus van Geleuken. Vanuit de zaalwordt aandacht gevraagd voor de bijwerkingenvan medicijnen: medicijnenwerken wel, maar de bijwerkingen kunnenzwaar zijn. “Bijwerkingen zijn versluierd.De medicijnen hebben hun werking,de bijwerkingen komen er gewoonbij. Vaak zijn deze bijwerkingen onderbelicht.”Het roept de vraag op of je kan enmoet switchen, en wat de gevolgen zijnvoor de bijwerkingen. “Hierover zijn demeningen verdeeld,” aldus Loonen,“soms helpt switchen. Tussen personenzitten vaak meer verschil dan tussenmedicijnen. We kunnen kijken naar degemiddelden, maar het kan per persoonafwijken.” En bij het minderen of hetstoppen met de medicatie kan er sprakezijn van ontwenningsverschijnselen. Zijnantidepressiva daarmee verslavend? “Jekrijgt last van ontwenningsverschijnselen.Ook kan het gebeuren dat je op termijnmeer medicatie nodig hebt. Maareen van de definities van verslaving is‘middelzoekend gedrag’. En dat zie je nietbij antidepressiva.”Om ‘up to date’ te blijven, is goed contactnodig met de cliënt en betrokkenen.“Aan het eind van de behandeling maakik de afspraak om elkaar over vijf jaarweer te zien,” aldus Loonen, “om bij tepraten over de literatuur en terug te kijkenop de periode.” Ook bijeenkomstenzoals deze zijn belangrijk. Houd contactmet de cliënten en familie. Ook hetInternet is een bron van informatie. “Kijkuit met de informatie die je op Internetvindt”, zo wordt er getipt vanuit de zaal.Anderzijds zijn er wel goede sites: op desite van Stichting Pandora bijvoorbeeldis een forum waarin ervaringen ronddepressie en antidepressiva worden uitgewisseld.Aan het eind van de dag krijgen de sprekersnog een spervuur aan vragen opzich af, te veel om te kunnen antwoorden.Ook zijn er geluiden om wat brederte spreken over depressie: niet alleenover de antidepressiva, maar bijvoorbeeldook over de bijwerkingen, en wathet betekent om depressief te zijn. “Hetwas een leerzame middag,” zo wordt ergeconcludeerd, “het taboe rond depressiesis nog diep, dit moeten we bestrijden.”Genoeg stof dus voor een vervolgbijeenkomst.Of misschien een themanummervoor Denkraam?Bas van BellenFotografie: JanB. Burger[25]


Het beschrijven van een cirkelZiek zijn, is een cirkel willen beschrijven en is een beschrijvingvan een ziekteproces.Een proces om terug te keren naar de bron.Drinken bij de bron, bij ziekte, is een gezondmakingproces, islijden en hopen, is nadenken en werken aan genezing. Ziektestaat gelijk aan een poging tot een cirkel beschrijven, staatgelijk aan een gezondmakingproces.Ziekte is gelijk aan een poging tot een verwerkingsprocesIs beter wordenIs beter worden dan men wasIs volmaakter een hele cirkel kunnen beschrijven.Ziekte is ziek zijn en met een lamme arm willen tekenen. Somshelpt rust, soms is men chronisch aangedaan. Dan blijft de armlam en de cirkel onderbroken. Een hulpstuk om de cirkel rondte maken kan dan rust geven.Twijfelen tussen het agressieve zijn en het liefdevol opnemenvan het zieke in het gezonde.Ik voel beide strijden.Ik ben beide.Wordt de ziekte gedwongen te kiezen temidden van de schokkerigebewegingen die hij maakt om vooruit te komen?Hoe integreer ik datgene wat mij beangstigt en deel uitmaaktvan het wezen dat ik zelf ben?Hoe herteken ik het vertekend beeld dat mijn blikveld gevangenhoudt?Ik ben een kwart cirkelEen halveEen driekwartEn ondanks de verkramping om die laatste kwart neer te zettenen ondanks dat mijn onvermogen blijft, ben ik.Soms wil men geen hulpstuk.Iemand kan er voor kiezen om ondanks de pijn, het lijden teonderzoeken.Teruggaan naar de bron, naar het ontstaan van de cirkel.Een zijn met het begin.Ziek zijn is menselijk falen.Durven falen, is moedig zijn.Is ophouden met streven als je halverwegebent, omdat je innerlijk bentgeknapt,Versteend,Vergroeit,Verroest.Iedere ziekte ontwerpt zijn prothese.De ziekte wint en om een ziekte proces tot een goed einde tebrengen, is creativiteit en eenheid met al het zijnde vereist.Irmlinda de VriesZiek zijn is ook en vorm van gezond verstand.Iets dwingt mij om de terugtocht te aanvaarden,op het moment dat de situatieteveel gevaar met zicht meebrengt.Ik ben ziek van de liefdeloosheidOf van verdriet of van een destructiefverlangen om de destructie zelf te vernietigen.Ziekte is oxidatie van iets wat al eenonnatuurlijke loop neemt.Heb ik een bewuste destructieve daadnodig om het destructieve wat mijteistert te vernietigen?[26]


Antidepressiva:Artsen en apothekers melden andere bijwerkingen dan gebruikersSinds 2004 werkt de Cliëntenbondin de GGz mee aanhet Meldpunt Medicijnen.Gebruikers van medicijnenhebben in groten getale hunervaringen gemeld. Katja vanGeffen onderzocht voor haarpromotieonderzoek de meldingenover antidepressiva 1 .In dit artikel beschrijven wede uitkomsten.Voor dit onderzoek is gekeken naar demeldingen van mei 2004 tot mei 2005.Hiervan gingen er 12% over antidepressiva(258 van de 2232). Men melddehet meest over bijwerkingen (84%),maar ook veel over de werking (36%).Eén melder kon overigens meerderemeldingen doen. Er waren evenveelmelding over een goede werking alsmeldingen dat het medicijn zijn werkniet doet. Van de inmiddels ruim 5000meldingen die het Meldpunt nu bevat,gaat een vergelijkbaar percentage meldingenover antidepressiva (namelijk660).het Meldpunt benoemt de gebruiker debijwerkingen in ruim de helft van degevallen als zeer negatief. Bijna de helftsivum. Het aantal meldingen dat over debijwerking werd gedaan, hebben we ernaast gezet.van de mensen die een bijwerkingmeldt, stopt of switcht dan ook zijn antidepressivum.In het meldformulier vragenwe of het medicijngebruik is veranderden of de melder met zijn arts heeftoverlegd over de verandering. Opvallendis dat een derde van de mensen stopt ofswitcht zijn arts hier niet over informeert.Uit de literatuur en dit onderzoekis bekend dat mensen vaak niet overleggenmet de arts omdat ze zich bezwaardVeertig melders zeggen geen of onvoldoendewerking te ervaren van hun antidepressivum.Dit wordt door behandelaarsniet vaak als bijwerking gezien,maar is voor de melders wel degelijk eenbelangrijk punt en reden om te stoppen.Zeker als je bedenkt dat terwijl hetmiddel (nog) niet werkt, de belastendebijwerkingen vaak wel direct naar vorenkomen.voelen. Ze zijn het niet eens met de diagnosedepressie die de arts bij hen heeftgesteld, benoemen hun klachten anders,meer als moe of lusteloos. Of ze merkendat het medicijn niet werkt of bijwerkingenheeft. In beide gevallen ervaren zehet als een foute keuze van de arts envinden het moeilijk om hierover methun arts in gesprek te gaan.“De eerste twee weken waren verschrikkelijk.De dokter had me gewaarschuwdvoor eventuele bijwerkingen, maar datdeze zo heftig zouden zijn, had ik nooitverwacht. Ik dacht dat ik gek werd en ikwilde mezelf bijna voor de trein gooien. Ikwist niet meer waar ik met mezelf naartoemoest. De angst nam enorm toe en ikkon geen minuut alleen zijn die weken. InIn tabel 1 noemen we de bijwerkingendie in meer dan de helft van de gevallenleidden tot stoppen met het antidepres-een week ben ik 5 kilo afgevallen en hebvrijwel niets kunnen en willen eten.Gelukkig werden de bijeffecten na 2Tabel1: Bijwerkingen waarbij meer dan 50% stopt met het antidepressivumBijwerking Percentage stoppers Aantal meldingenStoppen en switchenTherapietrouw - of u uw medicijnengebruikt zoals voorgeschreven - is hot.De overheid lanceerde najaar 2007 eencampagne ‘medicijnen werken niet vanzelf,u moet ze wel goed innemen’. Meerhierover vindt u op www.kiesbeter.nl,veilig medicijngebruik. Soms gebruiktiemand zijn/haar medicijnen onbewustniet op de manier zoals bedoeld. Hij/zijvergeet eens een pil of heeft de instructieverkeerd begrepen. Vaak gebruikenmensen hun medicijnen echter bewustanders of helemaal niet. Bij antidepressivazijn bijwerkingen vaak een reden omte stoppen of switchen van medicijn. BijPoging tot of gedachte aan zelfmoord 78% 9Droge mond 61% 18Gewichtstoename 56% 48Lusteloosheid 54% 28Antidepressivum werkt niet (voldoende) 53% 40Slaapstoornis (slaperigheid, sufheid,moeheid, slapeloosheid) 50% 68Hoofdpijn 50% 22Ontwenningsverschijnselen na stoppen 50% 40[27]


weken geleidelijk minder en begon(gelukkig) de positieve werking. En hetwerkt echt heel goed. Ik kan en durf weeroveral naartoe en de angstige gevoelenszijn voor een groot deel verdwenen, maarnu komen de andere bijeffecten. In vergelijkingmet vorig jaar ben ik 10 kilo aangekomen,heb ik geen zin in seks en benik voortdurend moe.”Artsen melden andere bijwerkingenWe vergeleken de meldingen van artsenen apothekers aan het bijwerkingencentrumLareb met de meldingen van antidepressivumgebruikersaan het MeldpuntMedicijnen en wat blijkt: artsenmelden hele andere bijwerkingen danmensen die antidepressiva gebruiken. Zonoemen gebruikers gewichttoename enseksuele problemen het meest, terwijlartsen veel vaker meldingen doen overhuiduitslag en afwijkende laboratoriumwaarden.Om de verschillen in meldingentussen artsen en melders de latenzien, zetten we de top 5 van bijwerkingenvan melders en de top-5 van behandelaarsnaast elkaar in tabel 2.Voor een deel is het verschil wel verklaarbaar.Bepaalde bijwerkingen zoalsslaapproblemen en lusteloosheid, zijnniet zichtbaar voor behandelaars. Hetkan ook zijn dat behandelaars de doorhun patiënten genoemde klachten, zoalslusteloosheid en sufheid eerder zien alseen verschijnsel van de depressie, danals een gevolg van het medicijn. Daarnaastzijn behandelaars terughoudendermet het melden van bijwerkingen. Als zedenken dat een bijwerking al bekend is,zullen ze hem niet gauw meer melden.Belangrijk is ook dat behandelaars eenander beeld hebben van bijwerkingen enwellicht de impact onderschatten diesommige bijwerkingen hebben op degebruiker. Regelmatig zijn ze zelfs nietop de hoogte dat iemand vanwege debijwerkingen stopt met zijn antidepressivum.De meldingen van gebruikersbevatten waardevolle informatie voorbehandelaars. Het is van belang datbehandelaars op systematische manieraandacht hebben voor wat gebruikersvan antidepressiva zelf melden over hunmedicijngebruik.Tabel 2: meldingen behandelaars en melders vergelekenBijwerking Aantal meldingen Aantal meldingengebruikers (%)* behandelaars**Top 5 meldersGewichtstoename 7,2 1,3Seksuele problemen 6,4 1,3Ontwenningsverschijnselen 6,0 0,6Geen werking ervaren 6,0 0,6Sufheid/moeheid 5,8 1,7Top 5 behandelaarsHuiduitslag, jeuk, netelroos 0,4 4,9Afwijkende laboratoriumwaarden 0 4,7Spier- en gewrichtsklachten 0,4 4,2Aangeboren afwijkingen kind 0 3,2Oogafwijkingen en verminderd zicht 1,3 3,2“Het middel werkt niet en de bijwerkingenzijn erger dan de kwaal. Bovendienzijn er bijwerkingen die niet eens vermeldworden op de verpakking - zoals blijvendeEls Dik, coördinator Meldpunt Medicijnen,DGVKatja van Geffen, onderzoeker, WetenschapswinkelGeneesmiddelen Universiteit Utrechtschade aan het gebit.” “Bijeffecten zijn -niet kunnen concentreren -vervlakkingvan emoties - ontstaan van cariës - tandartsen1. Referentie artikel: Geffen e.a. Eur J ClinPharmacol, etc etc (Ktja)kunnen al aan het gebit zien ofiemand ssri’s gebruikt – tremor - het lijktwel of ik een alcoholist ben - depressie -slapeloosheid en niet diep meer slapen -constante hoofdpijn achterin het hoofd -blijvend zeurderig gevoel in alle ledematen;vgl. met kater – lusteloos.”Wilt u weten wat anderen meldenover uw medicijn? Kijk op www.meldpuntmedicijnen.nl.Ook uw melding iswelkom! Wij kaarten door u gemeldeproblemen aan bij ondermeer artsenapothekers en industrie. Het MeldpuntMedicijnen bevat inmiddelsmeer dan 5000 meldingen over dewerking, bijwerkingen, vergoeding enpraktische problemen, zoals moeitemet de verpakking, met informatie inde bijsluiter of met innemen. De Cliëntenbondin de GGZ neemt actiefdeel aan het meldpunt. Gegevens vanhet Meldpunt Medicijnen zijn nietrepresentatief voor de Nederlandsebevolking.[28]


De profeetDe hand van Jezus“Emancipatie? Lik me reet!”zei de profeet.“Vrouwen zijn minder dan de man,want een vrouw gaat maar haar gang.Mannen doen al het werk,die zijn robuust en sterk.”Een meisje uit de zaal stond open riep:”Dit is een grote flop.”“Een vrouw is een groter wezen,een vrouw kan drie boeken tegelijk lezen.Een vrouw kan meerdere dingen tegelijk,tv kijken, muziek luisteren en de strijk.En vrouwen kunnen kinderen baren,dat zie ik een man niet klaren.”De profeet wreef in zijn handen,en stond daar met zijn mond vol tanden.Hij zocht in een opwelling,een andere stelling.“Homo’s mogen niet trouwen”.Zei hij met opgestreken mouwen.Waarop een homo opstond in de zaal“Zijn jullie nou helemaal!”“Of ik nou op het zelfde geslacht val of niet,er is niemand die mij dat verbied.Het is geen handicap, zo ben ik geboren,en van mij mag iedereen het horen.Ik ben homo in hart en nieren,en niemand die dat voor mij zal verstieren!”De profeet wist niet waar hij moest kijken,waardoor hij zijn schaamte liet blijken.[gedicht]en]De meest bijzonder ervaring in mijn leven is dat ikJezus ben. Tijdens een verblijf in de isolatiekamervan het Hofpoort Ziekenhuis in Woerden wist ikhet zeker. Aanvankelijk hield ik dit voor mijzelf.Wie zou mij geloven? Maar gaandeweg heb ik veelmensen ontmoet die dezelfde beleving hebben.Meestal mensen met een bipolaire aanleg of bipolairestoornis, zo u wilt.Vanavond ben ik vrijwilliger op een groot cliëntenfeestOp een gezellige locatie met goede muziek,lekkere hapjes en 2 consumpties zijn gratis. Tijdenshet elf -uur rondje zie ik een cliënt voorover zakkenen hij laat zijn glas bier uit zijn handen vallen.Werk aan de winkel. Ik raap het gebroken glas open hoor de omstanders vragen of hij nu wil stoppenmet alcohol, maar hij gaat naar de bar. Ik leverhet gebroken glas in bij de barman en zeg dat hetniet verstandig is als deze man nog alcohol krijgt.De barman maakt zijn eigen taxatie en tapt door.Ik ga weer verder met mijn rondje en krijg eengeïrriteerde bierdrinker achter mij aan. Hij vraagtof ik wel weet wie hij is. Ik haal mijn schouders op.“Ik ben Jezus Christus”, priemt hij en neemt eenforse slok. Ik haal mijn schouders op en zeg hemdat, dat fijn is voor hem. Zo weinig respect heefthij niet verwacht en hij geeft me een duw endreigt dat hij buiten op mij zal wachten.Ik steek hem mijn uitgestoken hand toe om devrede te bewerkstelligen en na enige aarzelingschudt hij me de hand. Hij blijft me nog een poosjeachtervolgen en schudt me vervolgens nog driekeer de hand. Daarna valt hij in een gemakkelijkestoel en schreeuwt de voorbijgangers toe of ze nogeen pilsje voor hem willen halen. Bij het volgendefeest worden er betere afspraken gemaakt met hetbarpersoneel.Bovendien,werd de profeet nooit meer gezien,in de kerk waar hij werkte.Dus profeet: “Sterkte”!Bert AbenJennifer van Vliet[29]


Nul-10Bavo Europoort is reeds enige tijd een begrip in Rotterdamen omstreken op het gebied van psychische hulpverlening.Een van de afdelingen is de afdeling Dienst MaatschappelijkeIntergratie. Deze afdeling richt zich op ondersteuningvoor mensen, die zich weer een plek in de maatschappij willenverwerven. Onder de naam nul-10 vallen de onderdelendagbesteding en arbeid. De naam nul-10 is tot stand gekomenom bekendheid hieraan te geven omdat zij gesitueerdzijn in Rotterdam.De onderdelen van Nul-10 wordenbinnen de organisatie“domeinen” genoemd.Domein DACHet domein DAC staat voor Dagcentra.Nul-10 beschikt over drie volwaardigedagcentra en één dependance.De dagcentra zijn verdeeld over de stadRotterdam en zijn: DAC Soeda in de wijkCharlois, DAC Vredehof in de wijk Kralingenen DAC Noord Oost in de wijkAlexanderpolder. Daarnaast is er nogDAC Soeda de Zevensprong. Dit dagcentrumis ondergebracht in een wijkcentrumin Hoogvliet.De allereerste functie van het DAC is deinloop. Op ieder DAC wordt geprobeerdeen veilige haven te creëren voor mensenmet een psychosociale en psychiatrischproblematiek. In de inloop kunnenmensen ook in contact komen met lotgenoten(bezoekers).Maar het DAC biedt meer dan eeninloopplek. Voor wie meer behoefteheeft dan alleen een kopje koffie en watcontact, wordt er op alle DAC’s een breedprogramma geboden op het gebied vanontspanning, educatie, sociale contacten,dienstverlenende en creatieve activiteiten.De bedoeling is immers dat het DAC eenopstap kan zijn om weer een plek in demaatschappij te verkrijgen en te behouden.Integreren, waarbij de mate vanintergratie afhankelijk is van de individuelewensen en mogelijkhedenvan de bezoeker.Sommige bezoekers makenalleen gebruik van de inloop,maar meestal gaat men tochactiviteiten ondernemen. Opdit moment is het zo dat het gebruik vande inloop vrij staat, maar wanneer mendeel wil gaan nemen aan activiteiten, iser een indicatie nodig.Voor een deel bieden alle DAC’s een éénduidigbasisaanbod. Zo kan er op iederDAC geluncht worden en er zijn warmemaaltijden te verkrijgen. Op alle DAC’s iser in de inloop de mogelijkheid omgebruik te maken van computers oftewelinternetcafé. Ook kan men hier les inkrijgen. Daarnaast heeft ieder dagcentrumeen eigen activiteitenprogramma.Een vast deel van het aanbod zijn derecreatieve activiteiten zoals sport enmuziek(-inloop). Diensten zoals sociaalspreekuur, haarverzorging, pedicure enschoonheidsspecialiste staan ook bijsommige van de dagcentra op het programma.Ook worden er éénmaligerecreatieve activiteiten aangebodenzoals dagtrips filmfestival, avondopeningenal dan niet met een thema.Informatie over de programma’s zijn teverkrijgen bij de DAC’s maar ook via dewebsite: www.nul-10.nlDomein ArbeidVoor bezoekers die aan arbeidsmatigeactiviteiten willen deelnemen, biedt Nul-10 diverse arbeidsprojecten. De behoefteom weer aan het arbeidsproces deel tenemen is vaak aanwezig maar het verledenmaakt de weg hiernaartoe erg moeilijk.Deelname hieraan kan betekenendat men wil leren weer in het ritme vanwerk te komen. Ook kan men werkervaringopdoen wat kan betekenen dat hetgebruikt kan worden als opstap naarregulier betaald werk. Duidelijk is datook hierin de individuele wensen,behoefte en mogelijkheden vooropInformatie over de dagcentra en arbeidsprojecten is te verkrijgen via….Teamleider DAC Natalie Bouman 010 4004689Vredehof DAC Hein Laakes/Karin Sweers 010 4004689DAC Noord Oost Renate Lehle 010 2866529DAC Soeda Corien van Erp/Joyce Lokker 010 4280688Soeda de Zevensprong Gerda de Bruin 010 2160512Teamleider Arbeid Bianca van der Stel 010 4004699Secretarieel Marjolijn Boekholt 010 4280688Werkplaats Ruben Linden 010 2196200Vervoersdienst Roy Jewlal 010 4004699Catering Michel de Jong 010 4004689Buitendienst Ton Flierman 010 2584500Outside>Out Yvonne O’neil 010 4112765[30]


staan. Dit kan volstaan van enkeledag(del)en vrijwilligerswerk tot het volgenvan een cursus. En daartussen ligteen wereld van mogelijkheden.Enkele arbeidsprojecten hebben demogelijkheid van ontwikkeling in hetwerk. Zoals bij het cateringproject. Hierkan men een cursus volgen of begeleidingkrijgen, bij het volgen van een reguliereopleiding. Er zijn ook diverse buitenprojecten.Hier gaat het om “buiten”werken. De projecten zijn drie zorgboerderijen,een zorgcamping, Tiengemetenen landschapsonderhoud, dit laatste projectis in samenwerking met StichtingLandschapsonderhoud Rotterdam.In het project secretarieel houdt menzich bezig met secretariële en administratievevaardigheden. Dit projectwordt op ieder dagcentra uitgevoerd bijonder andere de balie en administratieveondersteuning.Daarnaast biedt het domein Arbeid ookeen leerwerkplek op het gebied van klussenen houtbewerking. Eén van de“werkplaatsen” bevindt zich in Rotterdam-Zuidaan de Rietdijk. Er is een meubelprojectin samen werking met deGGD, een onderhoudsdienst, Haven buitenmuseumen het project Recyclage,waar computers tot de schroeven toegestript worden. In Kralingen is eengalerie gerealiseerd, Outside>Out, dievoor iedereen toegankelijk is en waarkunst tentoongesteld wordt. Hier zijnwisselende werken te zien van diversekunstenaars.De arbeidsprojecten kunnen heelbeschermend zijn, maar ook veel initiatiefen/of verantwoordelijkheid vragen.Soms gaat het over de dynamiek van degroep en soms is het project op zich ergzelfstandig. Dat laatste is bijvoorbeeld tezien bij de vervoersdienst. In de cateringzijn eigen initiatief en verantwoordelijkheiderg belangrijk, maar werk je in eenteam.GedichtVoor God ben ik allesVoor ik slapen gafantaseer ik er rijkelijk op los.Feitelijk vertel ik mijzelfde grootste leugens.Ik kan vliegen!Ben charmant en groots,bergen worden door mij verzet,ze staan nimmer meer voor mijn neus.En zo toch..dan vlieg ik er met gemaken charmant omheen.Als ik wakker wordhervat ik de realiteit.En ik zie in de spiegellos van mijn lichamelijke feiten,al het moois dat ik heb gedroomd,op een achtergrond.Want voor God,ben ik alles.Van wat ik die avond ervoornog gelogen heb.Natasja Schreuder[31]


[Gezocht]Mensen met ervaring!(Aanvullende) alternatieve behandelingmet betrekking tot geestelijke gezondheidVoor ons afstudeerproject willen wij nagaan waarom sommige mensen met psychischeproblemen na of naast hun reguliere behandeling gebruik maken van alternatievebehandeling. Ook willen wij weten wat de ervaringen daarmee zijn.Wij doen dit onderzoek vanuit de Universiteit Utrecht (Algemene Sociale Wetenschappen),in samenwerking met Stichting Pandora.Om een beeld te krijgen van ervaringen met zowel de alternatieve als de regulierehulpverlening, zijn wij geïnteresseerd in uw verhaal!Wij zijn op zoek naar mensen die:- 21 jaar of ouder zijn- tussen 2002 en nu gebruik hebben gemaakt / maken van reguliere hulp bij deGeestelijk Gezondheids Zorg- tussen 2002 en nu gebruik hebben gemaakt / maken van alternatieve behandeling- bereid zijn ons te vertellen over hun ervaringen met betrekking tot deze vormenvan hulpverleningIn dit onderzoek willen wij mensen interviewen. De interviews zullen plaatsvindenbij u thuis, of wanneer dat niet gewenst is op een andere locatie. Het interview zalgaan over uw ervaringen met de reguliere hulpverlening en alternatieve behandelingen.Wij zullen niet diep ingaan op de reden voor het zoeken van hulp. Uw anonimiteitis uiteraard gegarandeerd.Wilt u zelf meedoen, of kent u iemand anders die wil meewerken aan dit onderzoek,neem dan vóór 20 december contact met ons op. Ook voor meer informatie over hetonderzoek kunt u natuurlijk contact met ons opnemen.E-mailadres: onderzoekcag@live.nlU kunt ook telefonisch contact met ons opnemen.Telefoon: Janneke van der Ham 06-29588950Alvast hartelijk dank voor uw hulp!Minne BakkerJanneke van der HamChantal van den ThillartEefje WieldersDenkraBeste DenkraamlezersHet leek ons leuk om in denabije toekomst een schaakrubriekte plaatsen in Denkraam.Hierbij denk ik aan,enkele diagrammen met eenstelling op het bord.Leuke links naar schaaksite’sMaar eerst wat wetenswaardighedenover hetschaken.Over het ontstaan van het schaken zijnveel verhalen in de omloop, sommigenbeweren zelfs dat Adam en Eva algeschaakt zouden hebben!Wie de uitvinder(ster) is weet niemanden ook niet waar het gebeurde.Zeker is wel dat het spel al in de 7deeeuw gespeeld werd in India en toenbekend was onder de naam Tschaturanga.Eén anekdote over hoe het schaken zouzijn ontstaan wil ik u niet onthouden.Er was eens een zekere sultan die op eendag zijn huis - uitvinder opdracht gafeen spel te bedenken dat door iedereengespeeld zou kunnen worden.Als hij iets goeds zou bedenken mochthij zijn eigen beloning uitzoeken.Afijn, na een tijdje kwam de man meteen spel op de proppen, dat bij de sultanbijzonder in smaak viel.Hij mocht dan ook zijn beloning kiezen.Deze sprak toen: “Ik vraag slechts rijstheer.Leg op het éérste veld een rijstkorrel, ophet tweede twee, op het derde vier, ophet vierde acht enzovoorts”.[32]


am schaakHet speelveld had volgens de overleveringook toen al 64 velden.De goede man heeft zijn beloning nooitontvangen, want zoveel rijst was er opde hele wereld niet te krijgen!In plaats daarvan werd hij onthoofd!Waar of niet waar het blijft een aardigverhaalHet aantal rijstkorrels dat de beste manhad moeten ontvangen,18446744073709551615Rond die tijd zag het spel er heel andersuit dan nu,Het was een krijgsspel met stukken dieo.a. olifanten en voetvolk voorstelden.In de achtste eeuw werd er ook in Arabiëgeschaakt.Van daaruit heeft het zich verspreid overEuropa en Spanje en Italië.Tot zover een korte versie over het ontstaanvan het schaken.Zoals belooft een paar schaakdiagrammen,we beginnen de eerste keer rustig.Drie stellingenOplossingen, staan hieronder beschreven.Stelling 1 wit geeft mat in twee1.Te5+ - Kg42.f3#Stelling 2 zwart geeft mat in twee1.b6 - Ka82.Tc8#Stelling 3 wit geeft mat in twee1.Tg6+ - hxg62.Dh8#of1.Tg6+ - Tg72.Dxg7#Tot zover de drie stellingen, laat meweten wat u er van vind.m.siebel@denkraam .infoStelling 1Michael SiebelStelling 2REACTIESm.siebel@denkraam .infoStelling 3


Samen op avontuur, op zoek naar verlichtingEr bestaan veel soortenbehandelingen die, zogeheten,gestoeld zijn op wetenschappelijkonderzoek.Omdat dergelijke behandelingen eenmenselijke maatstaf zouden moetenkunnen hanteren, kun je daar als cliëntje vraagtekens bij zetten. Bij heel veel cliëntenheerst er ontevredenheid over demanier van behandeling door de voorhun aangestelde hulpverleners.De volgende klachten zijn bij ons bekend:- Er wordt geen duidelijk behandelingstrajectmet de cliënt afgesproken,- Het tijdspad is niet duidelijk.- Er wordt van te voren niets op papiergezet, zodat de cliënt geen duidelijkheidkrijgt.- De relatie tussen hulpverlener en cliëntis niet gelijkwaardig.- De cliënt wordt veel te vaak als patiëntbehandeld.- Betutteling is eerder regel dan uitzondering.- Afspraken worden niet altijd nagekomen.Veel kostbare tijd gaat in de papierwinkelzitten. Deze tijd kan niet aan debehandeling worden besteed. De opgeschreveninformatie is dikwijls onnauwkeurig.Er is niet of nauwelijks interesse voor deinhoud van de psychose die een cliëntmeemaakt.(Je kunt je zelfs afvragen, of de hulpverlenendeinstanties verstand hebben vanspecifieke problemen zoals bijv. psychose)Er wordt geen ruimte gemaakt voorde belevingswereld van de cliënt. De cliëntenhebben veel last van de vele bijwerkingenvan de medicatie, waarvoorgeen aandacht is, laat staan begrip(eenveelgehoorde klacht!)Heel veel lezers van Denkraam hebbenervaring met deze veelsoortige behandelingen.Zoals: begeleidende gesprekken, medicatie,opname of aangepaste woonvormen.Veel instanties kunnen de cliënten diezij behandelen, niets beloven op hetgebied van een positief resultaat van debehandeling. Zij hebben vaak niet eenshet juiste inzicht om mensen effectief tebehandelen, gezien het resultaat van destatistieken. Het is wel zo dat er veeloprechte harde werkers zijn die vanharte proberen om met hun kennis decliënt zo goed mogelijk te bereiken. Dezemensen komen vaak zélf vanwege hunharde werk dikwijls in de ziektewetterecht met Burn- Out klachten.Het is echter algemeen bekend dat veelinstanties dikwijls langs elkaar heenwerken en de cliënt regelmatig van hetkastje naar de muur sturen, waardoor erveel kostbare tijd verloren gaat. Ookwordt de lijdensweg van de cliënt onnodigverlengd. Daardoor komen er meerfrustraties bij, die de cliënt nog verderemotioneel belasten. Dit heeft vaak ernstigegevolgen voor de gezondheid vande persoon in kwestie!Wij willen deze cliënten een kijkje biedenin de keuken van de Hybride behandeling,zoals ie ontwikkeld is doorTamara Vick. Een Hybride behandelingwil zeggen dat deze samengesteld is uitdiverse werkzame methoden. De behandelingkan worden aangepast naar debehoefte van en in overleg met de persoonin kwestie. Enkele van de methodenzijn: een juiste ademhalingstechniek,massage, oefeningen met de ogen,inlevingstechniek, humor, muziek enhuiswerk n.a.v de behandeling(tekeningen).Tamara Vick heeft 15 jaar onderzoek verrichten kennis verzameld uit diversegeneeskundige stromingen. Zij heeft 10jaar ervaring met het begeleiden vanmensen met diverse problematiek enheeft veel goede resultaten geboekt.Enkele van deze ervaringsverhalen wilzij met de lezers in de volgende uitgavenvan Denkraam delen, om kennis te latenmaken met haar manier van werken.Tamara Vick en Irmlinda de VriesUw ervaring gevraagd!Wij zijn bezig interviews op de websitewww.gekopwerk.nl te plaatsen met de verhalenvan mensen die een arbeidsreïntegratietrajectdoorlopen of al achter de rughebben.[Gezocht]interviews.Voor deelname is een klein presentje beschikbaar.Stichting Gek Op Werk heeft als doel het bevorderen van dearbeidsparticipatie van mensen met een psychiatrischheden of verleden.Contact: Ronald Oosterhof, 06 10964416 / ronaldoosterhof@gekopwerk.nlWe willen het persoonlijke verhaal centraal stellen in de[34]


[recept]VegetarischecurryVoor 4 personenIngrediënten2 eetlepels olijfolie175 gram groene lentils1 grote ui, gesnipperd2 teentjes knoflook, geperst2 eetlepels curry poeder1 rode en 1 groene paprika, schoongemaakten in blokjes gesneden2 wortels, schoongemaakt en in stukjesgehakt2 blikken tomaatblokjes (400 gram)1 eetlepel tomatenpureeCa. 300 ml groentebouillon100 gram diepvrieserwten3 eetlepels vegetarische pesto175 gram champignons, schoongeborstelden in vieren gesneden1 courgette, in blokjes gesnedenZout en versgemalen peperBereidingDoe de lentils in een grote kom en giet erkokend water overheen. Laat ze ongeveereen half uur weken en giet ze af.Verhit de olie in een braadpan en fruit deui en knoflook samen met het curry poedertotdat de ui zacht is.Voeg de paprika, wortels en lentils toe enkook ze, al roerende, ongeveer 5 minuten.Voeg de tomaten, tomatenpuree, bouillon,erwten en pesto toe. Breng het aande kook en laat op laag vuur doorkokentotdat de lentils zacht zijn (ongeveer 30minuten). Voeg de champignons en courgettestoe en laat ze 5 minuten meekoken.Voeg zout en peper naar smaak toe.Serveer met rijst.BobotieVoor 4 personenIngrediënten50 ml olijfolie1 ui, gesnipperd2 teentjes knoflook, geperstCa. 500 gram (lams)gehakt1 theelepel curry poeder1 theelepel gemalen komijn2 theelepels mango chutney1 citroen, sap en geraspte schil4 laurierblaadjes75 gram rozijnen75 gram geroosterde amandelenZout, vers gemalen peper1 snee wit brood, 1 minuut geweekt inmelk en daarna uitgeknepen3 eieren150 ml melkBereidingVerwarm de oven voor op 180°C.Verhit de olie in een braadpan op matigvuur. Voeg de ui en knoflook toe en bak zeongeveer 10 minuten.Voeg het gehakt toe en braadt het, goedroerende, tot het bruin gekleurd is.Voeg curry poeder, komijn, citroensap en -rasp, mango chutney, rozijnen, amandelenen brood toe en roer goed door elkaar.Breng op smaak met zout en versgemalenzwarte peper en giet alles in een ingevetteovenschaal. Steek de laurierblaadjes inhet mengsel. Breek de eieren in een komen mix met de melk. Schenk dit mengselover het vleesmengsel.Bedek de ovenschaal met aluminiumfolieen plaats ongeveer 40 minuten in deoven, totdat het gekookt en goudbruin is.Serveer met rijst.De redactie wenst iedereen prettige kerstdagen eneen gelukkig nieuwjaar[35]


Dat lotgenoten zich kunnen troostenDat hulpverleners willen begrijpenDat vrienden zich zullen realiserenDat familie deuren opendoet“…en dichtend leerde ik leven” is deeerste gedichtenbundel van onsredactielid Natasja Schreuder. Alvroeg kwam Natasja in aanrakingmet de hulpverlening. Met degedichtenbundel wil Natasja haarbijdrage doen vóór en in het land vande hulpverlening. De gedichtenbundelkost €12,- en is te bestellen viaDenkraam (010 7502123)

More magazines by this user
Similar magazines