ook beschikbaar als pdf-bestand (532k) - Kerk en Israël

kerkenisrael.nl
  • No tags were found...

ook beschikbaar als pdf-bestand (532k) - Kerk en Israël

Jaargang 49Nummer 1Januari 2005Sabbat, de koningin der dagen 2Vanuit Jeruzalem 5Een sabbat-set voor deSabbatsmaaltijd op‘Èrev sjabbat’,vrijdagavond, met o.a.kandelaars enkiddoesjbeker.De rol van de Sjabbat voorMessiasbelijdende Joden 11Van de voorzitter 15Tweemaandelijks orgaan, uitgegeven door DeputatenKerk en Israël’ van de Christelijke GereformeerdeKerken in Nederland01-16_718502.indd 11/17/05 10:57:04 AM


Sabbat, de koningin der dagenrusten zoals gij” (Deut. 5:14). Israël wordter toe opgeroepen dat de kinderen, slaven,dieren, vreemdelingen, kortom allen dievan dit volk afhankelijk zijn en over wiehet zeggenschap heeft, rusten kunnenzoals het zelf rust geniet. Nota Bene: opsabbat worden alle maatschappelijketegenstellingen en ongelijkheden opgeheven.Met recht mag gezegd worden dat desabbat het Evangelie in een notendop is,de mooiste gave die God aan zijn volk, aande mens, schonk.Sabbat: de zin van het levenIn de gave van de sabbat laat de Here zienwaar het in het leven echt om gaat.De activiteit die op sabbat wordt ontwikkelden waar de sabbat mee mag wordengevuld bestaat vooral uit twee dingen. Doorde gewone werkzaamhedenen in onzevrijetijdscultuur ook de gewone ontspanningswerkzaamheden– te laten rusten,komt de ontmoeting met God en de ontmoetingmet de naaste centraal te staan.We ‘doen’ de sabbat door aandacht teschenken aan God en aan elkaar. Op sabbatbevinden we ons, niet in beslag genomendoor de beslommeringen van elkedag of door de strijd om het bestaan, in deruimte van de onderlinge ontmoeting. Eenovervloed van tijd om oog te hebben voorGod en voor elkaar. In de ontmoeting metGod staan tora en gebed centraal.De sabbat laat dus de wezenlijke betekenisvan het leven zien: met God en met elkaargelukkig zijn! Daarom is de sabbat tevensbeeld van de toekomst. De brief aan deHebreeën zegt daarvan: “Er blijft dus eensabbatsrust over voor het volk van God”(Hebr. 4:9). En de kern daarvan is: “opdatGod zij alles in allen” (1 Kor. 15:28).1De Naardense Bijbel, door PieterOussoren, Vught 20042Zie voor een mooi overzicht van de betekenis vande sabbat: Sjabbat, een dag apart, in 2002 uitgegevenbij Eburon in Delft.3Met deze schriftstudie wordt niet beoogd eenantwoord te geven op de vraag of we als gelovigenuit de volkeren de sabbat moeten houden. Dat iseen uitermate ingewikkeld vraagstuk.4Bonhoeffer Brevier, uitgave van 1974, pag. 436.5Idem, pag. 436.Bedankt voor de steun aan het CheiderIn september vorig jaar ontving u met het nummervan VOI een acceptgirokaart met als opschrift:“Help het Cheider uit de financiële problemen”.In hetzelfde nummer hebben wij deze actie voorde bijzondere joodse school in Amsterdam warmaanbevolen.En … het resultaat is er! Ruim 2000 leden van onzekerk reageerden met een gift; in totaal werd bijna€ 25.000 ontvangen. Het Cheider is hier ontzettendblij mee en heeft Deputaten Kerk en Israël hartelijkbedankt voor haar steun.In deze tijden van toenemende polarisatie metsoms uitbarstingen van openlijke haat en verzettegen minderheden in ons land, ervaart de Joodsegemeenschap deze steun als een warme deken, diehen een enorme morele steun geeft. Het is ook eenverlichting in de moeilijke financiële periode die hetCheider doormaakt als joods-orthodoxe scholengemeenschap.Wij mogen blij zijn dat naast de vele stenen monumentener ook nog (hoewel zwaar gedecimeerd!)een levend monument van het Jodendom aanwezigis, waar de kinderen naast de seculiere lessen uit deTorah onderwijs ontvangen.Uw bijdrage heeft het voortbestaan van het Cheidermede mogelijk gemaakt. Hartelijk dank daarvoor.Peter Vree, ex-penningmeester DeputatenKerk en Israël401-16_718502.indd 41/17/05 10:57:17 AM


Vanuit JeruzalemSjabbat in IsraëlC.J. RodenburgEen van de mooiste en indrukwekkendstekanten van leven in Israël is voor mij, dathet me de mogelijkheid geeft om te zienen ervaren hoe invulling wordt gegevenaan het Joodse leven. Allerlei dingen diekarakteristiek zijn voor het Jodendom,zoals de dagelijkse gebeden, de feesten, deomgang met de Tora, komen daardoor totleven. En dat geldt natuurlijk ook voor desjabbat.Misschien moet ik zeggen dat het vooralde sjabbat is, die me helpt begrijpen waarhet in het Jodendom om gaat. Als christenwas ik en ben ik soms nog steeds enigszinsgeneigd de sjabbat als een zaterdagsezondag te zien. Op bepaalde momentenkan ik me echter geen groter verschilvoorstellen dan tussen de Joodse sjabbat ende christelijke zondag! Maar daarover aanhet eind van deze bijdrage meer.Laat ik eerst enkele impressies geven vande sjabbat, zoals wij die in Israël meemaken.Van alles en bijna nietsAls ik kort zou moeten antwoordenop de vraag wat wij hier van de sjabbatmerken, dan zou mijn antwoord zijn: vanalles en bijna niets. Aan de ene kant is opallerlei manieren te merken dat de sjabbatin aantocht is en deze dag een specialebetekenis heeft voor veel mensen en aande andere kant vindt de viering van desjabbat grotendeels binnenshuis en in desynagoge plaats en dat maak je niet vanzelfmee. Het voelt een beetje alsof iedereenom je heen toeleeft naar een belangrijkegebeurtenis, een trouwerij van eenbekende bijvoorbeeld, en zich erop voorbereidt,maar jijzelf er die dag niet bij zultzijn. Dat gevoel komt zeker ook doordatwe nog niet zolang in Jeruzalem wonenen we wel groeiende contacten hebbenmet anderen, maar nog weinig hebbengezien van het persoonlijke leven thuis.Het meemaken van synagogendiensten iswel mogelijk en helpt de betekenis van deInrit verbodentijdenssjabbat enfeestdag;verkeersbordin een Jeruzalemsewijk501-16_718502.indd 51/17/05 10:57:17 AM


Vanuit Jeruzalemsjabbat te ontdekken,maar is nog geen kijkje in de keuken thuis.Maar er is nog iets anders aan de hand inIsraël. De ervaringen die je op kunt doenhangen in sterke mate af van de plaatsendie je bezoekt en van de exacte plek waar jewoont. Tijdens een meerdaagse excursie naarGalilea bezochten we op de sjabbat het nationalepark bij Banjas en daar wees de gidsons, tot mijn stomme verbazing, aan waarwe koffie konden krijgen. Met nog geen jaarervaring achter me, had ik al aangenomendat het overal in Israël gaat als in Jeruzalem:sommige musea en de dierentuin zijn welopen op sjabbat, maar leveren alleen minimalediensten. En dus: geen koffie!Maar ook in Jeruzalem kan er tussen de eneen de andere wijk een wereld van verschilzijn. Wie in Oost-Jeruzalem woont, temiddenvan moslims of christenen, merktvrijwel niets van de sjabbat. Daarentegenwordt wie in een joodsorthodoxe buurtwoont, in grote mate bepaald bij en beïnvloeddoor de sjabbat. Als gezin wonen wijlangs een doorgangsweg in een Joodsebuurt met een gemengde bevolking. Enmet gemengd bedoel ik dan dat seculiereen religieuze Joden er door elkaar wonen.Het aantal synagogen is enorm, maaraan de verkeersdrukte komt nooit echteen einde. En er zijn zelfs enkele cafésgeopend tijdens de sjabbat...Tellen van één tot zesDe komst van de sjabbat is iedere weekweer onmiskenbaar. De dagen van deweek rekenen naar de sjabbat toe: eerste,tweede, derde dag... De zesde dag, onzevrijdag, wordt ook èrèv sjabbat genoemd,letterlijk ‘avond van de sjabbat’. Elke dagdie voorafgaat aan een feest en de opmaat,de vooravond ervan vormt heeft zo’nbenaming. ‘Èrèv jom kippoer’, ‘èrèv soekot’ endus ook ‘èrèv sjabbat’. De wekelijkse feestdag,de sjabbat nadert en vraagtvoorbereiding!Tijdens desjabbatsmaaltijdwordt traditioneelwijngedronkenen wordengevlochtenbroden,challot,gegeten601-16_718502.indd 61/17/05 10:57:19 AM


Op vrijdagmorgen en eigenlijk ook al opdonderdag is de komst van de sjabbat tevoelen. Mensen doen veel boodschappenen staan lang in de rij om alles wat nodigis in te slaan. Wie een ander niet meer zalzien wenst hem of haar een goede sjabbat(sjabbat sjalom). Her en der verschijnenaanplakbiljetten met de exacte tijdstippenvan begin en einde van de sjabbat en detijd om de kaarsen thuis aan te steken.Op vrijdagmorgen is de stemming opstraat opgewekt en levendig. Veel dingenmoeten nog worden gedaan voor deavond valt. In kiosken liggen metershogestapels kranten, die in een rap tempoworden verkocht. In elke krant is wel eencommentaar te vinden op de toralezingvan de sjabbat. Daarnaast zijn op veelplaatsen (gratis mee te nemen) religieuzekrantjes en blaadjes te vinden met artikelenover de toralezing, Joodse gebruiken,wetenswaardigheden, de rubriek ‘vraaghet de rabbi’, lezingen en excursies inde komende week enz. Op straat wordje vaker dan anders aangesproken doormensen die om ‘tsedaka’ vragen en ontvangen.Letterlijk betekent de term ‘gerechtigheid’,maar het staat in het Jodendomvoor daden van weldadigheid, waar onderhet geven van geld.Op de seculiere school waar onze Rafaëlen Miriam naartoe gaan wordt de zesdedag ook duidelijk gemarkeerd. De dagbegint met het gezamenlijk bakken vaneen cake, waarvoor de kinderen om debeurt de ingrediënten meenemen. Dedag eindigt in de kring met het aanstekenvan kaarsen en liedjes en verhalen over desjabbat. Dat moment wordt ‘kabbalat sjabbat’genoemd, de ontvangst van de sjabbat.Dezelfde benaming heeft de synagogedienstdie ’s avonds zal plaatsvinden.De drukte in de stad, die gedurende deochtend tot grote hoogte stijgt, komt inde loop van de middag tot een abrupteinde. Winkels en kantoren sluiten, bussenrijden hun laatste rit. Opeens wordthet stil. Het leven verplaatst zich vande straat naar de huizen en synagogen.En dan ineens, enige tijd voor de sjabbatbegint, klinkt in delen van de stad hetgeluid van de sirene, die het vallen van deavond vooruit aankondigt en oproept omde laatste werkzaamheden af te rondenvoor de sjabbat daar is. In huis en synagogegaat de viering van de sjabbat nu echtbeginnen, met het aansteken van de sjabbatskaarsen,gevolgd door de avonddienst.Na die dienst stromen de straten weer volmet mensen, nu op weg naar huis, naar desjabbatsmaaltijd.De sjabbatsdagDe sjabbat eindigt als de avond van devolgende dag is gevallen. De tussentijdwordt vooral doorgebracht in de synagogeen thuis. De dienst op sjabbatmorgenis uitgebreid en duurt lang, met nameomdat het volledige Toragedeelte van deweek wordt gelezen en er, parallel aanhet extra offer dat in de tempel werdgebracht op de sjabbat, een toegevoegdgebed is. Diensten van drie uur zijn eerderstandaard dan uitzondering en dan is ermeestal nog niet eens gepreekt door derabbi! Desondanks is de sfeer ontspannen.In onze vorige woning konden wehet gezang vanuit de synagoge naast onshoren en zagen we hoe kinderen zichvermaakten in de speeltuin aan de anderekant. Ouders liepen regelmatig heen enweer om te kijken of het met de kinderengoed ging en kinderen liepen heen enweer om een snoepje te vragen.Een voorschrift zegt dat tijdens de sjabbatdrie volledige maaltijden moeten wordengenuttigd en daar wordt de nodigetijd aan besteed. Omdat studie ook eenvoorschrift is, is de dag snel gevuld enzo voorbij. Als we ’s middags met onze701-16_718502.indd 71/17/05 10:57:21 AM


Vanuit Jeruzalemkinderen naar een speeltuin gaan, danwemelt het er meestal van de mensen endat zijn grotendeels orthodoxe Joden, dehele familie feestelijk gekleed.Tegen het vallen van de avond is het weertijd voor het middag- en avondgebed endaarna volgt een bijzonder ritueel, dathet afscheid van de sjabbat markeert. De‘havdala’ (scheiding) is de overgang van degeheiligde tijd naar de gewone tijd. Eenspeciaal gevlochten kaars wordt aangestoken,zegeningen en liederen wordengesproken en gezongen, de zoete geur vande sjabbat, gesymboliseerd door specialekruiden, wordt opgesnoven om meegenomente worden de week in.Een tijd geleden maakte ik de afsluitingvan de sjabbat mee in de grote synagogevan Jeruzalem. Na het middaggebed werdiedereen uitgenodigd om in de ruimteernaast de zogenaamde ‘derde maaltijd’te nuttigen, omringd door zegeningenen liederen. Niet iedereen deed daaroverigens aan mee. Een aantal aanwezigenbleef in het vertrek van de gebedsdienstenen besteedde de tijd aan studie. Ineen hoekje zaten een vader en zoon eenTalmoedpassage te bespreken. Na ongeveereen halfuur kwam iedereen weer bijeenvoor het avondgebed en direct daarnavond voorin de zaal de ‘havdala’ plaats.Velen gingen al naar huis, anderen blevenom het licht te zien en de specerijen teruiken.Als je na de avonddienst weer buitenkomt lijkt de stad een metamorfose tehebben ondergaan. De straten zijn weervol en de eerste verkeersopstoppingenontstaan. Dé uitgangsavond is begonnen.Onze straat, die erg in trek is bij jongeren,doet niet onder voor het modernestadscentrum van Jeruzalem: elke openplek langs de weg en op de stoep is eenmogelijke parkeerplaats. Bekeuringenworden pas morgen weer uitgedeeld. Deavond heeft nog wel iets van de weemoednaar de voorbije dag in zich. ‘Motzé sjabbat’,uitgang van de sjabbat heet de avond.Maar de sjabbat is dan toch echt voorbij.Zelfs de tandarts die tegenover ons vorigehuis woonde ging meteen weer aan deslag met een nieuwe klus!Het heiligeDe eeuwen door is door Joden de lof opde sjabbat bezongen. Prachtige boeken,liederen, gedichten zijn geschreven overde betekenis en het wezen van de sjabbat.Met verlangen wordt naar haar uitgekekenen wordt haar komst verwelkomd,zoals met het lied “kom, mijn vriend, debruid tegemoet”, dat op vrijdagavond inde synagoge wordt gezongen. Met weemoedwordt 25 uur later afscheid van haargenomen.Rabbijn A.J. Heschel noemde de sjabbattende kathedralen van het Jodendom (DeSabbath, zijn betekenis voor de moderne mens.Houten, 1987) en ik denk dat hij daarmeeeen rake typering van de sjabbat heeftgegeven. Hij bedoelde dat het Jodendomniet, zoals het christendom, kathedralenbouwt om de ruimte te heiligen, maarkathedralen heeft die de tijd heiligen.Zoals in de bijbel ‘tijd’ een belangrijkefactor is, zo is dat in het Jodendom. Iederuur is uniek en geen uur is gelijk aan eenander. Heschel heeft met zijn boek overde sjabbat velen, Joden én christenen,een nieuwe kijk op de sjabbat gegeven engeïnspireerd.In het Joodse leven dat wij meemaken,zie ik veel terug dat de uitleg van Heschelonderstreept. Een van de meest frappantedingen is wel de precisie waarmee beginen einde van de sjabbat worden aangegeven.De heiliging van de tijd is een heiligezaak!Zonsopgang en zonsondergang heb-801-16_718502.indd 81/17/05 10:57:21 AM


en echter ook invloed op de dag. HetJodendom leert dat zowel de dag als denacht twaalf uren tellen en dat betekentdat daguren en nachturen niet even langzijn en ook nog elke dag de lengte ervanverandert. Waar is dat goed voor? Voor hetvaststellen van de gebedstijden. De verschillendedagelijkse gebeden, ochtend-,middag- en avondgebed hebben eenbepaalde tijdsmarge waarbinnen ze kunnenplaatsvinden en die marges wordenuitgedrukt in uren. Voor de naleving vande ‘mizwot’, de geboden, is tijdsbesef duseen belangrijk vereiste.De veranderlijkheid van de tijd maaktiedere dag uniek. Illustratief daarvoor ishoe rabbijn Hartman eens vertelde overhet begin van de sjabbat, die iedere weekop een ander tijdstip plaatsvindt. “Zebegint wanneer ik volop aan het werk benen tegen de ondergaande zon zeg: “Staalstublieft stil, zoals je eens voor Josjuadeed en begrijp dat ik mijn hoofdstuk,mijn boek moet afmaken, en wacht even.”En de zon kijkt mij dan aan en zegt:“Hartman, je kunt praten wat je wilt, ikga verder, ongeacht wat voor plannen jehebt,” en hij gaat onder. Dan word ik meteen schok gewaar dat ik geen controleover het heilige heb.” (Te vinden bijCohen Stuart: Joodse feesten en vasten. Een reisover de zee van de Talmoed naar de wereld van hetNieuwe Testament. Baarn, 2003).De sjabbat maakt, in het verlengde hiervan,duidelijk hoe Schepper en schepselzich tot elkaar verhouden. De mens wordtuitgenodigd om net als de Schepper hetwerken te staken, het werk van de Schepperte gedenken en het niet-werken tegenieten.De sjabbat wordt zo de spiegel van detoekomst en daar wordt elke dag al naartoegeleefd. Dat merk je niet alleen aanhet tellen van de dagen naar de zevendeHet woord sjabbat is afgeleid vanhet werkwoord voor niet werken enverbonden met het woord voor staking,dat dezelfde wortel heeft. De sjabbathouden is ophouden, stoppen metwerken. Dat betekent niet dat er nietskan op de sjabbat! Maar het afzien vaneen aantal (39) specifieke soorten vanwerk geeft de dag een eigen karakter.De werksoorten zijn afgeleid van deactiviteiten die nodig waren om detabernakel te bouwen. In Ex. 35:3 wordtde bouw onverwachts voorafgegaandoor de waarschuwing de sjabbat tehouden. De sjabbat heeft voorrangboven de bouw van het heiligdom.)dag toe. Ook de lezing uit de Torarol isdaarvan een voorbeeld. Die staat centraaltijdens de sjabbatsdienst, maar de rol gaatal op twee andere dagen in de week open,als voorbereiding op de volledige lezing.In feite is het zo dat het afscheid van deene sjabbat al verwijst naar de volgendesjabbat. Tijdens het middaggebed van desjabbat vindt al een klein gedeelte van deToralezing van de volgende week plaats.Zo zijn de sjabbatten aan elkaar geregen enstempelen ze de hele tijd.Het gewoneIn de inleiding van dit artikel heb ikal aangegeven dat niet overal en nietiedereen de sjabbat een traditioneel Joodseinvulling geeft. Ook de religieuze Jodendie de sjabbat wel houden doen dat op veelverschillende manieren.Voor Joden die bij de progressieve,moderne stromingen horen is bij voorbeeldhet exacte tijdstip van begin eneinde veel minder belangrijk en krijgt‘niet-werken’ een heel andere invulling.Ook Messiasbelijdende Joden nemen901-16_718502.indd 91/17/05 10:57:21 AM


Vanuit Jeruzalemeen geheel eigen plaats in binnen hetspectrum aan sjabbatsviering. Hunsamenkomsten zijn wel vrijwel allemaalop de sjabbat, maar de belangrijkste redendaarvoor is van praktische aard. De sjabbatis de algemene vrije dag. Daarnaast speeltook het identiteitsaspect mee. Sjabbat enhet Joodse volk horen bij elkaar. Maardat wil dus niet zeggen dat de invullingdie aan de sjabbat wordt gegeven lijkt opdie in het orthodoxe Jodendom of er bijaansluit. Daarvan is, voor zover ik kanzien, maar bij een klein deel van de Messiasbelijdendegemeenten sprake. Ik zeg datniet om hen in een hoek te plaatsen of hetorthodoxe Jodendom heilig te verklaren,maar om recht te doen aan de verschillendie er zijn.Daarom is het belangrijk om ook stil testaan bij het gegeven dat voor heel veelmensen in Israël de sjabbat vooral eenvrije dag is, zoals dat in Nederland voorde zaterdag geldt. En het schijnt datveel jongeren al niet meer weten dat desjabbat van vrijdagavond tot zaterdagavondduurt en wat ‘èrèv sjabbat’ en ‘motzésjabbat’ betekenen. Mijn Talmoeddocentvertelde eens dat hij altijd in de war wordtgebracht door de televisie. “Er wordtaangekondigd dat een programma opsjabbat zal worden uitgezonden en dandenk ik, ‘jammer, dat kan ik niet zien’, endan blijkt het programma ná de sjabbat teworden uitgezonden!”Een bekend gezegde luidt dat meer dande Joden de sjabbat hebben gehouden, desjabbat de Joden heeft bijeen gehouden.Maar wat dan als de sjabbat langzamerhandals unieke dag verdwijnt? Van regeringswegeis inmiddels een commissieingesteld om te bekijken hoe het karaktervan de sjabbat behouden kan blijven.Ik kan wel begrip opbrengen voor hen diede sjabbat graag vrij willen zijn. Het dagelijksleven is een druk leven van hard werken.Voor veel mensen duurt dat vijf ofzes dagen en dan is de sjabbat de enige tijddie er over is voor andere dingen. VoorJoden in Amerika en ook in Nederland iser na de sjabbat altijd nog de vrije zondag,maar in de Israëlische situatie vraagt hethouden van de sjabbat een keuze en is hetook een offer dat gebracht wordt.Sjabbat en zondagDaarmee kom ik terug bij de opmerkingdie ik aan het begin maakt. Het houdenvan de sjabbat heeft in verschillendestromingen van het Jodendom een geheeleigen invulling gekregen, die samenhangtmet de visie op heiligheid, de relatie tussenGod en mens, de verhouding tussenwerken en niet-werken. Dat staat veraf van de invulling die kerken zowel inNederland als in Jeruzalem geven aan deviering van de zondag.De Messiasbelijdende gemeenten hebbenhun eigen plaats, daar ergens tussenin. Alschristen uit Nederland merk ik hoeveelmoeite het me kost om die andere, Joodsevisie op de rustdag te begrijpen. Als ikmet de bril van de zondag naar de Joodsesjabbat kijk kom ik niet ver. Ik moet lerengevoel te krijgen voor de tijdsbeleving vanhet Jodendom, leren wat heiligheid is, watgehoorzaamheid en toewijding is. Dat iseen lange, maar boeiende weg om te gaan.Het boek Handelingen laat ons zien hoede eerste Joodse volgelingen van Jezus deMessias leefden met de twee-eenheidsjabbat en week. Zij leefden als anderenmet tempel en synagoge, met sjabbat entora. En hielden daarnaast eigen samenkomstenop andere dagen om hun eigenidentiteit vast te houden en te ontwikkelen.In de loop der eeuwen zijn we als kerkdeze twee-eenheid kwijtgeraakt. Sterkernog, die is bewust overboord gegooid alsonchristelijk. Daarmee hebben we eenschat aan rijkdommen verloren.1001-16_718502.indd 101/17/05 10:57:21 AM


De rol van de Sjabbat voorMessiasbelijdende Jodenrabbijn drs. L.S. ErwtemanRabbijn Erwteman is verbonden aan de Messiasbelijdende gemeente Beth Yeshua te Houten.InleidingToen de Eeuwige Zijn scheppingswerkvoltooide rustte Hij op de zevende dag.En toen Hij Israël had bevrijd uit Egyptegaf Hij de opdracht om de zevende dagals rustdag te heiligen. Voor het religieuzedeel van het Jodendom is dit vervolgenseen heerlijk feest geworden, datmet het heiligste plezier wordt gevierd.Dit geldt zowel voor Joden die Yeshua (deHebreeuwse naam voor Jezus) nog nieterkennen, als voor de MessiasbelijdendeJoden.De Troonzaal van de EeuwigeWat is dan het belang van het houdenvan de Sabbat (Sjabbat)? Wat krijg jeervoor? En wat niet? Wat dat laatstebetreft, je krijgt er geen eeuwig levendoor. Maar u, die naast het ontvangenvan die hoofdprijs ook geïnteresseerdbent in het behagen van de Gever vaneeuwig leven, in heiliging en dienstbetoon,wil naast ontvangen ook geven.Sjabbat vieren is geven, jezelf aan deAlmachtige geven, je aan Hem overgeven,je aan Zijn genade uitleveren, je éénmaken met Israël, Zijn volk. Sjabbatvieren is een deur openen en binnenmogen kijken in de Troonzaal van deEeuwige. Zoals toen een paar volgelingenvan Yeshua hun Messias voor hun ogenzagen veranderen. Zijn gelaat en klerenwerden wit en straalden licht uit. En inhet Koninkrijk, zoals Yeshua dat noemde(Luk. 9:27-29) waren Mozes en Elia ookaanwezig. Zo is de Sjabbat een deur, eenvenster, dat ons ook een blik gunt in datKoninkrijk. Sjabbat is het koningschapvan de Almachtige laten functioneren11zoals dat in het Koninkrijk zal gebeuren.Sjabbatrust is rusten in de verzorgendehanden van de Heer van de Sjabbat. En alwie in die Heer gelooft, houdt de Sjabbat,zoals Hij deed (1 Joh.2:3-6).Tienduizenden Joodse gelovigenvierden SjabbatToch is deze laatste bewering niet zogerealiseerd als mijns inziens zou moeten.Vanuit de geschiedenis weten wedat tot in de 4 e eeuw van de christelijkejaartelling de Sjabbat werd gevierd doorChristenen en Messiasbelijdende Joden.Toen nog wel. Wat is er daarna gebeurd?We lezen in Mattheus 16 dat vijfduizendhavdalaset;hiermee wordtde sabbatafgesloten01-16_718502.indd 111/17/05 10:57:22 AM


De rol van de Sjabbat voor MessiaJoodse mannen aan de lippen hangen vanYeshua. Aan die menigte volgelingen worden,na de dood en opstanding van onzeVerlosser, drieduizend MessiasbelijdendeJoden toegevoegd (Hand. 2:41). Dataantal groeit tot vijfduizend mannen,daarbij dus niet gerekend de vrouwenen kinderen (Hand. 4:4). En dat aantalneemt fenomenaal toe tot meerdere tienduizenden(Hand. 21:20, foutief vertaaldmet “duizenden”). Deze Joodse gelovigenin Yeshua zijn natuurlijk nog steedsgewend om de Sjabbat te vieren. Op elkeandere dag gingen orthodoxe Joden ooknaar de Tempel (Hand. 2:46), later naarde synagoge. Ook na de opstanding vanYeshua blijft deze gehoorzaamheid aande Schrift onveranderd, maar nu gaan deMessiasbelijdende Joden speciaal op deeerste dag der week, de zondag, naar deTempel, of ze komen bij elkaar aan huisom de opstanding van hun Verlosser tegedenken. De vermeldingen van samenkomstenop de eerste dag der week slaanop het wegleggen van geld (1 Kor. 16:2),iets wat je nu eenmaal niet op de Sjabbatdoet! Of ze slaan op het gedenken van deopstanding (zie bijvoorbeeld Hand. 20:7).Invloed van de heidensegelovigenDe eerste Messiasbelijdende synagogengaan bezocht worden door gelovigen uitde volken. Een aantal belangrijke leidersuit niet-Joodse kring krijgt nu het ideeom zich af te scheiden van hun Joodsegeloofsbroeders. Augustinus, Justinusde Martelaar, paus Sylvester, paus InnocentiusI, namen van belang. Ze vindendat de beloften van de Almachtige, ooitaan Israël gedaan, nu aan de volkeren,het zogenaamde geestelijke Israël, toekomen.En ze pleiten voor de zondag, inplaats van de zaterdag, als vieringsdagvan de Sjabbat. “De Sjabbat is een dag vanafschuw jegens de Joden. Men behoortdie dag niet te houden, want het is eenverwerpelijk gebruik”, zo stelt pausSylvester. En zo wordt al heel spoedig nahet vormen van de geloofsgemeenschapdie stoelt op het offer van Yeshua, de doorde Almachtige Zelf ingestelde dag vanSjabbat verworpen, en dan nog wel omantisemitische redenen. Keizer Constantijnde Grote voegt daar nog een motiefaan toe: afgoderij. Op zon-dag vereertmen namelijk tevens de zon-negod.Messiasbelijdend Jodendom: eenunieke herstelbewegingOm deze en nadere verdraaiingen vande Bijbel teniet te doen is door moedigemannen tijdens de Reformatie eenpoging gedaan om zaken te herstellen.Dat Maarten Luther uiteindelijk eenuitgesproken antisemiet is gewordendie concentratiekampen heeft bedachtvoor ongehoorzame Joden is erg genoeg,maar valt buiten dit artikel. Het herstelvan de Sjabbat heeft toen niet mogenplaatsvinden. De tijd waarin we nu levenkent dat herstel van de Sjabbat wel, zij hetvooralsnog op kleine schaal. Natuurlijkgaat het niet alleen om de Sjabbat alleen,maar om het herstel van de waarderingen de toepassing – waar mogelijk – van dehele Tora (de Wet).Daarbij moeten we bedenken dat hetoffer, de dood en opstanding, van MessiasYeshua vanuit de genade van de Eeuwigehet enige middel is om eeuwig leven teontvangen. Denk aan de brief van Paulusaan de gelovigen te Efeze, “Want doorgenade zijn jullie behouden, door het geloof, endat niet uit jullie zelf: het is een gave van G’d;niet uit werken, opdat niemand roemt. Want zijnmaaksel zijn wij, in de Messias Yeshua geschapenom goede werken [Tora] te doen, die G’d tevorenbereid heeft [aan Moshe gegeven heeft], opdatwij daarin zouden wandelen” (Efeze 2:8-10).1201-16_718502.indd 121/17/05 10:57:23 AM


siasbelijdende JodenGeloof samen met werken. Zo lezen we inde brief van Ja’akov (Jakobus) 2:26, “Wantgelijk het lichaam zonder geest dood is, zo isook het geloof zonder werken dood”, waarmeeJa’akov aangeeft dat het een niet zonderhet ander kan. In Psalm 22 staat in vers29, “Want het koninkrijk is van de Eeuwige, Hijis heerser over de volken”, wat aangeeft datde regels van dat koninkrijk staan naastdegene die deze regels heeft uitgevaardigd.En in Openb. 14:12 staat, “Hier blijktde volharding der heiligen, die de geboden vanG’d en het geloof in Yeshua bewaren”, waar ookheel duidelijk Tora en Yeshua naast elkaarstaan. Dat herstel van geloof in liefdevollegenade en het doen van de in de Wetbeschreven genezende werken is hetherstel waar de Messias-belijdende Joodsebeweging mee bezig is.KoningskinderenHoe houden wij de Sjabbat? In de eersteplaats als een feest! Als koningskinderenin Zijn Koninkrijk. Het gezinsverbandstaat tijdens de Sjabbat zeer centraal. Alsu alleengaand bent zou het goed zijn omregelmatig met anderen Sjabbat te vieren.Sjabbat begint op vrijdagavond en eindigtop zaterdagavond, zie de bijbelse dagtellingin Gen. 1:5, waar avond en morgenéén dag vormen.Praktisch gesproken is het al heerlijk omje op dit Koninkrijksfeest voor te bereiden.Dat kan al vanaf halverwege de week.En hoe meer de week vordert, des te meerwordt het huis aan kant gemaakt en deboodschappen voor het weekend gedaan.Zodat alle aandacht vanaf de vrijdagavondkan uitgaan naar de Almachtige in ZijnTroonzaal. Op de vrijdagavond worden er,door de vrouw des huizes, twee kaarsenaangestoken. Deze herinneren aan hetlicht dat de duisternis verdrijft, al vanafhet begin van de schepping. En ze zijn eennieuwe aansporing om zelf licht te zijn,een licht voor de natiën. De kinderen,indien aanwezig, worden gezegend, zoalsJakob aangaf (Gen. 48:20) en zoals hetboek Ruth het beschrijft (Ruth 4:11).De Almachtige wordt gezegend, omdatHij ons de Sjabbat heeft gegeven, de rustwaarin we Zijn leiding, troost en genezingmogen ervaren. Die zegen gaat gepaardmet een glas wijn (of druivensap, als udat wilt) en een gebed waarin we Adonaidanken voor de vrucht van de wijnstok,die altijd wordt gebruikt om bijzondere,heilige momenten in te leiden. Tussenkiddoesj (heiliging met wijn) en het brekenchallahbroodvan speciaal challabrood vindt het wassenvan onze handen plaats. We doen dit omde aansporing in beeld te brengen vanPsalm 24, “Wie mag de berg van Adonai beklimmen,wie mag staan in zijn heilige stede? Die reinis van handen en zuiver van hart, die zijn ziel nietop valsheid richt, noch bedrieglijk zweert.”Het eten van gebroken brood herinnertons aan de Heer van de Sjabbat, het Brooddes Levens, die zelf verbroken werd omeen nieuwe eenheid te vormen, een verbondtussen de mens en Hem.1301-16_718502.indd 131/17/05 10:57:23 AM


VAN DE VOORZITTEREen tijdlang was er eigenlijk geen‘bijzondere’ aanleiding om onderbovenstaand kopje iets te schrijven. Hetwerk mocht ‘gewoon’ doorgaan: dat vandeputaten, van het C.I.S. (Centrum voorIsraëlstudies), de contacten met andereinstanties en – niet te vergeten - deinwerkperiode van onze Israëlconsulentds C.J.Rodenburg. Van zijn hand hebt ual enkele malen wat geschreven impressiesin dit blad kunnen lezen.Nu zijn er toch wel wat bijzondere zakente melden.1. Op bezoek bij de generalesynodeOp de tweede dag van het IsraëlitischeLoofhuttenfeest, 1 oct.2004, kwam op degenerale synode ons rapport in bespreking.Of die datum met opzet gekozenwas? Het voorbereidend werk voor diebespreking was al door commissie-IIgedaan. Ter synode waren het vooralinformatie-vragende opmerkingen diewerden gemaakt. Het viel ons – br VanBraak, br Rietveld en mij - niet moeilijkdaar antwoord op te geven. Persoonlijkvond ik het jammer dat de in hetrapport aangeroerde mogelijke puntenvoor verdere bestudering niet aan deorde kwamen. Er zijn nog voldoendezaken, die het waard zijn om verder uitgedieptte worden. Maar ja, waarhaalt een deputaat die ook al een volledagtaak heeft de tijd vandaan om zichuitvoerig met een onderwerp bezig tehouden?Naast de goedkeuring van en de dankvoor ons werk kregen we de opdrachtom in overleg met de zendende kerkenGroningen en Zierikzee (die beide‘vacant’ zijn) een oplossing te zoekenover hun fungeren als zodanig. Ook isons gevraagd om na te gaan of en hoeer een band kan ontstaan tussen drsRodenburg en een gemeente. De in 2001gegeven goedkeuring-in-principe voorde samenwerking in het C.I.S. is definitiefgemaakt.De synode verlengde de benoeming vande ‘zittende’ deputaten ds H.D.Rietveld(2 e secretaris) en H.H.van Braak (nu 1 epenningmeester). Een tweetal nieuwbenoemdenis ons komen versterken : dsJ.G.Schenau als 1 e secretaris en F.Voorripsals 2 e penningmeester. De 3 jaar geledenbenoemde adviseur-ad-hoc (zakenrondom de post Jeruzalem), drs C.J.vanden Boogert is nu algemeen adviseurgeworden, omdat prof.dr.G.C.denHertog had gevraagd om niet opnieuwbenoemd te worden.2. Samenstelling deputaatschapDaarmee kom ik bij de samenstelling vanons deputaatschap. Daar zijn nogal watwijzigingen in gekomen. Mochten wein 2003 ds C.J.Droger verwelkomen, in2004 viel dat ds J.Groenleer (opnieuw) tendeel: hij werd door de P.S. van het Oostenbenoemd in de plaats van ds P.D.J.Buijs.En hem werd ook meteen maar diensfunctie - 2 e voorzitter - toevertrouwd.Ds Buijs heeft op een voortreffelijke engewaardeerde wijze zijn plaats onder onsgedurende ongeveer 10 jaar ingenomen!De nieuwbenoemde 1 e secretaris heeftde brede taak en het vele werk van dsM.W.Vrijhof overgenomen. Deze is ooitbegonnen als 2 e penningmeester, maar na3 jaar zette de synode hem op de post diehij 12 jaar met veel nauwkeurigheid en1401-16_718502.indd 141/17/05 10:57:24 AM


H. Biesmatoewijding heeft gediend. Een voornaamwerkstuk was de jaarlijkse rapportage aande P.S.-en. En als er eens wat moeilijkevragen komen, of als bv een ambtenaar inJerusalem moet worden bewogen om eenvisum af te geven, dan wordt de secretarisdaarvoor ingezet. Daarnaast is er dannog het voorbereidende werk voor devergaderingen van de deputaten mét denasleep daarvan.15 jaar lang hebben we in br P.Vree eenuitermate deskundige en zeer betrokkenpenningmeester gehad. Hij had volgensde synodale regelingen al eerder moetenaftreden, maar omdat we wegens ziektevan de beoogde opvolger drie jaar geledenmet een vacature zaten, werd zijnmandaat verlengd.Nu zit zijn tijd er écht op – tot zijn enonze spijt. Het werk omvatte voor hemveel meer dan het cijfermatig bezig-zijn;ook inhoudelijk voelde en toonde hijzich zeer betrokken bij de hele relatietussen Israël en de kerk. Ook aan het totstand komen van het C.I.S. heeft hij eengeweldig aandeel geleverd.Bijna 22 jaar geleden kwam – toen nogdrs - G.C.den Hertog het deputaatschapbinnen als 2 e secretaris, dus voornamelijkals vervaardiger van de notulen. Daarnadiende hij lang als secretaris. In diefunctie – ik wees daar bij Vrijhof al op- zit een grote mate van veelzijdigheid.Daardoor kon Den Hertog ook zonderenige moeite worden voorgedragen aanen benoemd door de generale synode alsadviseur. In die hoedanigheid is hij ookvan grote betekenis geweest.De laatstgenoemde drie afgetredenbroeders hebben elk ook gediend inhet brengen van werkbezoeken en hetorganiseren van studiereizen naar Israëlen Polen.We zijn hen dankbaar voor hun toegewijdeinzet. Van de nieuwbenoemdebroeders hopen wij dat zij, elk met eigengaven, dienstbaar mogen zijn in de relatieKerk en Israël.3. Wisseling eindredactieVanaf het eerste nummer van de 44 ejaargang van Vrede over Israël (febr.2000)berustte de redactionele eindverantwoordelijkheidbij ds A.Brons. Hij kon – naastzijn kennis van zaken - ook putten uiteen grote eigen schat van fotomateriaal,goed bruikbaar voor de ‘versiering’ vandiverse nummers. In de jaarlijkse redactievergaderingoverlegt de eindredacteurmet zijn collega’s over de inhoud van devolgende jaargang. Maar het is wél zijntaak om bij alle onderwerpen mensente vinden die ook wat ‘leesbaar’ kunnenschrijven en dan ook op tijd hun kopijinleveren! En dán is het nog ‘passen enmeten’ om al die letters op het beschikbareaantal pagina’s te krijgen. Met grotenauwgezetheid heeft br Brons zich vanzijn taak gekweten. Eén van zijn grote‘prestaties’ is geweest dat onder zijnbeleid – overigens met hulp van anderen-ons blad een ander aanzien heeftgekregen : meer kleur en een verbeterdelay-out. Uit reacties is gebleken dat velendit hebben gewaardeerd.Zijn opvolger, drs C.J. van den Boogert,gunnen we eenzelfde vreugdevollearbeid!4. De IsraëliconsulentOnze Israëlconsulent, drs C.J.Rodenburg,verblijft momenteel met zijn vrouw en1501-16_718502.indd 151/17/05 10:57:25 AM


VAN DE VOORZITTERkinderen in ons land. Gedeeltelijk isdat om hier hun vierde kind geboren telaten worden. Maar de tijd daaromheenwordt ook intensief gebruikt om de contactenmet zijn ‘zenders’ te verstevigen,om mee te werken aan het symposiumin Ede op 27 jan., om een deel van debezinningsdagen van ons als deputatenmee te maken én om in enkele plaatsente spreken over : ‘Leven en werken inJeruzalem – een impressie van één jaar’.Een tiental avonden kan hij beschikbaarzijn, waarvan al vrij gauw zes kondenworden ingevuld door de medewerkingvan onze deputaten. Ik noem hier dedata na de verschijning van dit nummerén de plaatsen waar br Rodenburgzal spreken. Achter datum en plaatsvermeld ik de organisatoren, die uinformatie kunnen geven over locatie entijd: woensdag 16 febr. Capelle a.d. IJssel(ds C.J.Droger, ds M.van der Sluys); donderdag17 febr. Veenendaal (br H.H.vanBraak); maandag 21 febr. Nijkerk (dsH.D.Rietveld); dinsdag 22 febr. Zwolle(drs C.J.v.d.Boogert). Twee dagen daarnahoopt het gezin Rodenburg terug tekunnen gaan naar Jeruzalem, naar wehopen: met een gezonde baby erbij!5. Israël en de PalestijnenMet enige spanning wordt uitgekekennaar de verkiezing van een opvolger vanwijlen Arafat. Ook omdat de kandidaatmet-de-meeste-kansenals enigszins‘gematigd’ wordt aangemerkt. Of hij, nazijn verkiezing, dat ook waar kan makenis nog af te wachten. Het zou toch weliets heel moois wezen als de neerwaartsgerichte spiraal van aanslagen en onrustomgebogen kan worden in de richtingvan een meer vreedzaam samenleven vanIsraëli’s en Palestijnen. Vraag de God vanIsraël om de vrede voor Jerusalem!ColofonCommissievan redactiedrs. C.J. van den Boogertds. A. Bronsds. H.D. RietveldEindredacteurdrs. C.J. van den BoogertGraspieper 88081 ZR Elburgtel.: (0525) 690222e-mail:booge269@planet.nlInternetpaginawww.kerkenisrael.nlAdministratieadresLandelijk kerkelijk bureauvan de Chr. Geref. KerkenVijftien Morgen 13901 HA VeenendaalPostbus 3343900 AH Veenendaaltel. (0318) 58 23 50fax (0318) 58 23 51e-mail: lkb@cgk.nlPenningmeesterH. van BraakPrins Willem-Alexanderpark1333905 CD Veenendaal16tel.: (0318) 51 54 27e-mail:h.h.van.braak@hccnet.nlGironummer 365271,t.n.v. penningmeesterdeputaten Kerk & IsraëlCGK te VeenendaalVoor legaten en schenkingenkunt u contact opnemen met depenningmeester; hij geeft ookgaarne informatie over diverseaan te bevelen projecten.01-16_718502.indd 161/17/05 10:57:25 AM

More magazines by this user
Similar magazines