Het verhaal van havo 4

Het verhaal van havo 4Wie wil klagen over de cultuur van de jeugd haalt aan de havo zijn hartop. Yvonne Zonderop sprak met vijf leerlingen uit 4 havo om van hente horen hoe zij hun school ervaren, wat er misgaat en wat beter kan.yvonne zonderopOp de havo zitten de ongemotiveerden, de zittenblijvers,de jongeren die meer belang stellenin hun mobieltje dan in hun examen ¬ althans,zo wil het verhaal. Alles wat er niet zou deugenaan leerlingen in het voortgezet onderwijs kleeftde havo aan. Docenten raken er overwerkt, deschoolprestaties staan onder druk. Havisten zelfgeven hun opleiding de laagste beoordeling vanalle schooltypen in Nederland. Dat de opleidinggroeit, lijkt enkel veroorzaakt doordat het imagovan het vmbo bij ouders nog beroerder is.Iedereen mag over ze klagen en confereren;zelf komen de leerlingen in het maatschappelijkdebat nauwelijks aan bod. Dat past in eenmaatschappelijk klimaat waarin, zoals pedagoogMicha de Winter zegt, de jeugd als probleemwordt gezien en waarin, in de woorden van DeWinters’ evenknie Jo Hermanns, volwassenenzich lijken af te zetten tegen de jeugd. Maarjongeren hebben wel degelijk goede ideeën overhoe het beter kan. Dat blijkt zodra je de moeiteneemt om naar hen te luisteren. Ze zeggen:maak onderscheid in de klas en laat nieuwe vormenvan samenwerking toe. Dat kan verlichtingbrengen voor de overbelaste docent en voor desnel afgeleide leerling. Voor dit speciale nummerover verheffing legde ik mijn oor te luisterbij de scholieren zelf.Over de auteur Yvonne Zonderop is journalistHet Onze Lieve Vrouwe Lyceum ligt aan degroene rand van het centrum van Breda. Hetis een ‘normale’ middelbare school, met ruimdertienhonderd leerlingen havo en vwo. Het iser stilletjes, totdat de schoolbel gaat. Dan stuivenmassa’s uitgelaten jongeren de gang op; een grotendeelsautochtone schoolpopulatie, qua gezinsinkomenmisschien net boven het gemiddelde.In een spreekkamer heeft Jos Lanters, afdelingsleidervan de bovenbouw havo, vijf leerlingenvan 4-havo uitgenodigd voor een interview.Zonder dat iemand van school erbij zit, mogenze de journalist vertellen hoe zij school ervaren.Introverte Sol, oplettende Erik, manifeste Omar,afwachtende Carmen en easy going Anna vormensamen een redelijke afspiegeling van de havo-populatie.Twee van hen zijn zittenblijvers, allemaalmoeten ze op hun manier hun best doen om goedovereind te blijven. Niet omdat de havo te moeilijkis om te volgen, want, zoals Carmen zegt: ‘Alsje goed leert, haal je sowieso een voldoende.’ Maaromdat het inspanning kost je hoofd erbij te houdenop school. Omar: ‘Sommige lessen lijken welhonderd minuten te duren in plaats van vijftig.’Sol: ‘Als ik thuis aan de computer zit voor mijnhuiswerk, ga ik steeds weer even snel het internetop.’ Erik: ‘Het is vrij moeilijk om je niet te latenafleiden. Iedereen in de klas zit wel iets anders tedoen.’ En Anna zegt: ‘Sommigen doen echt havoomdat ze te druk zijn voor vwo.’107s & d 7/8 | 2011

van waardeverheffing108Yvonne Zonderop Het verhaal van havo 4Dat laatste is ook de ervaring van Kees Geerts,conrector voor de havo op het olv. ‘Voor dezeleerlingen is de omgeving erg belangrijk. Ze willenwel leren, maar ze halen hun motivatie uitde interactie.’ Dat stelt sommige leerkrachtenvoor een probleem. Overbelaste docenten hebbenvaker moeite met drukke havisten dan metstudieuze vwo’ers, die zich nu eenmaal gemakkelijkerconcentreren op de geboden materie.Deze 4 havo-leerlingen zijn zich daarvan weldegelijk bewust.Maar is dat de schuld van de leerling? Omarvindt van niet: ‘Je kunt zo de leraren eruitpikken die ervoor hebben gekozen leraar teworden. Maar je hebt ook leraren die eigenlijkdoor wilden in iets anders, maar die daar niet interecht konden, en die toen maar leraar zijn geworden.Ze weten vaak niet hoe ze de klas in dehand moeten houden, ze geven vaak chaotischles. Dan wordt het iedere keer een slachtpartij.’De anderen knikken. Anna vult aan: ‘Als lerarente streng vasthouden aan het schema dat zein hun hoofd hebben, luistert eigenlijk niemandmeer.’ En hoe zoiets eruitziet, negenentwintigleerlingen die allemaal niet luisteren, tart deverbeelding.Wat is de kip en wat is het ei? Carmen vindt:‘Als de leraar een boeiend verhaal vertelt, luister jeernaar. Maar als de leraar zelf al voor de klas staatmet een houding van: zullen we vandaag nog ietsgaan doen, ja, dan heb je zelf ook geen zin meer.’Het komt best vaak voor, zegt Omar, dat de leraarzelf ook niet meer gemotiveerd is. Anna zegt:‘Soms vind ik het gewoon zielig voor de leraar datsommige leerlingen zo brutaal zijn en van allesuitproberen. Dan denk ik: sorry, hoor, maar hijstaat wel zijn best te doen, geef ’m dan ook eenkans.’ Maar Omar ziet dat anders: ‘Soms is eenleraar wel een ontzettend sympathieke vent, maardan brengt hij mij toch niets bij. Maar je moetleraren wel in hun waarde laten.’Lesgeven aan een klas van dertig vijftien- enzestienjarigen die niet staan te trappelen om testuderen, is kortom niet eenvoudig. Leerlingenhebben sturing en contact nodig, niet enkel kennisoverdracht.Ze zeggen het niet letterlijk, maaralle scholieren aan dit rondetafelgesprek vindendat de school en de leerkrachten zich meer in debehoeftes van hun leeftijdsgroep zouden moetenverplaatsen. Kees Geerts is dat met ze eens. Hijconstateert een maatschappelijk klimaat waarinleerlingen steeds maar worden geacht ‘het besteuit zichzelf te halen’. Iedereen zet in op de hoogstmogelijk individuele ontwikkeling, iedere leerlingmoet voor zichzelf gaan. ‘Dat is de tijdgeest’,zegt Geerts, maar het is duidelijk dat hij er nietgelukkig mee is. ‘Ik spreek liever van kinderenlaten presteren.’ Dat lukt het beste door je teverdiepen in de ¬ deels sociale ¬ aard van hunmotivatieproblemen, meent hij.jungleDat die motivatieproblemen bestaan, blijktbijvoorbeeld uit de jaarlijkse enquête vanscholierenvakbond laks. Enkele maanden geledenverschenen de jongste rapportcijfers vanleerlingen zelf over het voortgezet onderwijsin Nederland. De havo kwam er ¬ opnieuw ¬matig uit tevoorschijn. Slechts krap een derdevan de ondervraagde havisten is tevreden overhet lesgeven. Dat is het minste aantal van alleschooltypes inclusief vmbo. Bijna 22% van dehavisten is daadwerkelijk ontevreden, en ookin dat opzicht spant de havo de kroon. Hettotaalcijfer van 6,7 dat leerlingen geven is welvoldoende, maar als de vijf havisten in Bredarepresentatief zijn, is dat eerder een blijk vanwaardering voor de sfeer en de inzet op schooldan voor het geboden onderwijs.Wie goed naar de scholieren luistert, leert:school kan zomaar een jungle worden, waarinhet recht van de sterkste zegeviert. Omar: ‘Wijhebben een klas met negenentwintig leerlingen,dit jaar zelfs tweeëndertig leerlingen. Dan moetener tafeltjes worden bijgezet in een toch alklein lokaal. Het zou veel beter zijn als een klaszou worden opgedeeld in bijvoorbeeld twintigleerlingen, dan kan de mentor zich focussen.’Carmen: ‘Ik merk dat de leerlingen meerstof opnemen als de klas kleiner is. Dan hoeftde leraar niet zo veel te letten op de leerlingens & d 7/8 | 2011

Yvonne Zonderop Het verhaal van havo 4die zitten te klooien.’ ‘Ja’, zegt Erik, ‘dat verschilis heel duidelijk te merken. In een grote klaszit iedereen wel iets anders te doen. Daardoorkrijgen mensen die het moeilijk hebben te weinigaandacht.’ Sol knikt en zegt: ‘In een kleinereklas heb je minder kans op drukke kinderen.Dan is het rustiger.’ Anna: ‘Je moet niet vergetendat veel leerlingen zo druk zijn, alsof ze adhdhebben. Ik ben zelf niet zo druk, maar ik heb welmoeite om me te concentreren. En dan scheelt‘Dan zegt de docent dat het stilmoet zijn, maar dan denk ik:tegen wie praat hij?’het als je maar vijf drukke leerlingen in de klashebt in plaats van negentien.’ Carmen: ‘Sommigevakken zijn gewoon niet te doen. Ik deel zo’nvak met Erik. De klas zit voortdurend te kletsen,het is één groot geluid. Dan zegt de docent dathet stil moet zijn, maar dan denk ik: tegen wiepraat hij? Niemand luistert.’Omar vertelt eerlijk dat hij zelf geen heiligboontje is. ‘Ik ben druk. En ik laat me gemakkelijkmeeslepen door sommigen in de klas.’ Zijnlerares wiskunde in het vorige jaar wist daar welraad mee. Zij zette Omar met een werkboek opde gang. ‘Omdat je geen afleiding hebt en ookniet naar buiten mag, ga je vanzelf je best doenop de stof. Toen haalde ik tienen, nu moet ikvechten om een voldoende te staan.’ Een leerkrachtdie dit niet weet, kan zomaar denken datOmar dit jaar nauwelijks te motiveren valt.Maar daar willen deze vijf havisten hun visiewel eens op geven. Nee, het is niet waar dat ze deaangeboden stof maar niets vinden. Te middenvan knikkende hoofden zegt Erik: ‘De inhoudvan de les moet nu eenmaal vaststaan, het is vastergens bepaald waarom je dat moet weten.’ Solvoegt toe: ‘Soms denk je wel eens: waarom moetik dit leren? Maar dat hou je altijd. Dat hoorterbij.’ Erik: ‘Maar de manier waarop het wordtaangeboden kan wel anders, denk ik. Als leerlingendaar inspraak in hebben, denk ik dat hetvoor de leraar en voor de leerling leuker wordt.’‘Bijvoorbeeld door meer in groepen te werken,door meer samen te werken’, vult Omaraan. ‘De meeste scholen bieden aan: je zit inje bankje, je schrijft de aantekeningen over, jeluistert naar de leraar en vervolgens maak jeoefeningen. Alles in je eentje. Je leert helemaalniet om samen te werken en taken te verdelen.Terwijl, als je in groepsverband werkt, hou jerekening met de ander.’ Anna knikt van harte:‘Voor Nederlands moeten wij bijvoorbeeld meteen groepje een bepaald hoofdstuk uit een boeksamenvatten. Dan verdeel je het werk echt inde klas. Dat moet ook wel, anders doet de een alhet werk en schrijft de ander het gewoon over.’Omar wordt enthousiast: ‘Voor een groepsopdrachtkrijg je vaak een groepscijfer. Maar ikvind dat je een individuele beoordeling moetkrijgen, bijvoorbeeld met behulp van een logboekvan het project. Dan kan de leraar zien wieer hard heeft gewerkt en wie minder. En dan kunje er ook rekening mee houden dat de ene leerlingmeer moeite heeft met de stof dan de ander.’sociale opvoedingsidealenSamenwerken, elkaar helpen, het druist in tegenhet idee dat iedereen voor zichzelf de hoogste cijfersmoet zien te halen. Maar het past precies inhet straatje van pedagoog Micha de Winter, diein zijn onlangs verschenen boek Verbeter de wereld,begin bij de opvoeding, pleit voor herwaarderingvan de sociale opvoedingsidealen die uit demode zijn geraakt. Kinderen moeten niet enkelkennis opdoen, ze moeten ook worden opgevoedtot democratische burgers die kunnen omgaanmet conflicten en verschillen, zei hij in deVolkskrant. In plaats van te klagen over die drukkekinderen, zouden ouders en leerkrachten volgenshem wat kritischer naar zichzelf mogen kijken.Waarschijnlijk bestaat er een verband tussen deenorme toename van het aantal kinderen metadhd en scholen die te weinig structuur biedenen ouders en leerkrachten die niet kunnen omgaanmet drukke kinderen, denkt De Winter.109s & d 7/8 | 2011