Download brochure - Instituut Verbeeten

verbeeten.nl

Download brochure - Instituut Verbeeten

Medischbeleidsplan2007-2010


InhoudsopgaveVoorwoord 4Samenvatting 51. Leiderschap 61.1. Missie van het Dr. Bernard Verbeeten Instituut 61.2. Kerntaken 61.3. Visie op zorg en de toegevoegde waardevan het Dr. Bernard Verbeeten Instituut 61.4. Ambities Dr. Bernard Verbeeten Instituut 71.5. Speerpunten medische zorg 91.6. Speerpunten opleiding en onderzoek 112. Strategie en Beleid 122.1. Informatie 122.2. Realisatie en evaluatie 122.3. Uitvoering en communicatie 123. Medische Staf 133.1. Organisatie 133.2. Omvang en samenstelling 133.3. Investeren in specialisten / stafleden 134. Middelen 144.1. Algemeen 144.2. Informatie, kennis en technologie 144.3. Materiaal en diensten 155. Processen 165.1. Identificeren en beschrijven 165.2. Besturen en beheersen 165.3. Verbeteren en vernieuwen 165.4. Samenwerking met ketenpartners 166. Waardering door klanten en partners 186.1. Waardering door patiënten 186.2. Waardering door externe partners 187.Waardering door leden Medische Staf 198. Waardering door de maatschappij 209. Eindresultaten 21Bijlage 1: 22Medische doelstellingen Dr. Bernard VerbeetenInstituutBijlage 2: 23Opleiding en onderzoek in het Dr. BernardVerbeeten InstituutBijlage 3: 24Samenstelling Werkgroep Medisch BeleidsplanBijlage 4: 25Lijst van gebruikte afkortingenBijlage 5: 26Toelichting bij het INK-model3


DVoorwoordDe gezondheidszorg bevindt zich in eendynamische fase. De overheid heeft haar geldgezet op meer marktwerking in de zorg enzal dat ook de komende jaren blijven doen.Waar dit principe leidt tot meer efficiency(lees: kortere wachttijden en zorgtrajecten) enkwaliteitsverbetering betekent dit een positieveimpuls voor de gezondheidszorg. Juist binnende oncologie zal de patiënt hiervan optimaalkunnen profiteren, mits de gewenste investeringenworden gedaan. Het Dr. Bernard Verbeeten Instituutstreeft naar het aanbieden van topklinische zorgop het gebied van radiotherapie-oncologieen nucleaire geneeskunde, waar behalve deoncologie, cardiologie en orthopedie belangrijkeaandachtsgebieden zijn. De medische staf neemtdeze uitdaging aan en zal hierbij een pro-actieverol spelen.Optimale oncologische zorg draait echterniet alleen om efficiency en technologischeontwikkelingen. Hart voor de patiënt, eenluisterend oor en een hand op de schouderblijven onmisbaar. Empathie is dan ook een vande belangrijkste uitgangspunten van ons medischbeleid. Daarnaast hecht de Medische Staf veelbelang aan een goede relatie met haar verwijzers(specialisten en huisartsen) en wil zij hierin blijvendinvesteren. Snelle verwijzing, snelle verslaggeving,snelle dienstverlening, optimale bereikbaarheid enmultidisciplinaire samenwerking ten aanzien vande verschillende patiëntengroepen zijn hierbij detrefwoorden.Verder is het verrichten van klinischwetenschappelijk onderzoek een belangrijkspeerpunt.Dit heeft in 2006 ondermeer geresulteerd in deerkenning van het Dr. Bernard Verbeeten Instituut alsEuropean Organization for Research and Treatmentof Cancer (EORTC) Affiliated Centre. Daarnaastwordt gestreefd naar de ontwikkeling van eenkenniscentrum voor oncologie.Het medisch beleidsplan geeft de keuzes endoelstellingen aan op het gebied van demedische zorg, opleidingen en onderzoek en isrichtinggevend. Tevens worden de voorwaardenbenoemd om deze doelstellingen te bereiken.De input is afkomstig van de drie vakgroepen:Nucleaire Geneeskunde, Radiotherapie enKlinische Fysica. Dit beleidsplan is opgesteldvolgens het model van het Instituut NederlandseKwaliteit (INK-model). Dit model laat alle elementendie een rol spelen bij het bepalen van beleid,het monitoren en het sturen in hun onderlingesamenhang aan de orde komen. In bijlage 5 is eenkorte toelichting van het model opgenomen.Op 30 november 2006 vond eenstrategiebijeenkomst plaats met de Raad vanBestuur, de Raad van Toezicht en de Medische Stafover de gewenste ontwikkelingen binnen hetDr. Bernard Verbeeten Instituut. De resultaten vandie dag en van de beleidsbijeenkomst van 27 april2007 zijn betrokken bij de opstelling van dit medischbeleidsplan.Op het gebied van niet-directe patiëntenzorg wordtdoor de Medische Staf een aantal taken vervuld.Naast het verzorgen van diverse opleidingen opmedisch-oncologisch gebied wordt geparticipeerdin regionale en (inter)nationale beleidsvormendeorganen op oncologisch gebied.Theo Veningavoorzitter Medische StafDr. Bernard Verbeeten Instituut,18 juni 20074


Het Dr. Bernard Verbeeten Instituut streeft naareen breed aanbod van top-oncologischezorg, zowel op het gebied van behandelingals van diagnostiek. De Medische Staf maaktin dit beleidsplan keuzes voor noodzakelijkeinvesteringen in de medisch-technologischeinfrastructuur van Radiotherapie en NucleaireGeneeskunde. De uiteindelijke doelstelling is omin 2008 op 4 locaties, te weten Breda, Tilburg (2locaties) en ’s-Hertogenbosch, state-of-the-artvoorzieningen op deze gebieden operationeel tehebben. Hiermee wordt tevens voldaan aan eenandere belangrijke doelstelling van het Dr. BernardVerbeeten Instituut: het aanbieden van de zorgdichtbij de patiënt.De zorg komt optimaal tot zijn recht indien dezeletterlijk rondom de patiënt wordt georganiseerd.Veel aandacht gaat daarom uit naar hetoptimaliseren van de efficiëntie van het gehelezorgtraject, vanaf het moment van aanmeldingtot en met behandeling en verslaglegging. Dedoelstellingen op dit gebied worden benoemd engeconcretiseerd.De Medische Staf heeft een uitstekende relatiemet haar verwijzers en wil hierin blijven investeren.Trefwoorden hierbij zijn: snelle verwijzing,snelle verslaggeving, snelle dienstverlening,optimale bereikbaarheid en multidisciplinairesamenwerking ten aanzien van de verschillendepatiëntengroepen. Participatie in het opzetten vanMultidisciplinair Oncologische Centra in de regiois een belangrijke doelstelling voor de komendejaren. Daarnaast wordt gestreefd naar hetintensiveren van andere samenwerkingsvormen.SamenvattingOp het gebied van opleidingen wordt hetbestaande brede aanbod gehandhaafd. Dehuidige capaciteit wordt naar behoefte uitgebreid.Ook de introductie van nieuwe opleidingsvormenzal de komende jaren serieuze aandacht krijgen.Het verrichten van klinisch wetenschappelijkonderzoek is een van de peilers van het Dr. BernardVerbeeten Instituut en wordt zoveel mogelijkgestimuleerd. Deze ambitie wordt ondersteunddoor de oprichting van een trialbureau om delogistiek rondom deelname aan zowel nationaleals internationale trials te coördineren en tefaciliteren.5


1.1. Missie van het Dr. Bernard Verbeeten InstituutIn de ziekenhuisbrede strategische visie 2005-2010staat de missie van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut geformuleerd:‘Het Dr. Bernard Verbeeten Instituut is eenspecialistisch ziekenhuis waar topklinische zorgwordt geleverd op het gebied van radiotherapieoncologieen nucleaire geneeskunde.’1.2. KerntakenDe vier kerntaken van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut zijn:• Radiotherapie-oncologie;• Nucleair-geneeskundige diagnostiek enbehandeling met als speerpunten oncologie,cardiologie en orthopedie;• opleiding voor de verschillende doelgroepen;• regionaal en (inter)nationaal expertisecentrum.1.3. Visie op zorg en de toegevoegde waardevan het Dr. Bernard Verbeeten InstituutDe ziekenhuiszorg in Nederland ontwikkelt zichgeleidelijk van een specialisme georiënteerde naareen ziektebeeld gerichte organisatie. Oncologieis daarbij één van de thema’s waarin de zorgwordt onderverdeeld. Het Dr. Bernard VerbeetenInstituut streeft naar het regionaal optimaliseren vanvoorlichting, preventie, onderzoek, behandelingen nazorg binnen de oncologie. Zo zal het bijelkaar brengen van kennis en kwaliteit leiden toteen verbeterd behandeltraject. Concentratie vandeskundigheid oftewel multidisciplinair werken isdaarom van groot belang.1. LeiderschapNaast radiotherapie richt de Medische Staf zich opde nucleaire diagnostiek voor zowel de oncologieals ook de cardiologie en orthopedie. Ook opdie terreinen concentreert de ziekenhuiszorg zichrondom ziektebeelden. De nucleaire geneeskundeis daarbij in het bijzonder gericht op de patiënten,huisartsen en medisch specialisten uit de regioMidden-Brabant: TweeSteden Ziekenhuis en St.Elisabeth Ziekenhuis.De Medische Staf onderkent de specifieke roldie het Dr. Bernard Verbeeten Instituut speeltals behandel- en expertisecentrum in de regio.Allereerst betekent dit de zorg voor een zodanigbreed behandel- en onderzoeksaanbod,dat volledig aan de specifieke vraag naarradiotherapie en nucleaire geneeskunde vanpatiënten kan worden voldaan. Dit aanbodwordt gerealiseerd op een gegarandeerdhoog kwaliteitsniveau. Daarnaast willen wij onsonderscheiden door vernieuwend op te tredenbinnen de oncologie en nucleaire geneeskunde.Het Dr. Bernard Verbeeten Instituut is door haargrootte flexibel en wil hiervan profiteren door snelin te spelen op de behoeften van de verwijzer.Hierin zit een belangrijke toegevoegde waardevan onze organisatie en willen en kunnen wijonderscheidend zijn.Deze visie houdt een keuze in voor een combinatievan uitstekende, doelmatige basiszorg incombinatie met de ontwikkeling van topklinischezorg op deelgebieden. Dit leidt tot de volgendeambities: patiëntgerichtheid, hoogwaardigekwaliteit, optimale samenwerking, strategischepositionering en opleiding en onderzoek.6


1.4. Ambities Dr. Bernard Verbeeten InstituutPatiëntgerichtheidDe Medische Staf wil de relatie arts – patiënt in dezorgverlening meer centraal stellen. Hierbij moet,juist bij de doelgroep van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut, empathie als belangrijke eigenschap vanalle geledingen doorklinken.Vanuit het oogpunt van patiëntgerichtheid vindtde Medische Staf het belangrijk dat optimaletoegankelijkheid wordt gewaarborgd. Het isdaarom belangrijk dat bestralingsfaciliteiten‘dichtbij de patiënt’ worden gerealiseerd, zodatde belasting van patiënten door reistijd beperktkan blijven.Ook andere logistieke aspecten zijn uit oogpuntvan patiënt- en klantgerichtheid van belang:• doelmatige inrichting van het behandeltrajectvoor radiotherapie;• optimale dienstverlening op het terrein van denucleaire geneeskunde door het bevorderenvan verwijzingen naar het Dr. Bernard VerbeetenInstituut;• voldoen aan de wachttijdnormen voorradiotherapie;• korte wachttijden voor nucleaire geneeskunde;• efficiënte organisatie van het diagnostischtraject van nucleaire geneeskunde, met alsresultaat een snelle en goede diagnoseen behandeling van oncologische en nietoncologischepatiënten;• toepassing van gebruiksvriendelijke ICTvoor bijvoorbeeld informatievoorziening aanpatiënten.Hoogwaardige kwaliteitOncologische besluitvorming vindt multidisciplinairplaats. Dit is vormgegeven in diversetumorspecifieke oncologiebesprekingen in deverwijzende ziekenhuizen. Bij al deze besprekingenis de radiotherapeut-oncoloog aanwezig.Naast subspecialisatie op deelgebieden wordthet kennisniveau op alle behandellocatiesgewaarborgd door een optimale bereikbaarheid.Ook de nucleaire geneeskunde participeert inmultidisciplinair overleg met aanvragers.De Medische Staf streeft naar hoogwaardigekwaliteit van de behandeling waarbij uitgegaanwordt van toepassing van state-of-the-arttechnologie, zoals stereotactische radiotherapie,Intensity Modulated Radiation Therapy (IMRT),integratie van moderne beeldvormendetechnieken (SPECT-CT, PET-CT, MRI), 4D-beeldvormingen on-line positieverificatie. Best practices zullenbreed en snel in de organisatie en de processenworden geïntroduceerd, zowel in Tilburg als opde locaties in Breda en ’s-Hertogenbosch. Dekwaliteit van de behandeling dient op elke locatiegelijkwaardig te zijn. Intercollegiale toetsing van elkbehandelplan voorafgaande aan de bestraling isdaarbij een belangrijk instrument.Voorts bestaat de ambitie om in oncologischezorgtrajecten te werken, en daarbij viazorginnovatie de transparantie, doelmatigheid enkwaliteit van de zorg te verbeteren. De MedischeStaf wil de specifieke kennis van het Dr. BernardVerbeeten Instituut daarin inbrengen. Ook deketenpartners worden, met gebruikmakingvan hun specifieke oncologische expertise,bij de ontwikkeling van deze multidisciplinairezorgtrajecten betrokken.7


Het kennisniveau van de vakgroepenRadiotherapie, Nucleaire Geneeskunde enKlinische Fysica wordt bijgehouden door actievedeelname aan zowel bijscholingsactiviteitenals (inter)nationale congressen en symposia oponcologisch en diagnostisch gebied. Daarnaastwordt kennis verworven door middel van een breedaanbod aan vakliteratuur. De Medische Staf opteertvoor het opzetten van een digitale bibliotheek.Optimale samenwerkingDe Medische Staf wil binnen de regio structureleen intensieve samenwerkingsverbanden realiserenen faciliteren op het gebied van oncologischediagnostiek en behandeling. Deze samenwerkingwordt vormgegeven door MultidisciplinaireOncologische Centra (MOC’s) in de regionaleziekenhuizen welke de diverse oncologischezorgtrajecten moeten bundelen. Het is de ambitievan de Medische Staf om bij het opzetten hiervaneen pro-actieve rol te spelen. Het succes van dezeMOC´s zal de zorgverbetering een impuls geven.De afdeling Nucleaire Geneeskunde wil daarnaastactief participeren in multidisciplinaire zorg op hetgebied van de cardiologie, endocrinologie enorthopedie.Verder wordt gestreefd naar uitbreiding van desamenwerkingsrelatie met verwijzers (specialistenen huisartsen), consumenten verenigingen enpatiënten verenigingen, zowel op het gebied vancuratieve als palliatieve zorg. Ook het bestaandeprofessionele netwerk van samenwerking metondermeer het Integraal Kankercentrum Zuid (IKZ)en de directe zorgpartners wordt waar mogelijkuitgebreid en geïntensiveerd.Tenslotte is het beleid gericht op het intensiverenvan de bestaande samenwerking metacademische centra. De toegevoegde waardevan het Dr. Bernard Verbeeten Instituut moet in dezerelatie herkenbaar zijn.Strategische positioneringDe Medische Staf streeft naar een actieve rol inoncologisch georiënteerde zorg. Dit vertaalt zichnaar de volgende ambities:• expertisecentrum op het gebied vanradiotherapie-oncologie en nucleairediagnostiek en behandeling;• kwalitatief hoogwaardige schakel en partner inde zorgketen met een goede en snelle digitaleinformatievoorziening voor de verwijzers;8


• een op de zorgbehoefte en wensen van depatiënt afgestemde organisatiestructuur enwerkcultuur;• participatie in nationale en internationalebeleidsvormende organen op de gebiedenradiotherapie-oncologie, nucleairegeneeskunde en klinische fysica.Opleiding en onderzoekDe Medische Staf is van mening dat een goedopleidingsklimaat extra impulsen geeft aanhet handhaven en verhogen van de kwaliteitop de werkvloer. Het bestaande aanbod aanopleidingen op de deelgebieden radiotherapie,nucleaire geneeskunde en klinische fysica wordtgecontinueerd. De opleidingscapaciteit wordtafgestemd op de regionale en landelijke behoefte.Daarnaast wil de Medische Staf een actieve rolvervullen op het terrein van onderzoek. De term‘evidence based’ in de geneeskunde betekent nietdat voor alles sprake moet zijn van harde bewijzen,maar wel dat beschikbare onderzoeksresultatenop gestructureerde wijze worden verwerkt bij deontwikkeling van richtlijnen. Mede daarom wordteen actieve rol in regionale en (inter)nationaleonderzoeksverbanden nagestreefd.1.5. Speerpunten medische zorgDe Medische Staf streeft naar het leveren vantopklinische zorg op oncologisch gebied. Zowel deafdeling Radiotherapie als Nucleaire Geneeskundespelen daarbij een vitale rol. Daarbij kenmerkt zorgzich niet alleen door technologische interventie,maar ook en vooral door de toepassing van kennisop oncologisch gebied. Naast interventie wordtdaarom ook gestreefd naar een actieve rol ophet gebied van voorlichting, preventie, onderzoeken nazorg binnen de oncologie. Deze ambitiesvormen de basis voor de medische speerpuntenvan het Dr. Bernard Verbeeten Instituut. Dedoelstellingen die hieruit volgen worden benoemdin bijlage 1.RadiotherapieDe belangrijkste doelstelling van de radiotherapieis het continu aanbieden van optimale zorg (“bestpractice”) op elk deelterrein binnen de oncologie.Multidisciplinaire behandeling en ontwikkelingvan oncologische zorgprojecten zijn hierbij desleutelwoorden. Optimale kennis van de snelleontwikkelingen binnen de oncologie is daarvooressentieel en kan alleen worden bereikt doorsubspecialisatie. Dit past tevens in het streven naarhet ontwikkelen van een kenniscentrum vooroncologie binnen de regio in samenwerking metde regionale verwijzers.Het basisprincipe van radiotherapie is hettoedienen van een optimale stralingsdosis aaneen tumor met minimale stralingsbelasting vangezond weefsel. Moderne planningssystemenen geavanceerde lineaire versnellers makendit principe steeds beter mogelijk. Modernebeeldvorming (IGRT), zowel vóór als tijdens debestraling, is daardoor onmisbaar geworden. Desnelle ontwikkelingen binnen de technologieen de ambitie van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut om topklinische zorg te leveren implicerendaarom zowel een voortdurende vernieuwing vanbestralingsapparatuur als van beeldvormendetechnieken. Technologie is daarbij het middelom het doel van optimale oncologische zorg tebereiken.9


technieken verbetert zowel de stadiëring alsde follow-up binnen de oncologie. De kwaliteitvan de zorg neemt toe door een betereindicatiestelling voor operatie, individualiserenvan de bestralingsbehandeling en gerichtetumor-evaluatie na behandeling. Daarnaastwordt het localiseren van de schildwachtklierverbeterd bij zowel mammacarcinoomals andere tumorgroepen (melanoom,vulvacarcinoom, cervixcarcinoom, hoofdhalstumorenen oesophaguscarcinoom).De therapeutische toepassing van nucleairegeneeskunde wordt verder uitgebreid. Naastde jodiumtherapie bij schildkliercarcinoomen toepassing van radionucliden voorpijnbestrijding wordt de radionuclidebehandelingvan het Non-Hodgkin lymfoomgeïntroduceerd.Nucleaire cardiologieNucleaire GeneeskundeDe rol van nucleaire geneeskunde op het gebiedvan oncologische diagnostiek wordt steedsbelangrijker. Een verdere uitbreiding van nucleairgeneeskundigeonderzoeksmodaliteiten pastdan ook uitstekend bij de ambitie van het Dr.Bernard Verbeeten Instituut om een oncologischexpertisecentrum op te zetten. Daarnaast vervult denucleaire geneeskunde een belangrijke rol in devakgebieden cardiologie en orthopedie.Nucleaire oncologieFunctionele beeldvorming door middel van PET-CT en SPECT-CT combineert de sensitiviteit vanscintigrafisch onderzoek met de anatomischenauwkeurigheid van CT. Introductie van dezeNucleaire geneeskunde speelt een steedsbelangrijker rol bij screening op en localiseringvan myocardischemie. Belangrijke medischevooruitgang kan worden verkregen doorscreening van risicopatiënten (diabetesmellitus) en als voorbereiding van patiëntenop vaatchirurgische ingrepen. De introductievan nieuwe belastingstesten (bijvoorbeeldmet dobutamine en adenosine) verminderthet aantal patiënten met een contra-indicatievoor dergelijk onderzoek. De plaatsing van eenSPECT-CT betekent een belangrijke technischevooruitgang waardoor de myocardperfusiedirect wordt gecorreleerd met de anatomievan de kransslagaders. De localisatie vanvaatvernauwingen wordt door deze techniekverbeterd en leidt tot een nauwkeurigerplaatsing van bypasses en stents.10


Nucleaire orthopedieBinnen de orthopedie neemt het belangvan nucleaire geneeskunde verder toe.Botscintigrafie wordt toegepast voor de evaluatievan heupprotheses en de inventarisatie vanarthrose en onbegrepen pijnklachten. De SPECT-CT biedt de mogelijkheid om scintigrafischeresultaten optimaal te correleren met deanatomische beeldvorming waardoorsensitiviteit en specificiteit worden verbeterd.Dit zal leiden tot een verruiming van deindicatiestelling voor nucleair geneeskundigonderzoek bij orthopedische patiënten. Vooralpatiënten met klachten in de complexeregewrichten (zoals enkels, voeten en polsen)en in de wervelkolom zullen hiervan profiteren.Samen met de orthopeden en de radiologen inde regio zal nadrukkelijk worden geïnvesteerd indeze patiëntencategorie.1.6. Speerpunten opleiding en onderzoekDe Medische Staf wil een werk- en opleidingsklimaatrealiseren dat wetenschappelijkebelangstelling stimuleert en gericht is opverbetering van kwaliteit en professionaliteit.Gestreefd wordt naar het aanbieden vanopleidingsvormen voor alle medische enondersteunende disciplines. Daarnaast wil destaf actief participeren in toegepast klinischwetenschappelijk onderzoek gericht opverbetering van de medische zorg. De MedischeStaf stimuleert leden en vakgroepen tot hetleveren van publicaties en deelname aan bij- ennascholingsactiviteiten.Dit vertaalt zich naar de volgende speerpunten:Opleiding (zie bijlage 2)• positioneren van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut als opleidingsinstituut voor devakgebieden Radiotherapie, NucleaireGeneeskunde en Klinische Fysica;• continueren en eventueel uitbreiden van deopleidingen tot radiotherapeut-oncoloog en totklinisch fysicus;• verkennen van de mogelijkheid van eenzelfstandig opleidingscentrum Radiotherapie;• onderzoek naar de mogelijkheid van eenopleidingsbevoegdheid Nucleaire Geneeskunde,bijvoorbeeld via participatie in een opleidingsstructuurmet een van de bestaandeopleidingscentra;• participatie in landelijk onderwijs (NVRO, NVKF enMBRT) en internationaal onderwijs (ESTRO, EANM);• aanbieden van geaccrediteerde oncologischenascholing aan huisartsen;• participatie in Brabant Medical School.Onderzoek (zie bijlage 2)• stimuleren en uitvoeren van toegepast klinischwetenschappelijk onderzoek op zowel nationaal(bijvoorbeeld CKTO) als internationaal niveau(bijvoorbeeld EORTC);• investeren in intensieve samenwerkingsverbandenmet academische centra elders in het land;• actieve deelname aan de commissie Medisch-Ethische Toetsing Onderzoek Patiënten enProefpersonen (METOPP);• intensiveren van de samenwerking metde Universiteit van Tilburg (vakgroepenEpidemiologie en Medische Psychologie).11


2.1. InformatieDe Medische Staf geeft prioriteit aan hetverzamelen van informatie om de kwaliteit en hetprofessioneel niveau van de zorg te garanderen.Daarnaast moet de zorg optimaal voorzien inde behoefte aan radiotherapie en nucleairegeneeskunde in de regio. Met betrekking totradiotherapie worden de relevante gegevensverzameld en geanalyseerd in de regelmatiggeactualiseerde Regiovisie radiotherapie – Middenen West Brabant van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut. Ook voor nucleaire geneeskunde isbehoefte aan een dergelijke regiovisie.De volgende informatie (niet limitatief) wordtverzameld als input voor het medisch beleid:• wetenschappelijke en vaktechnischeontwikkelingen;• gegevens over demografische ontwikkelingenen daaraan gekoppeld het verwachteaantal kankerpatiënten landelijk en in hetverzorgingsgebied (o.a. IKZ registratie);• gegevens over patiëntenstromen (in- en uitstroomverzorgingsgebied);• marktgegevens;• gegevens betreffende het verwijzingspatroonradiotherapie en nucleaire geneeskunde;• rapportages van visitaties en accreditaties;• complicatieregistratie.2.2. Realisatie en evaluatie2. Strategie en BeleidDe Medische Staf is verantwoordelijk voor hetmedisch beleid. Dit beleidsplan legt onze visie opde zorg vast en geeft aan welke inspanningenen resultaten komende jaren zullen wordengeleverd. De voortgang wordt als volgt bewaakt enbeoordeeld:• jaarlijkse evaluatie binnen de verschillendevakgroepen;• jaarlijkse evaluatie binnen de Medische Staf;• deelname aan kwartaalaudits van de afdelingenRadiotherapie, Nucleaire Geneeskunde enKlinische Fysica.Het medisch beleidsplan wordt in samenspraakmet de Raad van Bestuur geïntegreerd in hetziekenhuisbrede beleidsplan en is daarvoorrichtinggevend. Via kaderbrief en de jaarplannenworden de doelstellingen vervolgens verwezenlijkt.Door deze integratie wordt bewerkstelligd dathet medisch beleid verbonden blijft met hetziekenhuisbeleid. De kwaliteit van de geleverdezorg wordt mede door de kwartaalauditsgegarandeerd door de accreditatiecyclus vanhet Nederlands Instituut voor Accreditatie vanZiekenhuizen (NIAZ).2.3. Uitvoering en communicatieDe Medische Staf komt maandelijks bijeen enevalueert dan onder meer de uitvoering vanhet medisch beleidsplan. Daarnaast wordt deuitvoering van het medisch beleid besprokentijdens het tweewekelijks overleg tussen de Raadvan Bestuur en het bestuur van de Medische Stafen is er regelmatig overleg tussen de medischmanagers van Radiotherapie en NucleaireGeneeskunde en de desbetreffende vakgroepen.12


4.1. Algemeen4. MiddelenProductontwikkelingDe Medische Staf streeft naar het verwerven vanextra geldstromen uit fondsen voor toegepastklinisch wetenschappelijk onderzoek. Hierbijwordt gedacht aan landelijke fondsen alshet KWF-Kankerbestrijding, maar ook aan het‘eigen’ Dr. Bernard Verbeeten Fonds. Ook zijnfondsen beschikbaar voor datamanagement enprojectorganisatie in het kader van deelname aaninternationale trials.4.2. Informatie, kennis en technologieKennis en technologieIn aansluiting op de ontwikkeling van hetDr. Bernard Verbeeten Instituut alsopleidingsziekenhuis dient er blijvend te wordengeïnvesteerd in de medische bibliotheek, het skillslab en in de kennisinfrastructuur.Oncologie is bij uitstek een multidisciplinairvakgebied en wordt door het Dr. BernardVerbeeten Instituut uitgeoefend in de regioMidden- en West-Brabant. De Medische Stafstimuleert de ontwikkeling van productendie deze rol ondersteunen. De nucleairegeneeskunde is een ondersteunende disciplinevoor diverse poortspecialisten en zoekt actief naarmogelijkheden om met haar technieken de zorg inhet algemeen te verbeteren.De volgende lijst van producten is richtinggevend,maar niet limitatief:• invoering van subspecialisatie waarborgtoptimaal kennisniveau voor elk deelterreinbinnen de oncologie;• introductie van geavanceerde behandeltechnieken diagnostiek op verschillende locaties;• onderzoek naar en realisatie van regionalesamenwerkingsverbanden voor behandeling endiagnostiek;• digitale uitwisseling van beeldinformatie viaeen Picture Archiving and CommunicationSystem (PACS) en webviewer met de regionaleziekenhuizen;• invoering van een Elektronisch Medisch Dossier(EMD), mede ten behoeve van uitwisseling vanzorginformatie met verwijzers;• invoering van een workflow-managementsysteem;• uitbreiding en optimalisering ICTinfrastructuurmede ten behoeve van werk ensamenwerking ‘op afstand’ en ten behoevevan "remote-servicing" van de complexebehandelapparatuur;• implementatie van een geautomatiseerdprotocolbeheerssysteem;• invoering van spraakherkenningssysteem.14


5.1. Identificeren en beschrijven5. Processen5.2. Besturen en beheersenDe Medische Staf levert een actieve input inzakehet beheren, beschrijven en in kaart brengenvan de processen en procedures en hunrandvoorwaarden m.b.t. de directe en indirectepatiëntenzorg. State-of-the-art werkwijze en bestpractices zijn daarbij richtinggevend.Voorts dienen volgens de Medische Stafde processen te voldoen aan de eisendie voortvloeien uit het (gaan) werken in(oncologische) zorgtrajecten. Interne processenworden expliciet hiermee afgestemd.Op klinisch-fysisch gebied dienen de technischeprocessen bij Radiotherapie en NucleaireGeneeskunde aantoonbaar te voldoen aangeaccepteerde protocollen, zoals die van deNederlandse Commissie voor Stralingsdosimetrie(NCS) en de Nederlandse Vereniging voorNucleaire Geneeskunde (NVNG).De leden van de Medische Staf streven naarintercollegiale toetsing. Deze dient structureel teworden georganiseerd en onderdeel uit te makenvan het behandelproces van de patiënt binnen hetDr. Bernard Verbeeten Instituut. Daarnaast streeftde Medische Staf een onderling regulier overlegna waarbij zowel patiënt- als niet-patiëntgebondenafspraken worden gemaakt en getoetst.De Medische Staf werkt mee aan de interneverbeterprojecten (‘Verbeeterprojecten’) en aande landelijke accreditatie volgens het model vanhet Nederlands Instituut voor Accreditatie vanZiekenhuizen. De procesbeschrijvingen dienenhierop aan te sluiten.De behandelrichtlijnen worden centraal beheerden voorzien van een “houdbaarheidsdatum”. Demedisch specialist is ”eigenaar” van de richtlijnenen verantwoordelijk voor de inhoud.5.3. Verbeteren en vernieuwenDe Medische Staf streeft naar duidelijkebehandelrichtlijnen voor de gehele oncologie.Binnen de maatschap Radiotherapiewordt dit vormgegeven door regelmatigerichtlijnbesprekingen waarbij bestaande richtlijnenworden geactualiseerd. Ook hier waarborgtsubspecialisatie de kwaliteit van de richtlijnen.Het beleid van de Medische Staf is er op gerichtom de relevante resultaten van Sneller Beter- ofvergelijkbare projecten (waaraan ook hetDr. Bernard Verbeeten Instituut meewerkt) snel teimplementeren in de eigen zorgprocessen.Ook best practices, state-of-the-artbehandelingen en nieuwe erkende techniekenworden snel en breed geïmplementeerd enopgenomen in de klinische protocollen.5.4. Samenwerking met ketenpartnersNaast de eigen richtlijnen kent het Dr. BernardVerbeeten Instituut ook instituutsoverstijgendeoncologische richtlijnen. Deze worden regionaal,nationaal of internationaal beheerd. De MedischeStaf streeft een maximale participatie na bij hetontwikkelen en actualiseren van deze richtlijnen.Regionaal wordt deze participatie vormgegevendoor lidmaatschap van radiotherapeutoncologenen nucleair geneeskundigen van alleIKZ-werkgroepen. Ook maken radiotherapeutoncologenals buitengewoon staflid deel uit van16


de medische staven van de regionale ziekenhuizenen zijn zij lid van de oncologiecommissies. KlinischeFysica werkt samen met andere instellingen ophet gebied van stralingshygiëne (Gamma Knife,brachytherapie prostaat).Op nationaal niveau vindt richtlijnontwikkelingplaats zowel binnen de zogenaamdeplatforms van de Nederlandse Vereniging voorRadiotherapie en Oncologie (NVRO) als bij diversetumorspecifieke landelijke werkgroepen die alleeen vertegenwoordiging vanuit hetDr. Bernard Verbeeten Instituut kennen (bijvoorbeeldmammacarcinoom (NABON), colorectaalcarcinoom (DCCG) en hersentumoren (LWNO)).Veel van deze richtlijnen zijn uitgegeven als EBROrichtlijnen.Internationaal bestaat een uitstekendesamenwerking met de EORTC en de diversedaaraan verbonden tumorgroepen.De diverse multidisciplinaire oncologiebesprekingenzijn het platform waar debehandeling van de oncologische patiënt wordtgecoördineerd. De radiotherapeut-oncoloogis bij al deze besprekingen vertegenwoordigd.De nucleair geneeskundige participeert zowelhierin als in de endocrinologie-, orthopedie- encardiologiebesprekingen. Op het gebied van PET-CT vinden wekelijks patiëntenbesprekingen plaatsmet de radiologen uit de Tilburgse ziekenhuizen.17


6. Waardering door klanten en partners6.1. Waardering door patiëntenBij een schaal van 0 tot 10 wil de Medische Staf inde waardering door patiënten ten minste een 8voor de volgende onderwerpen:• doorstroomtijd;• klantvriendelijkheid;• patiëntenvoorlichting.Meting en monitoring van deze puntendient onderdeel te zijn van reguliere patiënttevredenheidsmetingen in het Dr. BernardVerbeeten Instituut. De Medische Staf wil zowel bijhet opstellen als het evalueren van deze metingeneen actieve rol spelen. Daarnaast zal zoveelmogelijk worden aangesloten bij initiatieven vanuitde beroepsverenigingen.6.2. Waardering door externe partnersDe Medische Staf kent haar verwijzers eenbelangrijke rol toe en wil de service aan dezedoelgroep optimaliseren. Verwijzing naar enadvisering vanuit het Dr. Bernard Verbeeten Instituutdient laagdrempelig en doelmatig te wordeningericht. Subspecialisatie op deelgebieden binnende oncologie wordt daarbij als voorwaarde gezienom het vereiste kennisniveau te garanderen.Daarnaast is een snelle doorstroom binnen hetDr. Bernard Verbeeten Instituut belangrijk.Uiteindelijk zal de patiënt hier het meest vanprofiteren.Verbeeten Instituut;• snelheid van behandeling en informatieverstrekking door het Dr. Bernard VerbeetenInstituut;• kwaliteit van de behandeling;• participatie van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut in de regionale besluitvorming overoncologiepatiënten;• participatie van de nucleaire geneeskundigenin de multidisciplinaire besprekingen vancardiologie / orthopedie / oncologie /endocrinologie;• delen van kennis en expertisefunctie;• betrokkenheid bij de ontwikkeling enimplementatie van MOC’s in Midden- en West-Brabant.Deze punten worden door de Medische Stafjaarlijks geëvalueerd in de reguliere contactenmet externe partners. Op de uitkomst kan wordengestuurd zodat de beoogde verbetercyclus werkt.Bij een schaal van 0 tot 10 wil de Medische Staf inde waardering door externe partners ten minsteeen 8 voor de volgende onderwerpen:• betrokkenheid van de verwijzers bij devernieuwingen in het aanbod van het Dr. Bernard18


7. Waardering door leden medische stafDe Medische Staf vindt een hoge waardering vande eigen werkzaamheden belangrijk voor eenmaximale arbeidssatisfactie en motivatie. Dit isnoodzakelijk voor het leveren van steeds beterecomplexe zorg waarvan patiënten en verwijzersuiteindelijk het meest profiteren.Op een schaal van 0 tot 10 voor de waarderingdoor de leden van de Medische Staf wordtvoor de volgende onderwerpen minstens een 8nagestreefd:• betrokkenheid bij het beleid van het Dr. BernardVerbeeten Instituut;• verwezenlijking van ambities op medischtechnischen wetenschappelijk terrein;• aansluiting van medisch-technische investeringenbij het patiëntenaanbod (zorgbehoefte) ende gewenste profilering van het Dr. BernardVerbeeten Instituut (zorgniveau);• samenwerking tussen de 3 vakgroepen.Het bestuur van de Medische Staf zal in overleg dewijze uitwerken waarop dit periodiek gemeten kanworden.19


8. Waardering door de maatschappijDe Medische Staf heeft in eerste instantieverantwoordelijkheid voor de primaire zorg enpatiëntgerichte taken. Daarnaast wil de MedischeStaf inhoud geven aan haar maatschappelijkeverantwoordelijkheid en komt daarbij tot devolgende doelstellingen:• ontwikkeling en verspreiding van oncologischekennis, diagnostiek en behandelmethoden dooro.m. participatie in het IKZ en de Brabant MedicalSchool;• stimuleren en uitvoeren van toegepast klinischwetenschappelijk onderzoek;• stimuleren van en meewerken aan de functievan het Dr. Bernard Verbeeten Instituut bij devoorlichting aan patiënten, onder meer door hetop toegankelijke wijze aanbieden van relevante“evidence-based” informatie over diagnostiek enbehandeling van kanker;• organiseren van en participeren invoorlichtingsbijeenkomsten op oncologischgebied;• verzorgen van de opleidingen voor devakgebieden Radiotherapie, NucleaireGeneeskunde en Klinische Fysica.20


9. Eindresultaten1. Optimale verwijzing voor radiotherapieen nucleaire geneeskunde in het primaireverzorgingsgebied van het Dr. Bernard VerbeetenInstituut.2. De onderconsumptie van nucleairgeneeskundigediagnostiek in de regio isgehalveerd in 2010.8. Bij elke radiotherapeutische behandelingvindt vooraf intercollegiale toetsing van hetbestralingsprogramma plaats.9. De landelijke gestandaardiseerdecomplicatieregistratie voor radiotherapie isvolledig geïmplementeerd in het Dr. BernardVerbeeten Instituut.3. De wachttijd radiotherapie voor de patiënt isin 2008 in 95% van de gevallen minder dan deTreeknormen aangeven.4. De wachttijd nucleaire geneeskunde is in 2008 in95% van de gevallen minder dan 5 werkdagen.5. De afdeling Nucleaire Geneeskunde participeertin zorgstraten oncologie, cardiologie enorthopedie.6. In 2010 vindt minstens 80% van de oncologischezorg in het verzorgingsgebied plaats of wordtgecoördineerd binnen MOC’s.10. Onderzoeksverslagen van de afdeling NucleaireGeneeskunde zijn in minstens 97% van degevallen binnen 3 werkdagen beschikbaar voorde verwijzer.11. Opstellen en implementeren van richtlijnen(indicaties) voor het gebruik van PET-CT enSPECT-CT. De regionale verwijzers worden hierbijbetrokken.12. Ontwikkeling van en aansluiting bij landelijkeprestatie-indicatoren zoals die door deverschillende beroepsverenigingen zijngedefinieerd.7. De medische zorg in het Dr. Bernard VerbeetenInstituut is aantoonbaar state-of-the-art envoldoet aan geldende relevante richtlijnen vanbijvoorbeeld NVNG, NVRO en EBRO.21


Bijlage 1:Medische doelstellingen Dr. Bernard Verbeeten InstituutRadiotherapie2007• ontwikkelen van subspecialisatie op alledeelgebieden binnen de oncologie;• uitbreiding van de informatievoorziening oponcologisch gebied;• klinische introductie van volledig up-to-dateplanningssysteem voor radiotherapie;• installatie van een PET-CT ten behoeve vanradiotherapie en oncologische diagnostiek;• klinische introductie van state-of-the-art IMRT;• klinische introductie van extra- en intracraniëlestereotactische radiotherapie;• klinische introductie van een EMD.2008 - 2009• ontwikkeling van oncologische zorgtrajecten enimplementatie in Multidisciplinair OncologischeCentra in samenwerking met regionalezorgpartners;• aanbieden van gerichte psycho-oncologischezorg voor alle patiënten binnen het Dr. BernardVerbeeten Instituut;• toepassing van 4-dimensionele radiotherapie;• vernieuwing van het huidige Leksell GammaKnife;• vernieuwing van huidige apparatuur voorbrachytherapie;• zo breed mogelijke toepassing van modernebeeldvormende technieken op alle locaties(Breda, Tilburg, ’s-Hertogenbosch).2009 - 2010• ontwikkeling van een kenniscentrum vooroncologische diagnostiek, indicatiestelling,behandeling, begeleiding, advisering en nazorg,zowel voor patiënten als verwijzers.Nucleaire Geneeskunde2007:• invoering spraakherkenning en digitaleuitwisseling van beelden en verslagen;• introductie radionuclide behandeling van Non-Hodgkin Lymfoom;• plaatsing vaste PET-CT;• versterking van de samenwerking met deradiologen van het St. Elisabeth Ziekenhuis enTweeSteden Ziekenhuis;• versterken van multidisciplinaire samenwerkingen implementatie van zorgtrajecten op hetgebied van onder meer nucleaire oncologie,cardiologie en orthopedie;• verbetering van de wachttijdregistratie.2008:• plaatsing SPECT-CT in Dr. Bernard VerbeetenInstituut;• opening dependance en plaatsing SPECT-CT inhet St. Elisabeth Ziekenhuis.22


Bijlage 2:Opleiding en onderzoek in het Dr. Bernard Verbeeten InstituutHet Dr. Bernard Verbeeten Instituut beschikt overde opleidingsbevoegdheid voor radiotherapeutoncologen.Samen met de afdeling Radiotherapievan het UMCU wordt de opleiding van AIOSverzorgd volgens het clustermodel van de NVRO.Hierbij zijn de assistenten 2 jaar in opleiding inUtrecht, 2 jaar in Tilburg en wordt 1 jaar besteedaan verplichte stages (klinische stage, radiologiestage,IRS-cursus en vrije stage). Daarnaast wordtdeelgenomen aan onderwijsactiviteiten van hetUMCU. Voor de toekomst wordt verwacht dat, geziende toename van het aantal kankerpatiënten, hetaantal opleidingsplaatsen zal stijgen.De afdeling Nucleaire Geneeskunde heeftthans geen opleidingbevoegdheid. Wel wordtde mogelijkheid geboden aan radiologen inopleiding de nucleair-geneeskundige stage in hetDr. Bernard Verbeeten Instituut te laten plaatsvinden.Er is een intensieve samenwerking met de NVMBR inverband met de opleiding tot laborant.De opleiding tot klinisch fysicus wordt eveneensverzorgd in een samenwerkingsmodel met hetUMCU. Daarbij rouleren de KLIFIO’s over beideafdelingen en wordt binnen hetDr. Bernard Verbeeten Instituut gestreefdnaar volwaardige deelname aan de diverseafdelingswerkzaamheden. Ook het aanbieden vaneen vrije- of onderzoeksstage wordt gestimuleerd.opleidingsziekenhuizen en opleidingsinstitutenin Noord-Brabant en is het Brabantse antwoordop het tekort aan artsen en de behoefte aannieuwe opleidingen in de zorg. De BMS biedt demogelijkheid nieuwe vormen van opleiding teverkennen. De gemeenten Eindhoven en Tilburgen de Provincie Noord-Brabant ondersteunen ditinitiatief.Voor instandhouding van medische en klinischfysische deskundigheid is een actieve bij- ennascholing verplicht volgens de modellen vande beroepsverenigingen (NVRO, NVNG, NVKF).Medewerkers van het Dr. Bernard Verbeeten Instituutworden gefaciliteerd om hun accreditatie bij deberoepsverenigingen te verwerven en behouden.De Medische Staf participeert in toegepastklinisch wetenschappelijk onderzoek op zowelinternationaal (EORTC) als nationaal niveau (o.a.CKTO, NABON / BOOG). Door actieve participatie ininternationale trials heeft het Dr. Bernard VerbeetenInstituut de titel ‘EORTC affilliated centre’ verworven.Ook hebben leden van de Medische Staf van hetDr. Bernard Verbeeten Instituut zitting in het bestuurvan de ESTRO en de GEC-ESTRO en verzorgendaarbij onderdelen van ESTRO cursussen. HetDr. Bernard Verbeeten Instituut faciliteert deelnameaan dergelijke activiteiten.Deelname van het Dr. Bernard Verbeeten Instituutaan de Brabant Medical School (BMS) draagt bijaan het verbeteren van het opleidingsklimaat ende samenwerking met de regio op dit gebied.De BMS is een samenwerkings verband van23


Bijlage 3:Samenstelling Werkgroep Medisch BeleidsplanDe Werkgroep die het medisch beleidsplan heeftopgesteld bestaat uit:• Mw. K. De Winter, Radiotherapeut-oncoloog,voorzitter maatschap Radiotherapie• A.B. van Dijk, Nucleair Geneeskundige• Th. Veninga, Radiotherapeut-oncoloog, voorzitterMedische Staf• Dr. J.L.M. Venselaar, Klinisch Fysicus, secretarisMedische StafDe Werkgroep is begeleid door P.H.M. Oostveen,partner Zorg Consult Nederland.24


Bijlage 4:Lijst van gebruikte afkortingenAIOS Arts In Opleiding tot specialistBMS Brabant Medical SchoolBOOG Borstkanker Onderzoek GroepCKTO Commissie voor Klinisch ToegepastOnderzoekDCCG Dutch Colorectal Cancer GroupDMS Document Medische StafEANM European Association of NuclearMedicineEBRO Evidence Based RichtlijnenOntwikkelingEMD Elektronisch Medisch DossierEORTC European Organization for Researchand Treatment of CancerESTRO European Society for TherapeuticRadiology and OncologyGEC-ESTRO Groupe Européen de Curiethérapie -ESTROGMSB Geïntegreerd Medisch SpecialistischBedrijfICT Informatie en CommunicatieTechnologieIGRT Image Guided Radio TherapyIKZ Integraal Kankercentrum ZuidIMRT Intensity Modulated Radiation TherapyINK Instituut Nederlandse KwaliteitIRS Interuniversitair Onderzoekinstituutvoor Radiopathologie en StralenbeschermingKLIFIO Klinisch Fysicus In OpleidingKWF Koningin Wilhelmina Fonds-KankerbestrijdingLWNO Landelijke Werkgroep Neuro-OncologieMBRT Medische Beeldvormende enRadiotherapeutische TechniekenMETOPP Medisch-Ethische Toetsing OnderzoekPatiënten en ProefpersonenMOC Multidisciplinair Oncologisch CentrumMRI Magnetic Resonance ImagingNABON Nationaal Borstkanker OverlegNederlandNCS Nederlandse Commissie voorStralingsdosimetrieNIAZ Nederlands Instituut voor Accreditatievan ZiekenhuizenNVMBR Nederlandse Vereniging MedischeBeeldvorming en RadiotherapieNVKF Nederlandse Vereniging voor KlinischeFysicaNVNG Nederlandse Vereniging voor NucleaireGeneeskundeNVRO Nederlandse Vereniging voorRadiotherapie en OncologiePACS Picture Archiving and CommunicationSystemPET-CT Positron Emission Tomography –Computer TomographySPECT-CT Single Photon Emission ComputedTomography - Computer TomographyUMCU Universitair Medisch Centrum Utrecht25


Het Dr. Bernard Verbeeten Instituut gebruikt het INKmodelom te sturen en te plannen. Dit model isontwikkeld door het Instituut Nederlandse Kwaliteiten dient als hulpmiddel om ambities te realiserenen prestaties te verbeteren. Het helpt managers bijhet realiseren van verantwoorde zorgverlening èngoede bedrijfsvoering.Het model bestaat uit negen aandachtsgebiedendie in samenhang bepalend zijn voor hetsucces van de zorgorganisatie. Er zijn vijforganisatiegebieden (Leiderschap, Strategieen Beleid, management van Medewerkers,Middelen en Processen) en vier resultaatgebieden(Klanten en partners, Medewerkers, Maatschappij,Eindresultaten). In dit medisch beleidsplan is‘medewerkers’vervangen door‘(leden) MedischeStaf’.Bij de resultaatgebiedengaat hetom de vraag: watwil de organisatiebereiken en hoemaakt de organisatiede resultatentransparant?Bij de organisatiegebiedengaat hetom de vraag: watdoet de organisatieom de beoogderesultaten te behalen?De samenhang inhet model tussenBijlage 5:Toelichting bij het model van het Instituut NederlandseKwaliteit (INK-model)ACTPLANCHECK DOMedische stafStrategie& BeleidMiddelenORGANISATIEbedrijfsvoering en zorgverlening dwingt hetmanagement om ambities en doelstellingen tevertalen naar medewerkers, processen en inrichtingvan de organisatie. Integraal managementbetekent samenhang en consistentie. Een visieop de klant (‘we zetten de patiënt centraal’)moet bijvoorbeeld consequent doorvertaaldworden in meetbare resultaten (de klant ervaartdat hij centraal staat), maar ook in processen(opzet en verbetering van het zorgproces) enmedewerkers (medewerkers worden begeleid bijhet daadwerkelijk centraal stellen van de klant). Hetgebruik van de Demingcyclus (de plan-do-checkactcyclus, zie onderstaand figuur) en integralesturing hangen met elkaar samen.Processenleren & verbeterenDemingcyclus: Plan, Do, Check & ActWaarderingdoor ledenmedische stafWaarderingdoor klantenen partnersWaarderingdoor demaatschappijRESULTAATLeiderschapEindresultaten26

More magazines by this user
Similar magazines