11.07.2015 Views

Beelden bij de taalniveaus - Beleid taal en rekenen vo

Beelden bij de taalniveaus - Beleid taal en rekenen vo

Beelden bij de taalniveaus - Beleid taal en rekenen vo

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

APS is e<strong>en</strong> toonaangev<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rwijsadviesbureau op het gebied vanler<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rwijs<strong>vo</strong>rmgeving, schoolontwikkeling <strong>en</strong> lei<strong>de</strong>rschap.Via advies, training, coaching <strong>en</strong> projectleiding werk<strong>en</strong> we met doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><strong>en</strong> leidinggev<strong>en</strong><strong>de</strong>n aan duurzame vernieuwing.Onze aanpak is geënt op wet<strong>en</strong>schappelijke inzicht<strong>en</strong>, <strong>de</strong>elname aaninnovatieproject<strong>en</strong> <strong>en</strong> ervaring in <strong>de</strong> praktijk van alledag.We werk<strong>en</strong> met 120 trainers/adviseurs.ColofonTitel<strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>Activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> i<strong>de</strong>eën <strong>bij</strong> <strong>de</strong> posters refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>Auteurs Leontine van <strong>de</strong>n Berg, Geppie Bootsma, Annelies Kappers,Hella Kroon, Ebeli<strong>en</strong> Nieman, Atty Tordoir, Bert <strong>de</strong> VosVormgeving APS, Marketing & CommunicatieDrukDrukkerij T<strong>en</strong> Brink, MeppelBestelnummer 962040Bestell<strong>en</strong> Deze publicatie is te bestell<strong>en</strong> <strong>bij</strong> BDC Meppel,0522 - 237555. Bestell<strong>en</strong> kan ook via www.aps.nl.© APS Utrecht, januari 2011


InleidingDeze publicatie hoort <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong>taal</strong>posters <strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s,die door APS zijn ontworp<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitgegev<strong>en</strong> in opdracht van het Steunpunt<strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>vo</strong>. De set van vier posters <strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>shor<strong>en</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> die wettelijk zijn vastgelegd in het Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r<strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.De posters gev<strong>en</strong> per niveau, 1F, 2F, 3F <strong>en</strong> 4F, in woord <strong>en</strong> beeld weer watleerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op het gebied van lez<strong>en</strong>, sprek<strong>en</strong>/gesprekk<strong>en</strong> <strong>vo</strong>er<strong>en</strong>/luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>. De kaart geeft <strong>de</strong> drie niveaus<strong>vo</strong>or spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s inzichtelijk weer aan <strong>de</strong> hand van <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n.De inhoud van <strong>de</strong> posters <strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart is gebaseerd op <strong>de</strong> beschrijving<strong>en</strong> zoalsdie zijn weergegev<strong>en</strong> in het rapport Over <strong>de</strong> drempels met <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> van<strong>de</strong> commissie-Meijerink. De tekst op <strong>de</strong> posters is e<strong>en</strong> beknopte weergavevan <strong>de</strong> oorspronkelijke tekst. De <strong>vo</strong>lledige tekst van het rapport is te vin<strong>de</strong>n(<strong>en</strong> te downloa<strong>de</strong>n) op <strong>de</strong> website www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl.De posters <strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart zijn e<strong>en</strong> concretisering van <strong>de</strong> niveaubeschrijving<strong>en</strong><strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong> door ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> die zich meer wil verdiep<strong>en</strong> in het Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r<strong>taal</strong>. Ze kunn<strong>en</strong> <strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan het realiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> grotere bek<strong>en</strong>dheidmet <strong>en</strong> e<strong>en</strong> beter begrip van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus. Ook kunn<strong>en</strong> ze in<strong>de</strong> les gebruikt wor<strong>de</strong>n om met leerling<strong>en</strong> te sprek<strong>en</strong> over wat zij moet<strong>en</strong>k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op het gebied van <strong>taal</strong>vaardigheid. De posters, <strong>de</strong> kaart<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze publicatie zijn gericht op het gebruik in zowel po, <strong>vo</strong> als mbo. Hetsubdomein ‘lez<strong>en</strong> van literaire tekst<strong>en</strong>’ is niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in <strong>de</strong>ze uitwerking,omdat dit subdomein niet van toepassing is in het mbo.In <strong>de</strong>ze publicatie pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> wij i<strong>de</strong>eën, suggesties <strong>en</strong> werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong> <strong>vo</strong>orhet gebruik van <strong>de</strong> posters. De i<strong>de</strong>eën kom<strong>en</strong> <strong>vo</strong>ort uit ervaring<strong>en</strong> die wij,<strong>de</strong> <strong>taal</strong>experts van APS-Taal, hebb<strong>en</strong> opgedaan in ons werk op schol<strong>en</strong> metleerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.U kunt <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> zelf uit<strong>vo</strong>er<strong>en</strong>, maar uiteraard kunt u ook sam<strong>en</strong> metAPS aan het werk om uw on<strong>de</strong>rwijs teg<strong>en</strong> het licht van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveauste hou<strong>de</strong>n, uw <strong>taal</strong>tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> toets<strong>en</strong> ‘refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveau-proof’ te mak<strong>en</strong>, of ominleiding3


<strong>de</strong> aandacht <strong>vo</strong>or <strong>taal</strong> schoolbreed te versterk<strong>en</strong> door <strong>bij</strong><strong>vo</strong>orbeeld <strong>taal</strong>beleidte ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> concreet <strong>vo</strong>rm te gev<strong>en</strong>.Voor meer informatie kunt u contact opnem<strong>en</strong> met <strong>de</strong> auteurs, door e<strong>en</strong>e-mail te stur<strong>en</strong> naar: tal<strong>en</strong>@aps.nl. Zo kunt u ook <strong>de</strong> posters <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze publicatiebestell<strong>en</strong>. Wij w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> u veel plezier <strong>en</strong> succes met <strong>de</strong> in<strong>vo</strong>ering van<strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> op uw school <strong>en</strong> hop<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> posters, <strong>de</strong> kaart <strong>en</strong><strong>de</strong>ze publicatie u daar<strong>bij</strong> kunn<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>. Wij zijn erg b<strong>en</strong>ieuwd naaruw ervaring met het gebruik van <strong>de</strong>ze mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> stell<strong>en</strong> het zeer op prijsals u die aan ons laat wet<strong>en</strong>. Alvast bedankt!Leontine van <strong>de</strong>n BergGeppie BootsmaAnnelies KappersHella KroonEbeli<strong>en</strong> NiemanAtty TordoirBert <strong>de</strong> VosAPS, januari 20114 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


Inhoud1. De posters als oriëntatie op <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus 72. De posters om collega's te informer<strong>en</strong> 93. Zelf posters vull<strong>en</strong> met eig<strong>en</strong> <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n 114. Doorlop<strong>en</strong><strong>de</strong> leerlijn <strong>taal</strong> analyser<strong>en</strong> 135. Werk<strong>en</strong> met leerling<strong>en</strong>: reflecter<strong>en</strong>, uitdag<strong>en</strong> <strong>en</strong>resultat<strong>en</strong> vastlegg<strong>en</strong> 156. Uitwisseling <strong>en</strong> afstemming tuss<strong>en</strong> schooltyp<strong>en</strong> 177. Taalbeleid ontwikkel<strong>en</strong> 198. Determiner<strong>en</strong> met behulp van <strong>de</strong> posters 219. Werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s 23inhoud5


Deze poster is e<strong>en</strong> weergave van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>. De inhou<strong>de</strong>lijke beschrijving<strong>en</strong> zijn ontle<strong>en</strong>d aan <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus zoals die in <strong>de</strong> wet zijn vastgelegd (zie www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl).De niveaus <strong>vo</strong>or fictionele, narratieve, literaire tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrij schrijv<strong>en</strong> zijn niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De <strong>vo</strong>lledigheid van <strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> wordt niet gegaran<strong>de</strong>erd. Raadpleeg <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> oorspronkelijke tekst<strong>en</strong> het originele Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.Deze poster is e<strong>en</strong> weergave van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>. De inhou<strong>de</strong>lijke beschrijving<strong>en</strong> zijn ontle<strong>en</strong>d aan <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus zoals die in <strong>de</strong> wet zijn vastgelegd (zie www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl).De niveaus <strong>vo</strong>or fictionele, narratieve, literaire tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrij schrijv<strong>en</strong> zijn niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De <strong>vo</strong>lledigheid van <strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> wordt niet gegaran<strong>de</strong>erd. Raadpleeg <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> oorspronkelijke tekst<strong>en</strong> het originele Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.www.aps.nl/tal<strong>en</strong>www.aps.nl/tal<strong>en</strong>ler<strong>en</strong>inspirer<strong>en</strong>ler<strong>en</strong>inspirer<strong>en</strong>www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nlwww.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nlgesprekk<strong>en</strong>Deelnem<strong>en</strong> aan discussie <strong>en</strong> overleg, uitwissel<strong>en</strong> van informatie• meedo<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> discussie <strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> waarom je iets vindt• luister<strong>en</strong> naar wat e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r vindt <strong>en</strong> daarop antwoor<strong>de</strong>n• informatie vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> gev<strong>en</strong>• beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> of <strong>de</strong> informatie kloptAfstemming op doel• in gesprekk<strong>en</strong> informatiegev<strong>en</strong> <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>, ietsuitlegg<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> uitlegbegrijp<strong>en</strong>Beurt<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan sam<strong>en</strong>hang • wet<strong>en</strong> hoe je e<strong>en</strong> gesprek• e<strong>en</strong> gesprek beginn<strong>en</strong> <strong>en</strong> eindig<strong>en</strong><strong>vo</strong>ert in verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>situatiesAfstemming op gesprekspartner(s)• <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r meestal kunn<strong>en</strong> <strong>vo</strong>lg<strong>en</strong>• gebar<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezichtsuitdrukking pass<strong>en</strong> <strong>bij</strong>het gesprekVloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticale beheersing• verstaanbaar, maar somsge<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> of slordigeWoordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat uitspraak• veel gewone woor<strong>de</strong>n • weinig fout<strong>en</strong> ingebruik<strong>en</strong> die overe<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige zinn<strong>en</strong>vertrouw<strong>de</strong> ding<strong>en</strong> gaan• nog niet veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>woor<strong>de</strong>n gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> somsnaar woor<strong>de</strong>n zoek<strong>en</strong>wat moet e<strong>en</strong> leerling kunn<strong>en</strong>luister<strong>en</strong>Begrijp<strong>en</strong>• hoofdzak<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> teksthal<strong>en</strong>• belangrijke informatie uit <strong>de</strong>Luister<strong>en</strong> naar instructies, radio-, tv- <strong>en</strong> internetprogramma’stekst hal<strong>en</strong><strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties• op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong> luister<strong>en</strong>• tekst niet langer dan 10 minut<strong>en</strong>• dui<strong>de</strong>lijke opbouw• <strong>de</strong> informatie wordt e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udig verteld• niet te veel informatie tegelijkInterpreter<strong>en</strong>• wet<strong>en</strong> wat er met <strong>de</strong>informatie bedoeld wordt• e<strong>en</strong> verband legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>wat je al weet <strong>en</strong> wat je in <strong>de</strong>tekst hoortsprek<strong>en</strong>Monoloog hou<strong>de</strong>n• over alledaagse ding<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>• vertell<strong>en</strong> wat er is gebeurd <strong>bij</strong> jezelf of <strong>bij</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• korte pres<strong>en</strong>tatie hou<strong>de</strong>n <strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> beantwoor<strong>de</strong>nSam<strong>en</strong>hang• dui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong> wat je wiltzegg<strong>en</strong>• soms nog niet logisch verteldAfstemming op doel• wet<strong>en</strong> waarom je iets wiltzegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar niet vanafwijk<strong>en</strong>• soms met hulp van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>Ik kan korte <strong>en</strong> e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige tekst<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>,sprek<strong>en</strong>, lez<strong>en</strong> of ernaar luister<strong>en</strong>. De tekst<strong>en</strong>gaan over bek<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> begrijpelijkeon<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> in <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> school.Evaluer<strong>en</strong>• m<strong>en</strong>ing gev<strong>en</strong> over e<strong>en</strong>radio- of tv-programmaSam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>• informatie navertell<strong>en</strong>Afstemming op publiek• <strong>taal</strong> past <strong>bij</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dieluister<strong>en</strong>• dui<strong>de</strong>lijke plaatjes,<strong>vo</strong>orwerp<strong>en</strong> of filmpjesgebruik<strong>en</strong> om het verhaaldui<strong>de</strong>lijk te mak<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• zie <strong>bij</strong> ‘gesprekk<strong>en</strong>’Vloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticale beheersing• zie <strong>bij</strong> ‘gesprekk<strong>en</strong>’• gebar<strong>en</strong> <strong>en</strong> gezichtsuitdrukkinggebruik<strong>en</strong> om <strong>de</strong>betek<strong>en</strong>is dui<strong>de</strong>lijk te mak<strong>en</strong>• hakkelt soms ev<strong>en</strong> <strong>en</strong> moetsoms <strong>de</strong> zin opnieuwbeginn<strong>en</strong>Techniek <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• vlot lez<strong>en</strong>• <strong>de</strong> meeste gewone woor<strong>de</strong>n Begrijp<strong>en</strong>zijn bek<strong>en</strong>d• informatie begrijp<strong>en</strong> <strong>bij</strong>• e<strong>en</strong> moeilijk woordbek<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>begrijp<strong>en</strong> door ev<strong>en</strong> terug • belangrijke informatie uitof ver<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> tekst te <strong>de</strong> tekst hal<strong>en</strong>kijk<strong>en</strong>• op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong>lez<strong>en</strong>: precies of alle<strong>en</strong>doorkijk<strong>en</strong>lez<strong>en</strong>Instructies, informatieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>• korte zinn<strong>en</strong>• alinea’s <strong>en</strong> kopjes• niet te veel informatie tegelijk• belangrijke <strong>de</strong>l<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> op of wor<strong>de</strong>n herhaald• bek<strong>en</strong><strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n1FEngDe eerste dag op school,Je komt met moeite uit je bed,Je b<strong>en</strong>t moe <strong>en</strong> bang,De eerste dag op school,Je b<strong>en</strong>t vlak <strong>bij</strong> die <strong>de</strong>ur,D eerste stap in school,D eerste dag op school,In <strong>de</strong> aula hoor je je naam,En je mag ver<strong>de</strong>r gaan,D eerste dag op school,Je hebt <strong>de</strong> school gezi<strong>en</strong>,En je mag <strong>bij</strong>na naar huis,D eerste dag op school,Je b<strong>en</strong>t <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur uit,Was het allemaal echt zo erg,Of was het e<strong>en</strong> droom.Kim (b1c)Leesbaarheid• e<strong>en</strong> titel gebruik<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• wet<strong>en</strong> waar in e<strong>en</strong> brief <strong>de</strong> datum,• wet<strong>en</strong> wat er met <strong>de</strong>het adres, <strong>de</strong> aanhef <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rtek<strong>en</strong>ingmoetinformatie bedoeldwordtEvaluer<strong>en</strong>• <strong>de</strong> tekst netjes mak<strong>en</strong> <strong>en</strong>• <strong>de</strong> m<strong>en</strong>ing van <strong>de</strong> • e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing gev<strong>en</strong> over e<strong>en</strong>goed leesbaarschrijver uit <strong>de</strong> tekst tekst <strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> uitlegg<strong>en</strong>hal<strong>en</strong>Opzoek<strong>en</strong>• informatie opzoek<strong>en</strong> in‘opzoekboek<strong>en</strong>’ zoals e<strong>en</strong>woor<strong>de</strong>nboek of e<strong>en</strong> atlas• schema’s lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitlegg<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• <strong>vo</strong>oral woor<strong>de</strong>n gebruik<strong>en</strong> die veel<strong>vo</strong>orkom<strong>en</strong>Spelling, leestek<strong>en</strong>s <strong>en</strong> grammatica• niet te lange zinn<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>• <strong>de</strong> meeste zinn<strong>en</strong> klopp<strong>en</strong>• zie ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kaart ‘Spelling <strong>en</strong>leestek<strong>en</strong>s’Sam<strong>en</strong>hang• e<strong>en</strong> tekst schrijv<strong>en</strong> die goedte <strong>vo</strong>lg<strong>en</strong> is• <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n <strong>en</strong>, maar, want,omdat goed gebruik<strong>en</strong>• soms nog fout<strong>en</strong> <strong>bij</strong>verwijswoor<strong>de</strong>n• <strong>de</strong> opbouw is niet altijddui<strong>de</strong>lijkAfstemm<strong>en</strong> op publiek• wet<strong>en</strong> hoe je e<strong>en</strong> brief hoort teschrijv<strong>en</strong>• goed gebruik<strong>en</strong> van Geachte,Beste, Hoogacht<strong>en</strong>d <strong>en</strong> Metvri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke groet• <strong>vo</strong>or bek<strong>en</strong><strong>de</strong>n <strong>en</strong>vreem<strong>de</strong>n schrijv<strong>en</strong>schrijv<strong>en</strong>Correspon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, formulier invull<strong>en</strong>, bericht, verslag, werkstuk,sam<strong>en</strong>vatting, verhaal, gedicht schrijv<strong>en</strong>, aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>• e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udig briefje, kaart of e-mail• kort berichtje• makkelijk formulier invull<strong>en</strong>• opschrijv<strong>en</strong> wat er is gebeurd• werkstuk met informatie uit meer bronn<strong>en</strong>• zelf e<strong>en</strong> verhaal of gedicht be<strong>de</strong>nk<strong>en</strong>gesprekk<strong>en</strong>Deelnem<strong>en</strong> aan discussie <strong>en</strong> overleg, uitwissel<strong>en</strong> van informatie• besprek<strong>en</strong> wat er moet gebeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan planning• probleem verhel<strong>de</strong>r<strong>en</strong> in discussie• overtuiging of m<strong>en</strong>ing gev<strong>en</strong>• instemming of afkeuring uitdrukk<strong>en</strong>• comm<strong>en</strong>taar gev<strong>en</strong> op visie van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• informatie vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> gev<strong>en</strong>• informatie verzamel<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong>via e<strong>en</strong> interviewAfstemming op doel• eig<strong>en</strong> gespreksdoeldui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong>Beurt<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> • doelgericht doorvrag<strong>en</strong>om gew<strong>en</strong>ste<strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan sam<strong>en</strong>hang• <strong>de</strong> juiste woor<strong>de</strong>ninformatie bov<strong>en</strong>gebruik<strong>en</strong> om aan het tafel te krijg<strong>en</strong>woord te kom<strong>en</strong>• eerst <strong>de</strong> reactie van <strong>de</strong>an<strong>de</strong>r interpreter<strong>en</strong> <strong>en</strong>beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, <strong>vo</strong>ordat jereageertVloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticalebeheersing• dui<strong>de</strong>lijk verstaanbaar,Begrijp<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong>soms e<strong>en</strong> hapering of• hoofdgedachtewoor<strong>de</strong>nschatverkeer<strong>de</strong> uitspraakweergev<strong>en</strong>• <strong>vo</strong>ldo<strong>en</strong><strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n• ev<strong>en</strong>tuele fout<strong>en</strong> of• hoofd- <strong>en</strong> <strong>bij</strong>zak<strong>en</strong>om te vertell<strong>en</strong> watAfstemming opverspreking<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>non<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nje wiltgesprekspartner(s)hersteld• verban<strong>de</strong>n tuss<strong>en</strong>• onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n• spreekdoel van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>ev<strong>en</strong>tueel omschrijv<strong>en</strong>herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>• informatie or<strong>de</strong>n<strong>en</strong>• reacties van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> inschatt<strong>en</strong>• betek<strong>en</strong>is van onbek<strong>en</strong><strong>de</strong>• omgaan met verschil tuss<strong>en</strong>woor<strong>de</strong>n aflei<strong>de</strong>ninformele <strong>en</strong> formele situaties• beeldspraak herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>• <strong>taal</strong> aanpass<strong>en</strong> aan• verband tuss<strong>en</strong> tekst <strong>en</strong> beeld zi<strong>en</strong>gesprekspartnerswat moet e<strong>en</strong> leerling kunn<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• informatie <strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>interpreter<strong>en</strong>• bedoeling van <strong>de</strong> spreker(s) ofprogrammamaker(s) uitlegg<strong>en</strong>luister<strong>en</strong>Luister<strong>en</strong> naar instructies, radio-, tv- <strong>en</strong> internetprogramma’sof pres<strong>en</strong>taties• tekst<strong>en</strong> tot 20 minut<strong>en</strong>• hel<strong>de</strong>re structuur• verban<strong>de</strong>n <strong>en</strong> <strong>de</strong>nkstapp<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk aangegev<strong>en</strong>• re<strong>de</strong>lijk veel informatie tegelijksprek<strong>en</strong>Monoloog hou<strong>de</strong>n• re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> verklaring<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or eig<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing,plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> han<strong>de</strong>l<strong>en</strong>• kort verhaal vertell<strong>en</strong>• informatie verzamel<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>vo</strong>orberei<strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatiegev<strong>en</strong>• vrag<strong>en</strong> beantwoor<strong>de</strong>n naar aanleiding van pres<strong>en</strong>tatieSam<strong>en</strong>hang• e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>dverhaal vertell<strong>en</strong>• het belangrijkste puntdui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong>• korte, e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige zinn<strong>en</strong>• <strong>vo</strong>egwoor<strong>de</strong>n juist gebruik<strong>en</strong>Afstemming op doel• spreekdoel <strong>vo</strong>or <strong>de</strong>luisteraar(s) dui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong>Afstemming op publiek• omgaan met verschil tuss<strong>en</strong>formele <strong>en</strong> informele situaties• <strong>taal</strong> aanpass<strong>en</strong> aan publiek• luisteraar(s) boei<strong>en</strong> metconcrete <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n <strong>en</strong>ervaring<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Vloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticalebeheersing• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Ik kan tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> of beluister<strong>en</strong> overinteressante, bek<strong>en</strong><strong>de</strong> of onbek<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>uit <strong>de</strong> wereld om mij he<strong>en</strong>. Ik kan schrijv<strong>en</strong>,sprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> gesprekk<strong>en</strong> <strong>vo</strong>er<strong>en</strong> over on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>uit <strong>de</strong> (beroeps)opleiding of vanmaatschappelijke aard.2FEvaluer<strong>en</strong>• waar<strong>de</strong> van (e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el van) e<strong>en</strong>tekst of van e<strong>en</strong> tv- of radioprogramma<strong>vo</strong>or zichzelf beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong>het oor<strong>de</strong>el toelicht<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige tekst beknoptsam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or zichzelfSam<strong>en</strong>hang• veel <strong>vo</strong>orkom<strong>en</strong><strong>de</strong> verbindingswoor<strong>de</strong>ngebruik<strong>en</strong>• inleiding, kern, slot• dui<strong>de</strong>lijke alinea’s <strong>en</strong>inhou<strong>de</strong>lijke verban<strong>de</strong>n• soms nog ondui<strong>de</strong>lijkeverwijzing<strong>en</strong> <strong>en</strong>fout<strong>en</strong> in structuurAfstemming op doel• houdt het doel goedin <strong>de</strong> gat<strong>en</strong>Afstemming op publiek• woordgebruik <strong>en</strong> toonaanpass<strong>en</strong> aan publiekTechniek <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• woor<strong>de</strong>n <strong>vo</strong>rm<strong>en</strong> ge<strong>en</strong>Begrijp<strong>en</strong>probleem <strong>bij</strong> tekstbegrip• hoofdgedachte weergev<strong>en</strong>• betek<strong>en</strong>is van onbek<strong>en</strong><strong>de</strong>• hoofd- <strong>en</strong> <strong>bij</strong>zak<strong>en</strong>woor<strong>de</strong>n aflei<strong>de</strong>n (uiton<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<strong>vo</strong>rm, woordsoort,• verban<strong>de</strong>n legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>stelling of context)tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> tekst<strong>en</strong>• informatie or<strong>de</strong>n<strong>en</strong>• beeldspraak herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>lez<strong>en</strong>Instructies, informatieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>• hel<strong>de</strong>re structuur• dui<strong>de</strong>lijke verban<strong>de</strong>n• niet te veel informatie tegelijk• niet te langInterpreter<strong>en</strong>• verband legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>algem<strong>en</strong>e k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> Evaluer<strong>en</strong>informatie in <strong>de</strong> tekst • verband tuss<strong>en</strong> <strong>en</strong> binn<strong>en</strong>• bedoeling van tekst-tekst<strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>ge<strong>de</strong>eltes <strong>en</strong> specifiekeformulering<strong>en</strong> uitlegg<strong>en</strong> Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• bedoeling van <strong>de</strong> schrijver • e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige tekst<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>uitlegg<strong>en</strong>Opzoek<strong>en</strong>• systematisch informatie zoek<strong>en</strong>met behulp van trefwoor<strong>de</strong>nWoordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• variatie in woordgebruik• soms nog fout<strong>en</strong> inuitdrukking<strong>en</strong>Spelling, interpunctie <strong>en</strong> grammatica• re<strong>de</strong>lijk goed lop<strong>en</strong><strong>de</strong> zinn<strong>en</strong>• zie kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>sLeesbaarheid• titel <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>kopjes• <strong>bij</strong> langere tekst<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rsteuning nodig<strong>bij</strong> lay-outschrijv<strong>en</strong>Correspon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, formulier invull<strong>en</strong>, bericht, verslag, werkstuk,sam<strong>en</strong>vatting, artikel schrijv<strong>en</strong>, aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>• m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> ge<strong>vo</strong>el<strong>en</strong>s weergev<strong>en</strong>• standaardformulering<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><strong>vo</strong>udige zakelijke briev<strong>en</strong>• verzoek<strong>en</strong> opstell<strong>en</strong>• notities, bericht<strong>en</strong> <strong>en</strong> instructies opschrijv<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or vri<strong>en</strong><strong>de</strong>n, doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• advert<strong>en</strong>tie opstell<strong>en</strong> om iets te verkop<strong>en</strong>• aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> tij<strong>de</strong>ns uitleg• verslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkstukk<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar<strong>bij</strong> meer<strong>de</strong>re bronn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>• on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>• overtuig<strong>en</strong> met argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>6 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


1. De posters als oriëntatie op<strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveausDoelK<strong>en</strong>nismak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>.Om k<strong>en</strong>nis te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> kunt u het Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>rdownloa<strong>de</strong>n (www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl) <strong>en</strong> bestu<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Dat valt niet mee, wanthet gaat om veel tekst <strong>en</strong> e<strong>en</strong> soms abstracte inhoud. U kunt ook <strong>de</strong> posterser<strong>bij</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> structuur, opbouw <strong>en</strong> inhoud van <strong>de</strong> posters e<strong>en</strong>s goed opu lat<strong>en</strong> inwerk<strong>en</strong>. Zo krijgt u ook zicht op <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus. Hoe zitt<strong>en</strong><strong>de</strong> posters in elkaar?• Er zijn vier posters – 1F, 2F, 3F <strong>en</strong> 4F – <strong>vo</strong>or vier niveaus. 1F beschrijfthet basisniveau eind basisschool; 2F is het basisniveau <strong>vo</strong>or eind vmbo,mbo 1/2 of eind on<strong>de</strong>rbouw ha<strong>vo</strong>/vwo; 3F beschrijft het basisniveau eindha<strong>vo</strong> <strong>en</strong> eind mbo 3/4; 4F beschrijft het basisniveau eind vwo.• Elke poster beschrijft vijf <strong>taal</strong>vaardighe<strong>de</strong>n, <strong>vo</strong>rmgegev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vijfhoek:begrijp<strong>en</strong>d lez<strong>en</strong>, schrijv<strong>en</strong>, luister<strong>en</strong>, pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>en</strong> gesprekk<strong>en</strong> <strong>vo</strong>er<strong>en</strong>.• Het domein ‘<strong>taal</strong>verzorging’ is apart weergegev<strong>en</strong> op <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong>leestek<strong>en</strong>s.• Het domein ‘lez<strong>en</strong> van literaire, narratieve <strong>en</strong> fictionele tekst<strong>en</strong>’ staat nietop <strong>de</strong> poster.• De inhou<strong>de</strong>lijke beschrijving<strong>en</strong> <strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>de</strong> in het rapport beschrev<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus,maar zijn niet precies hetzelf<strong>de</strong>. De beschrijving<strong>en</strong> op <strong>de</strong>posters zijn toegankelijker wat betreft <strong>taal</strong>gebruik, <strong>en</strong> zodanig dat leerling<strong>en</strong>van het betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> niveau <strong>de</strong> posters ook zelfstandig kunn<strong>en</strong>lez<strong>en</strong>. Dus <strong>de</strong> poster 1F is op het <strong>taal</strong>niveau 1F beschrev<strong>en</strong>, <strong>en</strong>zo<strong>vo</strong>ort.• Bij <strong>de</strong> beschrijving<strong>en</strong> staan beel<strong>de</strong>n die e<strong>en</strong> indicatie van het uit<strong>vo</strong>eringsniveaugev<strong>en</strong>.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>Neem <strong>de</strong> posters er<strong>bij</strong> <strong>en</strong> bestu<strong>de</strong>er ze aan <strong>de</strong> hand van het lijstje punt<strong>en</strong>hierbov<strong>en</strong>. Stel jezelf of elkaar vrag<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> beter begrip van <strong>de</strong> posters tekrijg<strong>en</strong>. Mogelijke vrag<strong>en</strong> daar<strong>bij</strong> zijn:• Voordat je <strong>de</strong> posters bekijkt: wat zijn je eig<strong>en</strong> beel<strong>de</strong>n <strong>bij</strong> <strong>taal</strong>?• Bij welk doel hoort welk (<strong>vo</strong>or)beeld? Waarom?1. De posters als oriËntatie op <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus7


Deze poster is e<strong>en</strong> weergave van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>. De inhou<strong>de</strong>lijke beschrijving<strong>en</strong> zijn ontle<strong>en</strong>d aan <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus zoals die in <strong>de</strong> wet zijn vastgelegd (zie www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl).De niveaus <strong>vo</strong>or fictionele, narratieve, literaire tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrij schrijv<strong>en</strong> zijn niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De <strong>vo</strong>lledigheid van <strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> wordt niet gegaran<strong>de</strong>erd. Raadpleeg <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> oorspronkelijke tekst<strong>en</strong> het originele Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.www.aps.nl/tal<strong>en</strong>ler<strong>en</strong>inspirer<strong>en</strong>www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl• Wat zijn <strong>de</strong> overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> vier niveaus?• Plak het mid<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> poster af. Hang <strong>de</strong> posters dan op <strong>en</strong> bepaalwelke poster <strong>bij</strong> welk niveau hoort. Beargum<strong>en</strong>teer je keuze.Het bestu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> van <strong>de</strong> posters kun je individueel do<strong>en</strong>, maar met elkaar kanhet ook nuttig zijn. Dan kun je er met elkaar over sprek<strong>en</strong>.Ook binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> sectie Ne<strong>de</strong>rlands kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> posters help<strong>en</strong> om <strong>de</strong> dagelijksepraktijk te vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> rol van <strong>de</strong> Neerlandici <strong>bij</strong> het<strong>taal</strong>ler<strong>en</strong> in <strong>de</strong> hele school.Mogelijkhe<strong>de</strong>n naast bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> zijn dan:• Zet één vaardigheid c<strong>en</strong>traal. Hoe beoor<strong>de</strong>elt ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> nu? Is dat in overe<strong>en</strong>stemmingmet <strong>de</strong> doel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> posters?• Bij lez<strong>en</strong>: leg e<strong>en</strong> verzameling tekst<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rij. Welke is <strong>de</strong> moeilijkste?Wat zijn <strong>de</strong> criteria van ons om <strong>de</strong>ze <strong>vo</strong>lgor<strong>de</strong> te kiez<strong>en</strong>? Kom<strong>en</strong> onzecriteria overe<strong>en</strong> met <strong>de</strong> posters?• Met <strong>de</strong> niveaubeschrijving<strong>en</strong> van <strong>de</strong> posters: wat is onze rol als sectie?Wat kunn<strong>en</strong> we in onze less<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, wat kunn<strong>en</strong> onze collega’s? Hoe kunn<strong>en</strong>wij dat proces stur<strong>en</strong>?gesprekk<strong>en</strong>Deelnem<strong>en</strong> aan discussie <strong>en</strong> overleg, uitwissel<strong>en</strong> van informatie• actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> in gesprekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> discussies• effectieve inbr<strong>en</strong>g• kleine <strong>en</strong> grotere groep<strong>en</strong>Afstemming op doel• meer<strong>de</strong>re doel<strong>en</strong>hanter<strong>en</strong>Beurt<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> • afwijk<strong>en</strong> van doel<strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan sam<strong>en</strong>hang zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> draad• doeltreff<strong>en</strong>d <strong>de</strong> beurt kwijt te rak<strong>en</strong>nem<strong>en</strong>• op strategische wijzestandaardzinn<strong>en</strong>gebruik<strong>en</strong> (tijd winn<strong>en</strong>,beurt behou<strong>de</strong>n)Vloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticale beheersing• betrekkelijk groteWoordgebruik <strong>en</strong> grammaticale beheersingwoor<strong>de</strong>nschat • ev<strong>en</strong>tuele formuleerfout• goe<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>nschat wordt direct gecorrigeerdAfstemm<strong>en</strong> op• variatie ingesprekspartner(s)formulering• juist reager<strong>en</strong> op verbale• trefzeker in<strong>en</strong> non-verbale reactieswoordgebruikgesprekspartner• (door)vrag<strong>en</strong> naar meerinformatie of naar <strong>de</strong>bedoeling• <strong>taal</strong> moeiteloosaanpass<strong>en</strong>wat moet e<strong>en</strong> leerling kunn<strong>en</strong>Begrijp<strong>en</strong>• tekstsoort<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>• m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> feit<strong>en</strong>luister<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• standpunt <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>ton<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nLuister<strong>en</strong> naar instructies, radio-, tv- <strong>en</strong> internetprogramma’s <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties• langer dan 30 minut<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• hoge informatiedichtheid• inhoud tekst(<strong>de</strong>l<strong>en</strong>)• verban<strong>de</strong>n niet altijd dui<strong>de</strong>lijk aangegev<strong>en</strong>vergelijk<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re • meer formele verbindingswoor<strong>de</strong>n (<strong>de</strong>salniettemin, mits, etc.)tekst<strong>en</strong>• conclusies trekk<strong>en</strong> overopvatting<strong>en</strong>, ge<strong>vo</strong>el<strong>en</strong>s, stemming<strong>en</strong> toon van <strong>de</strong> spreker(s)• bedoeling spreker(s) verwoor<strong>de</strong>n• verbale <strong>en</strong> non-verbale mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong>b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>• drogre<strong>de</strong>n <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nsprek<strong>en</strong>Monoloog hou<strong>de</strong>n• monolog<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties• inleiding, kern, slot• zelf verzamel<strong>de</strong> informatie• standpunt ver<strong>de</strong>dig<strong>en</strong> of aanvall<strong>en</strong>• <strong>vo</strong>or- <strong>en</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> opties• spontaan vrag<strong>en</strong> beantwoor<strong>de</strong>nSam<strong>en</strong>hang• sam<strong>en</strong>hang dui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong>• signaal- <strong>en</strong> verbindingswoor<strong>de</strong>ngebruik<strong>en</strong>• opbouw <strong>en</strong> structuurdui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong>Afstemming op doel• bewust verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> doel<strong>en</strong>(<strong>bij</strong>v. overtuig<strong>en</strong> <strong>en</strong>informer<strong>en</strong>) verbin<strong>de</strong>nAfstemming op publiek• juiste <strong>taal</strong>variant informele <strong>en</strong> informelesituaties gebruik<strong>en</strong>• op basis van belangrijkepunt<strong>en</strong> uit het publiekimproviser<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Ik kan langere <strong>en</strong> veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>soort<strong>en</strong> tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> beluister<strong>en</strong>.De tekst<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> veel informatie.Ik kan schrijv<strong>en</strong>, sprek<strong>en</strong> of gesprekk<strong>en</strong><strong>vo</strong>er<strong>en</strong> over on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> (beroeps)opleiding op hbo-niveau <strong>en</strong> vanmaatschappijlijke aard.3FEvaluer<strong>en</strong>• waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> betrouwbaarheidinformatie beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>vo</strong>orzichzelf <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• aanvaardbaarheid argum<strong>en</strong>tatiebeoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• tekst sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or zichzelf<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>hang• consequ<strong>en</strong>te <strong>en</strong> logischegedachtelijn• tekstrelaties dui<strong>de</strong>lijkaangegev<strong>en</strong>• goed gebruik verwijs- <strong>en</strong>verbindingswoor<strong>de</strong>n• sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong>alinea’sVloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticale beheersing• langere tijd sprek<strong>en</strong>• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Afstemming op doel• verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schrijfdoel<strong>en</strong>hanter<strong>en</strong> <strong>en</strong> combiner<strong>en</strong>• opbouw van <strong>de</strong> tekst aandoel aanpass<strong>en</strong>Begrijp<strong>en</strong>• tekstsoort<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>• hoofdgedachte in eig<strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nweergev<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• tekstrelaties herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong>• conclusiesbegrijp<strong>en</strong> (oorzaak/ge<strong>vo</strong>lg,trekk<strong>en</strong> overmid<strong>de</strong>l/doel, etc.)int<strong>en</strong>ties,• hoofd- <strong>en</strong> <strong>bij</strong>zak<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nopvatting<strong>en</strong> <strong>en</strong>• feit<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>nge<strong>vo</strong>el<strong>en</strong>s van <strong>de</strong>• standpunt/argum<strong>en</strong>t <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t/auteurdrogre<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• conclusies overtekst(<strong>de</strong>l<strong>en</strong>)trekk<strong>en</strong>lez<strong>en</strong>Instructies, informatieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>• behoorlijk complexe tekst<strong>en</strong>• hoge informatiedichtheid• dui<strong>de</strong>lijke opbouw met kopjes <strong>en</strong> alinea’sAfstemming op publiek• schrijv<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or zowel bek<strong>en</strong><strong>de</strong>n alsalgeme<strong>en</strong> lezerspubliek• <strong>taal</strong>gebruik past <strong>bij</strong> gegev<strong>en</strong>situatie• consist<strong>en</strong>t in toon, doel <strong>en</strong>g<strong>en</strong>reWoordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• variatie in woordgebruik• a<strong>de</strong>quate woordkeuzeSpelling, interpunctie <strong>en</strong> grammaticaEvaluer<strong>en</strong>• weinig fout<strong>en</strong> in zinsstructuur• aangev<strong>en</strong> van doel <strong>en</strong>• zie kaart ‘Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s’mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> om doel te bereik<strong>en</strong>• tekst op<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> functie vanLeesbaarheid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>• hel<strong>de</strong>re structuur met witregels,• informatie <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>tatieOpzoek<strong>en</strong>marges <strong>en</strong> kopjesbeoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or zichzelf <strong>en</strong>• betrouwbaarheid • paragraafin<strong>de</strong>ling <strong>bij</strong> langerean<strong>de</strong>r<strong>en</strong>bronn<strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> tekst<strong>en</strong>• bronn<strong>en</strong> vermel<strong>de</strong>n • lay-out afgestemd opSam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• snel informatie vin<strong>de</strong>n doel <strong>en</strong> publiek• tekst beknopt sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>in ingewikkel<strong>de</strong> tekst<strong>en</strong><strong>vo</strong>or an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>of schema’sschrijv<strong>en</strong>Correspon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, formulier invull<strong>en</strong>, bericht, verslag, werkstuk,sam<strong>en</strong>vatting, artikel schrijv<strong>en</strong>, aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>• uite<strong>en</strong>zetting<strong>en</strong>, beschouwing<strong>en</strong> <strong>en</strong> betog<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong>• e<strong>en</strong> vraagstelling beargum<strong>en</strong>teerd uitwerk<strong>en</strong>• standpunt<strong>en</strong> beargum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>• informatie <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bronn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>• combiner<strong>en</strong> <strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van <strong>de</strong> informatie• a<strong>de</strong>quaat correspon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• ge<strong>vo</strong>el<strong>en</strong>s g<strong>en</strong>uanceerd uitdrukk<strong>en</strong>• gestructureer<strong>de</strong> aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>8 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


2. De posters om collega’s te informer<strong>en</strong>DoelCollega’s binn<strong>en</strong> <strong>de</strong> school (kort <strong>en</strong> snel) informer<strong>en</strong> over <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus<strong>taal</strong>.Taal in het <strong>vo</strong> is niet alle<strong>en</strong> iets van <strong>de</strong> less<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlands of van <strong>de</strong> <strong>taal</strong>beleidsgroep.Taalontwikkeling van leerling<strong>en</strong> heeft te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> heleschool. De posters zijn goed te gebruik<strong>en</strong> om collega’s van vakk<strong>en</strong> die <strong>taal</strong>niet mete<strong>en</strong> als hun verantwoor<strong>de</strong>lijkheid zi<strong>en</strong>, te informer<strong>en</strong> over <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus.Daardoor ontstaat er in <strong>de</strong> school e<strong>en</strong> meer <strong>taal</strong>bewuste houding.Dit kan <strong>bij</strong><strong>vo</strong>orbeeld e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el zijn van e<strong>en</strong> studiedag of team<strong>bij</strong>e<strong>en</strong>komst.Mogelijke on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> tips <strong>vo</strong>or e<strong>en</strong> introductie van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus:• Houd <strong>de</strong> posters <strong>bij</strong> <strong>de</strong> hand, maak er ev<strong>en</strong>tueel e<strong>en</strong> PowerPoint-pres<strong>en</strong>tatievan of hang <strong>de</strong> posters op.• Vertel dat <strong>taal</strong> iets van ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> is <strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> van <strong>de</strong> sectie Ne<strong>de</strong>rlands.In alle vakk<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n tekst<strong>en</strong> gelez<strong>en</strong> <strong>en</strong> geschrev<strong>en</strong>, pres<strong>en</strong>taties<strong>en</strong> gesprekk<strong>en</strong> gehou<strong>de</strong>n. In alle vakk<strong>en</strong> is correct <strong>taal</strong>gebruik aan <strong>de</strong>or<strong>de</strong>.• Leerling<strong>en</strong> die goed zijn in <strong>taal</strong>, prester<strong>en</strong> in alle vakk<strong>en</strong> beter: beterlez<strong>en</strong> is beter ler<strong>en</strong>, goed sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong> leidt tot beter begrip. Aandacht<strong>vo</strong>or <strong>taal</strong> loont <strong>de</strong> moeite: leerling<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n beter in jouw vak.• Taalvaardighe<strong>de</strong>n gaan over je kunn<strong>en</strong> red<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> talige wereld, doelmatigcommunicer<strong>en</strong>, <strong>de</strong> wereld van beroep <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap betre<strong>de</strong>n.• Het gaat om basisdoel<strong>en</strong> op vier niveaus: het is het minimumvereiste. Hethogere niveau is <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> sterke leerling<strong>en</strong> het streefniveau.• Taaller<strong>en</strong> gaat het best in e<strong>en</strong> veilig klimaat waarin leerling<strong>en</strong> fout<strong>en</strong>mog<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, in betek<strong>en</strong>is<strong>vo</strong>lle situaties waarin goed <strong>taal</strong>gebruik nodigis <strong>en</strong> in oef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> training op maat.• De posters help<strong>en</strong> om <strong>taal</strong>vaardighe<strong>de</strong>n in beeld te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> alskapstok wor<strong>de</strong>n gebruikt.• Daag collega’s uit om <strong>de</strong> verbinding tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> <strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong>vak te zoek<strong>en</strong>.2. <strong>de</strong> posters om collega's te informer<strong>en</strong>9


Deze poster is e<strong>en</strong> weergave van <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong>. De inhou<strong>de</strong>lijke beschrijving<strong>en</strong> zijn ontle<strong>en</strong>d aan <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus zoals die in <strong>de</strong> wet zijn vastgelegd (zie www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nl).De niveaus <strong>vo</strong>or fictionele, narratieve, literaire tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrij schrijv<strong>en</strong> zijn niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. De <strong>vo</strong>lledigheid van <strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> wordt niet gegaran<strong>de</strong>erd. Raadpleeg <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> oorspronkelijke tekst<strong>en</strong> het originele Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r <strong>taal</strong> <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.www.aps.nl/tal<strong>en</strong>ler<strong>en</strong>inspirer<strong>en</strong>www.<strong>taal</strong><strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.nlWerk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>• Probeer in ti<strong>en</strong> minut<strong>en</strong> zo concreet mogelijk te vertell<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> postersinhou<strong>de</strong>n, waarom ze zijn gemaakt, waar ze over gaan <strong>en</strong> hoe ze tegebruik<strong>en</strong> zijn.• Maak <strong>de</strong> collega’s <strong>en</strong>thousiast om <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n <strong>vo</strong>or hun eig<strong>en</strong> vak te zoek<strong>en</strong><strong>en</strong> geef h<strong>en</strong> allemaal posters om op te hang<strong>en</strong> in hun eig<strong>en</strong> lokaal.Maak hier<strong>vo</strong>or gebruik van <strong>de</strong> tips hierbov<strong>en</strong>.• Pas <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie aan <strong>de</strong> doelgroep aan. Leerkracht<strong>en</strong> uit het basison<strong>de</strong>rwijs,collega’s uit <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> vaksectie, collega’s van ver<strong>vo</strong>lgopleiding<strong>en</strong>:elke groep vraagt om e<strong>en</strong> op haar situatie toegespitste b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>ring.gesprekk<strong>en</strong>Deelnem<strong>en</strong> aan discussie <strong>en</strong> overleg, uitwissel<strong>en</strong> van informatie• actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> geanimeer<strong>de</strong> discussie of <strong>de</strong>bat• overtuig<strong>en</strong> met argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>• in overleg probleem hel<strong>de</strong>r schets<strong>en</strong>• speculer<strong>en</strong> over mogelijke effect<strong>en</strong>• <strong>vo</strong>or- <strong>en</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> afweg<strong>en</strong>Afstemming op doel• beschouw<strong>en</strong><strong>de</strong>gesprekk<strong>en</strong> overabstracteBeurt<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>bij</strong>drag<strong>en</strong> aan on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>hang• pass<strong>en</strong><strong>de</strong> frases op strategischewijze gebruik<strong>en</strong> (tijd winn<strong>en</strong>,beurt nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> behou<strong>de</strong>n)Woordgebruik <strong>en</strong>woor<strong>de</strong>nschatAfstemm<strong>en</strong> op• breed repertoiregesprekspartner(s)• <strong>taal</strong>gebruikaanpass<strong>en</strong> aansituatie <strong>en</strong>gesprekspartner(s)• doeltreff<strong>en</strong>d<strong>taal</strong>gebruik doorzonodig i<strong>de</strong>eën teherformuler<strong>en</strong>Vloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarheid <strong>en</strong>grammaticale beheersing• variatie in intonatie• fijnere betek<strong>en</strong>isnuances• consequ<strong>en</strong>t hoge mate vangrammaticale correctheid• ev<strong>en</strong>tuele versprekingsnel hersteldBegrijp<strong>en</strong>• argum<strong>en</strong>tatieschema’sherk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>• objectieve <strong>en</strong> subjectieveargum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• <strong>de</strong>tails verbin<strong>de</strong>n met hoofdgedachtewat moet e<strong>en</strong> leerling kunn<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• impliciete attitu<strong>de</strong>s <strong>en</strong> relatiestuss<strong>en</strong> sprekers vaststell<strong>en</strong>• persoonlijke waar<strong>de</strong>oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> interpreter<strong>en</strong>luister<strong>en</strong>Luister<strong>en</strong> naar instructies, radio-, tv- <strong>en</strong> internetprogramma’s, <strong>vo</strong>ordracht<strong>en</strong> of <strong>de</strong>batt<strong>en</strong>• duur speelt ge<strong>en</strong> rol meer• complexe tekst<strong>en</strong>sprek<strong>en</strong>Monoloog hou<strong>de</strong>n• gestructureer<strong>de</strong> monolog<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties• subthema’s verbin<strong>de</strong>n met grote lijn• specifieke standpunt<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>• pass<strong>en</strong><strong>de</strong> conclusie• belangrijke punt<strong>en</strong> extra aandacht gev<strong>en</strong>• gezichtspunt<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> met re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong>relevante <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>nSam<strong>en</strong>hang• goed gestructureerd verhaal• beheersing vanor<strong>de</strong>ningspatron<strong>en</strong>,verbindingswoor<strong>de</strong>n <strong>en</strong>elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die sam<strong>en</strong>hangaanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>Afstemming op doel• bewust <strong>en</strong> hel<strong>de</strong>r verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>doel<strong>en</strong> nastrev<strong>en</strong>Afstemming op publiek• reageert op non-verbale<strong>en</strong> verbale reacties van hetpubliek• improviseert op basis vanreacties uit het publiekWoor<strong>de</strong>nschat <strong>en</strong> vloei<strong>en</strong>dheid• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Ik kan op hoog niveau <strong>en</strong> over talvan thema’s schrijv<strong>en</strong>, sprek<strong>en</strong>, lez<strong>en</strong>, ofluister<strong>en</strong>. Het gaat over complexe on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>uit <strong>de</strong> opleiding of <strong>de</strong> maatschappij.Ik toon daar<strong>bij</strong> e<strong>en</strong> behoorlijkbegrip van abstracte thema’s.4FEvaluer<strong>en</strong>• beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> op consist<strong>en</strong>tieSam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• sam<strong>en</strong>vatting is los van <strong>de</strong>uitgangstekst te begrijp<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>hang• hel<strong>de</strong>re complexe gedachtegang• hoofdzak<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk aangev<strong>en</strong>• inzichtelijke weergaverelevante argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>• correcte verwijzing<strong>en</strong>• lange meer<strong>vo</strong>udige zinn<strong>en</strong>goed te <strong>vo</strong>lg<strong>en</strong>Vloei<strong>en</strong>dheid, verstaanbaarhei<strong>de</strong>n grammaticale beheersing• zie ‘gesprekk<strong>en</strong>’Afstemming op publiek• <strong>vo</strong>or eig<strong>en</strong> omgeving <strong>en</strong> algeme<strong>en</strong>lezerspubliek• verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> registershanter<strong>en</strong> of aanpass<strong>en</strong>• persoonlijke stijl die past<strong>bij</strong> <strong>de</strong> lezerlez<strong>en</strong>Begrijp<strong>en</strong>• tekstsoort<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• objectieve <strong>en</strong> subjectieveargum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> drogre<strong>de</strong>n<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n• argum<strong>en</strong>tatieschema’sherk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>• ironie herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>Instructies, informatieve <strong>en</strong> betog<strong>en</strong><strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>• in principe alle soort<strong>en</strong> tekst<strong>en</strong>• complexe tekst<strong>en</strong>• structuur niet altijd ev<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk• hoge informatiedichtheid• ingewikkel<strong>de</strong> argum<strong>en</strong>tatie• impliciete standpunt<strong>en</strong>Interpreter<strong>en</strong>• tekst<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re tekst<strong>en</strong>vergelijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> tekst<strong>de</strong>l<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rling vergelijk<strong>en</strong>• impliciete relatiesEvaluer<strong>en</strong>weergev<strong>en</strong>• argum<strong>en</strong>tatie analyser<strong>en</strong>• persoonlijke waar<strong>de</strong>oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong><strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> interpreter<strong>en</strong>• beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> vanconsist<strong>en</strong>tie in tekst• <strong>taal</strong>gebruik beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong>Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>• tekst beknopt sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong><strong>vo</strong>or an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>• goed geformuleer<strong>de</strong>tekst• los van <strong>de</strong>oorspronkelijke tekstte begrijp<strong>en</strong>Woordgebruik <strong>en</strong> woor<strong>de</strong>nschat• rijk <strong>en</strong> zeer gevarieerdSpelling, interpunctie <strong>en</strong> grammatica• consequ<strong>en</strong>te hoge mate vangrammaticale correctheid• zie kaart ‘Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s’Leesbaarheid• lay-out, paragraafin<strong>de</strong>ling bewust<strong>en</strong> consequ<strong>en</strong>t afgestemd opbegrip <strong>bij</strong> publiekschrijv<strong>en</strong>Correspon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, formulier invull<strong>en</strong>, bericht, verslag, werkstuk,sam<strong>en</strong>vatting, artikel schrijv<strong>en</strong>, aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>• uite<strong>en</strong>zetting, betoog <strong>en</strong> beschouwing schrijv<strong>en</strong>• tekst<strong>en</strong> goed structurer<strong>en</strong>• relevante kwesties b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>• standpunt<strong>en</strong> uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> met re<strong>de</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n• dui<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> precies uitdrukk<strong>en</strong>• flexibel <strong>en</strong> effectief gebruik<strong>en</strong> van <strong>de</strong> <strong>taal</strong>• belangrijke zak<strong>en</strong> begrijpelijk overbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>• nauwkeurige, waarheidsgetrouwe aantek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>10 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


3. Zelf posters vull<strong>en</strong> met eig<strong>en</strong><strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>nDoelVertrouwd rak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus.Om <strong>de</strong> <strong>taal</strong>vaardighe<strong>de</strong>n te lat<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> in <strong>de</strong> school zijn beel<strong>de</strong>n heel krachtig.Het is verhel<strong>de</strong>r<strong>en</strong>d om zelf ook eig<strong>en</strong> beel<strong>de</strong>n te verzamel<strong>en</strong> <strong>en</strong> op <strong>de</strong>poster te plaats<strong>en</strong>.Regels of tips om te verzamel<strong>en</strong> zijn:• Verzamel opgav<strong>en</strong> uit lesmetho<strong>de</strong>n <strong>en</strong> toets<strong>en</strong>.• Verzamel plaatjes waarop <strong>de</strong> beoog<strong>de</strong> vaardigheid te zi<strong>en</strong> is.• Maak foto’s van leerling<strong>en</strong> van <strong>de</strong> school die e<strong>en</strong> bepaal<strong>de</strong> vaardigheid ophet gew<strong>en</strong>ste niveau lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.• Gebruik actuele krant<strong>en</strong> <strong>en</strong> tijdschrift<strong>en</strong> om <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n uit te hal<strong>en</strong>.• Maak e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> verzameling <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n <strong>en</strong> laat iemand an<strong>de</strong>rs die plaats<strong>en</strong>op <strong>de</strong> posters. Bespreek daarna <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>.• Maak foto’s van <strong>taal</strong>gebruikssituaties in <strong>de</strong> omgeving van <strong>de</strong> school –tekst<strong>en</strong>, gesprekssituaties – <strong>en</strong> plaats die op <strong>de</strong> poster.• Laat leerling<strong>en</strong> foto’s mak<strong>en</strong> in <strong>de</strong> omgeving van hun huis met <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>ndie pass<strong>en</strong> op <strong>de</strong> posters.Werk<strong>vo</strong>rm• Verzamel (<strong>vo</strong>or)beel<strong>de</strong>n <strong>en</strong> plaats die op <strong>de</strong> posters. Gebruik <strong>de</strong> tips <strong>en</strong>regels hierbov<strong>en</strong>.Het is interessant <strong>en</strong> leerzaam om <strong>de</strong>ze activiteit te do<strong>en</strong> met collega’s vanverschill<strong>en</strong><strong>de</strong> vakk<strong>en</strong>. Dan ont<strong>de</strong>k je elkaars visie op <strong>taal</strong> <strong>en</strong> hoe verschill<strong>en</strong>dje kunt kijk<strong>en</strong> naar <strong>taal</strong>, met concrete <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n die daar<strong>bij</strong> hor<strong>en</strong>.• Zoals eer<strong>de</strong>r g<strong>en</strong>oemd, is het nuttig om <strong>de</strong>ze activiteit in tweetall<strong>en</strong> ofgroepjes te do<strong>en</strong>.• Je kunt ook leerling<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> om <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n te verzamel<strong>en</strong>.• Ook hier geldt dat <strong>de</strong> manier van werk<strong>en</strong> per doelgroep kan verschill<strong>en</strong>.• Je kunt <strong>de</strong> school <strong>en</strong> <strong>de</strong> omgeving van <strong>de</strong> thuisplek van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> alscontext gebruik<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or het verzamel<strong>en</strong> van beel<strong>de</strong>n.3. zelf posters vull<strong>en</strong> met eig<strong>en</strong> <strong>vo</strong>orbeel<strong>de</strong>n11


• Vergeet <strong>vo</strong>oral niet <strong>de</strong> <strong>taal</strong>gebruikssituaties uit an<strong>de</strong>re vakk<strong>en</strong> dan Ne<strong>de</strong>rlands.Welke kom<strong>en</strong> in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re vakk<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or <strong>en</strong> waar plaats je die op <strong>de</strong>posters?12 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


4. Doorlop<strong>en</strong><strong>de</strong> leerlijn <strong>taal</strong> analyser<strong>en</strong>DoelDe eig<strong>en</strong> praktijk vergelijk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> niveaubeschrijving<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> beel<strong>de</strong>n van<strong>de</strong> posters.Door <strong>de</strong> posters wordt dui<strong>de</strong>lijk welk minimumniveau e<strong>en</strong> leerling op e<strong>en</strong>bepaald mom<strong>en</strong>t in zijn schoolloopbaan moet hal<strong>en</strong>. Het is interessant omna te gaan op welke <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> het on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> school, <strong>bij</strong> alle vakk<strong>en</strong>,op dit mom<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> beroep doet. Past <strong>de</strong> reguliere praktijk van <strong>de</strong> school <strong>bij</strong><strong>de</strong> beel<strong>de</strong>n <strong>en</strong> beschrijving<strong>en</strong> op <strong>de</strong> posters? Misschi<strong>en</strong> zijn er vakk<strong>en</strong> <strong>bij</strong>waarin eig<strong>en</strong>lijk min<strong>de</strong>r wordt gelez<strong>en</strong> of op e<strong>en</strong> lager niveau dan <strong>de</strong> postersaangev<strong>en</strong>. Of misschi<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> sommige lerar<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> str<strong>en</strong>ger af op<strong>taal</strong>fout<strong>en</strong> dan het Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r (<strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s) aangeeft.Het is goed om <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> van <strong>de</strong> school te vergelijk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> niveaubeschrijving<strong>en</strong>van <strong>de</strong> posters. Houd er daar<strong>bij</strong> rek<strong>en</strong>ing mee, dat leerling<strong>en</strong>die dat aankunn<strong>en</strong> uitgedaagd moet<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n om hogere <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> tebereik<strong>en</strong>. Het is raadzaam om daar schoolbreed afsprak<strong>en</strong> over te mak<strong>en</strong> <strong>en</strong>er één lijn in te trekk<strong>en</strong>.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>• Vergelijk e<strong>en</strong> tekst van je vak met e<strong>en</strong> tekst<strong>vo</strong>orbeeld van <strong>de</strong> posters.Bespreek met e<strong>en</strong> collega of <strong>de</strong> vaktekst het gevraag<strong>de</strong> niveau raakt.• Maak criteria <strong>vo</strong>or schrijfproduct<strong>en</strong> van je vak op basis van <strong>de</strong> beschrijving<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>de</strong> beel<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> posters <strong>en</strong> <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s.• Inv<strong>en</strong>tariseer welke spreekopdracht<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> vakk<strong>en</strong>do<strong>en</strong>. Zijn die op niveau? Is er sprake van opbouw in <strong>de</strong> doorlop<strong>en</strong><strong>de</strong>leerlijn?• Geef <strong>bij</strong> pres<strong>en</strong>taties van leerling<strong>en</strong> <strong>bij</strong> alle vakk<strong>en</strong> van te<strong>vo</strong>r<strong>en</strong> aan hoezij – op basis van <strong>de</strong> posters – beoor<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n.• Maak <strong>bij</strong> je vak ook aan <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk welk <strong>taal</strong>niveau er<strong>bij</strong>hoort. Gebruik <strong>de</strong> posters om dat toe te licht<strong>en</strong>.4. doorlop<strong>en</strong><strong>de</strong> leerlijn <strong>taal</strong> analyser<strong>en</strong>13


5. Werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>:reflecter<strong>en</strong>, uitdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> resultat<strong>en</strong>vastlegg<strong>en</strong>DoelDe leerling inzicht gev<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> vastlegg<strong>en</strong>.De <strong>taal</strong>prestaties van leerling<strong>en</strong> gaan sneller omhoog als zij zelf inzicht hebb<strong>en</strong>in <strong>de</strong> <strong>taal</strong>doel<strong>en</strong> die zij moet<strong>en</strong> bereik<strong>en</strong> <strong>en</strong> als zij inzicht hebb<strong>en</strong> inhun eig<strong>en</strong> <strong>vo</strong>ortgang t<strong>en</strong> opzichte van die doel<strong>en</strong>. Het motiveert leerling<strong>en</strong><strong>en</strong>orm als zij wet<strong>en</strong> waar ze naartoe werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat ze beter wor<strong>de</strong>n.Het is daar<strong>bij</strong> natuurlijk van groot belang dat <strong>de</strong> prestaties van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>wor<strong>de</strong>n vastgelegd. Dat kan op twee manier<strong>en</strong>, die goed naast elkaar kunn<strong>en</strong>plaatsvin<strong>de</strong>n. Allereerst is het belangrijk om <strong>de</strong> niveaus te met<strong>en</strong> aan <strong>de</strong>hand van betrouwbare toets<strong>en</strong>. Er zijn verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> toets<strong>en</strong> op <strong>de</strong> markt diehet <strong>taal</strong>niveau in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Ook kan <strong>de</strong> informatie van <strong>de</strong> <strong>vo</strong>oropleiding,<strong>de</strong> basisschool of het <strong>vo</strong>ortgezet on<strong>de</strong>rwijs e<strong>en</strong> hel<strong>de</strong>r beeld gev<strong>en</strong> van <strong>de</strong><strong><strong>taal</strong>niveaus</strong> van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>. Als je aan het begin van het eerste jaar goedin kaart br<strong>en</strong>gt wat leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>, kun je direct zi<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> zwakkeplekk<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong>, zodat je het on<strong>de</strong>rwijs daarop kunt aanpass<strong>en</strong>.Daarnaast kan je met behulp van <strong>de</strong> posters met <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> prat<strong>en</strong> over<strong>en</strong> reflecter<strong>en</strong> op hun <strong>taal</strong>niveau. De leerling kan bewijz<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> bepaald<strong>taal</strong>doel is gehaald, door <strong>de</strong> prestatie te koppel<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> beschrijving op <strong>de</strong>poster. Je kunt ook met behulp van <strong>de</strong> posters aangev<strong>en</strong> hoe e<strong>en</strong> leerlinger<strong>vo</strong>or staat.Werk<strong>vo</strong>rm• Maak per leerling e<strong>en</strong> setje posters (digi<strong>taal</strong> of zwart-wit op A4) <strong>en</strong> laat<strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> die in hun map bewar<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong>ze kleine posters geef je aan(of leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> dat zelf do<strong>en</strong>) welke doel<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n beheerst <strong>en</strong>welke nog aandacht nodig hebb<strong>en</strong>. Wat nog niet is gemarkeerd, is dannieuw <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> behoeft nog aandacht.• Update <strong>de</strong> posters e<strong>en</strong> paar keer per jaar <strong>en</strong> br<strong>en</strong>g op <strong>de</strong>ze wijze <strong>de</strong> groeivan leerling<strong>en</strong> op het gebied van <strong>taal</strong> in beeld.5. werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>: reflecter<strong>en</strong>, uitdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> resultat<strong>en</strong> vastlegg<strong>en</strong>15


• Sterke <strong>en</strong> zwakke on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van het <strong>taal</strong>repertoire van leerling<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>nzo zichtbaar <strong>en</strong> dat helpt om <strong>de</strong> juiste keuzes te mak<strong>en</strong> <strong>bij</strong> het sam<strong>en</strong>stell<strong>en</strong>van on<strong>de</strong>rwijs op maat.• Laat leerling<strong>en</strong> <strong>de</strong> posters gebruik<strong>en</strong> als on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van e<strong>en</strong> <strong>taal</strong>portfolio.Ze zorg<strong>en</strong> er<strong>vo</strong>or dat ze <strong>bij</strong> alle hoek<strong>en</strong> in <strong>de</strong> poster e<strong>en</strong> opdracht mak<strong>en</strong>waarmee ze kunn<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat ze aan dat niveau <strong>vo</strong>ldo<strong>en</strong>.De posters kunn<strong>en</strong> door <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> of door doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>n beheerd. Of<strong>en</strong> hoe goed e<strong>en</strong> doel door <strong>de</strong> leerling wordt beheerst kun je met e<strong>en</strong> symboolof kleur aangev<strong>en</strong>. Dat kan ook door e<strong>en</strong> product van e<strong>en</strong> leerling alsbewijs aan het betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> doel te plakk<strong>en</strong>.16 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


6. Uitwisseling <strong>en</strong> afstemming tuss<strong>en</strong>schooltyp<strong>en</strong>DoelAansluiting versoepel<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> schooltyp<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rling, <strong>bij</strong><strong>vo</strong>orbeeld: po ><strong>vo</strong>, vmbo > mbo, maar ook tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling<strong>en</strong> <strong>en</strong> schooltypesbinn<strong>en</strong> <strong>vo</strong>, zoals vmbo-tl > ha<strong>vo</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rbouw > bov<strong>en</strong>bouw.Refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r12 jaar1Fpospeciaal on<strong>de</strong>rwijs16 jaar1Spospeciaal on<strong>de</strong>rwijs(rek<strong>en</strong><strong>en</strong>)2Fpo (<strong>taal</strong>)speciaal on<strong>de</strong>rwijs (<strong>taal</strong>)mbo niv. 1, 2 <strong>en</strong> 3vmbo bl, kl, gl <strong>en</strong> tl2S3F18 jaarha<strong>vo</strong>, vwo (rek<strong>en</strong><strong>en</strong>)mbo niv. 43S4Fvwo (<strong>taal</strong>)4SAlgeme<strong>en</strong> maatschappelijk niveauDrempelshbo, woJe kunt <strong>de</strong> posters gebruik<strong>en</strong> om het gesprek aan te gaan over het <strong>taal</strong>niveau<strong>en</strong> wat er aan <strong>taal</strong> gedaan wordt op het <strong>en</strong>e schooltype in vergelijking tothet an<strong>de</strong>re type, of in het (ver<strong>vo</strong>lg)on<strong>de</strong>rwijs. Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong>schol<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel hun eig<strong>en</strong> lesmateriaal, opdracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> toets<strong>en</strong> meeom het gesprek concreter te mak<strong>en</strong>.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>De <strong>vo</strong>lg<strong>en</strong><strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> heel goed gedaan wor<strong>de</strong>n in e<strong>en</strong> groepdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schooltyp<strong>en</strong>:• Verzamel opdracht<strong>en</strong> uit metho<strong>de</strong>s van bei<strong>de</strong> opleiding<strong>en</strong>/schol<strong>en</strong> <strong>en</strong>plaats die <strong>bij</strong> <strong>de</strong> posters: vergelijk <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> met elkaar. Sluit hetniveau van <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> op elkaar aan?6. uitwisseling <strong>en</strong> afstemming tuss<strong>en</strong> schooltyp<strong>en</strong>17


• Verzamel opgav<strong>en</strong> uit exam<strong>en</strong>s/eindtoets<strong>en</strong> van <strong>de</strong> <strong>vo</strong>oropleiding <strong>en</strong>plaats die op <strong>de</strong> posters. Hoe sluit<strong>en</strong> die aan <strong>bij</strong> <strong>de</strong> instaptoets<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ver<strong>vo</strong>lgopleiding?• Gebruik <strong>de</strong> posters om te vertell<strong>en</strong> wat er gebeurd is in <strong>de</strong> <strong>vo</strong>oropleiding.• Gebruik <strong>de</strong> posters om aan te gev<strong>en</strong> wat jij verwachtte dat e<strong>en</strong> leerling,kom<strong>en</strong><strong>de</strong> uit <strong>de</strong> <strong>vo</strong>oropleiding, zou moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>, k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>.• Gebruik <strong>de</strong> posters om afsprak<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> over <strong>de</strong> manier waarop je <strong>de</strong>overgang tuss<strong>en</strong> po > <strong>vo</strong> of vmbo > mbo kunt verbeter<strong>en</strong>.TipHet kan soms handig zijn om <strong>de</strong>ze werk<strong>vo</strong>rm per <strong>taal</strong>domein uit te <strong>vo</strong>er<strong>en</strong>.18 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


7. Taalbeleid ontwikkel<strong>en</strong>DoelAandacht <strong>vo</strong>or <strong>taal</strong> in alle vakk<strong>en</strong> versterk<strong>en</strong> <strong>en</strong> op elkaar afstemm<strong>en</strong> in e<strong>en</strong>doorlop<strong>en</strong><strong>de</strong> leerlijn. Taalbeleid ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>taal</strong>plan schrijv<strong>en</strong>.De refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> posters kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> prima mid<strong>de</strong>l zijn om het<strong>taal</strong>beleid mee op te zett<strong>en</strong>.Het on<strong>de</strong>rwijs is erg talig. In alle vakk<strong>en</strong> speelt <strong>taal</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol. Zoschrijv<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or biologie e<strong>en</strong> werkstuk of verslag, <strong>vo</strong>or geschie<strong>de</strong>nisvatt<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> tekst sam<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or e<strong>en</strong> toets, <strong>bij</strong> installatietechniek pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>zij e<strong>en</strong> elektrisch circuit, <strong>bij</strong> verzorging <strong>vo</strong>er<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> gesprek met e<strong>en</strong> klant<strong>en</strong> ga zo maar door.Als je <strong>de</strong> <strong>taal</strong>vaardigheid van leerling<strong>en</strong> wilt verbeter<strong>en</strong> is het verstandig om<strong>de</strong> aandacht <strong>vo</strong>or <strong>taal</strong> niet alle<strong>en</strong> te beperk<strong>en</strong> tot het schoolvak Ne<strong>de</strong>rlandsof <strong>de</strong> ur<strong>en</strong> <strong>taal</strong> in het lesprogramma, maar juist ook <strong>de</strong> <strong>taal</strong>tak<strong>en</strong> <strong>bij</strong> an<strong>de</strong>revakk<strong>en</strong> te b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong>. Door aandacht te beste<strong>de</strong>n aan <strong>taal</strong> in alle vakk<strong>en</strong> wor<strong>de</strong>nleerling<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> <strong>taal</strong>vaardiger, maar prester<strong>en</strong> zij ookbeter op <strong>de</strong> hele linie. E<strong>en</strong> schoolbre<strong>de</strong> aanpak is daarom van groot belang<strong>en</strong> het is verstandig daar e<strong>en</strong> doordacht <strong>taal</strong>beleid <strong>vo</strong>or te ontwikkel<strong>en</strong>.Het opzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>taal</strong>beleid begint vaak met <strong>de</strong> formatie van e<strong>en</strong> werkgroep<strong>taal</strong>, waarin e<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t Ne<strong>de</strong>rlands, e<strong>en</strong> aantal doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>revakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lid van <strong>de</strong> schoolleiding plaatsnem<strong>en</strong>. Deze werkgroep startmet <strong>de</strong> verk<strong>en</strong>ning van <strong>de</strong> rol van <strong>taal</strong> in alle vakk<strong>en</strong>, het vereiste <strong>taal</strong>niveauin <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>taal</strong>problem<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> <strong>bij</strong>Ne<strong>de</strong>rlands <strong>en</strong> in <strong>de</strong> vakk<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>aan lop<strong>en</strong>. Ver<strong>vo</strong>lg<strong>en</strong>s verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> zij succes<strong>vo</strong>lleaanpakk<strong>en</strong> om <strong>de</strong> <strong>taal</strong>vaardigheid van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>door <strong>de</strong>ze aanpakk<strong>en</strong> uit te prober<strong>en</strong>, daarop te reflecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze ver<strong>vo</strong>lg<strong>en</strong>ste implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>• Formuleer aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> posters e<strong>en</strong> visie <strong>en</strong> doel<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or <strong>taal</strong> opschool. Wat is het algem<strong>en</strong>e doel, wat vind je belangrijk als school?7. <strong>taal</strong>beleid ontwikkel<strong>en</strong>19


• Bepaal aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> posters het speerpunt van het <strong>taal</strong>beleid. Welkdomein heeft jullie grootste zorg <strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>t daarom in eerste instantie<strong>de</strong> aandacht?• Voldo<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> op <strong>de</strong> zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong>drempels in hun schoolloopbaan? Hoe maak je <strong>de</strong> <strong>vo</strong>ortgang van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>inzichtelijk <strong>vo</strong>or doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>? En <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> zelf?• Hoe informeer je <strong>de</strong> collega's in <strong>de</strong> school over <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>en</strong>maak je ze me<strong>de</strong>verantwoor<strong>de</strong>lijk <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> <strong>taal</strong>vaardigheid van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong>?• Welke domein<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> in <strong>de</strong> vakk<strong>en</strong> (buit<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlands) aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>?Hoe kun je die <strong>taal</strong>tak<strong>en</strong> op elkaar afstemm<strong>en</strong>? Wat ler<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong><strong>bij</strong> Ne<strong>de</strong>rlands? Wat is daarvan <strong>vo</strong>or vakdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> belangrijk om te wet<strong>en</strong>,zodat zij dat in hun les kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong>? Maar ook an<strong>de</strong>rsom: wat do<strong>en</strong><strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> aan <strong>taal</strong>tak<strong>en</strong> <strong>bij</strong> an<strong>de</strong>re vakk<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> doc<strong>en</strong>t Ne<strong>de</strong>rlandsop kan inhak<strong>en</strong>? En tot slot: hoe verhou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze opdracht<strong>en</strong> zich tot <strong>de</strong>refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus? En <strong>de</strong> streefniveaus?Neem <strong>bij</strong> <strong>de</strong>ze verk<strong>en</strong>ning steeds <strong>de</strong> posters als uitgangspunt. Die gev<strong>en</strong>houvast, structuur <strong>en</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke <strong>taal</strong> om over <strong>taal</strong> te prat<strong>en</strong>.20 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


8. Determiner<strong>en</strong> met behulp van <strong>de</strong>postersDoelDe b<strong>en</strong>odig<strong>de</strong>/vereiste <strong>taal</strong>vaardigheid <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schooltyp<strong>en</strong> inhet <strong>vo</strong> in kaart br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> die informatie gebruik<strong>en</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>terminatie vanleerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> scherper on<strong>de</strong>rscheid in <strong>de</strong> niveaus.Wat moet e<strong>en</strong> leerling kunn<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> of schrijv<strong>en</strong> in respectievelijk ha<strong>vo</strong> ofvwo? Wat is nu precies het verschil tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> schrijfopdracht <strong>vo</strong>or vwo ofha<strong>vo</strong> of tuss<strong>en</strong> vmbo-tl <strong>en</strong> mbo-4?In het on<strong>de</strong>rwijs zijn <strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong> niet altijd dui<strong>de</strong>lijk. Het verschil zitvaak hooguit in e<strong>en</strong> soepelere norm <strong>vo</strong>or e<strong>en</strong> lager niveau. De refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus<strong>taal</strong> lat<strong>en</strong> echter zi<strong>en</strong> dat het verschil ook zit in <strong>de</strong> complexiteit van<strong>de</strong> tekst<strong>en</strong> die <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> lez<strong>en</strong> of <strong>de</strong> formaliteit van <strong>de</strong> opdrachtsituatie.In <strong>de</strong> refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>taal</strong> is <strong>taal</strong>vaardigheid gekoppeld aan cognitievecapaciteit<strong>en</strong>. De niveaus lop<strong>en</strong> op in moeilijkheidsgraad. Die neemt toe als<strong>de</strong> afstand groter is <strong>en</strong> <strong>de</strong> complexiteit to<strong>en</strong>eemt. Dan gaat het over:• het on<strong>de</strong>rwerp zelf (dicht<strong>bij</strong> of ver weg)• het publiek (bek<strong>en</strong>d of onbek<strong>en</strong>d)• <strong>de</strong> l<strong>en</strong>gte van <strong>de</strong> tekst (kort of lang)• <strong>de</strong> <strong>vo</strong>ork<strong>en</strong>nis (veel of weinig)• het doel van <strong>de</strong> opdracht (informer<strong>en</strong> of overtuig<strong>en</strong>, beschouw<strong>en</strong>)Aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> posters kan je met elkaar in gesprek gaan over hetvereiste <strong>taal</strong>niveau van <strong>de</strong> leerling<strong>en</strong> in <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schooltypes <strong>en</strong> <strong>de</strong>verschill<strong>en</strong> daarin.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>• Kies e<strong>en</strong> domein, <strong>bij</strong><strong>vo</strong>orbeeld schrijv<strong>en</strong>, <strong>en</strong> ontwerp e<strong>en</strong> opdracht opvwo-, ha<strong>vo</strong>- of vmbo-basis-niveau. B<strong>en</strong>oem aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> posters<strong>de</strong> elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>de</strong> opdracht die mak<strong>en</strong> dat dit respectievelijk e<strong>en</strong> typischevwo-, ha<strong>vo</strong>- of vmbo-basis-opdracht is. Herschrijf <strong>de</strong>ze opdrachtver<strong>vo</strong>lg<strong>en</strong>s <strong>vo</strong>or e<strong>en</strong> hoger of lager niveau. Bespreek met elkaar welkeelem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn veran<strong>de</strong>rd om het niveau te wijzig<strong>en</strong>. Deze opdracht kanje <strong>vo</strong>or alle leerjar<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.8. <strong>de</strong>terminer<strong>en</strong> met behulp van <strong>de</strong> posters21


• Aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> posters kun je <strong>de</strong> <strong>taal</strong>criteria <strong>vo</strong>or vwo/ha<strong>vo</strong>/vmboformuler<strong>en</strong> die als uitgangspunt kunn<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> be<strong>vo</strong>r<strong>de</strong>ring vanleerling<strong>en</strong>. Deze criteria kun je besprek<strong>en</strong> met leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>rs.22 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


9. Werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong>leestek<strong>en</strong>sDoelBek<strong>en</strong>d wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> niveaus spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s.Bij <strong>de</strong> posters zit ook <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s. Deze kaart geeft van 1Ftot 3F <strong>de</strong> minimale k<strong>en</strong>nis <strong>vo</strong>or spelling <strong>en</strong> interpunctie weer (<strong>vo</strong>or 4F is ge<strong>en</strong>niveau b<strong>en</strong>oemd). Slecht spell<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bron van ergernis van lerar<strong>en</strong>, maarkomt overig<strong>en</strong>s ook <strong>bij</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zelf <strong>vo</strong>or. De kaart kan gebruikt wor<strong>de</strong>n omdui<strong>de</strong>lijk te krijg<strong>en</strong> wat leerling<strong>en</strong> minimaal moet<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Het gaat weerom e<strong>en</strong> minimumniveau: veel leerling<strong>en</strong> beheers<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk <strong>de</strong> hele spelling<strong>en</strong> interpunctie aan het eind van <strong>de</strong> basisschool, zo blijkt uit on<strong>de</strong>rzoek, <strong>en</strong><strong>vo</strong>or die leerling<strong>en</strong> is alle<strong>en</strong> het minimumniveau niet <strong>vo</strong>ldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.Werk<strong>vo</strong>rm<strong>en</strong>• Gebruik <strong>de</strong> kaart om met leerling<strong>en</strong> in gesprek te gaan over het belang <strong>en</strong>nut van goed spell<strong>en</strong>. Vrag<strong>en</strong> die daar<strong>bij</strong> aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> zijn:Waarom zou je goed moet<strong>en</strong> spell<strong>en</strong>? Wanneer is het belangrijk om goedte spell<strong>en</strong> <strong>en</strong> wanneer is het min<strong>de</strong>r belangrijk? Wat moet je kunn<strong>en</strong> <strong>en</strong>wat niet? Wat kan je al <strong>en</strong> wat nog niet? Wat maakt goed spell<strong>en</strong> soms zomoeilijk?• Laat leerling<strong>en</strong> testjes mak<strong>en</strong>. Leerling<strong>en</strong> die goed kunn<strong>en</strong> spell<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong><strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s als diploma. Of maak diploma's per niveau<strong>en</strong>/of <strong>vo</strong>or <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> categorieën op <strong>de</strong> kaart. Zi<strong>en</strong> dat je het kunt<strong>en</strong> dat je beter wordt, werkt immers <strong>en</strong>orm motiver<strong>en</strong>d.• De school maakt e<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijk beleid op spelling, waarin dui<strong>de</strong>lijkwordt dat het e<strong>en</strong> zaak is van <strong>de</strong> hele school. De kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>sis daar<strong>bij</strong> <strong>vo</strong>or alle leerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> lerar<strong>en</strong> beschikbaar.• Leerling<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong> vaak tekst<strong>en</strong> die zo veel mogelijk echt gepubliceerdwor<strong>de</strong>n (muurkrant, poster, echte briev<strong>en</strong>, ingezon<strong>de</strong>n stukk<strong>en</strong>, webtekst<strong>en</strong>,bun<strong>de</strong>ls, <strong>en</strong>zo<strong>vo</strong>ort). Daar<strong>bij</strong> kijk<strong>en</strong> ze <strong>vo</strong>or het aspect ‘verzorging’naar <strong>de</strong> kaart <strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> dat er ge<strong>en</strong> fout<strong>en</strong> in <strong>de</strong> product<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong>.• Schrijv<strong>en</strong> is herschrijv<strong>en</strong>: schrijfproduct<strong>en</strong> die naar buit<strong>en</strong> gaan, wor<strong>de</strong>nminst<strong>en</strong>s één keer gereviseerd na beoor<strong>de</strong>ling door e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r (leerling,leerkracht, externe). Daar<strong>bij</strong> wordt <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s9. werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> kaart spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s23


gebruikt.• Op basis van <strong>de</strong> fout<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leerling, is er on<strong>de</strong>rsteuning op maat. Dekaart kan als e<strong>en</strong> overzicht van <strong>de</strong> stand van zak<strong>en</strong> funger<strong>en</strong> <strong>vo</strong>or leerling<strong>en</strong><strong>en</strong> leerkracht<strong>en</strong>.• Na het aflegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitreik<strong>en</strong> van <strong>de</strong> spellingtoets wordt van <strong>de</strong> leerling<strong>bij</strong> schrijfproduct<strong>en</strong> foutloze spelling <strong>en</strong> interpunctie geëist. De kaartmag wel geraadpleegd wor<strong>de</strong>n.• Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van alle vakk<strong>en</strong> wordt gevraagd zelf <strong>taal</strong> goed te verzorg<strong>en</strong>.Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die onzeker zijn over hun eig<strong>en</strong> spelvaardighe<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>ngeschoold. Ook <strong>vo</strong>or leerkracht<strong>en</strong> kan <strong>de</strong> kaart di<strong>en</strong><strong>en</strong> om inzicht te krijg<strong>en</strong>in hun eig<strong>en</strong> spelvaardigheid.Om spelling <strong>en</strong> leestek<strong>en</strong>s ook <strong>bij</strong> an<strong>de</strong>re vakk<strong>en</strong> dan Ne<strong>de</strong>rlands on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>aandacht te hou<strong>de</strong>n:• Lerar<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re vakk<strong>en</strong> be<strong>de</strong>nk<strong>en</strong> schrijfsituaties waarin het belangrijkis om goed te spell<strong>en</strong>.• Zij beste<strong>de</strong>n aandacht aan <strong>taal</strong>fout<strong>en</strong>, door leerling<strong>en</strong> die te lat<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong>,niet door ze in het cijfer te verwerk<strong>en</strong>.• Lerar<strong>en</strong> accepter<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> werk dat on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> maat is. Eis van leerling<strong>en</strong> dathet werk correct wordt gemaakt. Verwijs daar<strong>bij</strong> naar <strong>de</strong> kaart Spelling <strong>en</strong>leestek<strong>en</strong>s.• En tot slot: dor selluf zuifer tu sreiv<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed <strong>vo</strong>orbeeld!24 <strong>Beel<strong>de</strong>n</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong><strong>taal</strong>niveaus</strong>


ler<strong>en</strong>inspirer<strong>en</strong>

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!