11.07.2015 Views

Zingeving (workshop) G. Meynen en W. van Tilburg - GGZ inGeest

Zingeving (workshop) G. Meynen en W. van Tilburg - GGZ inGeest

Zingeving (workshop) G. Meynen en W. van Tilburg - GGZ inGeest

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Zingeving</strong> in de alledaagsepsychiatrische praktijkWillem <strong>van</strong> <strong>Tilburg</strong>Gerb<strong>en</strong> <strong>Meyn<strong>en</strong></strong>


<strong>Zingeving</strong> in de alledaagsepsychiatrische praktijkNiet ‘spiritueel’ / religieus<strong>Zingeving</strong> in het hart <strong>van</strong> zowel de stoornis alshet herstelproces


<strong>Zingeving</strong> in de alledaagsepsychiatrische praktijkHulpverl<strong>en</strong>er probeert de cliënt te begrijp<strong>en</strong>Cliënt probeert zichzelf te begrijp<strong>en</strong>,<strong>en</strong> begrijpt zichzelf al op e<strong>en</strong> bepaalde manier


Opbouw <strong>workshop</strong>Theoretisch deel:<strong>Zingeving</strong> – filosofie<strong>Zingeving</strong> – psychiatriePraktisch deel:Casus OCDCasus paniekCasus schizofr<strong>en</strong>ie


Filosofiezingeving als betek<strong>en</strong>isverl<strong>en</strong>ing, begrip“herm<strong>en</strong>eutiek” (grieks herm<strong>en</strong>euein=uitlegg<strong>en</strong>)


We lez<strong>en</strong> wat er staat, maar wat betek<strong>en</strong>t het,wat is de zin er<strong>van</strong>?


We lez<strong>en</strong> wat er staat, maar wat betek<strong>en</strong>t het,wat is de zin er<strong>van</strong>?


We hor<strong>en</strong> wat ie zegt, maar wat betek<strong>en</strong>t het,wat is de zin er<strong>van</strong>?


Lange tijdAbsolute uitleg, zin; Evid<strong>en</strong>tie over betek<strong>en</strong>is19 e eeuw: begrip altijd op basis <strong>van</strong> eerder begrip.Niet absoluut, beperkte k<strong>en</strong>nis, eindeloos proces <strong>van</strong>steeds opnieuw lez<strong>en</strong>.


Betek<strong>en</strong>is in natuurwet<strong>en</strong>schap:glashelder


Betek<strong>en</strong>is in geschied<strong>en</strong>is:meerdere, onzekere interpretaties


Versteh<strong>en</strong> versus Erklär<strong>en</strong>red<strong>en</strong><strong>en</strong>oorzak<strong>en</strong>


20 e eeuwHeideggerGadamerCirkel <strong>van</strong> betek<strong>en</strong>isverl<strong>en</strong>ingStructuur <strong>van</strong> begrijp<strong>en</strong> (zin-ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong> versus zingev<strong>en</strong>)Dat ondermijnt ons begrip niet, maar geeft gewoon destructuur er<strong>van</strong> aan (accepter<strong>en</strong>).(voor)oordel<strong>en</strong> nooit definitief, maar ook niet zinloos. Allebegrip, betek<strong>en</strong>is, <strong>en</strong> zin is voorlopig.


EUREKA!De opwaartse kracht die e<strong>en</strong> lichaam in e<strong>en</strong> vloeistof of gas ondervindt is ev<strong>en</strong> groot als het gewicht <strong>van</strong> de verplaatste vloeistof of gas.


20 e eeuwBetek<strong>en</strong>is ontstaat vooral door de vraag: wat betek<strong>en</strong>t het nuvoor mij? Dus betek<strong>en</strong>is ontstaat <strong>van</strong>uit zingeving, zou jekunn<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong>. Juridische tekst<strong>en</strong> ga je pas t<strong>en</strong> vollebegrijp<strong>en</strong> als je ze gaat toepass<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> concrete situatie,dan hebb<strong>en</strong> ze het belang waaruit echt begrip kan ontstaan.


20 e eeuwBegrip niet iets puur rationeels / verstandelijks / cognitiefsStemming / emotie / gevoel hor<strong>en</strong> erbijDat kunn<strong>en</strong> ook ‘negatieve’ emoties zijn: angst, somberheid,die hor<strong>en</strong> bij zingeving, begrip.


Pathologiseert de psychiatrie zingevingsvrag<strong>en</strong>?En ontneemt ze ze daardoor?• Depressie?• Schop<strong>en</strong>hauer: "Als hetvoornaamste <strong>en</strong> meest directedoel <strong>van</strong> ons lev<strong>en</strong> niet lijd<strong>en</strong> is,dan is ons bestaan het meestzinloze ter wereld.“


Bolton


Belangrijkste visies op psychiatrische stoornis• Schade/lesie in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>• Statistisch afwijk<strong>en</strong>d• M<strong>en</strong>tal functioner<strong>en</strong> niet alsevolutionair bedoeld


Belangrijkste visies op psychiatrische stoornis• Schade/lesie in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>• Statistisch afwijk<strong>en</strong>d• M<strong>en</strong>tal functioner<strong>en</strong> niet alsevolutionair bedoeld• Ge<strong>en</strong> zin/betek<strong>en</strong>is in gedrag


Ge<strong>en</strong> zin/betek<strong>en</strong>is?


De psychiater in spagaat?E.H. Nieweg ( 2005):De psychiater staat met e<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in d<strong>en</strong>atuurwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> met het andere in degeesteswet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Dat is k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor depsychiatrie, die heeft beide b<strong>en</strong>adering<strong>en</strong> nodig.E<strong>en</strong> spagaat is e<strong>en</strong> ongemakkelijke houding. Daarom neigtde psychiatrie er voortdur<strong>en</strong>d toe, zoals al blijkt uit degeschied<strong>en</strong>is, telk<strong>en</strong>s te kiez<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> <strong>van</strong> dezeb<strong>en</strong>adering<strong>en</strong> t<strong>en</strong> koste <strong>van</strong> de andere. Na verloop <strong>van</strong> tijddoet zich telk<strong>en</strong>s weer e<strong>en</strong> omslag voor. Dat is in feiteonvermijdelijk.


Wat zijn de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze teg<strong>en</strong>stelling ?M<strong>en</strong>sbeeld : “machine” vs “verhaal”B<strong>en</strong>adering: observatie vs dialoogobjectief vs subjectiefDe vraag : waardoor vs waaromcausaliteit vs zin, betek<strong>en</strong>isHistorisch : “Erklär<strong>en</strong>” vs “Versteh<strong>en</strong>”( Karl Jaspers, 1913)


De ontwikkeling <strong>van</strong> de psychiatrie in detwintigste eeuw sam<strong>en</strong>gevat1. De opmars <strong>van</strong> de Wet<strong>en</strong>schapIdeaal <strong>van</strong> de objectief vast te stell<strong>en</strong> ziekelijke functiestoorniss<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarbijpass<strong>en</strong>de effectieve behandeltechniek :“Evid<strong>en</strong>ce-based psychiatry”.2. De emancipatie <strong>van</strong> de cliëntIdeaal <strong>van</strong> de cliënt , die zelf de regie heeft over zijn herstelproces <strong>en</strong>ondanks ev<strong>en</strong>tuele handicaps zin geeft aan e<strong>en</strong> volwaardigmaatschappelijk bestaan .N.B. Culturele achtergrond : Verval <strong>van</strong> tot dusver algeme<strong>en</strong>geldige zingevingssystem<strong>en</strong>.


Hoe is de actuele relatie tuss<strong>en</strong> deze process<strong>en</strong>?Na e<strong>en</strong> periode (1960-1980) <strong>van</strong> polarisatie tuss<strong>en</strong>wet<strong>en</strong>schappers <strong>en</strong> emancipator<strong>en</strong>(antipsychiatrie, kritische psychiatrie) zijn de strijdbijl<strong>en</strong> infeite begrav<strong>en</strong>.Wet<strong>en</strong>schapsbeoef<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> zingeving word<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> als elkaaraanvull<strong>en</strong>de perspectiev<strong>en</strong>.


“Van Diagnostiek naar Dialoog”( Van <strong>Tilburg</strong>, 1982)De DSM-III was in 1980 versch<strong>en</strong><strong>en</strong>.Eis<strong>en</strong> aan de diagnostiek:- Betrouwbaar- Valide- Humaan :toegepast op <strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het gesprekmet de individuele patiënt


Ge<strong>en</strong> Spagaat“Reichtum anfest<strong>en</strong> Gesichtspunkt<strong>en</strong> beianpassungsfähiger Hingabe and<strong>en</strong> individuell<strong>en</strong> Fall istdas Ideal eines Untersuchers”(Karl Jaspers, in de klassieke(1913):“Allgemeine Psychopathologie”


Maar Integratie <strong>van</strong> drie perspectiev<strong>en</strong> (1)1. Wet<strong>en</strong>schap.Er is maar e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap:- Domeinspecifieke dataverzameling(observatie, introspectie,participer<strong>en</strong>de observatie )- Domeinspecifieke theorievorming- Gericht op feit<strong>en</strong>, details,wetmatighed<strong>en</strong>- Zoveel mogelijk kwantificer<strong>en</strong>Visie:m<strong>en</strong>s groepslid of systeem <strong>van</strong> del<strong>en</strong>


Integratie <strong>van</strong> drie perspectiev<strong>en</strong>( 2)2. Alledaagse,voorwet<strong>en</strong>schappelijke“näieve” ervaringGericht op de dagelijkse praktijk- Gaat uit <strong>van</strong> zelf <strong>en</strong> ander<strong>en</strong> als actor<strong>en</strong>- D<strong>en</strong>k<strong>en</strong> in doel<strong>en</strong> <strong>en</strong> middel<strong>en</strong>- Gericht op feit<strong>en</strong> , details, regelmatighed<strong>en</strong>- Kwantificer<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> als het nodig is- Ervaring telt zwaarVisie: m<strong>en</strong>s aanspreekbaar persoon


Integratie <strong>van</strong> 3 perspectiev<strong>en</strong> ( 3)3. <strong>Zingeving</strong>sperspectiefVraag naar de “echte” betek<strong>en</strong>is<strong>van</strong> wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong>/of praktijk- bov<strong>en</strong>persoonlijk: het “grote” verhaal- persoonlijk: het “kleine”, eig<strong>en</strong> verhaal- gericht op sam<strong>en</strong>hang, de grote lijn- Kwantificer<strong>en</strong> niet verder dan “meer” of “minder”- verhaal bestemd voor zichzelf <strong>en</strong> de anderVisie: m<strong>en</strong>s moet steeds zin gev<strong>en</strong>


Het gesprek, de dialoog• Luister<strong>en</strong> naar het verhaal• Opspor<strong>en</strong> <strong>van</strong> “de grote lijn”• Toets<strong>en</strong> feit<strong>en</strong>, details, verband<strong>en</strong> aan eig<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> die <strong>van</strong>ander<strong>en</strong>• Toets<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang “grote lijn” <strong>en</strong> feit<strong>en</strong> , details <strong>en</strong>verband<strong>en</strong>.• Bij inconsist<strong>en</strong>ties : reflectie/communicatie, dwzperspectiev<strong>en</strong> opnieuw weg<strong>en</strong>.• Ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel perspectief is heilig !


Van diagnostiek naar dialoog <strong>en</strong> terugVoorbeeld 1:De melancholicus met zijn zondewaan over e<strong>en</strong> jeugdzonde:soms is het nuttig nog e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> preciese anamnese over hetrec<strong>en</strong>te verled<strong>en</strong> op te nem<strong>en</strong>.Voorbeeld 2:De chronisch psychotische vrouw met recidiver<strong>en</strong>deverkrachtingswaan geduid als poging tot zingeving <strong>van</strong> haaralle<strong>en</strong>-zijn: soms moet actief gezocht word<strong>en</strong> naar feit<strong>en</strong>.


ConclusieE<strong>en</strong> dialoog, die de drie perspectiev<strong>en</strong>meer of minder harmonieus integreertwordt mogelijk geacht.Van de wet<strong>en</strong>schap wordt veel verwacht.


Het hart <strong>van</strong> de Psychiatrie(Van <strong>Tilburg</strong>, 2007)Nog steeds veel vertrouw<strong>en</strong> in de mogelijkheidde drie perspectiev<strong>en</strong> in de dagelijkse praktijkte integrer<strong>en</strong>.Echter, de dominante rol <strong>van</strong> de wet<strong>en</strong>schap,waar<strong>van</strong> veel verwacht werd, is <strong>en</strong>igszinsafgezwakt.


Waarom deze ontwikkeling?- “Evid<strong>en</strong>ce – based Psychiatry” heeft gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>:. Beperkte “dekkingsgraad” <strong>van</strong> beslissing<strong>en</strong>. Cliënt verzet zich of wil soms wat anders- Confrontatie met religies <strong>van</strong> andere cultur<strong>en</strong> <strong>en</strong> deinvloed daar<strong>van</strong> op “hun” psychiatrie- Veel cliënt<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zingevingsproblematiek (Yalom:“Exist<strong>en</strong>tial Psychotherapy”, 1980)- De ontdekking <strong>van</strong> het belang <strong>van</strong> de kwaliteit <strong>van</strong> debehandelrelatie in de psychiatrie (Rogers, Frank) <strong>en</strong>daarbuit<strong>en</strong> (J. B<strong>en</strong>sing).


Stelling toekomstperspectiefOndanks de weerbarstige, door haar eig<strong>en</strong>waard<strong>en</strong> gestuurde praktijk is werkelijkeprogressie in de psychiatrische behandelingalle<strong>en</strong> te verwacht<strong>en</strong> <strong>van</strong> door deze zelfdewaard<strong>en</strong> gestuurd wet<strong>en</strong>schappelijkonderzoek.Dat verdi<strong>en</strong>t de hoogste prioriteit.


Casus 1Mevrouw Jans<strong>en</strong>, 41 jaar, wast dagelijks 30 keer haar hand<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> vast ritueel, waarbij ze alle handeling<strong>en</strong> 3 maaluitvoert, dat, per keer zo’n 3 minut<strong>en</strong> in beslag neemt. Als z<strong>en</strong>a het hand<strong>en</strong>wass<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> ‘goed’ gevoel heeft, dan moet hetopnieuw. Vaak kwam ze in het verled<strong>en</strong> te laat voor afsprak<strong>en</strong>met vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>niss<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong>woordig maakt ze deafsprak<strong>en</strong> niet meer, heeft ze nauwelijks nog contact metander<strong>en</strong> dan haar buurvrouw <strong>en</strong> moeder. Ze ziet dat hethand<strong>en</strong>wass<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ‘eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> is gaan leid<strong>en</strong>’, maarb<strong>en</strong>adrukt ook het belang <strong>van</strong> hygiëne, <strong>en</strong> het nut omziektekiem<strong>en</strong> te bestrijd<strong>en</strong>. “Daar zoud<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> meeraandacht voor moet<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>”. Zelf was mevrouw X als kindook al erg netjes <strong>en</strong> schoon (net als haar moeder).


Casus 1Heeft deze casus met zingeving te mak<strong>en</strong>?Hoe heeft zingeving met ‘pathologie’ te mak<strong>en</strong>?


Casus 1 (vervolg)Mevrouw Jans<strong>en</strong>, ziet zichzelf ook als e<strong>en</strong> religieus persoon. Haargeloof is erg belangrijk voor haar. Hoewel ze niet meer naar dekerk gaat (in verband met haar klacht<strong>en</strong>), kijkt <strong>en</strong> luistert ze veelnaar godsdi<strong>en</strong>stige programma’s op radio <strong>en</strong> TV. Ze bidt dagelijksop gezette tijd<strong>en</strong>. Leest ze bijbelgedeelt<strong>en</strong> waar ze ook e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>systematiek voor heeft. Haar religieuze lev<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> grote steunvoor haar in haar moeilijke <strong>en</strong> e<strong>en</strong>zame lev<strong>en</strong>, geeft ze aan. Zelijdt erg aan het feit dat er meerdere ker<strong>en</strong> per dag wat z<strong>en</strong>oemt “blasfemische” gedacht<strong>en</strong> (woord<strong>en</strong> <strong>en</strong> beeld<strong>en</strong>) bij haaropkom<strong>en</strong>. Door te tell<strong>en</strong> (tot 7, net zolang tot ze het gevoel krijgthet weer ‘goed’ is) probeert ze deze belast<strong>en</strong>de gedacht<strong>en</strong> t<strong>en</strong>eutraliser<strong>en</strong>. Het blijft haar veel verdriet do<strong>en</strong> dat ze zo d<strong>en</strong>kt.


Casus 1Voegt dit iets toe?Hoe verhoudt zich de ‘zingeving’ in deze casus tot‘pathologie’?


Loslat<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> verhal<strong>en</strong>MindfulnessZingev<strong>en</strong> versus zin ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong>(passief mom<strong>en</strong>t)


Casus 2


Casus 2(Hoe) speelt zingeving hier, in elk <strong>van</strong> de 3fragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong>?


Casus 2 (vervolg)Vestdijk(1898-1971)“Verkoudheid”


Casus 3, Caroli<strong>en</strong>C. , 26 jaar oud, is op haar 22 e psychotisch gedecomp<strong>en</strong>seerd, e<strong>en</strong> jaar nadatzij door e<strong>en</strong> bedrijfsongeval buit<strong>en</strong> haar schuld haar linker onderarm waskwijtgeraakt. Zij had, als stud<strong>en</strong>t recht<strong>en</strong> , e<strong>en</strong> vakantiebaantje g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Nahet ongeval tek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> PTSS <strong>en</strong> depressie, waarvoor niet behandeld. Welgeslaagde revalidatie in ongeveer 8 maand<strong>en</strong>. Hield acceptatieproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong>zelfverwijt. Het lukte niet goed haar studie weer op te pakk<strong>en</strong>. Zij begonpsychotische ideeën over de bur<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> moest na verloop <strong>van</strong>tijd word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Na 4 maand<strong>en</strong> met antipsychotische medicatieontslag<strong>en</strong>. Studie lukte niet, zij staakte de medicatie. Opnieuw psychotisch ,<strong>en</strong>, na <strong>en</strong>kele maand<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> voor 12 maand<strong>en</strong> , waarna, onder dediagnose “schizofr<strong>en</strong>ie” overplaatsing naar psychiatrische woonvoorzi<strong>en</strong>ing,waar zij nog verblijft. Studie opgegev<strong>en</strong>. Zit op dagactiviteit<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum, kijktuit naar betaald werk.


Vrag<strong>en</strong> over casus 3, Caroli<strong>en</strong> ( 1)1. C. wil inzichtgev<strong>en</strong>de psychotherapie. Zij wil wet<strong>en</strong> waaromdit zo gelop<strong>en</strong> is <strong>en</strong> stelt zich niet tevred<strong>en</strong> met de uitleg dat hethier in feite gaat om e<strong>en</strong> hers<strong>en</strong>ziekte, die ze toch wel zouhebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>, <strong>en</strong> waarbij volg<strong>en</strong>s de richtlijn<strong>en</strong> dezetherapievorm niet is geïndiceerd. Hoe moet m<strong>en</strong> op deze vraagingaan?


Vrag<strong>en</strong> over Casus 3, Caroli<strong>en</strong> ( 2)2. Caroli<strong>en</strong> weet dat zij e<strong>en</strong>maal eerder is gedecomp<strong>en</strong>seerdto<strong>en</strong> zij haar medicatie staakte. Zij heeft zich uitvoerig opinternet georiënteerd over de recidivekans<strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> zij hetnu weer zou do<strong>en</strong>. Toch wil zij het , maar nu met hulp <strong>van</strong> depsychiater, opnieuw prober<strong>en</strong> , zij heeft teveel last <strong>van</strong> debijwerking<strong>en</strong>. Zij wil wet<strong>en</strong> of zij bij het kleine perc<strong>en</strong>tagepatiënt<strong>en</strong> hoort bij wie het wel lukt. Wat moet je alsbehandelaar do<strong>en</strong>?


Conclusie/stelling<strong>Zingeving</strong> & psychiatrie onlosmakelijkPsychiatrie: Red<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> oorzak<strong>en</strong>, praktisch ver<strong>en</strong>igbaar,(conceptueel niet)<strong>Zingeving</strong> niet zomaar ‘goed’, gekooid in eig<strong>en</strong> verhaal

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!