Bewoners deken na over sloop eigen woning (pdf ... - Kennisbank

ER ZIJN VEEL van dit soort portiekflats in Nederland.Bij het uitponden van deze complexen uit de woningvoorraad,moet de verhuurder zich goed realiseren datparticuliere eigenaren met enorme problemen wordenopgezadeld. “Kopers weten vaak niet waar zij aanbeginnen. De woningen worden ouder en het VvE-bestuurfunctioneert vaak niet goed. Bewoners komen eigenlijkvast te zitten in een web van ellende. Zij zouden betervoorgelicht moeten worden”, vindt Kastein. “Er zijnweinig perspectieven. Sommige eigenaren proberen hunwoning te verkopen aan een nieuw slachtoffer. Ik zeg hetnu heel negatief, maar naarmate de woningen meer opleeftijd raken, is dit beeld wel reëel.”De praktijk is dat veel uitpondoperaties al hebben plaatsgevonden.Sommige corporaties zijn eigenaar van meerdan de helft van de woningen gebleven. Zij spelen nogeen actieve rol in de VvE. Dan is er een redelijk stabielesituatie. Maar waar dit niet het geval is, zullen veelparticulieren een keer tegen de problemen aanlopen.Als dit soort complexen op locaties staan waar volume istoe te voegen en de gemeente er welwillend tegenoverstaat, dan kan sloop en nieuwbouw via CPO met geslotenbeurs volgens Kastein een passende oplossing zijn voordit probleem.Bij CPO verwerven particulieren in groepsverband eenbouwkavel met woonbestemming. Hiervoor organiserenzij zich meestal in een stichting of vereniging zonderwinstoogmerk, die als opdrachtgever naar architect enaannemer van het project optreedt. Uiteindelijk wordende woningen dus in groepsverband gerealiseerd.Eigenaren moeten volgens hem over de streep getrokkenworden met een aantrekkelijk en degelijk plan. “Mensenmoeten op een verantwoordelijke manier een beetjeverleid worden. Met CPO weten zij immers ook nietprecies waaraan zij beginnen. Hoe zit het met de huisvestingskosten?En, waar laten we onze spullen? Met dewoningcorporatie zijn er goede afspraken te maken voorwisselwoningen. Alle betrokken partijen kunnen er metdeze aanpak wijzer van worden.”Samen met De Regie zoekt de SEV in deze richting oplossingenvoor twee portiekflats in Heemstede en Zandvoort.Over het blijven investeren in de woningen zelf is bij deeigenaren twijfel ontstaan. Dat heeft te maken met debouwkundige staat. Het wooncomfort is onder de maat.“Er zijn allerlei zaken waar je geld in moet steken als je ergoed wil wonen. De vraag is of de investeringen zich nogterugbetalen in een hogere waarde van de woningen”,zegt Kastein. “Hier komt bij dat een deel van de huidigebewoners er juist is gaan wonen vanwege de lage prijs.Zij hebben dus lang niet altijd de financiële middelen omde woningen op te knappen. Dat is een probleem.”In Heemstede hebben twee VvE’s een stichting opgericht.De stichting vertegenwoordigt de eigenaren en heeft eenprogramma van eisen opgesteld. Is het mogelijk om metgesloten beurs nieuwe woningen met minimaal hetzelfdeoppervlak te realiseren?“Wij hebben in opdracht van de stichting een haalbaarheidsonderzoekuitgevoerd: wat kost het om de huidige woningenen garages te slopen en wat kost het om vervolgens opdezelfde locatie evenveel woningen van dezelfde omvangmet parkeergelegenheid terug te bouwen?”, verteltKastein. “Het saldo van deze optelsom, van het slopenvan de huidige woningen en het bouwen van de nieuwewoningen, wil je tot nul reduceren. Vervolgens kun je uitrekenenhoeveel woningen en parkeerplaatsen je moettoevoegen om de kosten van de vervanging van dehuidige woningen te kunnen afdekken.”Door het architectenbureau ADP is in opdracht van destichting een volumestudie gedaan. De resultaten zijndoorgesproken met het stichtingsbestuur en de tweeVvE’s. Hiermee is het nog geen gerealiseerd plan. Ook degemeente en de woningcorporatie moeten akkoord gaan.Dat geldt ook voor de omwonenden.“Met de woningcorporatie is vooraf een afspraak gemaaktover hun participatie in het project”, legt Kastein uit. “Zijzijn bereid gevonden om de extra woningen die ontwikkeldworden, te kopen. Dit tegen een prijs die net onder detaxatiewaarde ligt. Enerzijds koopt de corporatie dusextra woningen tegen een gunstige prijs en anderzijdsfinanciert zij enkele kosten voor. Dit is de kurk waar hetproject financieel op drijft.”De gemeente heeft aangegeven welwillend tegenover hetprincipe te staan, maar het is nog niet bekend of zij ookdaadwerkelijk met de huidige voorstellen zal instemmen.De gemeente moet bereid zijn het bestemmingsplan aante passen. Voorlopig ligt er een structuurontwerp.Kopers zoudenbeter voorgelichtmoetenwordenIn Zandvoort ging het anders. De gemeente daar is al jarenaan het soebatten met een aantal eigenaren van enkeleportiekflats aan de boulevard. Het gaat om in totaal60 koopwoningen verdeeld in drie blokken. Het complexis eigendom van 11 afzonderlijke VvE’s.De woningen zijn vergelijkbaar met die in Heemstede.De gemeente vindt daarom dat dit stukje Zandvoort aanvernieuwing toe is. Zij wilde de locatie door een projectontwikkelaarlaten opwaarderen. De eigenaren hebbenzich daar steeds met succes tegen verzet.“De vergoeding zou niet in verhouding staan tot hetbedrag dat de huidige bewoners er ooit voor hebbenneergelegd”, zegt Kastein. “Deze discussie over deopwaardering van dit gebied duurt al twintig jaar waarbijde bewoners tot nu toe altijd het gelijk aan hun kanthebben gekregen. De huidige wethouder zag in het CPOconcepteen interessante optie die kon leiden tot eendoorbraak in de discussie.”De bewoners denken nogal verschillend over de toekomstvan het complex en het gebied. “Vooral bewoners die zelfflink hebben geïnvesteerd in de woning, lopen niet echtwarm. Een groot deel van de bewoners vindt juist dat ernu een historische kans ligt om dit met gesloten beurs tedoen”, weet Kastein.Ook hier heeft een haalbaarheidsonderzoek meer duidelijkheidverschaft. “De bewoners blijken geen haast tehebben. Zij vinden het voortzetten van het onderhoudvoor de korte termijn de beste optie. De meerderheid wilwel verder onderzoek naar de sloop-nieuwbouwvariant”,aldus Kastein.De nieuwe Wet ruimtelijke ordening biedt gemeenten demogelijkheid de eis op te nemen in een bestemmingsplandat (een deel van) een locatie via particulier opdrachtgeverschapontwikkeld moet worden. Als eigenaar wil jeniet meewerken aan een bestemmingsplanwijziging omhet vervolgens voor een andere partij dan de eigen VvEmogelijk te maken op de locatie extra woningen te gaanbouwen. De eigenaren hebben deze opbrengsten immerszelf nodig om de begroting van het sloop-nieuwbouwprojectsluitend te krijgen. “De eigenaren willen daaromdat de extra mogelijkheden die op deze locatie wordengecreëerd alleen benut kunnen worden in het kader vanCollectief Particulier Opdrachtgeverschap”, legt Kastein uit.De gemeente heeft dit overgenomen. In het ontwerpbestemmingsplandat op 19 mei jl. door het college isvastgesteld, wordt de bestaande situatie bevestigd. Er isbovendien een wijzigingsbevoegdheid opgenomenwaarin is geregeld dat het slopen en vervangen van dehuidige woningen alleen via een CPO-initiatief mogelijkis (zonder het bestemmingsplan opnieuw te moeten aanpassen).Uiteraard zijn er regels over hoe hoog en hoeveeler maximaal op de locatie mag worden teruggebouwdwanneer een beroep op deze wijzigingsbevoegdheidwordt gedaan. Ook alle omwonenden willen immers zichthebben op wat er gaat gebeuren.“Als er voldoende eigenaren blijken te zijn die vertrouwenhebben in een bepaald plan ter vervanging van hun eigenwoningen, kunnen zij dus naar de gemeente stappen enwijzen op de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan”,legt Kastein uit. “Op deze manier ontstaat er eenoplossing die voor alle betrokkenen gunstig is. De gemeenteen andere woningeigenaren zien de waarde van eengebied stijgen en de direct betrokken eigenaren vervangenmet een gesloten beurs hun huidige appartementen dooreen nieuw huis met een verhoogd wooncomfort. Zij kunnenbovendien volop zelf meedenken in de herontwikkelingvan het gebied.”Of de bewoners ook daadwerkelijk overgaan tot sloop ennieuwbouw zal de toekomst uitwijzen.

“WONEN, IN ELK GEVALin het sociale domein, is tegenwoordigniet meer van het Rijk, van gemeenten en zelfsniet van bewoners, maar van corporaties. En die zijn ophun beurt van niemand. Binnen de driehoek staat, markten gemeenschap heeft de woningcorporatie zich alsmaatschappelijke organisatie in de loop van de tijd alshet ware aan elastiekjes op en neer bewogen. Vanuit hetdomein van de gemeenschappen zijn ze als maatschappelijkeorganisaties door de staat geconfisqueerd en totuitvoeringsorganisaties van overheidsbeleid geworden.Na de verzelfstandiging hebben corporaties nadrukkelijkde markt verkend en zich daarbij vervreemd ten opzichtevan de andere domeinen en hun actoren, overheid enbewoners. Daardoor zijn de elastiekjes slap geworden:de overheid is op afstand gaan staan en beweegt vooralbij incidenten. De gemeenschappen zijn een passieve entandeloze omgevingsfactor van de corporatie geworden.De marktwerking heeft maar beperkt vat op de corporatiesmet hun vrijwel gegarandeerde inkomstenstroom.Losgeraakt van hun verschillende maatschappelijkeankers, hebben corporaties een weinig duurzame toekomst.Er is sprake van een verlies aan legitimiteit enaan duidelijkheid over de identiteit van de corporaties enhet corporatiebestel. Er is twijfel over hun dienstbaarheidaan het publieke belang en effectiviteit bij het dienenvan meervoudige doelen en het bedienen van vele doelgroepen.Het stelsel is aan vernieuwing toe!”“Een terugkeer naar het vroegere stelsel is daarbij nietmogelijk. Er wordt in dit kader dan ook gesproken van denoodzaak tot het herontwerpen van het woonstelsel.Ideeën over hoe de toekomst van woningcorporaties eruit kan komen te zien lopen flink uiteen. Sommigen pleitenvoor een verdere verzelfstandiging van de corporaties enbeperking van het overheidstoezicht. Anderen willen juisteen versterking van de sociale taak binnen publiekekaders. Nog weer anderen wensen vooral de emancipatievan de bewoners te versterken.” Wat is de achterliggendevisie achter het stelsel en wat zijn de uitgangspuntenwaaraan een nieuw ontwerp zou moeten voldoen?Een belangrijke vraag is welke variaties er in de toekomstvan corporaties mogelijk zijn. Wat is hard en zeker,wat nog niet en wat bepaalt dat? Doevendans: “In‘Ontwikkelingspaden voor woningcorporaties’ verkennenFleurke, Van der Schaar en Van Wijk deze vragen. Tegende achtergrond van een historische, internationale entranssectorale vergelijking, onderzoeken de auteurs deargumenten op grond waarvan men voor een van deontwikkelingspaden zou kunnen kiezen. De eerste ontwikkelingsrichtingis versmalling. Deze richting komttegemoet aan twijfels omtrent de uitzonderingspositiedie Nederland in Europees verband inneemt. Hierbijworden er vraagtekens geplaatst bij de verzelfstandigdegrootschalige corporaties en neigt men naar herkenbare,klassieke arrangementen. De ontwikkelingsrichting consolidatievan het bestel heeft betrekking op het handhavenvan het evenwicht tussen de grote spelers in en rond desociale verhuur. Afscheid van de overheid is de derdeonderscheiden ontwikkelingsrichting en houdt het eindein van een afzonderlijk wettelijk regime voor instellingendie zich met sociale verhuur bezighouden. De ontwikkelingsrichtingverbreding leidt tot wezenlijk anderecorporaties. Verbreding kan leiden tot een nieuw typeonderneming: het gemengd woonbedrijf.”Maar de vraag naar een nieuw woonstelsel reikt verderdan de positie van alleen corporaties. In een nieuw woonstelselmoet ook de positie van de andere partijen duidelijkerworden, onder meer ten opzichte van de corporatie.Wie moeten dit woonstelsel dragen, van wie is het wonenen van wie de corporatie? Volgens de SEV kenmerkt eennieuw woonstelsel zich door de volgende vijf elementen.Beweeglijk speelveld voor maatschappijgedrevencorporatiesWat er moet gebeuren om ‘het belang van de volkshuisvesting’te dienen, verandert in de tijd. Vertrekken vanuitde kerntaak volkshuisvesting – de toegankelijkheid vanwonen voor iedereen en dus de zorg voor kwetsbaredoelgroepen – lijkt daarbij verstandig. Afbakening naar‘buiten’ kan tot stand komen in interactie met de lokalemaatschappelijke omgeving van corporaties. De concurrentiemet de gemeente, zorg- en welzijnsinstellingenom bijvoorbeeld de regierol op wijkniveau, zal tegende grenzen van bevoegdheden en middelen aanlopen.Voorlopig dient dat een nuttig doel: het nodigt uit totmaatschappijgedreven innovatie en het maakt deproblemen die dichtbij mensen liggen daardoor nietalleen zichtbaar, maar lost ze ook op. Onderbouwing vande inzet in termen van maatschappelijk en economischrendement en principes van wederkerigheid en proportionaliteitmoeten de brede maatschappelijke betrokkenheidvan corporaties handen en voeten geven.Borging publiek belang en publieke normstellingOok op een beweeglijk speelveld kunnen strakke normengelden. Die hebben namelijk betrekking op de maatschappelijkekerntaken van corporaties en in het bijzonderde borging van het publieke, grondwettelijke belang: hethuisvesten van hun doelgroep in kwalitatief acceptabelewoningen tegen een betaalbare prijs. Die norm laat zichzowel kwalitatief als kwantitatief vertalen. Ook tenaanzien van aanvullende maatschappelijke opdrachten,zoals het bijdragen aan de ontplooiing van mensen enaan de kwaliteit van samenleven, is lokale normstellingmogelijk en wenselijk.

Gemengd bedrijfsmodel: scheiden om nieuwte verbindenDe constructie van de ideale woningcorporatie valt nogniet mee. Vooral op de meervoudigheid in functies engebrekkige aansturing is kritiek mogelijk. Als kapitaalverschafferen vastgoedbelegger zouden corporatiesevenals pensioenfondsen aan gematigde maar harderendementseisen moeten voldoen waarop een strengtoezicht op te risicovolle transacties en investeringenwordt gehouden. Als woningbeheerder zouden ze aandezelfde tucht van de markt moeten worden blootgesteldals die welke makelaars en commerciële verhuurdersefficiënt laat werken. Als uitdeler van dat financieel enmaatschappelijk rendement hebben zij daarom een veelsterkere publieke en maatschappelijke borging nodig opde richting waarin die investeringen worden gedaan,zonder dat lange democratische besluitvormingsproceduresde slagkracht verminderen. Zijn er modellen denkbaarwaarin optimaal presteren op deze verschillende functieswordt gecombineerd met behoud van maatschappelijkeidealen en inzet op de maatschappelijke doelstelling?Ontwerp van nieuwe bedrijfsmodellen, met ‘scheiden omnieuw te verbinden’ als motto, maakt onderdeel uit vanherontwerp van het stelsel.Lokale betrokkenheid en tegenkrachtHet wonen is te veel van corporaties alleen geworden.Betrokkenheid, medeverantwoordelijkheid en sturing vanlokale partijen, bewoners en gemeenten voorop, moetopnieuw groeien om vervreemding en oligarchie vancorporatiebestuurders tegen te gaan. Niet alleen bij hetcorporatiebeleid, maar bij het wonen als zodanig. Daarzijn nieuwe instrumenten voor nodig, voor gemeenten envoor bewoners. Het wetsontwerp van de MaatschappelijkeOnderneming biedt hiervoor handvatten, maar veel meeris nodig en mogelijk. Een programma ‘maatschappijverbindingen’,met inzet op versterking van de sturingdoor lokale belanghouders en op het faciliteren vanmaatschappelijke zelforganisatie, maakt een belangrijkonderdeel uit van het herontwerp.Betrouwbare noodremprocedureDe stuurgroep ‘Meijerink’ doet vooral iets aan het toezicht– er komt een nieuwe sterke autoriteit – en er wordtiets gedaan aan de borging van het publieke belang. Diecentrale Woonautoriteit moet er komen, maar dan ookmet echte tanden. Dat publiek belang moet stevigergeborgd worden, maar dan met kabels in plaats vanelastiekjes.Alle partijen in hetnieuwe woonstelselmoeten hunverantwoordelijkheidpakken“Alle partijen in het nieuwe woonstelsel moeten hunverantwoordelijkheid pakken. Corporaties zullen hunbestaansrecht als maatschappelijke onderneming verplichtendmoeten invullen, als ‘werkorganisatie van,voor en met de samenleving’. Het wonen is niet vancorporaties, het is in de eerste plaats van bewoners enhun gemeenschappen. Corporaties zullen zich breedmaatschappelijk moeten blijven oriënteren en medeverantwoordelijkheiddragen, maar niet alles ook zelfdoen. Coproductie met hun partners en het faciliterenvan maatschappelijke zelforganisaties van bewoners zijnperspectiefrijk. Gemeenten moeten echt meer van hunlokale regierol op het gebied van wonen laten zien endaarbij nieuwe sturingsvarianten als bod op woonvisiemoeten inzetten. De rijksoverheid zal het systeem moetenorganiseren en beheren en een actieve betrokkenheid bijhet publieke belang moeten houden en waarmaken. Endaarbij condities voor bewoners, corporaties en gemeentenmoeten creëren.”“Het nieuwe woonstelsel komt er niet alleen vanaf deontwerptafel. Nu al wordt in de maatschappelijke praktijkgeëxperimenteerd met arrangementen die voorgaandekenmerken verkennen en op waarde onderzoeken.Nieuwe verenigingsvormen, maatschappelijk bestuur,maatschappelijke zelforganisatie, coöperatieven, zekomen eraan als de praktijk de ruimte krijgt om teexperimenteren. Dat is het beroep dat de SEV doet opde minister en de Tweede Kamer maar vooral ook opbewoners, gemeenten, corporaties en andere maatschappelijkeorganisaties. Bied ruimte voor experimenten,organiseer ‘beleidsleren’ op weg naar een nieuw enduurzaam woonstelsel.”

2008, het jaar van de spannende verkiezingsstrijd in de Verenigde Staten,het jaar van de mondiale financiële en economische crisis, maar ook hetjaar van de afgetreden minister Vogelaar. Een dynamisch jaar met veelingrijpendegebeurtenissen.Hoe de SEV het er vanaf heeft gebracht, staat in het jaarverslag over 2008.Daarin staan de resultaten van de drie SEV-programma’s: Vernieuw(d)maatschappelijk ondernemerschap, Wat beweegt de woningmarkt? enKeer de verloedering!Wij vragen, bijvoorbeeld in de jaarverslagprijs Het Glazen Huis, transparantieen verantwoording van onze partners en andere betrokkenen. Ook hetSEV-jaarverslag moet daarom een dergelijke insteek hebben. Welke wegenzijn er ingeslagen? Wat zijn de prestaties en opbrengsten? Hebben we degewenste effecten gezien en de verwachte resultaten behaald? Ligt deSEV nog op de koers van maatschappelijk ondernemen? Deze vragen enandere stellen we in het jaarverslag. Spreek de SEV vooral aan op dezeresultaten, we horen het graag!SEV/juni 2009/48 pagina’s/als pdf te downloaden of gratis te bestellen opwww.sev.nl In dit nieuw verschenen boek van Fleurke, Van der Schaar en Van Wijkwordt de lezer meegenomen in een verkenningstocht door de turbulentewereld van de woningcorporaties. De ideeën over de toekomst van woningcorporatieslopen flink uiteen. Moeten we afscheid nemen van het fenomeenwoningcorporatie, moet de corporatie versmallen tot kerntaken óf deintegrale buurtbeheerder worden die de WRR erin ziet?Tegen de achtergrond van een historische, internationale en transsectoralevergelijking, onderzoeken de auteurs de argumenten op grond waarvan menvoor een van de ontwikkelingspaden zou kunnen kiezen. Het boek geeftiedere politieke kleur argumenten in het debat over de toekomst van dezebelangrijke sector. Het werkt inspirerend en verhoogt tevens de kwaliteit vanhet publieke debat. De SEV ziet dit boek daarom ook als een belangrijke basisvoor nieuwe experimenten met arrangementen tussen woningcorporaties,de gemeenschap waar zij in en voor opereren, de overheid en de markt.RIGO en SEV/mei 2009/208 pagina’s/ te bestellen voor €19,50 op www.sev.nl Sinds 2002 voert de Rotterdamse wooncorporatie Woonbron eeninkomensafhankelijk prijsbeleid, beter bekend als het ‘Tweehuurprijzensysteem’.De aangeboden woningen zijn sindsdien voor zowel eensociale huurprijs als een ‘markthuur’ verkrijgbaar, afhankelijk van hetinkomen van de bewoners. Woonbron en de SEV evalueren de effectenvan deze mogelijke voorloper voor een landelijk systeem van inkomensafhankelijkhuren in dit rapport. De SEV heeft een vergelijkbaarexperiment met Huur op Maat. We verwachten hiervan in juli 2009 deeerste resultaten op landelijk niveau.SEV/april 2009/42 pagina’s/als pdf te downloaden op www.sev.nl De provincie Groningen, de gemeenten Pekela, Reiderland, Scheemda enWinschoten en de SEV hebben Heins Advies gevraagd onderzoek te doennaar koopwoningen in het Oldambt. Het is een vervolg op eerdere onderzoekendie concluderen dat de vraag naar woningen in Oost-Groningenafneemt.Aanleiding voor het onderzoek waren diverse onderzoeksrapporten en dewaarneming dat in sommige straten van de betrokken gemeenten veelwoningen te koop bleken te staan. Heins Advies uit Leeuwarden heeft dewensen van bewoners en de technische staat van de woningen onderzocht.Deze uitkomsten werden vergeleken met eerdere onderzoeken inNederland. In gebieden in Zeeland, Limburg en Twente bijvoorbeeld zienwe vergelijkbare ontwikkelingen.SEV/april 2009/96 pagina’s/als pdf te downloaden op www.sev.nl De discussie over het belang van energiebesparing is al langer gaande,maar sinds de economische crisis is het kabinet zich meer gaan focussenop dit onderwerp. Verschillende maatregelen worden getroffen op uiteenlopendegebieden. De CO 2 -uitstoot bijvoorbeeld moet drastisch wordenverlaagd, maar ook bedrijven en woningen moeten beter geïsoleerd worden.In nieuwbouwwoningen is isoleren bijna vanzelfsprekend, echter in debestaande particuliere voorraad worden de kabinetsdoelstellingen nietbereikt. Om deze te halen, moet ook de particuliere sector aan de slag.In 2008 zijn twee verkenningen over dit onderwerp met bijdrage van deSEV uitgevoerd. In dit rapport treft u de uitkomsten daarvan aan.SEV/maart 2009/50 pagina’s/als pdf te downloaden op www.sev.nlKijk voor een uitgebreid overzicht op www.sev.nl

SEV-congres‘MAAKBAARHEID VAN EENDUURZAME SAMENLEVING’Op 23 april 2009 kwamen in het filmtheater Cinescope inAlmere verschillende vertegenwoordigers van het middenveld,de overheid en de gemeenschap samen om te brainstormenover de ‘maakbaarheid van een sociaal duurzame samenleving’.De gemeente Almere heeft corporaties uitgedaagd eencompetitie aan te gaan voor de ontwikkeling van de sociaalduurzame wijk Almere Hout Noord. Drie corporaties, waaronderwinnaar Ymere, presenteerden hun plan in een workshop.Daarnaast lichtten gastsprekers hun visie op de maakbaarheidvan een duurzame samenleving toe.De soms stroeve samenwerking tussen de aanwezigepartijen bleef niet onderbelicht. Annet Bertram sprak bijvoorbeeldover een ‘moddertheorie’ waarmee ze het falenvan de samenwerking aanduidt. Floor Basten betoogde datde burger ondergewaardeerd is en serieus moet wordengenomen. Echter, voorbeelden van succesvolle projecten zoalsWoonServiceWijk Escamp en het NOVA-college werden ookbenoemd. Dankzij de diverse sprekers was het congres vande SEV en de gemeente Almere zeer gevarieerd en liep despanning af en toe – op een prettige manier – hoog op.Meer informatie over het congres op www.sev.nlHet Experiment is een kwartaaluitgave van de SEV, Postbus 1878, 3000 BWRotterdam. De SEV ontwikkelt innovatieve oplossingen voor maatschappelijkevraagstukken op het gebied van wonen. De SEV is onafhankelijk, maarkan niet zonder initiatiefrijke netwerkpartners. Samen met hen beproeft zijideeën voor innovaties in de praktijk.Een abonnement op Het Experiment is kosteloos en op vier manieren aan tevragen: schriftelijk op bovenstaand adres, telefonisch via 010 - 282 50 50,per e-mail sev@sev.nl of via www.sev.nl.Adreswijzigingen kunt u schriftelijk doorgeven. Gebruikt u daarvoor deadreswijzigingskaart/bestelbon. Dit is de andere zijde van de adresdrager.Overname van artikelen is mogelijk na toestemming van de hoofdredacteur.Een kosteloos abonnement op onze elektronische nieuwsbriefSEV@ctueel krijgt u door uw naam (eventueel de naam vanuw organisatie en functie) te mailen naar sevactueel@sev.nl.U kunt zich ook abonneren via www.sev.nl.Aan dit nummer werkten mee: Sahil Achahboun, Lex de Boer, Ilse Crooy,John Cüsters, Radboud Engbersen, Kees de Graaf, Marnix Groenland,Jeroen Singelenberg, Sander Sparenberg, Madelon Stoele en Anne-Jo Visser.Beeldmateriaal: Absoluut Design, Freek van Arkel/Hollandse Hoogte, MartijnBeekman/Hollandse Hoogte, Oote Boe/Hollandse Hoogte, Joost Brouwers,Sofie Van Hoof, Arie Kievit/Hollandse Hoogte, Len Munnik, de NationaleBeeldbank, Geneviève Ruocco en Wendy Panders.Hoofdredactie: Karien van DullemenConcept en vormgeving: www.absoluutdesign.nl, Bergen op ZoomLithografie en druk: NPN drukkersAndere SEV-publicaties kunt u bestellen via:telefoonnummer 010 - 282 50 50, per email sev@sev.nl of via www.sev.nl