Ouranostra Jaargang 2, Nummer 1, Januari 2008.pdf

home.wanadoo.nl
  • No tags were found...

Ouranostra Jaargang 2, Nummer 1, Januari 2008.pdf

DE BRAUWBLACKSTONEWESTBROEKOURANOSTRAJa a r g a n g 2, Nu m m e r 1, Ja n u a r i 2008ACHTER DE SCHERMENHet proces HolleederVRIJ VERKEER VANADVOCATEN IN EUROPAJFV OURANOSAftersummerpartyOURANOSTRA VERENIGINGSBLAD Nummer 1 - 2008 DER JURIDISCHE FACULTEITSVERENIGING OURANOS 1


InhoudsopgaveOURANOSTRAColofonOURANOSTRAJAARGANG 2NUMMER 1JANUARI 2008OPLAGE: 1550BLADCOMMISSIE5 VoorwoordCommissievoorzitter / hoofdredacteurSander Pleijsier (voorzitter, hoofdredacteur)Kim BergDaphne Farquharson7 VoorwoordVoorzitter JVF Ouranos8 Voorstellen Commissies16 Achter de schermenHet proces Holleeder20 Bestuur Ouranos kookt voor de bladcommissieKay HorschLotte van der LeijGuy PegelsMelissa TheunissenMET DANK AANMr. SJ.F.J. ClaessensProf. dr. J.C. HageProf. mr. T. HartliefMarian HuskenSchrijf je in voor de Global Apollo ExperienceZe zijn er te over. Traineeships, business courses, masterclasses. Vol metintensieve programma’s waarvoor je soms ook naar het buitenland mag.Kom je als aanstormend talent toch mooi een keer in Londen of zelfs NewYork als je geluk hebt.Bij Allen & Overy pakken we dergelijke zaken net iets anders aan. Organiserenwe trajecten die je net iets verder brengen. Zoals de Global Apollo Experience.Een programma van vijf maanden ter aanvulling op je studie en als voorbereidingop de commerciële advocatuur. Eens in de twee weken volg je colleges vankopstukken uit de juridische praktijk, waarbij vrijwel alle aspecten van hetrecht aan bod komen. Daarnaast krijg je praktische trainingen om je breedte ontwikkelen. Bovendien kun je meteen je grenzen verleggen: gedurendevijf maanden werk je in een team aan een internationale overname waarvande closing tijdens een vierdaags verblijf in Hongkong plaatsvindt. De GlobalApollo Experience is bedoeld voor studenten in de laatste fase van hunstudie Nederlands recht, notarieel recht of fiscaal recht. Meld je vóór15 februari 2008 aan op www.werkenbijallenovery.nl.22 Werkgeversaansprakelijkheid tussen Oud & Nieuw28 Activiteitenagenda30 Spare, Strike en GutterballsBowling voor beginners32 Vrij verkeer van advocaten in Europa35 Tentamentraining bij AKD42 JVF Ouranos Aftersummer Party44 Ontoerekeningsvatbaarheid: Een nieuwe rechtvaardiging?Naar aanleiding van de zaak Van Themsche47 Skiën in eigen land50 Ouranos in het buitenlandDeel 1: Beijing, ChinaMr. M.H. KopHarry LensinkADVERTEERDERSAKD Prinsen van WijmenArs AequiAllen & OveryBoekel de NeréeCMSDe BrauwDirkzwagerFreshfieldsHouthoff BurumaMinisterie van FinanciënNautaNysinghSimmons&SimmonsStibbeLAY-OUT EN DRUKCortjens, Druk met CommunicatieMaastricht© Allen & Overy LLP 2007 I CS7101372 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 3


VoorwoordCommissievoorzitter / HoofdredacteurBeste lezer,Hij is er weer: de Ouranostra. Het tijdschrift van JFV Ouranosom jullie op de hoogte te houden van alle georganiseerde activiteitenen diensten. Dit wordt afgewisseld met een paar mooieartikelen over blokgerelateerde onderwerpen.De Ouranostra is natuurlijk het verenigingsblad van Ouranos,een studievereniging met veel leden. Bijna elke rechtenstudentis lid: actief of passief. Voor de mensen die meer willen danalleen gebruik maken van de boekenbalie, is er de mogelijkheidom deel te nemen aan één van onze commissies. Elke commissiestelt zich in deze Ouranostra kort voor en als jij je geroepenvoelt: schroom vooral niet om mee te doen! Veel mensen zijnje voorgegaan en het aantal actieve leden is dit jaar aanzienlijkgestegen.Dit jaar heeft Ouranos een nieuw bestuur gekregen. Van“nieuw” valt niet echt meer te spreken, omdat ze al maandenbezig zijn, maar dat maakt niet uit. We wilden weten hoe hetleven van een bestuurslid is naast alle verplichtingen. Kortom:“wie is het bestuur?”. Na de illusie te hebben gewekt dat hetbestuur “gezellig ging eten met de commissie”, hebben weze de hemd van het lijf gevraagd. Het resultaat is een leuk eninformeel interview.Vorig jaar werd de Ouranostra opnieuw opgestart en het niveauwas meteen zeer hoog. Het was een hele klus om ook dit bladweer zo leuk en interessant te maken, zeker gezien het feit datdeze hele commissie nieuw is. Gelukkig bestaat de commissieuit een club met gemotiveerde mensen en getalenteerde schrijvers.We hebben elkaar leren kennen door wekenlang te bellen,te mailen, te stressen en natuurlijk vergaderen en redactioneren.Nu moet ik natuurlijk ons meest bijzondere lid niet vergeten:Guy Pegels. Guy zit het eerste halfjaar in China. Hij fungeertals een heuse correspondent! Al zijn bevindingen in het Oostenheeft hij in een levendig artikel opgenomen, zeker de moeitewaard.Ik hoop dat jullie deze Ouranostramet evenveel plezierzullen lezen als waarmee wijhem gemaakt hebben.Namens de Bladcommissie,Sander Pleijsier,Voorzitter Bladcommissieder JFV Ouranos4 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 5


Voorstellen CommissiesAlmanakcommissie Bladcommissie Congrescommissie der JFV Ouranos LustrumcommissieZoals gebruikelijk is bij JFV Ouranos verschijnt er een almanak.Ook dit jaar komt hij er weer. We zijn nu alweer druk bezigmet het maken van een spetterende almanak. Het is dan ookde bedoeling om de traditie van een goede almanak voort tezetten, maar ook door te geven.Nu de deadlines weer langzaam in het zicht komen, wordt erweer hard gezwoegd om alles op tijd af te hebben. We kijkendan ook vol belangstelling uit naar alle leuke en interessantestukjes die we aangeleverd krijgen van allerlei verenigingen,commissies van Ouranos en personen die met ons thema(strikt geheim!) te maken hebben. Natuurlijk zal ook dit jaariedereen, dat wil zeggen alle leden der JFV Ouranos, zichkunnen herkennen, terugvinden en schamen in het beruchtesmoelenboek.Wat ook zeer interessant zal zijn is de culinaire ontdekkingstochtdoor de verschillende al dan niet goede restaurants vanMaastricht om daar iets uit te proberen wat jong en oud zalberoeren. We vertellen nog niet wat we gaan proeven om zoons objectieve beoordelingvermogen nog niet aan te tastengezien iedereen wel een ‘betere’ toko weet aan te raden.Wij wensen jullie alvast veel leesplezier met onze almanak!Deze zal worden uitgedeeld tijdens de laatste boekenbalie vanJFV Ouranos.Met vriendelijke groet,De Almanakcommissie.Een faculteitsvereniging als JFV Ouranos moet natuurlijk eeneigen verenigingsblad hebben. Na vier jaar wachten werd afgelopenjaar de eerste echte Ouranostra gemaakt. Dit jaar zijnwij als bladcommissie weer hard aan de gang om het niveauvan de Ouranostra hoog te houden en zo mogelijk te verbeteren.Het eerste resultaat bevindt zich nu in je handen.De bladcommissie bestaat dit jaar uit: Melissa Theunissen,Daphne Farquharson, Lotte van der Leij, Kim berg, KayHorsch en Sander Pleijsier. Het eerste half jaar is Guy Pegelsonze eigen correspondent die in China verslag doet (zie eldersin dit blad.)Wij zijn verantwoordelijk voor het samenstellen en redactionerenvan de Ouranostra. We verzorgen het gezicht van de vereniging,want ieder lid ,actief of inactief, krijgt een Ouranostratwee keer per jaar op de mat. Daarbij houden we iedereen opde hoogte van alle ontwikkelingen, activiteiten en reisjes vanOuranos.Daarnaast nodigen we voor elk blad enkele gastauteurs uit, dieons voorzien van juridisch inhoudelijke teksten die blokgerelateerdzijn. Het niveau van deze stukken varieert van eerstejaarsnaar master, dus voor iedereen is er wel wat leuks te lezen.Wij hopen dat je tevreden bent met de Ouranostra die voorje ligt. Wil jij voor het volgende nummer hier ook aan meewerkenen heb jij een affiniteit met schrijven of journalistiek?Dan is de bladcommissie, een groep gemotiveerde mensen dieelkaar scherp houden, misschien iets voor jou.Na het eerste congres in de historie van Ouranos in 2007, dateen groot succes was, zal de Congrescommissie in 2008 wederomeen congres organiseren. Het congres zal plaatsvinden op 7mei en heeft als onderwerp “Onrechtmatig Gedrag”.Er zullen een aantal sprekers aan het woord komen over hunvakgebied en er zullen door verschillende grote kantoren workshopsgeorganiseerd worden.De lezingen, gecombineerd met de interactieve workshops, zullenzorgen voor een interessante dag. Wij hopen dan ook jullieop 7 mei te zien op het congres!Floris Wolf,Voorzitter Congrescommissie der JFV OuranosIn november 2008 bestaat onze vereniging 25 jaar en dat moetnatuurlijkuitgebreid gevierd worden!Elke vijf jaar vindt er binnen Ouranos een lustrum plaats. Ditis een week vol bijzondere activiteiten voor zowel actieve alsinactieve leden, waarbij alles om één bepaald thema draait.Daarom is onze commissie al dit academisch jaar in het levengeroepen, zodat er een prachtige Lustrumweek (en misschienook nog andere activiteiten) kan plaatsvinden.Het programma blijft voorlopig geheim, maar het lustrum vanOuranos is in ieder geval onvoorstelbaar zonder een gala.Wij, Sophie van den Besselaar, Dikkie Engelen, MaaikePeters, Daisy Sondag en Philipp Lebedev, zetten ons in om ditmogelijk te maken.Het wordt alleszins een onvergetelijke week die iedereen moetmeegemaakt hebben!Namens de lustrumcommissie,Philipp LebedevSander Pleijsier8 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 9


Voorstellen CommissiesReiscommissie Facultaire politiekcommissie Eerstejaarscommissie EvenementencommissieDe Reiscommissie bestaat dit jaar uit: Lotte van der Leij, Daande Jong, Hanne Ong, Rowena Haverkamp, Wouter Zilverbergen Remi van de Calseijde. De reiscommissie houdt zich ookdit jaar weer bezig met het organiseren van enkele gezellige enleerzame trips. Het succesvolle “Rondje Den Haag” van vorigejaren wordt deze keer uitgereid tot een tweedaagse variant,inclusief overnachting. In Den Haag wordt onder meer een bezoekgebracht aan het Joegoslavië Tribunaal, de Tweede Kameren het kantoor van landsadvocaat. Naast het voortzetten vandeze reis levert de reiscommissie een bijdrage aan de uitwisselingmet KU Leuven.Zoals gebruikelijk zal ook dit jaar weer de StraLux reis wordengeorganiseerd. Afgelopen jaren was de vierdaagse reis zowelintellectueel als sociaal verantwoord. Gesprekken met Europarlementariërsbij het Europees Parlement en de Nederlandserechter bij het EHRM zoals de heer Myjer, bieden een kijkje inde keuken van deze instellingen. De reiscommissie ’07-’08 zalde successen van voorgaande jaren trachten te overtreffen.Remi van de CalseijdeDrie jaar geleden zag deze commissie haar levenslicht. Doelstellingvan de commissie is het bekend maken van de mogelijkhedentot vertegenwoordiging van de studenten binnen de medezeggenschapsorganenvan de faculteit, danwel universiteit. Simpelgezegd proberen wij studenten te betrekken bij de facultairepolitiek door te benadrukken dat zij zich in de positie bevindenom actie te ondernemen tegen alle problemen waar zij tijdens hunstudie tegenaan lopen, danwel nieuwe ideeën aan te dragen.Studenten kunnen dit doen door zitting te nemen in één van dedrie opleidingscommissies, de OC European Law School, de OCNederlands Recht en de OC Fiscaal Recht. Deze commissies richtenzich op de inhoud van de drie verschillende opleidingen, dusalles wat met het onderwijs te maken heeft. Naast zitting te nemenin een OC kan een student ook kiezen voor de Faculteitsraad. Bijoprichting van de facultaire politiekcommissie koos JFV Ouranosdan ook voor deelname aan de verkiezingen voor deze raad. Daarwaar in het eerste jaar een resultaat van één zetel werd behaald,groeide de afvaardiging van Lijst Ouranos in het academische jaar2006/2007 naar drie zetels. Dit betekent dat maar liefst de helftvan de studentengeleding binnen de faculteitsraad uit Ouranosvertegenwoordigers bestond. Ook afgelopen jaar heeft LijstOuranos weer deelgenomen aan de verkiezingen, met als motto‘Laat ons kwaken over belangrijke zaken’. Wederom drie zetelsgewonnen: een mooi resultaat! In het academische jaar 2007/2008is Lijst Ouranos dan ook vertegenwoordigd door Maarten Prevoo,Linferd Huismans en ondergetekende. Ben jij van mening dater nog genoeg valt te verbeteren binnen de faculteit en wil je datLijst Ouranos daar wat aan doet of wil je zelf actie ondernemen?Neem dan gerust contact op met de facultaire politiekcommissie!Met vriendelijke groet,Niels van der LindenVoorzitter facultaire politiekcommissie 2007/2008Beste studenten,Je eerste jaar in Maastricht. Voor sommigen ligt dat nog vers inhet geheugen, voor vele anderen klinkt het bijna als een vorigleven. In je eerste jaar in Maastricht moet je wennen aan destad, je nieuwe studie, de studenten, je budget, maar zeker ookaan het leven in het algemeen. Er komt in één klap veel op je af.Om dit op het gebied van je studie iets makkelijker en leuker temaken is de Eerstejaarscommissie in het leven geroepen.De Eerstejaarscommissie 2007-2008 van JFV Ouranos bestaatuit Florens Voogd, Daan de Jong, Niels Noordraven, RenéeGeuze en Martijn de Kleermaeker. Ons plan is om voor deeerstejaars studenten enkele activiteiten te organiseren. Mendenke aan een after-tentamen-brunch, een feest en natuurlijkook meer studiegerelateerde zaken zoals een rechtbank- engevangenisbezoek.Wij willen proberen om de anonimiteit in de grote collegezaalop woensdagochtend een beetje te laten verdwijnen. Als je eenpaar jaar rondgelopen hebt op de faculteit ken je elkaar wel,maar het is natuurlijk veel leuker om je medestudenten op eeninformele manier wat beter te leren kennen. Zij zijn tenslottediegenen waar je de komende jaren onderwijs mee volgt en dieje misschien in het latere leven weer spreekt op de vrijdagmiddagborrelsop kantoor.Om een lang verhaal kort te maken, wij als Eerstejaarscommissiewensen alle eerstejaars rechtenstudenten veel succes envooral ook veel plezier met de studie en studententijd en wijhopen jullie in grote getalen te zullen zien bij onze activiteiten.Met vriendelijke groet,de Eerstejaarscommissie van Ouranos 2007-2008Iedereen die denkt dat Ouranos alleen maar handig is voor deboekenkorting, heeft het mis. Net als het afgelopen jaar zet deevenementencommissie zich met bloed, zweet en tranen in omvoor de meer dan 1400 leden de leukste feesten en uitjes te organiseren.Geen enkel feest is ons te gek, u roept en wij draaien!De studievereniging heeft jarenlang een ‘saai’ imago gehad, maardaar heeft de vorige commissie langzaam verandering in weten tebrengen door aantrekkelijke activiteiten neer te zetten. Dat gaanwij dit jaar nog eens dunnetjes over doen- zo niet beter natuurlijk.Met ‘wij’ heb ik het over: Daphne Farquharson, Nikki vanManen, Roel Metsemakers, Nuphar Nevo en Paul Otto, tezamende evenementencommissie a.k.a. de partycrew! Een gezellige mixvan enthousiaste mensen die wat meer leven in de brouwerij willenbrengen in de Bouillonstraat. Met groot succes hebben we danook al één feest achter de rug: de After-Summer party in de TweeHeeren. (zie ook het verslag van het feest elders in deze Ouranostra).Verder gaan we ook helpen met de geplande uitwisselingmet Leuven in maart, om onze Belgische buren te laten zien wathet Maastrichtse studentenleven inhoudt. Naast het organiserenvan uitjes speciaal voor de actieve leden, gaat de evenementencommissiedit academisch jaar ook zulke uitjes plannen voor alleleden, zoals het ski-event in Snowworld Landgraaf afgelopennovember. Daarnaast is er de vaste prik, zoals de biercantus ende Ragweek activiteit, allebei grote successen van het afgelopenjaar. De meeste activiteiten zijn niet alleen gratis, je kunt ook alje vrienden uitnodigen en andere rechtenstudenten leren kennenbuiten de onderwijsgroepen. Waar het vooral om draait is gezelligheiden dat er naast de studie ook een flink potje gefeest kanworden. So, let’s get the party started!Groetjes namens de evenementencommissie,Daphne FarquharsonEvenementencommissie der JFV Ouranos10 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 11


Voorstellen CommissiesPR-commissieAcademische ActiviteitencommissieTijdens de start van het nieuwe collegejaar zag deze commissiehet levenslicht. De PR commissie is in het leven geroepenom alle activiteiten van JFV Ouranos bij zowel de leden alsalle andere rechtenstudenten onder de aandacht te brengen. Devoornaamste taak van de commissie is het coördineren van deverschillende vormen van Public Relations die worden gehanteerdbinnen de vereniging. Dit geschiedt in samenwerking metde andere commissies die zijn gevuld met de actieve leden vanOuranos. Om een goede stroomlijning en interne communicatiete bevorderen is er voor gekozen om in elke commissieeen aangewezen persoon zitting te laten nemen om de PublicRelations gerelateerde zaken te verzorgen. Het hoofddoel vande commissie is het vergroten van de naamsbekendheid vande vereniging onder de studenten. Een van de redenen waaromvoor deze nieuwe structuur gekozen is, heeft te maken met hetstreven naar uniforme externe communicatie en het optimaliserenvan de verschillende mogelijkheden tot promotie. Wehopen er een succesvol jaar van te maken en een waardevollebijdrage te kunnen leveren, om zo de belangen van de verenigingen haar leden te kunnen behartigen. Gezien onze integralestructuur zul je ons vaak aantreffen in en rond Ouranos activiteitenen wij hopen ook jou geregeld te mogen verwelkomen!Met vriendelijke groet,De PR-commmissieDe academische activiteitencommissie houdt zich voornamelijkbezig met het organiseren van studiegerelateerdeactiviteiten.Dit jaar gaan Leonie van Dijk, Marieke Hurkmans, JantienDekkers, Daisy Sondag, Josien van den Broek en Sjors Bischopszich bezig houden met een aantal jaarlijks terugkerendeactiviteiten zoals een snelleescursus, een gevangenisbezoeken natuurlijk het bezoek aan de psychiatrische observatiekliniekvan het Ministerie van Justitie: het Pieter Baan Centrum.Daarnaast zullen er ook een aantal nieuwe activiteiten wordengeorganiseerd.Bovendien gaat dit jaar de academische activiteitencommissievan JFV Ouranos voor het eerst het ‘Science Café’ organiserenin samenwerking met het Studium Generale. Gedurende dezeavond zullen er lezingen worden gegeven en zal er een debatplaatsvinden over een wetenschappelijk onderwerp. Uiteraardzal de academische activiteitencommissie een interessantonderwerp kiezen wat mede betrekking zal hebben op de rechtsgeleerdheiden wat uitnodigt tot discussie. Wij rekenen danook op jullie aanwezigheid tijdens deze enerverende avond op8 januari 2008!Ook dit jaar zal de academische activiteitencommissie haaruiterste best doen om de geïnteresseerde rechtenstudent eenkijkje in de praktijk te geven!Nu studeer je nog op wetteksten.Binnenkort mag jij ze schrijven.Waar elk jaar zo’n 160 miljard euro wordt verdeeld,moet alles juridisch goed geregeld zijn. Bij Financiëndus. Het ministerie dat ook verantwoordelijk is voorbijvoorbeeld de Wet op het financieel toezicht en deFinanciële Bijsluiter. Op dit ministerie werk je altijdaan uitdagende projecten met grote maatschappe-lijke gevolgen. Ook als starter, want je doet directmee als volwaardig teamlid. Dit betekent wel datwij veel van jou verwachten.Bij Financiën tel je meteen mee.Financiën zoekt startende juristenWij bieden je van meet af aan veel ruimte vooreigen verantwoordelijkheid. Het kan dan ookzomaar gebeuren dat je direct na je studie begintmet het schrijven van een nieuwe wettekst. Datmoet je willen, dat moet je kunnen. Iets voor jou?Toptalent is van harte welkom. Zeker als je binnenkortals jurist afstudeert. Kijk voor meer informatieop www.minfin.nl. Je sollicitatie mail je naarrecruitment@minfin.nl of je belt 070-3428532.12 OURANOSTRAwww.werkenbijhetrijk.nlNummer 1 - 2008 13


Zoek jij de brede expertise van een top 20kantoor? Een kantoor waar je je verder kuntspecialiseren en ontwikkelen? Dat ruimte biedtvoor ondernemerschap? Waar een goede balanstussen werk en privé belangrijk is? Dan is hettijd om kennis te maken.Bij Nysingh werken ruim 340 mensen onder wiecirca 105 advocaten en 35 (kandidaat-)notarissen.Wij zijn altijd op zoek naar talent.KaraktervolgensNysinghErnest Loor, advocaat sectie OndernemingsrechtVoor meer informatie over ons kantoor, deopenstaande vacatures en studentstages kun jecontact opnemen met onze recruiter, LoesjeFrankfort (tel. 055 – 5 271 342,l.g.p.frankfort@nysingh.nl) of kijken opwww.werkenbijnysingh.nlWerken bij…Nysingh. Groot genoeg om je in alle gewensterichtingen te kunnen ontwikkelen. Klein genoeg omals persoon goed tot je recht te kunnen komen. Als jedat belangrijk vindt, ben je bij ons aan het goedeadres. Nysingh van heeft van oudsher een sterkepositie in de regio. Zonder daar overigens een grenste trekken. We zijn landelijk actief. Maar ook thuis inEuropa. En bovendien wereldwijd vertegenwoordigddankzij deelname aan het netwerk TAGLaw.Bij Nysingh werken ongeveer 105 advocaten en35 (kandidaat-)notarissen. In totaal zijn er ruim340 mensen binnen onze organisatie werkzaam.Marieke Kolsters (kandidaat-notaris) overwerken bij Nysingh‘Mijn eerste kennismaking met Nysingh was tijdenshet Nationaal Juristencongres in Amsterdam, waar ikmet de recruiter in gesprek raakte. Een en anderresulteerde in een studentstage en die stage resulteerdeweer in een aanbod om als kandidaat-notarisaan de slag te gaan. Inmiddels werk ik nu bijna driejaar bij Nysingh en nog steeds naar volle tevredenheid.Door de goede begeleiding en wijze van stimuleringom steeds meer te willen weten en verder tegroeien in het vakgebied heb ik de afgelopen jarenzeer veel kennis opgedaan en geleerd hoe leukwerken eigenlijk is. De sfeer binnen kantoor isinformeel en er wordt veel belang gehecht aan opleidingen daarnaast aan een ontspannen drankjemet collega's als het werk er even op zit.’Annika de Regt (advocaat) over werken bij Nysingh‘Na mijn afstuderen wilde ik graag als advocaatstagiairegaan werken bij een kantoor dat niet al temassaal is, maar wel veel kwaliteit te bieden heeften waar een goede sfeer heerst. Zo kwam ik terechtbij het Arnhemse kantoor van Nysingh, waar ikinmiddels met veel plezier werk.Wat mij aanspreekt aan de sectie ondernemingsrechtis de breedte van het vakgebied en de afwisseling inde zaken. Ik houd me zowel bezig met verbintenissen-en goederenrecht als met rechtspersonen- envennootschapsrecht. Een ander voordeel is datbinnen deze sectie zowel de advies- als de procespraktijkgoed vertegenwoordigd is. De sectie kentbovendien een grote diversiteit aan cliënten: eenmanszakendie geadviseerd willen worden overalgemene voorwaarden, maar ook multinationals dieeen bedrijf over willen nemen. Ik kom dus in aanrakingmet vele, interessante aspecten van deadvocatuur en het ondernemingsrecht en kananderen die deze interesse delen een studentstageof loopbaan bij Nysingh zeker aanraden.’StudentstageJe kunt onder meer kennis maken met ons kantoordoor het lopen van een studentstage.Tijdens een studentstage word je begeleid door eenvaste stagebegeleider en zit je doorgaans bij eenadvocaat of kandidaat-notaris op de kamer. Je wordtbetrokken bij zaken, gaat mee naar zittingen enwoont besprekingen bij. Verder krijg je juridischevraagstukken voorgelegd, schrijf je adviezen,(concept-)brieven en stel je processtukken op. Op diemanier kom je met alle facetten van de praktijk inaanraking. De stage duurt minimaal 6 weken en voorhet lopen van een stage krijg je een vergoeding van€ 620,-- bruto per maand.ContactVoor meer informatie over ons kantoor, openstaandevacatures en studentstages kun je contact opnemenmet onze recruiter, Loesje Frankfort(tel. 055 – 5 271 342 en l.g.p.frankfort@nysingh.nl)en gaan naarwww.werkenbijnysingh.nl14 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 15


Achter de schermenHet proces HolleederWillem Holleeder. Wie is hij? We kennen allemaal zijn naam, de foto van hem rijdend op zijn motor en zittend op het bankje in hetpark naast Endstra. Het verhaal achter de man blijft een raadsel. Met ‘Handboek Holleeder’ geven Marian Husken en Harry Lensinkaan buitenstaanders inzicht in de wereld van de reeds door het volk veroordeelde Amsterdammer. Wij stelden ze enkele vragen.Wat waren uw motieven voor het schrijvenvan het boek? Kunt u iets meervertellen over uw samenwerking en opwelke manieren u elkaar aan kon vullen?Nooit eerder presenteerde justitie eenstrafdossier waarin zo uitvoerig werdstilgestaan bij de vermenging vanonder- en bovenwereld - en dat overeen zeer lange periode. Het is daarmeeeen fascinerende kijk in de keuken vanzowel de opsporing als de verdachten.De overheid sloeg alarm over de verbondenheidtussen het legale zaken doen encrimineel handelen door een groep ogenschijnlijk‘witte boorden’. Niet alleeneen spannend, maar ook zeer relevantonderwerp dus om over te schrijven. Wekozen daarbij allereerst voor ‘HandboekHolleeder’, omdat alleen zo de samenhangvan ‘dit proces van de eeuw’ (quoteadvocaat Kuijpers) kon worden verduidelijkt.(Nadien konden we het procesvolgen via de berichtgeving in VN enop de website van het weekblad). Wehebben voor dit boek niet alleen gebruikgemaakt van justitiële stukken, maarook van nader eigen onderzoek. Het isgoed om op dit terrein met z’n tweeënte werken om elkaar scherp te houden.Je moet voor elkaar ‘de advocaat van deduivel’ zijn om te voorkomen dat je defout in gaat.Met welke beperkingen werd u geconfronteerdtijdens uw onderzoek? Kunt uaangeven hoe u vindt dat het gesteld ismet de bescherming van de verdachte,getuigen en andere betrokkenen in dezaak?De feitelijk bescherming van verdachtenen getuigen is een zaak van de overheid.Uiteraard houden we er rekening meeen voorafgaand aan een publicatie vraagje je wel degelijk af of je iemand nietonnodig in gevaar brengt.De ‘rechtszaak van de eeuw’ zoalsde advocaat van Holleeder, Jan-Hein Kuijpers het al omschreef,krijgt in de media uitgebreid deaandacht.Daarbij werken wij volgens journalistiekenormen. We passen hoor en wederhoortoe en we checken ogenschijnlijkvaststaande feiten. Uiteraard kun je danachteraf aangeklaagd worden, maar datis geen reden om van een publicatie afte zien.De ‘rechtszaak van de eeuw’ zoalsde advocaat van Holleeder, Jan-HeinKuijpers het al omschreef, krijgt in demedia uitgebreid de aandacht. Naastuw boek zijn er nog een aantal boekenuitgebracht met betrekking tot de zaaken in kranten en op tv wordt het procesop de voet gevolgd en besproken. Hoeziet u de invloed van de media op derechtsgang?Uiteraard gaan de rechters af op hetstrafdossier zoals het hen is aangebodendoor het OM. Maar als in de mediawordt bericht over omissies of verkeerdgeïnterpreteerde feiten is het goed alsdie publicaties alsnog aan dat dossierworden toegevoegd. In die zin is er dussprake van rechtstreekse beïnvloeding.Daarnaast wordt er in de media tussenhet OM en de verdediging ook een strategischeoorlog uitgevochten. Die begintal op het moment dat het OM met veeltrots de aanhouding van de verdachtebekend maakt of in pro-forma-zittingenalle (nog niet bewezen) verdenkingenbreed uitmeet. Indien er een scheefbeeld over de verdachte ontstaat, ontkomteen verdediging er niet aan om datrecht te zetten. De ene advocaat wachtdaarmee tot in de zittingszaal, de anderekiest net als het OM met zijn persberichtendirect de publiciteit om tegengaste geven. Een journalist bepaalt zelf ofhij bereid is om daar aandacht aan tebesteden.In het boek passeren verschillende grotenamen uit de juridische wereld de revue,waaronder Moszkowicz. Hoe ziet u hetsamengaan van de top van de georganiseerdemisdaad met de top van juridischewereld in het kader van de maatschappelijkeaanvaarding hiervan?Het is niet gek dat in Handboek Holleedernamen van strafpleiters vallen. Deverdediging is één van de partijen in hetstrafproces. Verdachten hebben recht omhun eigen raadsman te kiezen. Dat is inde wet geregeld. Zelfs de grootse schurkof moordenaar! Het feit dat een advocaateen dergelijke verdachte bij staat en diensbelangen behartigt, betekent nog niet dathij ook betrokken is bij die vermeendemisdaden. Verdachten kunnen meestalniet zelf met de pers praten, ze schuivendaarom hun raadsman naar voren om ookhun kant van de zaak te belichten. Hij isals het ware hun stem.Sommige van die verdachten behorentot de vermeende top van de georganiseerdemisdaad. Ze kiezen voor eenbekend strafpleiter en sommigen zittenook al jaren bij dezelfde advocaat. Datgold bijvoorbeeld ook voor Holleederdie Moskowicz als raadsman had. Maardie kwam zodanig zelf in opspraak (JortKelder maakte hem o.a. uit voor ‘maffiaadvocaat’)dat hij niet langer alle aandachtaan zijn client kon geven. Hij tradterug. En al is Holleeder zeer te sprekenover zijn huidige advocaat Jan-Hein Kuijpers,hij kan het niet verkroppen dat hijiemands anders moest nemen. Hij neemtdat justitie kwalijk omdat de zaaksofficierenvermeende belastende informatieover de belangenverstrengeling van Moszkowiczin het Holleeder dossier haddengestopt. Door het openbaar maken vandie informatie kwam de strafpleiter zelfdusdanig in de publiciteit, dat hij zijnwerk niet meer naar behoren kon doen.Het is niet de eerste keer dat bekendestrafpleiters onder vuur liggen, er wordtbinnen de juridische wereld - met namevanuit de grote civiele kantoren – met enigdedain neergekeken op de strafpleiters.Al heb je ook onder advocaten zeerrekkelijken en preciezen, voor het grotepubliek is het één pot nat.Holleeder lijkt een sleutelfiguurbinnen het netwerk van de georganiseerdemisdaad in Nederland.Het ziet ze al eeuwenlang als advocatenvan kwade zaken. Raadslieden instrafzaken worden beschouwd als eenverlengstuk van de verdachten (gangsters)die ze verdedigen. Natuurlijkzullen er in deze beroepsgroep ook rotteappels zitten, maar de meeste topadvocatenkijken wel uit om zelf over hetrandje te gaan.Holleeder lijkt een sleutelfiguur binnenhet netwerk van de georganiseerdemisdaad in Nederland. Verschillendelanden in Europa hebben te maken metde georganiseerde misdaad. Hoe ziet ude ontwikkeling van de georganiseerdemisdaad op Europees niveau? Kan Holleedermisschien gezien worden als eenvan de speelstukken in een veel groternetwerk?Holleeder speelde inderdaad een rolbinnen de Nederlandse netwerken. Maarof hij een van de grootste is? Er zijnanderen die aantoonbaar meer crimineleantecedenten op hun naam hebben staan,waarvan de bovenwereld nooit heeftgehoord. Een beetje slimme boef mijdtde publiciteit. Ook Holleeder zelf heeftnooit de media gezocht. Integendeelzelfs, toen hij nog niet was aangehoudenweigerde hij elke medewerking aan eenportret dat wij over hem schreven. Nutijdens zijn proces kan hij - in zijn ogennoodgedwongen – niet anders.Wat betreft de internationale samenwerking:de zogenaamde georganiseerdemisdaad bestaat uit steeds wisselendegroepen, waarbij je wel vaak dezelfdefiguren tegenkomt. Die groepen houdenzich bezig met smokkel (drugs, wapens,mensenhandel) daarvoor moeten ze internationalecontacten onderhouden.Op Europees niveau zie je dat door hetwegvallen van de Europese binnengrenzenhet inderdaad mogelijk is dat ermeer en vaker op Europees niveau wordtsamengewerkt, doch daar hebben we opdit moment nog te weinig zicht op om erals journalist iets zinnigs over te zeggen.16 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 17


Door uw achtergrond en het onderzoekdat u verricht heeft, heeft u alle kantenvan het verhaal en het proces gezien.Kunt u ten slotte uw visie geven op hetverdere verloop van de zaak? En ook watdit kan betekenen voor het functionerenvan de onderwereld in Nederland nu erverschillen feiten aan het publiek bekendzullen worden?Het is lastig om hier antwoord op tegeven. Waarschijnlijk verandert er niets.Hooguit zullen facilitairs van de onderwereldvoorzichtiger gaan opereren. Deoverheid heeft immers aangekondigdextra op deze sectoren toe te zien. Tochzullen er altijd mensen zijn die vallenvoor het snelle geld verdienen, ofdat je bij verraad of het afpakken vande handel niet naar een bevoegde autoriteitkunt stappen. En wat het Holleeder-procesbetreft: hoe het vonnis van derechtbank ook luidt, de betrokken partijenzullen zeker in hoger beroep gaan(Holleeder omdat hij de beschuldigingenvan justitie bestrijdt). En het OMomdat er voor de staat er alles aan gelegenis om te winnen. Vooral ook omdatHolleeder inmiddels - of dat nu waar isof niet – als de oppermachtige crimineelis neergezet die de bovenwereld in detang heeft. Holleeder heeft namelijk metglans gewonnen van de eerste Nederlandse‘godfather’ Klaas Bruinsma. Inde jacht op deze mythische gangsterkregen de opsporingsambtenaren extraHolleeder heeft met glans gewonnen van de eersteNederlandse ‘godfather’ Klaas Bruinsma.Wij zien jouw bestemming.Routebeschrijving?Kijk op www.cms-dsb.comhouden van de spanning om illegalezaken te doen. Als er sleutelfiguren inhet criminele milieu wegvallen, zullener automatisch mensen zijn die dezegaten opvullen. Zulke wetmatighedenuit de bovenwereld gelden ook voor deonderwereld. De illegale economie lijkterg op de legale – het grote verschil ismiddelen en mogelijkheden om hemaan te pakken. Hetzelfde zal ook nuwaarschijnlijk gebeuren.Marian Husken is journaliste bij Vrij Nederland. Haar aandachtsgebied: de opsporing, rechtstaat en terrorisme. Ze heeft meerderejustitie- en misdaadboeken op haar naam staan waaronder In de ban van Klaas Bruinsma, Deals met Justitie, Advocatenen Charles Z., Ex-coureur en drugsbaron. Samen met Harry Lensink schreef ze Handboek Holleeder. Haar nieuwste boek “Decriminele carriere van Mink K.” ligt vanaf 16 november in de boekwinkel.The Power of UnderstandingHarry Lensink werkt eveneens bij Vrij Nederland. Hij deed voor verschillende tijdschriften onderzoek naar de ontwikkelingenrond Endstra. In 2005 publiceerde hij als eerste diens geheime dagboekaantekeningen. Vorig jaar verscheen van hem Stille Willem,de dodelijke spagaat van vastgoedbaron Endstra. Daarna volgde samen met Husken het Handboek Holleeder.18 16OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 19


Bestuur Ouranos kookt voor debladcommissieHet nieuwe collegejaar is al zo’n drie maanden bezig, dus ookhet nieuwe Ouranos bestuur is goed ingewerkt en in de stemmingom met ons haar bevindingen te delen. Het idee ontstondom het bestuur voor de bladcommissie te laten koken en zogeschiedde. We werden op de avond van de Aftersummer Partyvan Ouranos uitgenodigd op de kamer van Frederieke, CommisarisInterne Betrekkingen. Daar troffen we, in een kamerwaar je jaloers op mag zijn, een druk kokend bestuur aan. Zozien we het graag.We werden getrakteerd op een heerlijk bordje pasta met pesto,parmezaanse kaas en rucola sla. Helaas hebben we het receptniet mogen krijgen. Het onderwerp sloeg snel om van het reilenen zeilen binnen bestuur naar ‘eten’. “Weet je wat er zou gebeurenals we niet meer zouden eten? Weet je wel hoeveel tijdje bezig bent met eten? (...) Wat zou het makkelijk zijn als jeeten in een pilletje had” aldus Madieke, secretaris.Hoe zijn jullie op het idee gekomen om in het bestuur vanOuranos te gaan?“Ja Madieke, vertel eens waarom jij aan dit gekkenwerk begonnenbent.” zegt Rutger, commissaris externe betrekkingen,gekscherend. Madieke vertelt dat ze vorig jaar al lid was vande almanak- en bladcommissie. Na een van de boekenbaliesging ze met het toenmalige bestuur iets drinken. Zij waren hetdie het idee voorstelde. In eerste instantie leek Madieke het nietzo’n goed idee, zeker omdat ze ‘pas’ tweedejaars zou zijn. Naaanhoudend enthousiasme binnen Ouranos en bij haarzelf heeftzij uiteindelijk toch besloten om ervoor te gaan.Frederieke heeft ook in commissies deelgenomen: de almanakenbladcommissie en de commissie voor de Ragweek. Birgit,de penningmeester en vice-voorzitter zat in de PR-commissieen de academische activiteitencommissie en de congrescommissie.Claudia was vorig jaar secretaris binnen het bestuur vanOuranos, en ze vond het een logische stap om nu voor het voorzittersschapte gaan. Het komt dus vaak voor dat bestuursledeneerst in een commissie hebben gezeten. Daarnaast kan iedereennatuurlijk solliciteren, zoals Rutger gedaan heeft. Hij heeft ingeen enkele commissie gezeten en ‘uit het niets’ gesolliciteerdnaar de functie van commissaris externe betrekkingen. “Ikheb een grote interesse in advocatenkantoren” was de simpeleverklaring. Ook is hij de enige man in het gezelschap maar datmaakt hem helemaal niks uit.Rutger had het daarnet al over “gekkenwerk”. Is bestuurslidzijn zwaar?Bestuurslid zijn vreet natuurlijk veel tijd en iedereen is tenslotteook nog student. Zo komt het wel eens voor dat takenmoeten worden voorbereid maar dat er ook nog werk voor Ouranosligt. “Ik kies dan vaak voor Ouranos” zegt Claudia. “Alsbestuurslid heb je een verantwoordelijkheid tegenover Ouranos.Bij mijn studie alleen tegenover mijzelf”. “Het hangt ookaf van wat je functie is binnen het bestuur en hoe je als persoonin elkaar zit. Daarbij is de ene functie drukker dan de andere inbepaalde periodes.” voegt Frederieke daar aan toe.Is er een groot verschil nu er vijf leden zijn, terwijl dat er vorigjaar zes waren?Vorig jaar is bewust gekozen voor een zesde persoon in hetbestuur. Dit bestuurslid kon als vice-voorzitter taken van devoorzitter overnemen en hem ondersteunen. Mede dankzij dezeuitbreiding kon het bestuur vorig jaar de Ouranostra vanuit hetniets weer opzetten, alsmede het congresbezoek. Dit jaar isBirgit zowel penningmeester als vice-voorzitter.Zijn er naast Ouranos nog andere activiteiten (naast de studie)?Claudia is, net als Birgit, naast bestuurslid student-tutor vooreerstejaars studenten. Verder begeleidt ze nieuwe studenttutorenen is ze student-assistent. Frederieke is werkzaam bijde vrouwenrechtswinkel en ook Rutger werkt bij de StichtingWetswinkel Landgraaf. Naast zijn werk bij de WetswinkelLandgraaf heeft Rutger nog een bijbaantje als tweede kok ineen hotel.Madieke heeft geen nevenactiviteiten. Ze heeft haar baantjebewust opgezegd zodat ze meer tijd aan haar studie en Ouranoskan besteden.Na het heerlijke maal moest de commissie er helaas aangeloven: “Zij die niet koken...” zei Frederieke al onheilspellend.Gevolg was dat de hele bladcommissie met “afwashandjes”naar de Aftersummer Party ging. Op de vraag ofwe alle bestuursleden volgend jaar nog in Maastricht zullenzien, antwoordde alleen Frederieke ontkennend. Zij heeftinmiddels besloten haar studie volgend jaar in Nijmegen voortte zetten. Of de andere bestuursleden net als Claudia de stapzullen zetten naar nog een bestuursjaar blijft toekomstmuziek.20 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 21


Werkgeversaansprakelijkheidtussen Oud en NieuwVan Oud naar Nieuw. Nieuwe risico’s ophet werk. Via de website van het NederlandsCentrum voor Beroepsziektenstuiten we onder meer op laptopbenen enpopcornlongen. Er wordt wel beweerddat ieder beroep zijn eigen ziekte heeft.Met iedere nieuwe ‘job’ zou dan weerwat worden toegevoegd aan het palet vanberoepsrisico’s dat de ‘oude’ beroepen alopleverden. Anders dan de meeste van deons omringende landen, die werken meteen systeem waarin de werkgever verplichtis een verzekering af te sluiten voor(bepaalde) arbeidsgerelateerde schade,kennen wij een systeem van werkgeversaansprakelijkheid(art. 7:658 BW).Schending van de zorgplicht met betrekkingtot een veilige werkomgeving levertaansprakelijkheid van de werkgever op.De afgelopen twee decennia heeft dezeaansprakelijkheid aanleiding gegeventot zeer veel claims en ook rechtspraak.Waarschijnlijk heeft de afkalvering vanhet niveau van de sociale zekerheid (deWAO) een belangrijke rol gespeeld, waardooreen claim terzake van de ‘restschade’eerder noodzakelijk is geworden danvoorheen.Prof. mr. T. Hartlief (1966) is hoogleraar privaatrecht aan de UM (2001-) en is voordienonder meer als hoogleraar burgerlijk recht aan de Universiteit Leiden verbondengeweest. In 1994 promoveerde hij op een proefschrift over ontbinding wegens wanprestatie.Zijn belangstelling gaat uit naar het terrein van het vermogensrecht in hetalgemeen en dan het aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht in het bijzonder.Hij is onder meer hoofdredacteur van het tijdschrift Aansprakelijkheid, Verzekering &Schade en lid van de redactie van het Nederlands Juristenblad.Hoewel het gemeengoed is om te stellendat art. 7:658 BW een bijzonder gunstigregime oplevert voor werknemers, ligtde weg van het aansprakelijkheidsrechtvoor slachtoffers van beroepsziekten in deregel bezaaid met voetangels en klemmen.Veel sneller dan bij arbeidsongevallenrijzen hier vragen omtrent de zorg die vande werkgever mocht worden verwacht(causaliteit, verjaring).Het zijn vooral degenen die door asbestgerelateerdeziekten zijn getroffen die inde rechtspraak het pad toch nog behoorlijkhebben geëffend. Claims inzakeasbestose en mesothelioom hebben ondermeer ‘opgeleverd’:• dat op de werkgever een onderzoeksplichtrust. Hij moet zich pro-actiefopstellen en onderzoek doen naarrisico’s verbonden aan het werk 1 ;• dat het feit dat in een bepaaldebranche gebruikelijk is of was ombepaalde maatregelen niet te treffen(‘andere werkgevers deden het ook(niet)’) niet aan aansprakelijkheidin de weg hoeft te staan. Hetzelfdegeldt overigens voor het feit dat deoverheid het ook niet nodig vond omin te grijpen 2 ;• dat de beperkende werking van deredelijkheid en billijkheid zich kanverzetten tegen toepassing van delange verjaringstermijn in gevallenwaarin de ziekte zich pas na verloopvan deze termijn heeft geopenbaard 3 .Inmiddels beheersen RSI 4 en burnout deagenda van de (lagere) rechtspraak. Indit verband worstelen we opnieuw metlastige vragen: ‘hoe ver strekt de zorgplichtvan de werkgever met betrekkingtot het psychisch welzijn’ bijvoorbeeld(moet hij zich actief opstellen of maghij, als in een piepsysteem, wachten opeen signaal dat een werknemer het nietmeer trekt?), ‘hoe het beroepsrisico af tebakenen ten opzichte van hetgeen in deprivésfeer gebeurt (intensief p.c.-gebruik,‘stresserende’ factoren)’. Op het vlak vanhet psychisch letsel staat na HR 18 maart2005, RvdW 2005, 37, waarin de HogeRaad erkende dat ook zuiver psychischletsel onder het bereik van art. 7:658 valt,een drietal thema’s centraal 5 : ‘is sprakevan (schending van) een norm in de zin1HR 6 april 1990, NJ 1990, 573 (PAS).2HR 25 juni 1993, NJ 1993, 686 (PAS) en HR 2 oktober 1998, NJ 1999, 682 en 683 (JBMV).3HR 28 april 2000, NJ 2000, 430 en 431 (ARB).4Zie K. Festen-Hoff, ‘RSI: modeverschijnsel of werkgerelateerde aandoening?’, SMA 2007, p. 178-187 en recentelijk Hof Amsterdam 7 september 2006, JAR 2007, 65,Hof Amsterdam 14 december 2006, JAR 2007, 87 en Hof Amsterdam 3 mei 2007, JAR 2007, 156.van art. 7:658 (ziet de norm wel opveiligheid en gezondheid?)’, ‘is sprakevan een kenbaar risico op overbelasting’en ‘is wel sprake van causaal verbandtussen werk en letsel’? 6 Vooral de tweedevraag leidt er in de praktijk toe dat hetal genoemde piepsysteem dreigt teontstaan: wanneer de werknemer nietduidelijk heeft gemaakt dat hij in problemenis of dreigt te geraken, kan van dewerkgever moeilijk worden verlangd dathij maatregelen treft 7 . Slechts een enkelekeer gaat een rechter uit van een meeractieve benadering door de werkgever 8 .Een werkgever die weet dat in verbandmet het minder goed functioneren vaneen bepaalde werknemer bij herhalinghoogspanningsituaties ontstaan (verkeerdegoederen (dreigen te) wordenafgeleverd, omruilen van goederen ophet laatste moment etc.), mag de betrokkeneniet laten aanmodderen, maar moeteen oplossing zoeken ((om)scholing,alternatief werk) en dat niet in een sfeervan vrijblijvendheid maar op straffe vanaansprakelijkheid. Als waar is dat vooralwerknemers die niet snel klagen de kanslopen door overspanning uit te vallen,valt voor deze benadering veel te zeggen.Een spectaculaire ontwikkeling dateertvan het voorjaar van 2006 toen de HogeRaad in het arrest Nefalit/Karamus 9 demogelijkheid van proportionele aansprakelijkheiderkende in een gevalwaarin onzekerheid bestond omtrentde vraag of de asbestblootstelling danwel het rookgedrag van de werknemerhad geleid tot het ontstaan van longkanker.Uiteindelijk werd een vergoedingtoegewezen overeenkomstig de kans datde longkanker door de blootstelling aanasbest tijdens het werk was veroorzaakt.In de literatuur wordt deze beslissingoverwegend positief begroet 10 , doch eenenkeling, zij het niet de eerste de beste, isuitgesproken negatief 11 . In ieder geval isdeze benadering van grote waarde voordiegenen die met asbest hebben gewerkten longkanker krijgen; vasthouden aanbewijs omtrent het conditio-sine-qua-nonverband,te leveren door de werknemer,zou ertoe hebben geleid dat geen enkelewerkgever ooit aansprakelijk zou zijnvoor longkanker (het is namelijk medischniet vast te stellen waardoor longkanker isveroorzaakt; dat ligt anders bij mesothelioomdat steeds asbest als oorzaak heeft),terwijl statistisch gezien de asbestindustriewel degelijk een belangrijke bijdrageheeft geleverd aan longkanker in onzesamenleving.Een dergelijke majeure stap kan ookandere rechters in beweging brengen.Zo heeft het Arnhemse hof vrij kort naNefalit/Karamus 50% aansprakelijkheidaangenomen van een ziekenhuis jegenseen ‘meerokende’ secretaresse vaneen tweetal medisch specialisten 12 . Deuitkomst is opmerkelijk omdat de vrouwgelet op haar reeds bestaande astmatischeklachten min of meer met zekerheid ookzonder meeroken op enig moment volledigzou zijn uitgevallen. In de kritischecommentaren klinkt vooral door dathet hof hier te makkelijk grijpt naar eenverdeling van de lasten. Tegelijkertijd zienwe hier een duidelijke meerwaarde vanhet aansprakelijkheidsrecht. De consequentievan de beslissing is uiteindelijkdat de werkgever voor betere werkomstandighedenhad moeten zorgen, desecretaresse had moeten vrijwaren voorde gevolgen van meeroken en dat, let wel,5Ktr. Heerlen 23 augustus 2006, NJ 2007, 225, Ktr. Heerlen 13 december 2006, JAR 2007, 26, Ktr. Utrecht 20 december 2006, JA2007, 26, Ktr. Bergen op Zoom 4 april 2007, Prg. 2007, 69 en Hof Den Haag 27 april 2007, JAR 2007, 177.6Het vervolg op HR 18 maart 2005, RvdW 2005, 37 is uiteindelijk negatief voor de werknemer: Hof Den Haag 16 februari 2007,JAR 2007, 69.7Zie duidelijk ook Hof Den Haag 16 februari 2007, JAR 2007, 69 en Hof Den Haag 27 april 2007, JAR 2007, 177.8Ktr. Heerlen 1 april 2006, JAR 2006, 108.9HR 31 maart 2006, RvdW 2006, 328.10Zie C.J.M. Klaassen, ‘Proportionele aansprakelijkheid: een goede of een kwade kans?’, NJB 2007, p.1346-1362, J. Wouters, ‘Kansbepaling bij onzeker causaalverband’, Advocatenblad 2007, p. 18-21, Chr.H. van Dijk, ‘De Hoge Raad stemt in met hetleerstuk van de proportionele aansprakelijkheid’, NTBR 2007, p. 294-306, S.D. Lindenbergh, ‘Longkanker door asbest en/of roken:proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband’, AA 2006, p. 736-741 en A.L.M. Keirse, ‘Proportionele aansprakelijkheid bij blootstelling aan asbestvezelsen tabaksrook’, TVP 2006, p. 66-75.11J.H. Nieuwenhuis, ‘Disproportionele aansprakelijkheid’, RM Themis 2006, p. 177-178.12Hof Arnhem 26 september 2006, JA 2007, 60 (A.L.M. Keirse). Zie over het arrest ook D. Zivkovic, ‘Proportionele aansprakelijkheid voor de blootstelling aan sigarettenrookop de werkplek (Hof Arnhem 26 september 2006)’, TVP 2007, p. 38-45.22 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 23


Professionalswordennietgeboren,maargemaaktOpen deurJe bent een goede rechtenstudent.Je kent je eigen talent en wilt dat inde praktijk verder ontwikkelen. Je hebtpassie voor inhoud en bent niet bangvoor hoge verwachtingen.Herkenbaar? Voor ons wel.Met vakmanschap en intellectuelescherpte ga je de kwaliteit leverenwaar onze cliënten om vragen.Maatschappelijk relevant eninhoudelijk uitdagend werk.Ben je klaar voor onze praktijk?De deur staat open.Pels Rijcken& DroogleeverFortuijn advocatenen notarissenal vier jaar voordat in de wetgeving eenrecht op een rookvrije werkplek verankerdis. De grondslag voor aansprakelijkheidis in wezen het ongeschreven recht dat inaanvulling op de bekende ‘geschreven’arbo-regels invulling geeft aan de zorgplichtvan de werkgever ex art. 7:658.Een beslissing als deze zet de kwestievan het meeroken door werknemers in dehoreca in een nieuw licht 13 . Weliswaar ligter nu een rookverbod in de horeca in hetverschiet (waarschijnlijk per 1 juli 2008),maar vooralsnog heeft de horeca duidelijkmeer respijt gekregen dan andere werkgevers.Althans, van de wetgever. Wemoeten er rekening mee houden dat dehoreca dat niet krijgt van de rechter. DeRotterdamse hoogleraar privaatrecht VanBoom heeft al voorspeld dat de rechterover enkele jaren, zeg maar rond het jaar2015, zal beslissen dat een werkgeverin de horeca aansprakelijk is jegens eenmedewerker die jarenlang heeft gewerktvóórdat het rookverbod inging in 2008 endus heeft meegerookt en bij wie uiteindelijklongkanker wordt geconstateerd. Eendergelijke aansprakelijkheid zou, gegevendat er voor 2008 geen wettelijk verbodaan het adres van de werkgever is gericht,ook weer zijn gebaseerd op een invullingvan de zorgplicht van de werkgever aande hand van het ongeschreven recht. Uitde al genoemde rechtspraak over asbestweten we dat de Hoge Raad niet onder deindruk is van het verweer van werkgeversdat het verwijt ziet op een periode waarinspecifieke door de wetgever afgekondigderegels nog ontbraken, waarin iedereen hetin de branche zo deed en waarin de arbeidsinspectieniet ingreep. Zo gek is dezevoorspelling dus niet.Op deze manier draagt het aansprakelijkheidsrechtniet alleen bij aan daadwerkelijkevergoeding van schade geleden doorwerknemers, maar ook, en dat is minstenszo belangrijk, aan betere werkomstandigheden.Zo kunnen werkgeversgeprikkeld worden om meer te doen dande specifieke arboregels van hen vergen 14 .Het ongeschreven recht verplicht soms totduidelijk meer dan dat.Als dát de waarde is van het (huidige)stelsel van werkgeversaansprakelijkheid,ligt het voor de hand om met reservekennis te nemen van voorstellen vanverzekeraars en werkgevers (en overigensook van een vergelijkbaar plan (introductievan een Extra GarantieregelingBeroepsrisico’s) van de vorige regeringBalkenende in het kader van de WAOherzieningsoperatie)om art. 7:658 af teschaffen en in te ruilen voor een systeemwaarin de werkgever verplicht isom het risico van arbeidsongevallen enberoepsziekten te verzekeren ten behoevevan zijn werknemers. Daarmee zouden weweliswaar beter aansluiten bij de ons omringendelanden, maar zouden we ook eenstelsel waar dynamiek in zit en waarin dewerkgever tot pro-actief optreden wordtaangezet, zodat ook Nieuwe Risico’s relatiefmakkelijk kunnen worden ‘ingepast’,inruilen voor een tamelijk star, sterkgereguleerd systeem waarin ongetwijfeldwordt gewerkt met een lijst van (nu reedsbekende) aandoeningen en ziekten dietot uitkering aanleiding geven in plaatsvan een ‘open systeem’. Het initiatiefzou dan ook veel meer dan nu liggen bijde regelgever die zich met de dekkingsomschrijvingzou bezighouden dan bijde rechter. En van de rechter hebben wehet tot nu toe, althans waar het gaat ombelangrijke, ooit ook nieuw te noemen (inde Nederlandse literatuur werd bijvoorbeeldin 1995 geschreven over RSI-claimsin Engeland alsof het om een bijzonderfenomeen ging, inmiddels zijn ze bij onsaan de orde van de dag), risico’s, moetenhebben. Van Oud naar Nieuw staat voormij voor de flexibiliteit van het huidigestelsel binnen het aansprakelijkheidsrechtwaarin niet alleen ‘oude’, reeds bekendemaar ook moderne, nieuwe gevaren enrisico’s een plaats krijgen. Niet voor eenstelselherziening, waarin het ‘open’ aansprakelijkheidsrechtzou worden geofferdvoor een ‘gesloten’ verzekeringssysteem 15 .13Zie in dit verband de recente bijdrage van A.L.M. Keirse, ‘Een rookgordijn in de horeca; wie heeft de langste adem?’, WPNR 6730 (2007), p. 931-936.14Overigens zijn deze normen vaak weinig erg concreet. In lijn met hetgeen hier is geconstateerd, lijkt het dan ook dat de Hoge Raad bereid is ‘handen en voeten’ tegeven aan eventuele vage arbo-normen. Zie voor een kras voorbeeld HR 27 april 2007, RvdW 2007, 459 (werknemer ontwikkelt rugklachten nadat hij met een drietalanderen een oven heeft opgetild om een pallet te verwijderen): uit een nogal ‘open’ basisnorm destilleert de Hoge Raad een vrije concrete tilnorm die al in 1998 (enwellicht ook al eerder) zou hebben gegolden, terwijl de specifieke alom bekende door de regelgever geformuleerde tilnorm in de bouw pas in 2003 werd ingevoerd.15Ik heb mij in het verleden wel positiever over een verzekeringssysteem uitgelaten. Zolang echter onder meer voor het probleem van de inflexibiliteit op het punt vannieuwe ziekten en risico’s geen oplossing is gevonden geef ik op dit moment nog de voorkeur aan de huidige regeling.www.werkenbijpelsrijcken.nl24 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 25


IQ van 187 en toch afgewezen. Bij De Brauw gaat het om‘brains’: intelligentie, kennis en analytisch vermogen. Maardat is niet zaligmakend. Want uiteindelijk zit je kwaliteitniet zozeer in wat je weet maar vooral in wie je bent. Hetgaat om ‘brains and balls’.Keuzemogelijkhedengenoeg!Watkiesjij?Iederestudentsteltzichzelf,vroegoflaat,dezelfdevraag:‘Watzijnmijnplannennámijnstudie?’VooreenstudentmetNederlandsrechtalsachtergrondkan de rechtelijke macht of het bedrijfsleveninteressant zijn. Maar ook de advocatuur biedtveelmogelijkheden.Meer specifiek over de advocatuur. BusinessCourses die worden aangeboden door kantorenkunnenjehelpenomtoteenkeuzetekomen.Jekrijgteenideevanwatdeadvocatuurinhoudten,misschien nog wel belangrijker, wat de‘bedrijfscultuur’ is van dat kantoor. Voornamelijkgrotere advocatenkantoren bieden deze coursesaan, zo ook De Brauw Blackstone Westbroek:BrainsinBusinessCourseNewYork!DatwaswatDeBrauwaanboodvan3totenmet7oktoberaanmijen19anderestudenten.WezijnweereenpaarwekenverderenDeBrauwheeft gevraagd of ik een stuk wil schrijven voorOuranostra. Met enthousiasme grijp ik dezemogelijkheid aan om jullie iets te vertellen overwatikmeehebmogenmakentijdensdedageninNewYork.DeeducatievekantvandebusinesscourseEen hotel In het hartje van Manhattan was waarwij verbleven. Van daar uit vertrokken wij naariedereactiviteitdieophetprogrammastond.Overdeeducatieveonderdelenvanhetprogramma:webezochtenondermeerhetbevriendeAmerikaanseadvocatenkantoor Cravath, Swaine & Moore LLP,een Negotiation workshop werd gegeven opColumbia University en we bezochten uiteraardhet kantoor van De Brauw in New York. Waar ikveelvanhebgeleerdisdeMergers&Acquisitionscasuswaarwijonsgedurendedebusinesscoursemee bezig hebben gehouden. De overname vanABNAmrostondcentraal,waarbijdegroepwerdopgedeeldindriepartijen(ABNAmro,BarclaysofhetConsortium).Driedagenlanghielddezecasusonsbezigwaarbijwijinteamverbandprobeerdendoormiddelvanonderhandelingenenstrategischdenken zoveel mogelijk winst uit de ‘deal’ teslepen.SocialActivitiesUiteraard stonden ook sociale activiteiten op hetprogramma. Van bus tot limousine, van zeiltochttot musical, van restaurants waar alleen maarhamburgers met friet en cola op het menustonden tot luxueuze plaatsen waar wij vankaviaarkondengenieten.WijzijnzelfsinBungalow8geweest,eendiscotheekwaarondermeerParisHiltonendeBeckhamsweleensworden‘gespot’.Kortom, veelzijdigheid stond gedurende het heleprogrammacentraal.Juistdatmaaktehetleuk!Demedewerkers van De Brauw hadden veel moeitegedaan omons alle facetten van het NewYorkseleventelatenzienwaarzenaarmijnmeningzeergoedinzijngeslaagd.OverdemedewerkersTja,watkanikdaaroverzeggen?ArrogantiebijDeBrauw? Nee, juist niet. Ik vond ze juist heeltoegankelijkensociaalwaarbijze,ookdepartners,op ieder moment jou de gelegenheid bodenvragentestellenoverhetwerkopkantoor.Alleen maar de beste student die bij De Brauwbinnenkomt?Ja,maardatbetekentnietdatjeeen8 als gemiddelde moet hebben. Je dient goed tezijninwatjedoeten,nogbelangrijker,jedienthetleuktevinden.JuistdankrijgjebijDeBrauwallemogelijkhedenomjeteontwikkelen.AfsluitendJij als student hebt de mogelijkheid om je teoriënteren opde arbeidsmarkt. Ik raad je aan ditookzoveelmogelijktedoen.Alleenopdiemanierkomjeerachterwelkbedrijfofkantoorhetbestebij jou past. Business courses zijn een goedemanieromtoteenkeuzetekomen.NaeentripjeNewYorkweetikiniedergevalwatikwil.Ik weet niet wat jij doet, maarre.... ik heb mijnkeuzealgemaakt!LonnekevandenBeuckenOokdeelnemenaanéénvandeBrainsinBusinessCoursesvanDeBrauwBlackstoneWestbroek?Kijkhiervooroponzewebsitewww.werkenbijdebrauw.nlBRAINS IN BUSINESS26 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 27


Januari08 Jan: Nieuwjaarsborrel11 Jan: Kantoorbezoek Stibbe22 Jan: Borrel in ‘De Preuverij’Februari11 Febr: Borrel in ‘De Preuverij’26 Febr: Borrel in ‘De Preuverij’Activiteiten AgendaApril15 April: Borrel in ‘De Preuverij’29 April: Borrel in ‘De Preuverij’Mei07 Mei: Congres Onrechtmatig Gedrag13 Mei: Borrel in ‘De Preuverij’27 Mei: Borrel in ‘De Preuverij’Telegraaf Media Groep verwerft belangen in SBS Broadcasting en SkyRadio.Haar Limburgse Dagbladen en drukkerijen worden verkocht.Keesing Mediagroep wordt overgenomen.Jouw zakelijk inzicht wordt gevraagd bij al deze deals.Jij bent sparringpartner op het hoogste niveau.Maart14 Maart: Loyens en Loeff tentamentrainingblok 2.4 Vermogensrecht25 Maart: Borrel in ‘De Preuverij’DOORTASTEND Hoe strategisch is jouw input?Ga naar www.hetechtewerk.nl28 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 29


Strike, spare en gutterballsBowling voor beginnersHet eerste Ouranos ledenuitje stond voorde verandering eens niet alleen in het tekenvan drinken. Deze keer was beslotenom aan ‘het drinken’ een gezellig sportiefbowlingavondje vast te knopen. Omdatveel mensen de weg niet in één keerkonden vinden, waren alle spelers paseen kwartier na tijd gearriveerd. Inclusiefde organisatie, die juist op stiptheid hadaangedrongen! De meligheid begon al bijde mooie –verplichte- bowlingschoenen.“Ik heb bij deze schoenen altijd één maat38 en één maat 39 nodig”, of “wat eenhippe schoentjes…!”. Het vergelijken enuitkiezen van bowlingballen maakte heter niet beter op. Er worden nou eenmaalgeen lichte, vrouwvriendelijke ballengemaakt die willen meewerken en nooitin de ‘gutter’ komen. Met licht bedoelik dus maximaal vijf kilo, want rechtenstudentensjouwen zich al een hernia aanhun loodzware wettenbundels.Toen vervolgens ook nog bleek datbij het invoeren van de namen van deverschillende teamleden op de computerde ‘N’ niet werkte, was de toon voorde avond gezet. Dit resulteerde in eennormaal team (qua namen dan) en eenteam waarbij alle namen een ‘N’ misten(wat het schrijven van bijvoorbeeldde namen Nikki, Hanne en Daan vrij“Ik heb bij deze schoenen altijd één maat 38 en één maat 39 nodig”hilarisch maakte). Ik mocht van mijnteam als eerste een bal gooien en, nategen iedereen te hebben geroepen datik niet kon bowlen, gooide ik wonderboven wonder een strike! Na anderhalveronde gespeeld te hebben, hadden geenvan beide teams een fatsoenlijke prestatiegeleverd, maar daar ging het niet om.Voor de gezelligheid konden we namelijkwel een topscore zetten.Vervolgens vertrokken we met heel degroep naar de Preuverij om daar te gaaneten en drinken. Vergelijking van scoresen pochen over elkaars prestaties volgdenvanzelfsprekend. Na het gezelligediner zijn we nog snel naar het Vrijthofgegaan om daar de kermisattracties uitte proberen. Vaste prik: de schiettentkoekeloeren , suikerspinnen kopen envoor de lefgozers onder ons nog even de‘Breakdance’ in. De man die de attractiebestuurde had het commando ‘harder!’wel heel letterlijk opgevat, want wij haddentwee dagen later nog last van onzenek.Toevallig was die avond ook de tweewekelijkseOuranos borrel. De sfeerdaar behoeft geen uitleg meer: bij hetborrelen hangt altijd een sfeer om overnaar huis te schrijven! De hele avondwas uitermate geslaagd. Naast het feitdat het gewoon een leuke bowlingavondwas, was het ook een prima moment omnieuwe studiegenootjes te onmoeten. Aanhet begin van de avond ken je nog vrijweinig mensen, maar tegen de tijd dathet diner wordt opgediend voelt het netalsof je met een grote groep vrienden wathebt afgesproken.Namens de evenementencommissie,Nikki van Manen 30 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 31


Vrij verkeer vanadvocaten in EuropaEen van de kernelementen van het Europese Recht is het vrij verkeer van personen. Samen met het vrij verkeer van goederen,diensten en kapitaal en de mededingingsbepalingen vormt het vrij verkeer van personen de interne markt. Onderdeel van het vrijverkeer van personen is onder andere het recht om je beroep in een andere lidstaat uit te oefenen. Voor de beroepen die (traditioneel)zelfstandig uitgeoefend worden, wordt dit recht gegarandeerd door artikel 43 van het EG Verdrag. Voor de meeste beroepen isdit dan ook niet moeilijk te realiseren, je mag immers van een dokter in Spanje hetzelfde verwachten als van een dokter in Finland.Dat is wezenlijk anders voor het beroepvan advocaat. Er zijn maar weinigberoepen die zo nauw verbonden zijn methet recht van de desbetreffende lidstaaten daarnaast onder de bepalingen vanhet vrij verkeer van personen vallen. HetVerdrag zondert namelijk, door middelvan een nationaliteitsvereiste, de beroependie uitoefening van de staatsmacht behelzen(rechters bijvoorbeeld, maar ooknotarissen) uit van het vrij verkeer vanpersonen 1 . Het Hof van Justitie bepaaldeal in 1974 dat die uitzondering niet mochtworden toegepast op advocaten. Datbetekende dat de bepalingen van het vrijverkeer van personen van toepassingwaren op advocaten 2 . De plaats schiet hierte kort om een gedetailleerd overzicht tegeven van de ontwikkeling van het vrijverkeer van advocaten. Voor nu volstaathet om te zeggen dat in de loop van hetdertigtal jaren dat inmiddels verstreken is,het vrij verkeer van advocaten enerzijdsis ontwikkeld door het Hof van Justitie 3 ,en anderzijds door de Europese Commissie,de Raad van Ministers en het EuropeesParlement tezamen in een drietalrichtlijnen gebaseerd op het beginsel vanwederzijdse erkenning die centraal zullenstaan in de rest van dit stuk.Vooropgesteld moet worden dat hetvrij verkeer van advocaten, zoals hetnu ontwikkeld is, drie verschillendemodaliteiten kent, die onderscheidenworden door de mate van integratie inhet beroep van de lidstaat van ontvangst.In de eerste plaats is er de vrije dienstverleningvan advocaten. Advocaten gaanin dit geval naar een andere lidstaat omdaar tijdelijk activiteiten te gaan uitoefenen,bijvoorbeeld een cliënt verdedigenvoor een rechter. Deze modaliteit wordtbeheerst door richtlijn 77/249/EEG 4 . Inde tweede plaats is er de vestiging ondereigen beroepstitel. In dit geval vestigteen advocaat zich onder zijn eigenberoepstitel in een andere lidstaat. EenNederlandse advocaat werkt dan ook als‘advocaat’ in Duitsland en niet als ‘Rechtsanwalt’.Slechts het gekwalificeerdzijn als advocaat in een van de lidstatenis afdoende om zich te mogen vestigenin een andere lidstaat. Deze modaliteitvalt onder richtlijn 98/5/EG 5 . In delaatste plaats zijn er ook advocaten dievolledig willen integreren in de lidstaatvan ontvangst. Zij leggen daartoe eenproeve van bekwaamheid af. Deze laatstemodaliteit wordt beheerst door richtlijn2005/36/EG 6 .De daadwerkelijke uitoefening van hetberoep in de eerste twee modaliteitenkomt grotendeels overeen. Een advocaatpraktiseert onder zijn eigen beroepstitel,is onderworpen aan zowel zijn eigenberoepsregels als aan de beroepsregelsvan de lidstaat van ontvangst, en moet,als hij een cliënt vertegenwoordigt in eengerechtelijke procedure waar de lidstaatvan ontvangst verplichte procesvertegenwoordigingvoorschrijft, samenwerkenmet een advocaat van de lidstaat vanontvangst. In de derde modaliteit legt deadvocaat een proeve van bekwaamheidaf om over te stappen van het beroep vande lidstaat van herkomst naar het beroepvan de lidstaat van ontvangst. Deze proeveis gedeeltelijk schriftelijk, gedeeltelijkmondeling en in de taal van de lidstaatvan ontvangst. Na het succesvol afleggenvan de proeve integreert de kandidaatvolledig in het beroep van de lidstaatvan ontvangst. Het Hof van Justitie heeftbepaald dat een dergelijke proeve nietzwaarder mag zijn dan het kwalificatietrajectin de lidstaat van ontvangst (maardus wel even zwaar!) 7 . Groot voordeelvan de tweede modaliteit is, dat eenadvocaat die drie jaar daadwerkelijk eneffectief gevestigd is geweest (onder zijneigen beroepstitel) in een andere lidstaatzonder proeve van bekwaamheid magintegreren in het beroep van de lidstaatvan ontvangst 8 . Uit de praktijk blijkt datdeze route snel populairder wordt dan hetafleggen van de proeve.Uit dit summiere overzicht blijkt aldat het vrij verkeer van advocaten zeerontwikkeld is. Er is echter een grootmanco aan het systeem zoals hierbovenbeschreven. Alledrie de modaliteitengaan uit van een volledig gekwalificeerdeadvocaat. De eerste twee modaliteitenzijn zelfs alleen maar van toepassing opvolledig gekwalificeerde advocaten. Ditbetekent bijvoorbeeld dat een Duitsestudent die in Nederland gestudeerdheeft pas na tien jaar (vier jaar studie +drie jaar beroepsopleiding voor advocaat+ drie jaar vestiging in Duitsland)‘Rechstanwalt’ kan worden. De ruimtevoor ontwikkeling in het vrij verkeer vanadvocaten bestaat dan ook op het vlakvan de advocaat-stagiaires, waar het Hofvan Justitie al mee bezig is 9 , en op hetvlak van professionals die wel juridischeactiviteit uitoefenen maar geen advocaatzijn (bijvoorbeeld juridisch adviseurs).Met name voor deze laatste categorie ishet vooralsnog praktisch onmogelijk omvrij verkeer rechtens te realiseren in landendie dat soort activiteiten reserverenvoor advocaten.In december hoopt Sjoerd Claessens hetmanuscript van zijn proefschrift over ditonderwerp af te ronden.1Artikel 45 EG Verdrag.2Case 2/74, Reyners v. Belgium, [1974] ECR 631.3Case 2/74, Reyners v. Belgium, [1974] ECR 631; Case 33/74, Van Binsbergen v. Bestuur van de Bedrijfsvereniging voor de Metaalnijverheid, [1974] ECR 1299;Case 71/76, Thieffry v. Conseil de l’Ordre des Avocats à la Cour de Paris [1977] ECR 756; Case 107/83, Ordre des Avocats au Barreau de Paris v. Klopp [1984]ECR 2971; Case 340/89, Vlassopoulou v Ministerium für Justiz, Bundes- und Europaangelegenheiten Baden-Württemberg, [1991] ECR 2357; Case C-19/92 Kraus vLand Baden-Württemberg [1993] ECR I-1663; Case C55/94, Reinhard Gebhard v. Consiglio dell’Ordine degli Avvocati e Procuratori di Milano, [1995] ECR 4165en Case C-313/01, Christine Morgenbesser v. Consiglio dell’Ordine degli avvocati di Genova, [2003] ECR I 13467 als belangrijkste.4Directive 77/249/EEC of 20 March 1977, [1977] OJ L 78.5Directive 98/5/EC of the European Parliament and the Council of 16 February 1998 to facilitate the practice of the profession of lawyer on a permanent basis in amember state other than that in which the qualification was obtained. [1998] OJ L 77/36.6Directive 2005/36/EC [2005] OJ L 255/22.7Case C-145/99 Commission of the European Community v. Italian Republic, [2002] ECR I-02235.8Artikel 10 Directive 98/5/EC.9Case C-313/01, Christine Morgenbesser v. Consiglio dell’Ordine degli avvocati di Genova, [2003] ECR I 13467.32 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 33


Tentamentraining bij AKDTentamentrainingen worden sinds jaaren dag door Ouranos georganiseerd. Hetis een van de mooie diensten naar haarleden toe. Voor een klein bedrag wordtde student al in contact gebracht met hetsoort tentamens dat zij kan verwachtenin de tentamenweek. Voor eerste- entweedejaars vinden alle tentamentrainingenplaats op de Faculteit der Rechtsgeleerdheid.Dit jaar echter had Ouranos hetgenoegen om voor blok 3.1 Arbeid enOnderneming een training te organiserenop locatie, namelijk bij AKD PrinsenVan Wijmen advocaten en notarissen.Op 18 oktober ’s middags werden wehartelijk ontvangen op het kantoor vanAKD te Eindhoven. Met een groep vanvijftien studenten waren we er helemaalklaar voor. Na een kort welkomstwoorden een drankje, werd het tijd voor deconfrontatie met de voorbeeldtentamens.Twee advocaten werkend bij AKDhebben twee uur lang de tentamens vanvoorgaande jaren behandeld. Zij haddenzich voorbereid aan de hand van oudetentamens die Ouranos had aangeleverd.De training ging van start met ondernemingsrecht.Zabdaj Pollen, advocaat indeze sector van het kantoor, nam ditvoor zijn rekening. Vragen als: ‘wat iseen bodemvoorrecht’ en ‘wat gebeurt ertijdens een faillissement’ passeerden derevue. Toen begonnen werd met het stukjaarrekening lezen voor juristen werd hetechter stil. Het is blijkbaar toch erg lastigvoor juristen, al die cijfertjes! Maargelukkig was die extra training niet voorniks en kwamen enkele vraagstukkenterug op het tentamen van 24 oktober.Bij het onderdeel arbeidsrecht gingenmeer lampjes branden. Hiervoor was advocaatHans van Mens aanwezig, wiensexpertise op het gebied van het arbeidsrechtligt. Ook tijdens dit stuk van detraining werden de voorgaande tentamensuitgeplozen. Na afloop wist iedereenhoe men kan worden ontslagen- of betergezegd hoe de arbeidsovereenkomst kanworden beëindigd- en wanneer men rechtheeft op bijvoorbeeld een werkloosheidsuitkering.Aan de hand van vele handige praktijkvoorbeeldenwerden bij AKD depuntjes op de i gezet. Na afloop liepenwe met voldoende zelfvertrouwen overhet tentamen weer naar buiten. Met nogeen paar dagen studeren te gaan, leek hethelemaal goed te komen met het tentamenvan blok 3.1.Kortom: het was een zeer geslaagde dag.We hebben veel bijgeleerd en gelukkigwerd de aandacht gevestigd op de kleinedetails die je anders misschien vergeet.Het advies is dan: “Als er een tentamentrainingis, ga erheen!” Je weet dan watop een tentamen van je wordt verwacht.Het zet je aan het denken over de detailsdie je juist op je tentamen moet weten.In de eerste twee jaar heb je de luxe omop de faculteit trainingen te volgen. Maardaarna is het iedereen aan te raden omook bij een advocatenkantoor tentamentrainingente volgen. Niet alleen voor detraining, maar ook voor de ervaringen uitde praktijk. Zo kun je alvast in de keukenvan toekomstige werkgevers kijken.Bladcommissie34 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 35


Schadevergoeding uit beroepsziektenmet een lange latentietijd1. Beroepsziekten met een lange latentietijd,sluipende massaschade en causaliteitBeroepsziekten zijn klinische aandoeningenwaarvan de oorzaak geheelof gedeeltelijk in het werk ligt. Debedrijfsgezondheidskundige definitievan beroepsziekten heeft als oogmerkhet voorkomen van schade in het kadervan de arbeidsrelatie en is gericht op hetvaststellen van een verband tussen letselen het verrichten van arbeid. Een degelijkeruime, op de preventie van schadegerichte definitie vindt men terug in deArbowet.Juridisch-verzekeringsgeneeskundigedefinities, die worden gehanteerd bijaansprakelijkheidskwesties of compensatieregelingenhebben evenwel eenaanzienlijk beperktere reikwijdte. Zijvereisen in beginsel een monocausaalverband tussen arbeid en aandoening.Klassiek voorbeeld hiervan is deasbestziekte mesothelioom (longvlies- ofbuikvlieskanker). Mesothelioom heeftbovendien een zeer lange latentietijd, vanwel 20 tot 40 jaar.Asbestose (een chronische stoflongziekte)en (asbestgerelateerde) longkankerhebben in tegenstelling tot mesothelioompotentieel samenwerkende oorzaken.Daardoor is de medische causaliteitmoeilijk te reconstrueren. De problematiekrond asbestose en lonkanker is inaanleg multicausaal van aard. De HogeRaad heeft nog niet zo lang geledenvoor het eerst een vorm van proportioneleaansprakelijkheid aangenomenin een longkankerzaak waarbij asbestin het spel was 1 . De Hoge Raad heeftzich met andere woorden voor het eerstuitgelaten over de schuldverdeling ineen asbestgerelateerde kwestie waarbijexclusief causaal verband ontbreekt. Vanbelang hierbij is in welke mate er causaalverband dient aangenomen te worden.De klassieke, “alles-of-niets”-benaderingis hiermee los gelaten. Vanuit dogmatischoogpunt zou men hierbij de vraagkunnen stellen of een conditio sine quanon verband nog wel noodzakelijk is enzo nee of dit moet worden beschouwd alswenselijke uitdijing van het aansprakelijkheidsrecht.Sluipende schade kenmerkt zich in deregel door een serie schadeveroorzakendegebeurtenissen waarbij de schadepas na verloop van tijd ontstaat. Dezeeigenschappen zijn in belangrijke matebepalend voor de beantwoording vanpraktische vragen omtrent het aanvangsmomentvan de verjaring van aansprakelijkheidsvorderingenen de preciezeomvang van de verzekeringsdekking.Is er sprake van een grote groepslachtoffers die substantieel schadehebben geleden, en één of slechts eenbeperkt aantal schadeveroorzakers, danspreekt men van massaschade. Ontstaatde massaschade pas na verloop van tijd,dan spreekt men van sluipende massaschade2 . Arbeidsgerelateerde verschijningsvormenvan sluipende massaschadezijn mesothelioom, asbestose, lonkanker,de schildersziekte OPS en medischeklachten veroorzaakt door nieuwe biotechnologie.2. Verjaring van asbestclaimsOp 1 februari 2004 is de Wetswijzigingverjaring personenschade in werkinggetreden 3 , die er in de kern op neerkomtdat een nieuw vijfde lid aan art. 3:310BW is toegevoegd dat bepaalt dat eenrechtsvordering tot (extinctieve) verjaringvan personenschade niet kan verjarenvóór het moment waarop de gelaedeerdebekend of redelijkerwijs bekend behoortte zijn met zijn schade, alsmedede daarvoor aansprakelijke persoon 4 .Het begrip ‘bekendheid’ dient hierbijsubjectief te worden opgevat. Bekendheidis aanwezig op het moment datde ziekte is gediagnosticeerd, en dezediagnose aan het slachtoffer bekend isgemaakt. De termijn neemt derhalvepas een aanvang op het moment dat hetslachtoffer daadwerkelijk in staat is eenvordering in te stellen tegen de laedens 6 .De fatale werking van de absolute,objectieve verjaringstermijn van 30 jaar,welke onder vigeur van het oude rechtook intrad voordat de schade aan hetlicht was gekomen, wordt zo voorkomen.Hiermee is een einde gemaakt aande mogelijkheid van een verjaarde claimvoordat überhaupt een rechtsvorderingkan worden ingesteld. De nieuweslachtoffervriendelijkere regel geldt doorde vormgeving van het overgangsrechtevenwel niet voor oude gevallen (gevallenvan personenschade voor inwerkingtredingvan de wet). Dit om verzekeraarsde gelegenheid te geven zich aan hetnieuwe recht aan te passen, en omdatpartijen aan werkgevers- en verzekeringskantin geval van terugwerkende krachtsowieso geen medewerking zoudenverlenen aan de financiering van hetAsbestinstituut 7 .In zijn baanbrekende arresten van 28april 2000 die gaan over de gevallenwaarin mesothelioom is geconstateerdheeft de Hoge Raad op bovenstaandewetswijziging geanticipeerd 8 . Hierinbepaalde de Hoge Raad namelijk dateen beroep op de dertigjaarstermijn vanart. 3:310 lid 2 BW door een werkgevervan een door een werknemer ingestelderechtsvordering tot vergoeding van alsgevolg van blootstelling aan asbest opde werkplek geleden schade in bepaalde(uitzonderlijke) gevallen niet wordtgehonoreerd. Het moet hier gaan omsituaties waarbij al 30 jaar of meer is verstrekentussen het moment van manifestatievan gezondheidsschade en het laatstmogelijke moment van asbestexpositie(schade ab initio). De relativering vande absolute verjaringstermijn in gevallenvan asbestgerelateerde personenschadekan voorts alleen plaatsvinden met inachtnemingvan alle omstandigheden vanhet geval, in het licht van zeven gezichtspuntenen indien de beperkende werkingvan de redelijkheid en billijkheid alsvervat in art 6:2 lid 2 BW dit vergt.Een belangrijke reden om af te wijkenvan de strikte toepassing van de absoluteverjaringstermijn is, dat het de HogeRaad niet is gebleken dat de wetgeverzich het geval voor ogen heeft gesteldwaarin schade pas na ommekomst vande absolute verjaringstermijn van 30jaar is ontstaan, zodat de benadeelde inhet geheel geen vordering tot schadevergoedingzou kunnen instellen. Alduskan voorkomen worden dat verborgen,sluipende schade zal verjaren.3. Instituut Asbestslachtoffers (IAS)Het Asbestinstituut is het Nederlandseantwoord op massaschade. Een bepaaldehang naar zekerheid en normering vanverzekeraars, en de onzekerheid van degrote groepen getroffen werknemersover het geldig maken van hun eventuelerecht op schadevergoeding kunnen deomslag van een individualistische claimpraktijkvia het aansprakelijkheidsrechtnaar een gecollectiviseerde en geïnstitutionaliseerdeprivate afdoening van deasbestgerelateerde letselschadeclaims,met als gevolg pacificatie en anonimisering,verklaren. De reikwijdte van het IASblijft vooralsnog beperkt tot werknemers,en hun huisgenoten met mesothelioom.Het zijn nagenoeg uitsluitend monocau-1HR 31 maart 2006, RvdW 2006, 328 (Keramus/Nefalit). Zie hierover uitvoeriger: S.D. Lindenbergh, Longkanker door asbest en/of roken: proportionele aansprakelijkheidbij onzeker causaal verband. HR 31 maart 2006, LJN: AU6092, RvdW 2006, 328 (Nefalit/Karamus); J.S Kortmann, Karamus/Nefalit: proportionele aansprakelijkheid?NJB 2006 nr. 26, p. 1404-1412; en B. Fluit, Werkgever proportioneelaansprakelijk: HR 31 maart 2006, RvdW 2006, 328.2I.N. Tzankova, Toegang tot het recht bij massaschade. Kluwer 2007.3Wet van 27 november 2003, stb. 2003, 495, Wet tot wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring het BW voor gevallen van verborgen schade door letsel ofoverlijden.4De relatieve verjaringstermijn kent derhalve een normatief aanvangsmoment.6M.H. Kop, Beroepsziekten, verjaring en fondsvorming. Sociaal Recht (10) 2004, p. 340-346.HR 31 okt. 2003, JOL 2003, 560. In dezelfde zin T. Hartlief, ’Saelman/Academisch Ziekenhuis VU: wanneer begint de korte verjaringstermijn van art. 3:310 BW telopen?’, AA 2004, p. 268-271. In de zienswijze van Hartlief hanteert de Hoge Raad in afwijking van de tekst van lid 1 thans een algemeen vertrekpunt voor derelatieve verjaringstermijn. Bij stilzitten verloopt een dergelijke termijn derhalve als consequentie van het beginsel van rechtszekerheid.7M.G.P Peeters, Compensatie en erkenning voor werknemers met asbestziekten tussen 1978 en 2005. Een rechtssociologisch onderzoek. Nijmegen: Wolf LegalPublishers 2007.8HR 28 april 2000, NJ 2000, 430 (Van Hese/De Schelde), m. nt. ARB onder HR 28 april 2000, NJ 2000, 431 (Rouwhof/Eternit).36 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 37


sale beroepsziekten met een beheersbareschadelast die kans maken om voor methet IAS vergelijkbare gecollectiviseerdeen geïnstitutionaliseerde schadeafdoeningin aanmerking te komen 9 .Het IAS kan geen bemiddeling aanbiedenaan slachtoffers of hun nabestaandenmet een verjaarde claim. In geval vaneen verjaarde claim dient direct doorverwezente worden naar de SVB, in hetkader van de Regeling TegemoetkomingAsbestslachtoffers (TAS). De jurisprudentievan de Hoge Raad inclusief ende verdere rechtsontwikkeling terzakevormen dan ook met ingang van 1 januari2003 de leidraad voor het IAS bij debeoordeling of een beroep op verjaringgegrond of ongegrond moet wordenbeschouwd. Het IAS is geen fonds in dezin dat het een alternatief voor aansprakelijkheiden verzekering beoogd te zijn, deTAS is dit wel.4. Andere vormen van erkenning, genoegdoeningen compensatieEen andere methode om erkenning, genoegdoeningen compensatie te bewerkstelligenis bijvoorbeeld collectief regresdoor ziektekostenverzekeraars betrokkenbij slachtoffers met dezelfde aandoeningop basis van een bepaald kanspercentage.Een ander systeem van inkomenscompensatiewaarvan wellicht meerpreventief effect uitgaat in de zin vanverbetering van arbeidsomstandigheden- en daarmee het voorkomen van arbeidsgebondenschade - dan het huidigeaansprakelijkheidsrecht is een verplichteberoepsrisicoverzekering voor werkgevers.De wetgever achtte de invoeringvan een Extra GarantieregelingBeroepsrisico’s (EGB) als aanvulling opde onlangs in werking getreden WGAechter niet opportuun, omdat in zijn optiekgeen strijd bestaat met ILO-verdragnrs. 121 en 128, beide door Nederlandgeratificeerd. De instelling van een EGBhad evenwel in lijn gelegen met hernieuwdeinteresse voor het risque professionelprincipe in het kader van de vormgevingvan het sociale zekerheidsstelsel; waarbijals uitgangspunt geldt dat een werknemerzich slechts op compensatie kan beroepenindien er causaal verband bestaat tussenhet ontstaan van letsel en de uitvoeringvan arbeid.M.H. KopMr. M.H. Kop is oud Voorzitter van deCommissie Facultaire Politiek der JuridischeFaculteitsvereniging Ouranos.“dirkzwager weet datkleine lettertjes voormij grote gevolgenkunnen hebben.”jij ook?Dirkzwager werkt op hoog juridisch niveau voor grote en middelgrote bedrijven, overheden, instellingen en particulieren, met een fijngevoeligeantenne voor de persoonlijke aspecten van een zaak; voor de mens achter de cliënt. Jouw professionaliteit, ambitie, sociale intelligentie én gevoelvoor kwaliteit vinden bij ons dan ook een vruchtbare voedingsbodem. Wij zoeken:advocaten en kandidaat-notarissenBij ons kantoor werk je in compacte teams van specialisten. In deze plezierige werkomgeving komen je ambitiesvolledig tot hun recht, maar bestaat ook alle ruimte voor persoonlijke contacten met je collega's.9M.G.P Peeters, Compensatie en erkenning voor werknemers met asbestziekten tussen 1978 en 2005.Een rechtssociologisch onderzoek. Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2007.10Jaarverslag IAS 2002, p. 12.11Zoals bijvoorbeeld in Belgie (http://www.fmp-fbz.fgov.be/) en Nieuw Zeeland.12Civiele aansprakelijkheid op grond van 7:658 en 6:162 BW.13Zoals in Canada (Québec) en Belgie (verplichte verzekering bij arbeidsongevallen met risicogerelateerde premiedifferentiatie).Voor informatie over ons kantoor of actuele vacatures en/of studentstages: kijk op www.dirkzwager.nl.Dirkzwager is een veelzijdig, landelijk top-20 kantoor met een klinkende reputatie, een uitstekende opleiding, mooie cliënten enuitdagende (ook internationale) projecten. Ons kantoor heeft vestigingen in Arnhem en Nijmegen en telt ruim 250 medewerkersdie zich thuis voelen in een professionele, nuchtere en collegiale werkomgeving.Dirkzwager38 OURANOSTRA www.dirkzwager.nlNummer 1 - 2008 advocaten & notarissen 39


JVF Ouranos Aftersummer Party40 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 41


Ontoerekeningsvatbaarheid:een nieuwe rechtvaardiging?Naar aanleiding van de zaak Van ThemscheOp 11 mei 2006 schoot Hans van Themsche de tweejarige Luna Drowart en haar Malinese oppasOulematou Niangadou in koelen bloede dood in het centrum van Antwerpen. Hij schoot ook de TurkseSongul Koç neer, maar zij had meer geluk dan Luna en Oulematou en overleefde. Van Themschewilde in de eerste plaats zelf dood, omdat hij uit het internaat in Roeselare was gezet wegens roken.Maar hij wilde niet alleen sterven. Hij wilde mensen in de dood meenemen die hij haatte: de allochtonen.Daarom schoot hij er een aantal neer, in de verwachting dat hij zelf door de politie zou wordendoodgeschoten. Maar Van Themsche overleefde zijn arrestatie en hij werd in oktober 2007 berechtin Antwerpen. De verdediging voerde aan dat Van Themsche autistisch zou zijn en ‘dus’ ontoerekeningsvatbaar.Dit verweer werd door de jury verworpen en Hans van Themsche werd veroordeeld totlevenslange gevangenisstraf.THE LAW OF THE FROGTo be excellent, you have to be originalExcelleren vraagt om selecteren. Freshfields Bruckhaus Deringer is met 2500 advocaten wereldwijd een vande meest toonaangevende internationale advocatenkantoren. In Amsterdam is ons kantoor overzichtelijk quaomvang, maar er wordt aan een keur van uitdagende en complexe zaken gewerkt. Dat kan omdat we eengefocuste praktijk hebben en selectief zijn in de zaken die we aannemen. Dit werk doen wij met inspirerendeen eigenzinnige mensen. Advocaten met kennis, karakter en natuurlijk een originele geest. Als jij ook, opgeheel eigen wijze, de beste bent of wilt worden, neem dan contact op met Fleur Tonies T 020 485 7524 ofE fleur.tonies@freshfields.comDe advocaten van Hans van Themschezullen met het verweer dat hun cliëntautistisch is hebben beoogd dat hij nietgestraft zou worden. De gedachte achterhet niet straffen van ontoerekeningsvatbarenis dat hen geen schuld treft (werekenen niet toe), omdat ze niets aan hungedrag konden doen (ze zijn niet vatbaarvoor toerekening). Maar wat wil het zeggendat iemand niets aan zijn gedrag kondoen? Die vraag is extra dringend in gevalvan opzettelijk handelen, want dan werder willens en wetens gehandeld. Hoe is hetmogelijk dat iemand niets kon doen aanwat hij opzettelijk deed? Zou het kunnendat het dan gaat om iets dat onvrijwilligwerd gedaan?Als iemand moord of doodslag heeftgepleegd en dus opzettelijk een ander vanhet leven beroofde, is het per definitiezo dat zijn geestestoestand hem er ophet moment van handelen toe bracht omeen ander van het leven te beroven. Ofeigenlijk is het nog beter om te zeggen datzijn hersentoestand hem daartoe bracht endat deze hersentoestand gepaard ging methet opzet om te doden. Het is namelijkniet het opzet, de geestestoestand, die deimpulsen naar zijn spieren stuurde; datwaren de hersenen van de dader. Als weer van uit gaan – en er is alle reden om datte doen – dat de processen in de hersenenniet willekeurig verlopen, dan was het gedragvan de dader een gevolg van de toestandwaarin zijn hersenen zich bevondenvlak voor het moment dat hij opzettelijkeen ander doodde. In deze zin was hetgedrag van de dader gedetermineerd. Hettegendeel van deze determinatie is dat hetgedrag puur toevallig was.Dat gedrag niet toevallig maar gedetermineerdwas, sluit niet uit dat de dadervrijwillig handelde. Vrijwillig handelenstaat namelijk niet tegenover gedetermineerdhandelen, maar tegenoveronvrijwillig handelen. Het wil zeggen datje handelt op grond van wat je zelf wilten dat die wil bovendien niet op onjuistewijze is gevormd. Als iemand je bedreigtmet een pistool, ‘wil’ je misschien wel jeportefeuille afgeven, maar dat is desondanksniet vrijwillig omdat de wil nietzuiver werd gevormd. Wat geldt als zuivereen onzuivere vorming van de wil isniet een psychologische kwestie, maar eennormatieve. Als een beveiligingsbeambteop het vliegveld een passagier ‘verzoekt’om een portefeuille tijdelijk af te geven bijeen scan, dan geeft de passagier daaraanvrijwillig gehoor, zelfs al is hij er nietgelukkig mee zijn portefeuille tijdelijkte moeten afstaan. Het verschil tussende twee situaties is normatief van aard.Omdat de ‘dwang’ van de beveiligingsambtenaartoelaatbaar is, terwijl die vande overvaller dat niet is, vinden we dat debeïnvloeding van de wil op het vliegveldde passagier vrij laat, terwijl we vindendat de rover de wil van zijn slachtofferniet vrij liet.Iemand die uit racistische motieven opstraat een allochtoon dood schiet, wordtFreshfields Bruckhaus Deringer Strawinskylaan 10 1077 XZ Amsterdam www.werkenbijfreshfields.nl42 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 43


geacht vrijwillig te hebben gehandeld,al kan uit het feit dat hij schoot wordenopgemaakt dat de impuls om te schietensterker was dan de remming die de dadermogelijk toch heeft gevoeld bij het nemenvan andermans leven. Maar als iemandautistisch is en dientengevolge de impulsom te schieten sterker blijkt dan de remming,dan heet het dat hij niet vrijwillighandelde maar ‘onder dwang’ van zijnziekte. Er lijkt evenwel geen principieelverschil te zijn tussen iemand die uit racistischemotieven handelde en iemand diehandelde ten gevolge van zijn autisme. Inbeide gevallen wordt het gedrag bepaalddoor de toestand van zijn hersenen op hetmoment van, of heel kort voorafgaandaan, het handelen. En als we dan tochonderscheid willen maken, kan dat nietworden gebaseerd op puur psychologischeSlachtoffers v.l.n.r.:Luna Drowart,Oulematou Niangadou enSongul Koçof fysiologische gronden. Het onderscheidzal dan moeten berusten op de normatieveoverweging dat we racistische motievenaan de handelende persoon toerekenen enautisme niet.Nu zou je hier kunnen tegenwerpen datde racistische persoon anders had kunnenbesluiten en de autistische persoonmisschien niet. Dat is de reden waaromwe racisme wel en autisme niet toerekenen.Maar wat houdt ‘kunnen’ in ditverband in? Uit het gedrag van de daderblijkt dat hij, gegeven de aanwezigeimpulsen, niet anders kon handelen.Maar zou het zo kunnen zijn dat de racistverantwoordelijk is voor zijn impulsenen de autistische persoon niet? In beidegevallen wordt de hersentoestand van dehandelde persoon bepaald door de in detijd daaraan voorafgaande hersentoestanden de binnengekomen impulsen. En inlaatste instantie wordt ieders gedrag opieder moment bepaald door zijn of haarerfelijke aanleg en de tijdens het leven ende daaraan voorafgaande zwangerschapopgedane ervaringen. Waarom zoudenwe dan onderscheid willen maken tussenracisme en autisme?Een mogelijke verklaring, niet zozeereen rechtvaardiging, van het onderscheidis dat autisme of de gevolgendaarvan niet kunnen worden verholpendoor gedragsbeïn¬vloe¬ding (lees:straffen), terwijl dat bij racisme welzou kunnen. Hoewel in zekere zin allegedrag is gedetermineerd, wil dit nogniet zeggen dat gedrag niet kan wordenbeïnvloed. Sterker nog, het hele idee vangedrags¬beïnvloeding veronderstelt datgedrag mede wordt veroorzaakt (gedetermineerd)door impulsen ‘van buiten’.Maar als ontoerekenings¬vatbaarheidinhoudt dat het gedag niet vatbaar isvoor beïnvloeding, waarom zoudenwe sommige (de behandelbare)ontoere¬kenings¬vatbaren dan willenbehandelen? Een mogelijk antwoord ligtin het onderscheid tussen beïnvloedingop korte en op lange termijn. Dreigenmet sancties of in het vooruitzicht stellenvan een beloning is gedragsbeïnvloedingop kort termijn. Dat zou niet werken bijiemand die ontoerekenings¬vat¬baar is.Een psychiatrische behandeling werktop langere termijn en die zou effectiefkunnen zijn, ook bij een aantal ontoerekeningsvatbaren.Maar als de afgrenzing tussen toerekeningsvatbaaren ontoerekeningsvatbaarligt in de mogelijkheid van gedragsbeïnvloedingop korte termijn, hoevalt dan te verklaren dat we de testvan toerekeningsvatbaar toepassenop gedrag uit het verleden, dat dusniet meer te beïnvloeden valt? Hetantwoord kan alleen maar zijn dat hetniet rechtstreeks gaat om de beïnvloedingvan gedrag, maar om beïnvloedbaarheidals factor die bepalendis voor hoe mensen plegen toe terekenen, of dat nu rationeel is of niet.We zijn geneigd mensen waarvanwe ervaren dat ze niet ‘normaal’reageren op prikkels die bij ‘normale’mensen gedrag beïnvloeden, anderste benaderen. Dit anders houdt ondermeer in dat we niet meer geneigd zijnom te straffen, omdat dat bij dit soortmensen toch niet helpt. Toerekeningvan gedrag uit het verleden is dangebaseerd op een inschatting vande effecten van straf op toekomstiggedrag van soortge-lijke mensen.Dat is een rationele benadering vanstraffen, maar ook een benadering diebreder van toepassing is dan enkelbij mensen met een stoornis vande geestesvermogen. Want ook bijmensen die een strafbaar feit hebbengepleegd in unieke omstandigheden(bijvoorbeeld moord uit hartstocht)zullen voor hun toekomstig gedragniet worden beïnvloed door straf.Die unieke omstandigheden zullenzich immers niet meer voordoen. NuHans van Themsche luistert metgebogen hoofd naar het vonnisvan de rechterzou men kunnen tegenwerpen dat indergelijke gevallen de straf toch ‘verdiend’is (de straf wordt gebaseerdop vergelding) en dat ook generaalpreventieve overwegingen een rolspelen. Maar die argumenten kunnenook een rol spelen bij ontoerekeningsvatbarenen daar tellen ze tochniet mee.Het verschil tussen de situaties vanontoerekeningsvatbaren en van degenendie een strafbaar feit pleegdenonder unieke omstandigheden lijkt teliggen in de wijze waarop het grotepubliek er tegenaan kijkt. In heteerste geval is het vergevingsgezind,in het tweede geval soms ook , maardan in het algemeen toch in minderemate. Zou het dan zo zijn dat het nietstraffen van ontoerekeningsvatbarenmeer te maken heeft met hoe zeworden gezien door anderen, dan methun objectieve feiten omtrent hunstrafbare gedrag of hun persoonlijkheid?Als dat zo zou zijn, dan ligt devermeende rechtvaardiging – en dusniet enkel de verklaring - voor hetstraffen niet zozeer in het strafbarefeit en de persoon van de dader zelf,maar in de perceptie die men heeftvan daad en dader. Dat is iets om nogeens over na te denken.Jaap Hage44 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 45


Skiën in eigen land Waar een wil is, is een weg. Zo baandeons gemotiveerde en warm aangekledegezelschap zich, ondanks alle druktevan de studie, een weg des Limburgshemelrijk, Snowworld. Een bak fritesmet een sappie werd mij niet meer danluttele seconden voor vertrek van MaastrichtCentraal overhandigd, waardoormijn coupégenoten met enkele verlegenblikken mij de indruk gaven dat moederskostje thuis toch niet het hoogstegoed op aarde is. Zonder meelij nam ikhet ene na het andere patatje tot mij enmocht ik met genoegen constateren datbij elke hap welzeker vijf uitgehongerdeforensen op afstand meekauwden. Ikkeek mijn medereisgenoot aan en vroeg‘, wat is beter, Russische of Europesesneeuw?’ Met een wat verbaasd gezichtantwoordde hij: ‘Maar Russische sneeuwis toch Europese sneeuw!’ zonderdemocratiebegrip, mensenrechten en deomvang van tektonische platen tegenelkaar af te wegen heb ik het twistpuntlaten vallen en hebben we gezamelijkvastgesteld dat het vast lijkt op Poolsesneeuw en in ieder geval te verkiezen isboven kunstsneeuw.Mijn excuus, genoeg over mijn bakjefriet en sneeuwkwaliteit, terug naar dekern. Skiën! Dat was per slot van rekeningons “Tagesziel”. Met vijf kilometerper uur in pizzapunt de helling afrazen.Het gevoel krijgen dat je onsterfelijkbent, maar toch bij iedere val vol ongeloofweer naar de realiteit, de bodem,worden geworpen. Euforie en pijn wisselenelkaar in hoog tempo af. Gillendedames, stuntende freaks en vliegendestokken om me heen. Op een enkelingna had iedereen de controle verloren,zich overgevend aan de wetten van dezwaartekracht. G-krachten benaderdendie van een straaljager in duikvlucht.Het gemiddelde adrenalinepeil van demenigte bevindt zich ver boven NAP.Elke notie voor omgeving verlorengegaan. Het was weer heerlijk knallen,sjeezen en brullen en het wachten is ophet volgende ski-event. Met dezelfdeimpact komen we terstond aan bij demoraal van dit korte maar krachtigeverhaal. Zorgvuldigheid.U allen als juristen in spé bent inmiddelsbekend met het leerstuk van de onrechtmatigedaad en op de skipiste houdt dezeuiteraard niet op te bestaan. Zovele skiongevallenen zovele claims, hoofdzakelijkveroorzaakt door onoplettendheid,zelfoverschatting en vermoeidheid. Alsmen artikel 6:162 erbij pakt dan weet eenieder dat hier open normen in staan dienadere invulling behoeven. Men moet denodige zorgvuldigheid betrachten. De invullingvan deze zorgvuldigheidseis vindtin geval van ski-ongevallen voor eenbelangrijk deel plaats aan de hand van dewereldwijd geldende FIS pisteregels.46 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 47


Zonder op alle regels in detail in tetreden, wil ik kort de belangrijkste aanstippen:- regel 1: Houd rekening met andere skiërs.Iedere skiër moet zich zo gedragen,dat hij niemand anders in gevaar brengtof schade berokkent.- regel 2: Beheersing van de snelheiden manier van skiën. De skiër dient zijnsnelheid aan te passen aan zijn kunnen,de piste, het weer en de drukte.- regel 3: Keuze van het skispoor.De van achter komende skiër moet zijnskispoor zo kiezen, dat hij voor hemskiënde skiërs niet in gevaar brengt.- regel 4: Verantwoordelijk inhalen.Houd genoeg afstand zodat de ingehaaldeskiër ruimte heeft voor bewegingen.(Deze regels gelden analoog voor snowboarders.)In de kern komt het bovenstaandeneer op snelheidsbeheersing en om jeheen kijken. Om misverstanden uit dewereld te helpen: het is geen regel datde snellere voor de langzamere skiër uitmoet wijken. Dat dit meestal logischerwijsvolgt uit de feitelijke situatie en debovenstaande regels, doet daar niet aanaf. Het ontneemt zeker niet de verantwoordelijkheidvan de minder snelle ofminder gevorderde skiër om zich ook tevergewissen van hetgeen om hem of haarheen gebeurt. Iedere skiër of snowboarderdie zich op de piste bevindt, dient teallen tijde op zorgvuldige en verantwoordelijkewijze te handelen.Praktijk en theorie stemmen niet overeen,maar die pijnlijke herinnering volgtvoor velen vaak pas weer in het ziekenhuisof met de brief van een advocaat.Ski veilig!!Rest mij niks anders dan u een prettigewintersport toe te wensen.Tot het volgende ski-event. Metsportieve groet,Uw skileraar.DÉ WEBSITE MET ALLE INFORMATIEOVER DE JURIDISCHE STUDIE ENBEROEPSPRAKTIJK © 2007 stichting Ars AequiKIJK OP WWW.JURISTENROUTE.NL EN WIN EEN FIETS!48 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 49


Ouranos in het buitenlandDeel 1: Beijing, China.“De wind zal niet ophouden te waaien,zelfs niet als de bomen willen rusten”Dit academisch jaar (2007/2008) wordtin samenwerking met de Central Universityof Finance and Economics (CUFE)in Beijing, the University of MarylandSchool of Law, Chicago/Kent Schoolof Law, Assumption University ofThailand en de rechtenfaculteit van deUniversiteit Maastricht voor het eerst eenuitwisselingsprogramma georganiseerd.Gedurende het eerste semester, dat looptvan augustus tot december 2007, studeerteen tiental westerse studenten, afkomstigvan de deelnemende universiteiten, inBeijing. Tijdens het tweede semester zaleen tiental Chinese studenten naar deVerenigde Staten en Nederland komenin het kader van de uitwisseling. Voorde Universiteit Maastricht studeren ditsemester in China Frank Grothaus, Joyavan Hout en Guy Pegels. In februari zullende vier Chinese studenten Li Yaohua, Jia Xiaolin, Yang Yan en Wen Jinlingnaar Maastricht komen en zijn wij verantwoordelijkvoor hun integratie in hetMaastrichtse studentenleven.Afgelopen augustus arriveerden wena negen uur vliegen in Beijing, nietwetende wat te verwachten, nieuwsgierignaar de cultuurshock waar wevoor gewaarschuwd waren. Voor onswas een hotel gereserveerd waar wekonden bijkomen van een cocktail vanjetlag, smog, Chinees verkeer en taal bijeen temperatuur van plus 30 graden inde schaduw. Nadat de eerste essentialiavan de moderne mens geregeld waren;geld (ren min bi/volksgeld, in dagelijksgebruik kuai/yuan), Chinees mobieltje,accommodatie met Chinees goedgekeurdinternet en toegang tot het openbarevervoer, begon het semester met eenwelkomstdiner. Hierbij werden de Europeanende rol toebedeeld van bruggenbouwers:praatgrage Amerikanen subtieldimmen en schuchtere Chinese studentende mond laten open doen was onze taak.De eerste maand van het programma kregenwe een spoedcursus basiskennis overhet Chinese rechtssysteem gevolgd dooreen kort overzicht van de geschiedenisvan China en de sociale en culturele verhoudingen.Door de opzet van het programma,Chinese studenten die samenstuderen met westerse studenten en eenAmerikaanse professor die het Chineserecht uitlegt, werd er hevig gedebatteerdover een paar heikele punten in deChinese rechtsstaat. Is er überhaupt eenrechtsstaat in China? Is het rule of lawof rule by law ? Is guanxi ( vrij vertaald:persoonlijke connecties/relaties) gelijkaan corruptie? Wat is de waarde van degrondwet als er praktisch geen beroepop kan worden gedaan bij de rechter?Vragen waar geen direct juist of onjuistantwoord op te geven is, zeker niet als jehet vanuit een Chinees/Amerikaans/continentaalEuropees perspectief benadert.Natuurlijk is er ook tijd voor ontspanning.In het noordwesten van Beijingliggen de meeste universiteiten, waarvanBeijing University (bei da) de bekendsteis. Veel buitenlanders (lao wai) studerenhier de Chinese taal of het Chinese rechten hieraan is ook het uitgaanslevenaangepast. Bij het metrostation Wudaokouvind je een “Beergarden” en “Lush”24-uur open voor westers voedsel, maarwaar je niet te vaak wilt komen of jemoet echt een hekel hebben aan de Chinesecultuur. In het oosten van Beijing,in de buurt van de ambassades, ligt deberoemde Sanlitun bar street. Denk aanhet Eindhovense Stratumseind, maar danaangepast aan een stad van 16 miljoeninwoners. Reserveer een tafel met eengroep in een van de discotheken, besteleen fles 12 jaar oude Chivas Regal, mixhet met groene thee en ga dobbelen. Tip:let op als bepaalde types te opdringerigworden, het kan zomaar een Mongoolseprostituee zijn, de vraag “are you workingright now?” schept snel duidelijkheid.Doordeweeks, na een lange dagvan studeren/werken, gaan de Chinezendoorgaans uiteten. Stokjes, rijst, eenhoofdgerecht en veel thee of Tsingtaobier sluiten de dag af. De ambiance ineen plaatselijk druk Chinees restaurantbestaat uit mensen die schreeuwen naarde obers (fu wu yuan) om meer bier (pijiu) of iets anders en wolken sigarettenrook.Het wordt alleen maar beter alsje naar het toilet gaat en erachter komtdat de afvoer van het urinoir niet isaangesloten en op de vloer loopt, waarjij met je nieuwe Chinese schoenenstaat. Zonder sarcasme, een geweldigebelevenis zeker als de vis die je net hebbesteld op de vloer voor je neus K.O.wordt geslagen!Een ander aspect dat dit programmauniek maakt is dat je vaak het idee hebtdat je meedoet met een realityshow. Infeite zijn we een groep van tien min ofmeer vreemden die een half jaar lief enleed delen. Natuurlijk zijn er mogelijkhedenom vrienden te maken met deChinese studenten of mensen buitenhet programma, maar de meeste tijdtrek je uiteindelijk toch met elkaar op.Regelmatig gaan we samen op excursies,onder andere naar de Grote Muur, Tibet,Shanghai, Suzhou, Xi’an of “gewoon”ergens in Beijing.Reizen in China is een belevenis op zich.Treinreizen van 12 uur zijn geen uitzonderingen dan maar hopen dat de kaartjesvoor de slaaptrein niet uitverkocht zijnen je 12 uur op een harde bank moet zitten.Afstanden in het algemeen wordenhier wat anders geïnterpreteerd. BijBeijing denkt iedereen de Grote Muur,terwijl de sectie die het dichtst bij Beijingligt even ver weg ligt als Maastrichtvan Eindhoven. Het meest extreme isde trein van Lhasa, de hoofdstad vande autonome provincie Tibet (Xi Zang/Western Treasure), naar Beijing: tweedagen in een trein, kedeng kedeng.Al met al blijft China ook na de komstvan McDonalds/KFC/Pizzahut/Starbuckseen wereld op zich, zeker buiten de grotestad. Echter, als één ding zeker is, danis het wel dat zelfs na het eind der tijdende Chinezen nog rijst met stokjes zulleneten.50 OURANOSTRA Nummer 1 - 2008 51


Het diepe in. Je kunt wachten tot je geduwd wordt, je kuntook zelf een duik nemen. Door een studentstage bij De Brauwervaar je de praktijk als volwaardig lid van het team. En jekomt boven als een betere jurist. Studenten in het derde ofvierde jaar kijken op debrauw.com/studentstage.BRAINS IN BUSINESS52

More magazines by this user
Similar magazines