De stortbuien zorgen vooral in het voorjaar voor ... - Akkerbouw.info

Gaston en zijn vader Charles Backbier uit Hulsberggebruiken sinds vorig jaar een pennenfrees metwoel poten om hun land zaai klaar te maken.'Niet-kerende grondbewerking' wordt diemethode genoemd. Het is het nieuwste wapenin de strijd tegen de erosiegevoeligheid van deakkers.De hoeve van defamilie BackbierWie in het Zuid-Limburgse heuvellandboert, is niet te benijden.Percelen vol keien, hellingen met,stijgingspercentages variërend vantwee tot achttien procent en groteerosiegevoeligheid. Het is dekeerzijde van wonen in een prachtiglandschap dat nooit verveelt.De erosiegevoeligheid is vooral inde afgelopen jaren steeds meer eenprobleem geworden. Schaalvergrotingvan de landbouw, de opruimingvan kleine landschapselementen, deaanleg van verharde wegen enindustrieterreinen en de bebouwingvan heuvels en rivierdalen hebbende waterbuffercapaciteit van hetlandschap flink verkleind. Met alsresultaat bij heftige regenbuiendichtslibbende riolen, modderstromendoor de straten en onderlopendehuizen. Zoals in juni 1998."Toen kwam in zeer korte tijd 65millimeter regen naar beneden. Eenextreem grote hoeveelheid," verteltGaston Backbier. Het gevolg inhuize Backbier: een spoor van modderop de binnenplaats en in deschuren en een ondergelopenkeuken. "De keuken stond in tienminuten blank. Nog geen tienminuten later was het water weerweg." Iets soortgelijks was overigensin 1940 ook al eens gebeurd.De stortbuien zorgen vooral inhet voorjaar voor overlast. "Je hebtdan, op een warme dag, van dieechte veldbuien. Een helling houdthet niet als er binnen een kwartier20 millimeter regen valt. Als het eenhele dag door 'normaal' regent,zoals in het najaar veelal gebeurt, iser meestal niets aan de hand."IKiezelkoppenGaston (27) en zijn vader Charles(64) telen suikerbieten (17 hectare),consumptieaardappelen (16 hectare),tarwe (25 hectare) en brouwgerst(4 hectare); 3,5 hectare ligt braak.De pachtboerderij van de familie ligtomgeven door akkers in glooiendlandschap. Sommige percelen hebbenplekken met veel keien."Kiezelkoppen" worden ze genoemd.Zo'n vijf procent van het bedrijf van65 hectare bestaat uit dergelijke koppen."Als je hier bij avond ploegt,kun je soms de vuurvonkjes eraf zienspringen. Je hebt door die keien ooksnel kleine beschadigingen aan jewerktuigen. Bij de aardappeloogstveroorzaken die keien extra beschadigingenaan de aardappelen. De situ-"tcosun Magazine Mei 2000 Nr 4

Gaston Backbier"Hoe vaker je met hetapparaat werkt hoebeter de bodemstructuurwordt"atie is natuurlijk niet optimaal, maarer is mee te leven," aldus Gaston.Het meest erosiegevoelig zijnpercelen met bieten, maïs en aardappelen."In graan heb je weinig lastvan erosieverschijnselen. Die wortelshouden de grond beter vast."Erosie is één van de redenenwaarom de maatschap bij voorkeureind maart, begin april het bietenzaadzaait. "Als je later zaait, heb jemeestalopbrengstderving," legtGaston uit. "In april heb je ook nietw gauw van die flinke stortbuien. Inmei wel. Maar tegen die tijd staan debietenplanten al boven de grond. Zekunnen dan wat meer verdragen."I Hakselen en zaaienOm de erosie te bestrijdenbewerkt de familie Backbier sindsvorig jaar de grond met een pennenfrees(merk Rototiller) in plaats vanmet een ploeg. De frees heeft woelpoten.Het apparaat haalt niet, walseen ploeg doet, een verse laag grondnaar boven, maar verkruimelt debovenste laag. Gaston: "Oudewortel gangen in de bodem blijvendaardoor intact en je houdt deorganische massa boven in de bouwvoor.Het organisch materiaal verteertdaardoor beter. Het is ookbeter voor de regenwormen. Als jeploegt, verzuurt de grond veel meer.Dat heeft een regenworm nietgraag," aldus Gaston.Backbier woelt na de graanoogstmet de Rototiller de grond los toteen diepte van 20 centimeter.Tegelijkertijd zaait hij mosterd in."Die laat ik staan tot het voorjaar.Ik kom verder zo weinig mogelijk opde grond." In het voorjaar hakselt hijmet de Rototiller de mosterdplantenfijn en maakt zo de grond zaaiklaar."Ik frees dan 5 tot 6 centimeter diep.Als ik aardappelen ga poten, woel ikiets dieper, want de aardappel staatliever iets losser in de grond."Ook na de aardappeloogst wordt deRototiller ingezet.I Nooit meer ploegenDe niet-kerende grondbewerkingvergroot het waterbergend vermogenvan de bodem aanzienlijk. Doorhet gebruik van de frees krijgt degrond een stroachtige structuur,waardoor water beter wordt vastgehouden."Na één keer frezen kon jeal duidelijk verbetering in debodemsituatie constateren. Hoevaker je met het apparaat werkt, hoebeter de bodemstructuur wordt.Na vier jaar is de situatie optimaal."Ploegen tussendoor is absoluuttaboe. "Als je de grond gaat ploegen,heb je het in één keer voor vier jaarverknoeid." Uit proeven inDuitsland is gebleken dat de bodemdoor deze grondbewerkingsmethodevier keer zoveel water kan opnemen.Gaston: "Een akker die met eenpennenfrees is bewerkt, voelt na eenregenbui aan als een spons. Bijploegen ligt de grond ogenschijnlijklosser, maar wdra het regent slaatdie in één keer dicht."I Geen oogstdervingEen pennenfrees kost tussen detwintig- en veertigduizend gulden.Duitse boeren gebruiken de frees almeer dan twintig jaar. In sommigegebieden in Duitsland is het gebruikervan zelfs verplicht gesteld. InLimburg hebben tien bedrijven w'nfrees. Inmiddels zijn proefboerderijZON en DLV een praktijkonderzoekgestart om de mogelijkhedenvan het apparaat onder Nederlandseomstandigheden te optimaliseren.De praktijkproef duurt vijf jaar.Backbier gebruikte de frees vorigjaar voor het eerst en is er zeertevreden over. Vooral ook omdat degrondbewerkingsmethode geennadelige invloed heeft op deopbrengst. "In vergelijking met degangbare grondbewerking was er bijaardappelen een oogstverschil vanéén ton per hectare. Dat is eenverwaarloosbaar verschil. Bij degangbare grondbewerking haddenwe opbrengstverschillen tot vijf ton."De oogst (Bintje en Asterix) op hetbedrijf schommelt jaarlijks tussen deveertig en vijfenveertig ton perhectare. Door de niet-kerendegrondbewerking heeft Backbier ookgeen aardappelopslag meer op zijnland. "De aardappelen blijven bovenCosunMagazine Mei 2000 Nr4"t

in de grond zitten en lopen daardoorgrotere kans te bevriezen. Zerotten bovendien gemakkelijker alsze zo dicht tegen het aardoppervlakaanzitten."I Ganzenvoet verplichtHet enthousiasme van GastonBackbier voor de niet-kerendegrondbewerking wordt gedeeld doorde Limburgse Land- enTuinbouwbond in Roermond. "Deniet-kerende grondbewerking wordtin Duitsland als erosiebestrijdingsmethodegelijkgesteld met de inzaaivan gras, de beste methode," verteltJohn Tobben, beleidsmedewerkerhydrologie en waterbeheer van deLLTB.De landbouworganisatie heeftonlangs een convenant met deprovincie gesloten over de erosiebestrijding.Het heeft betrekking opzo'n twintigduizend hectare erosiegevoeligegrond (vijftienhonderdbedrijven), oftewel twintig procentvan het landbouwareaal in de provincie.Onderdeel van het convenant iseen aanscherping van de erosieverordeningdie het Landbouwschapin 1990 heeft opgesteld. De maat-De vierwoelpoten hebbenelk 50 centimeterbrede ganzenvoeten.Op de tandenvan de frees zittenkleine mulchtandjesvoor hetonderwerken vande groeibemesterregelen waartoe boeren verplichtkunnen worden, liegen er niet om.De lijst vermeldt onder andere verplichtegrondbewerking in hetnajaar, verplicht contourploegen enverplichte inzaai van bodembedekkersvóór de teelt van aardappelen,bieten en maïs, c.q. het aanbrengenvan een strodek na de inzaai. Bij deinzaai van bieten en maïs is bovendienhet gebruik van een ganzenvoetachter de trekker verplicht. De ganzenvoetmoet de wielsporen losmaken."De boer voorkomt w dat w'nspoor tijdens regenbuien als een verhardegeul kan functioneren."Percelen op sommige hellingenmogen bovendien niet langer zijndan drie- of vierhonderd meter. Ophet resterende deel van de akkermoet een ander gewas wordengeteeld. "Hoe langer de helling, hoemeer vaart het water krijgt. Door deteelt van verschillende gewassenbreek je de helling," legt Tobben uit.De maatregelen die een boer moettoepassen, zijn mede afhankelijk vanhet stijgingspercentage van dehelling. Zo is de inzaai van grasverplicht gesteld bij een helling-percentage van achttien procent enmeer. "Hoe steiler de helling, hoestrenger het pakket van maatregelen,"aldus Tobben. De AID ziet toeop de naleving van de regels.I BedrijfserosieplanBij de LLTB wordt inmiddels metde gedachte gespeeld als extrahulpmiddel een puntensysteem voorerosiebestrijding te ontwikkelen.Elke boer kan dan aan de hand vanw'n systematiek zelf beter zijn plantrekken, rekening houdend met despecifieke situatie op het bedrijf."Zo'n plan opstellen is één keer eenhalf uurtje werk, " schat Tobben."De aanpak past in een trend vanminder regelgeving en deregulering.De overheid krijgt daarin steedsmeer een rol als toezichthouder.Je ziet dat ook in de industrie. Demilieuvergunning van DSM is nietwezenlijk dikker dan die van eenboer. Dat kan omdat DSM met eenintern kwaliteitsbewakingssysteemwerkt. De landbouw gaat ook steedsmeer die richting op."Ton Schönwetter"tcosun Magazine Mei 2000 Nr 4