28.11.2012 Views

Kracht-19-December-2012

Kracht-19-December-2012

Kracht-19-December-2012

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Een magazine over kanker<br />

<strong>December</strong> <strong>2012</strong>, 5 e jaargang, nummer <strong>19</strong> • <strong>Kracht</strong> is het gratis kwartaalblad van KWF Kankerbestrijding<br />

28<br />

weken<br />

borstkanker<br />

in beeld<br />

Achtergrond<br />

Angstig,<br />

somber,<br />

moe?<br />

Mindfulness<br />

kan helpen<br />

Actrice Leonoor Pauw<br />

over de film Brozer:<br />

DE BEHANDELING<br />

OPEREREN<br />

ZONDER<br />

SNIJDEN<br />

Het kan met<br />

interventieradiologie<br />

KWF-directeur<br />

Michel Rudolphie:<br />

“Ik voel me<br />

soms net een<br />

bondscoach”<br />

“Met deze film<br />

wil ik de boel<br />

opengooien”


de wachtkamer<br />

“Mijn vriend heeft opeens twee meiden om voor te zorgen”<br />

2<br />

tekst Resi Lankester fotografie Sarah Wong<br />

Een wondertje, noemt ze de geboorte van Roos dit jaar. Na<br />

een intensieve behandeling van acute lymfatische leukemie in<br />

2010, had Annemieke Groen (29) niet verwacht dat zij en haar<br />

vriend Tim ooit nog een kind zouden krijgen. Dochtertje Roos<br />

was nog geen maand oud toen bleek dat de lage HB-waardes<br />

van Annemieke niet alleen door de zwangerschap kwamen.<br />

De leukemie was terug. Dit keer was stamceltransplantatie,<br />

eerder nog afgehouden uit vrees voor de vele complicaties, onontkoombaar.<br />

Nu is Annemieke aan het herstellen. De wachtkamerbezoeken,<br />

twee tot drie per week, gaan onverminderd<br />

voort. Vervelend vindt ze ze niet. Ze is altijd in goed gezelschap:<br />

van Tim of haar moeder. Er is gratis koffie, veel licht, genoeg<br />

privacy en een buitenruimte. Tim is voor Annemieke “een rots<br />

in de branding. Hij heeft nu twee meiden om voor te zorgen.<br />

Ik ben zo trots op hem.” Trots op zichzelf is ze vooral als ze weer<br />

een kleine vooruitgang boekt. Zoals een blokje om op de fiets.<br />

Langzaam herstelt haar vertrouwen in het leven. “Toen ik ziek<br />

werd, ben ik van m’n geloof gevallen. Maar nu is het terug. Onlangs<br />

hebben we Roos laten dopen. Een mooie manier om het<br />

leven te vieren.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kanker


Locatie: VU medisch<br />

centrum, Cancer Center<br />

Amsterdam<br />

Tijd: 11:16 uur<br />

Afdeling: Wachtkamer<br />

Hematologie<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 3


Welkom<br />

beeldverhaal<br />

Strijdlustig,<br />

nietig, trots<br />

Aangedaan door ervaringen in zijn eigen omgeving besluit<br />

fotograaf Reinier van der Lingen een fotoserie te maken van het<br />

ziekteproces rondom borstkanker. Hij plaatst een oproep op een<br />

forum. Borstkankerpatiënt Babet Boon (45) reageert. De foto’s van<br />

Babets veranderende uiterlijk zijn door de fotograaf voorzien van<br />

de abstracte cijfers van haar eveneens wisselende bloedwaardes.<br />

“Door de cijfers heen zie je de mens waar het om draait.”<br />

tekst Resi Lankester fotografie Reinier van der Lingen<br />

“Bloedwaardes zijn van essentieel belang, de hoogte<br />

ervan bepaalt of je wel of niet aan de chemo mag.<br />

Reinier en ik bedachten samen dat we iets moesten<br />

met die cijfertjes die lijken op geheimtaal, maar het<br />

verschil maken tussen wel of geen behandeling krijgen.<br />

De cijfers geven de foto's een extra laag.”<br />

22 kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 23<br />

Beeldverhaal cover<br />

Wat doet een behandeling van kanker met<br />

een mens? Fotograaf Reinier legde het vast,<br />

bij borstkankerpatiënt Babet Boon.<br />

de behandeling<br />

OPEREREN<br />

zonder snijden<br />

Een tumor wordt bestreden met chirurgie,<br />

chemotherapie of bestraling. Daar komt een<br />

vierde optie bij, verwacht interventieradioloog<br />

Maurice van den Bosch: opereren zonder snijden.<br />

tekst Mirjam Bedaf illustratie Jose Luis Garcia Lechner<br />

“Door de lokale werking<br />

is er minder schade aan<br />

pereren zonder te snijden?<br />

Het kan. Door ‘interven-<br />

gezonde cellen”<br />

tieradiologie’, ook wel O beeldgestuurde behandeling<br />

genoemd. De bijzonderheid zit ’m<br />

in de combinatie van het inbrengen van Minder pijn<br />

een behandelmiddel – bijvoorbeeld ra- Het UMC Utrecht werkt sinds 2009 met wel minstens zo effecdioactieve<br />

bolletjes – en het meekijken deze HIFU-techniek, als enige in Nedertief als chemotherapie<br />

via (bijvoorbeeld) een MRI-scan. Patiland. Van den Bosch: “We begonnen met of chirurgie, maar zeker<br />

enten met uitzaaiingen in de lever zijn het behandelen (wegbranden) van vlees- weten doen de onder-<br />

inmiddels succesvol behandeld. Via de bomen in de baarmoeder. Nu behandezoekers dit nog niet. De<br />

slagader of een gaatje in de huid gaat len we ook pijnlijke botuitzaaiingen: oncologische interventieradiologie is<br />

er een katheter van een paar millimeter de geluidsgolven branden de zenuwen nog vrij nieuw, zeker in Nederland. Veel<br />

in doorsnede naar de tumor toe. 50 mil- in het botvlies rondom een uitzaaiing van deze beeldgestuurde behandelingen<br />

joen radioactieve bolletjes – te klein om kapot. Daardoor wordt de pijn minder.” moeten zich nog bewijzen. Daarom is<br />

met het blote oog te zien – worden in de Momenteel wordt in het UMC Utrecht goed wetenschappelijk onderzoek no-<br />

slagader van de lever gespoten. Net als onderzocht of HIFU ook toepasbaar is dig.<br />

bij dotteren, waardoor met minuscule voor behandeling van borstkanker. In Van den Bosch: “Er lopen op dit moment<br />

instrumentjes een verstopt bloedvat studieverband worden patiënten eerst meerdere studies, waarbij bijvoorbeeld<br />

wordt opengemaakt. De bolletjes lopen behandeld met HIFU en daarna geope- bij patiënten met leveruitzaaiingen een<br />

vast rondom de tumor in de lever en strareerd. behandeling met chemotherapie wordt<br />

len de tumorcellen kapot. Deze vorm van<br />

vergeleken met een behandeling met ra-<br />

beeldgestuurde behandeling heet radio- Kwaliteit van leven<br />

dioactieve bolletjes.” De hoogleraar wil<br />

embolisatie. Ook kunnen tumoren in bij- De voordelen van het opereren zonder voorkomen dat mensen overenthousivoorbeeld<br />

de nieren of de longen door de snijden zijn duidelijk: door de lokale werast raken. “Bij het bestrijden van kanker<br />

huid heen worden ‘aangeprikt’ (met een king is er minder schade aan gezonde bestaat helaas geen gouden ei. Ook dit<br />

naald) en weggebrand. Dit wordt radio- cellen en heeft de patiënt minder last is er geen. Maar de interventieradiologie<br />

frequente ablatie genoemd.<br />

van bijwerkingen en complicaties. Van biedt wel veel mogelijkheden die we eer-<br />

den Bosch: “Patiënten hoeven maar der niet hadden.”<br />

HIFU-techniek<br />

kort te worden opgenomen en kunnen<br />

Maurice van den Bosch, hoogleraar in- meestal onder lokale verdoving worden Maurice van den Bosch heeft een persoonsgeterventieradiologie<br />

bij het UMC Utrecht: behandeld. Ze herstellen snel. Dat is bij bonden financiering van KWF Kankerbestrij-<br />

“We behandelen veel patiënten die niet een grote leveroperatie wel anders. De ding. Dit betekent dat zijn salaris vier jaar lang<br />

in aanmerking komen voor een opera- kwaliteit van leven blijft op die manier (van augustus 2009 tot augustus 2013) voor 50<br />

tie, bijvoorbeeld omdat ze te zwak zijn. behouden. En dat blijken veel – vooral procent wordt betaald door KWF Kankerbestrij-<br />

Of, bij nierkanker, als een niertumor niet oudere – patiënten belangrijk te vinden. ding om onderzoek te doen.<br />

operatief kan worden verwijderd omdat Een jonge patiënt wil misschien alles uit<br />

de andere nier al eerder is weggehaald.” de kast halen om te genezen.” Want, dat<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

Wegbranden van tumoren kan onder moet gezegd: misschien is deze behan- onderzoek<br />

andere met de recente HIFU-techniek deling bij bepaalde vormen van kanker www.interventieradiologie.info<br />

(High-Intensity Focused Ultrasound). Bij<br />

deze techniek met geluidsgolven wordt<br />

ultrageluid (hoger dan een mensenoor<br />

centrum voor opereren zonder snijden<br />

kan horen) gebruikt om de tempera-<br />

In het UMC Utrecht kunnen nu al patiënten terecht voor een behandeling. Ontuur<br />

op te laten lopen tot boven de 60 C.<br />

dertussen is gestart met de bouw van het Centrum voor Beeldgestuurde Onco-<br />

Voordat de behandeling start, maakt de logische Interventies (CBOI). Binnen dit enorme centrum, met een oppervlakte<br />

MRI-scanner beelden en stuurt ze naar van 4000 m2, werken radiologen, nucleair geneeskundigen, radiotherapeuten<br />

een computer. Het te behandelen gebied en onderzoekers aan de ontwikkeling van nieuwe beeldgestuurde behandelin-<br />

wordt ingetekend, de computer stuurt gen en de realisatie van ‘opereren zonder snijden’ voor patiënten in Nederland.<br />

daarna de geluidsgolven aan. Tijdens het Het is de bedoeling dat het centrum halverwege 2013 zijn deuren opent.<br />

branden meet de MRI hoe warm het is.<br />

28 kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 29<br />

De Behandeling cover<br />

Opereren kan tegenwoordig zonder snijden,<br />

met interventieradiologie.<br />

achtergrond<br />

Grensverleggend onderzoek<br />

In 2008 zag het Amerikaanse initiatief Stand Up To Cancer het levenslicht. Hun missie: geld inzamelen voor<br />

innovatief kankeronderzoek. In 2010 ging KWF Kankerbestrijding een samenwerking met Stand Up To<br />

Cancer aan. Dit leidde tot de jaarlijkse wervende tv-show Sta Op Tegen Kanker. Een deel van dit geld wordt<br />

toegekend aan een internationaal 0nderzoeksteam. tekst Remko Mewe fotografie Carolien Sikkink<br />

Het geld dat wordt opgehaald via Sta Op Tegen Kanker gaat vol- spellen is. Met deze kennis kan vervolgens direct de juiste behanledig<br />

naar translationeel onderzoek. Bij dit type wetenschappelijk deling worden gestart.<br />

Achtergrond<br />

De jaarlijkse tv-show Sta Op Tegen Kanker en<br />

het actieplatform zijn een groot succes. Wat<br />

gebeurt er met het opgehaalde geld?<br />

Fotograaf Reinier<br />

van der Lingen<br />

“Ik heb bij mijn eigen<br />

vrouw gezien wat een<br />

chemotherapie kan<br />

doen. Dat wilde ik laten zien in<br />

deze serie: wat het écht doet met<br />

een mens, niet de roze wolk die<br />

de media er soms van maken.<br />

Bij Babet herkende ik de momenten<br />

waar je als patiënt doorheen<br />

gaat: van euforisch en sterk,<br />

naar boos en somber.”<br />

22<br />

Art Director<br />

Dorien Franken<br />

“Het is bijzonder te<br />

lezen over alle nieuwe<br />

vooruitstrevende technieken<br />

die de medische wetenschap<br />

introduceert op het gebied<br />

van kankerbestrijding. Zelf heb<br />

ik in september de diagnose<br />

borstkanker gekregen waardoor<br />

ik extra aandacht had voor dit<br />

artikel. Mijn toekomst ziet er, net<br />

als die van de medische wetenschap,<br />

gelukkig goed uit.”<br />

28<br />

Wetenschapsredacteur<br />

Remko Mewe<br />

“Ik omarm niet<br />

alles wat uit Amerika<br />

komt overwaaien, maar Sta<br />

Op Tegen Kanker vind ik een<br />

geweldig initiatief. Heel goed<br />

dat al het ingezamelde geld<br />

naar wetenschappelijk onderzoek<br />

gaat, want dat is toch<br />

waar de strijd tegen kanker<br />

begint. Petje af voor alle<br />

toegewijde wetenschappers!”<br />

34<br />

2<br />

5<br />

6<br />

8<br />

11<br />

12<br />

15<br />

16<br />

<strong>19</strong><br />

20<br />

27<br />

30<br />

32<br />

35<br />

En<br />

verder<br />

De Wachtkamer<br />

Annemiek wacht met man en<br />

kind in het VUmc<br />

Drijfveren<br />

Afzien voor het goede doel<br />

Kort en krachtig<br />

Tips en nieuwtjes<br />

Interview cover<br />

Actrice en patiënt Leonoor<br />

Pauw speelt de werkelijkheid<br />

De Stelling<br />

“Bodyscans moeten<br />

verboden blijven”<br />

Achtergrond cover<br />

Mindfulness als hulpmiddel<br />

bij kanker<br />

Lichaam en geest<br />

Amber kreeg een zeldzame<br />

kiemceltumor<br />

Interview cover<br />

Directeur Michel Rudolphie<br />

kijkt terug op ruim een jaar KWF<br />

Uit de praktijk nieuw<br />

Column van verpleegkundige<br />

Hugo van der Wedden<br />

Onderzoek<br />

Microbioloog Daniël Peeper<br />

over moleculaire oncologie<br />

Media<br />

Boeken, films en muziek<br />

Over elkaar<br />

Co-patiënt Gerda staat<br />

patiënt Irma bij<br />

<strong>Kracht</strong> koken<br />

Pittige kippetjes van Charlotte<br />

In actie voor KWF,<br />

service & colofon<br />

<strong>Kracht</strong> gratis op de mat?<br />

Vul de kaart in (pag 18) of meld u aan op<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kracht<br />

Reageren?<br />

redactie@kwfkankerbestrijding.nl<br />

o.v.v. <strong>Kracht</strong><br />

@kwf_nl #<strong>Kracht</strong>Mag_KWF<br />

kwfkankerbestrijding<br />

Afmelden of adres wijzigen?<br />

publieksservice@kwfkankerbestrijding.nl


“Deze trip voelt als dubbele winst”<br />

In acht dagen van Nederland naar de poolcirkel rijden: dat is<br />

het doel van Martin Donker (links, 54), en Peter Bakker (36),<br />

7000 kilometer gaan de vrienden met deze ScanCoveryTrial<br />

afleggen, in een oude Landrover. Het doel: honderden euro’s<br />

ophalen voor KWF Kankerbestrijding.<br />

Martin: “Het wordt een waanzinnig avontuur. Samen met 64 andere<br />

teams starten we op 4 januari in Nederland. Het doel is rijden<br />

tot de poolcirkel, het grootste deel van de reis zal door Scandinavië<br />

gaan. De precieze route is onbekend van tevoren: tijdens de<br />

acht dagen zullen we elke dag via sms de lengte- en breedtecoördinaten<br />

van de volgende bestemming doorkrijgen. Dan probeer<br />

je een zo gunstig mogelijke route uit te zoeken en precies op tijd<br />

aan te komen. Onderweg is er een aantal extra opdrachten: rijden<br />

met husky’s, met sneeuwscooters, op een ijsmeer.”<br />

Peter: “De weersomstandigheden zijn heel bepalend. Hoe noor-<br />

drijfveren<br />

tekst Merel Remkes fotografie Ruben Eshuis<br />

delijker je komt, hoe extremer het is. Temperaturen van 40 graden<br />

onder 0, 22 van de 24 uur in duisternis rijden. Dat maakt het<br />

wel heel spannend. Het vereist dan ook flink wat voorbereiding.<br />

We hebben speciale banden aangeschaft, motorverwarming,<br />

iets voor de grill tegen stuifsneeuw, goede kleding. De meest simpele<br />

dingen kunnen een probleem zijn. Wat als de auto niet start?<br />

Wat als je van de weg afrijdt? De sneeuw is metershoog, je wielen<br />

draaien maar een eind in het rond. Het is één grote uitdaging. Je<br />

kunt niet even de garage bellen, op grote stukken heb je niet eens<br />

bereik. Die plekken zijn zo afgelegen, als je de motor uitzet, is het<br />

enige wat je hoort het gonzen van je eigen bloedsomloop.”<br />

Martin: “We moeten goed op elkaar ingespeeld zijn, elkaar blindelings<br />

kunnen vertrouwen. Als ik rijd en Peter zegt dat we het<br />

beste rechts kunnen gaan, dan moet ik niet in discussie gaan,<br />

maar het gewoon doen.”<br />

http://team29.scanct.nl<br />

KOM OOK IN ACTIE VOOR KWF VIA www.staoptegenkanker.nl<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 5


kort en krachtig<br />

beeld SHUTTERSTOCK.COM<br />

6<br />

Check, check,<br />

dubbelcheck<br />

Bijna de helft van de kankerpatiënten<br />

slikt medicijnen die nadelig kunnen zijn<br />

voor de behandeling van hun ziekte.<br />

Het gaat onder andere om slaapmiddelen,<br />

maagzuurremmers, antidepressiva<br />

en bloedverdunners. Deze medicatie<br />

kán de werking van kankermedicijnen<br />

verminderen of de bijwerkingen verergeren.<br />

Doordat het systeem waarin de<br />

antikankergeneesmiddelen wordt geregistreerd<br />

meestal een ander systeem<br />

is dan waarin overige medicatie wordt bijgehouden, zien ziekenhuisapothekers niet direct welke<br />

medicijnen een patiënt nog meer krijgt. KWF adviseert bij twijfel de eigen arts of apotheek te<br />

raadplegen. Bron: Erasmus MC<br />

www.cancercollection.nl<br />

is een webshop voor kankerpatiënten, opgericht<br />

door Marika Chromiec. Tijdens haar<br />

ziekte ontdekte ze dat er nog geen (web)<br />

winkel met diensten en producten voor<br />

kankerpatiënten en naasten was. Samen<br />

met vriendin Jessica Schmid besloot ze daar<br />

verandering in te brengen. Het aanbod is<br />

breed: van nepwimpers tot urnen.<br />

WIN<br />

actie<br />

Wat een prestaties in <strong>2012</strong>!<br />

Elk jaar zetten tienduizenden mensen zich in om via bijzondere<br />

acties geld in te zamelen voor onderzoek naar kanker.<br />

Ook in <strong>2012</strong> leverde dat weer prachtige bedragen op, waar<br />

veel goed werk mee verricht richt kan worden.<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/helpen<br />

Win een schrijfworkshop!<br />

Dol op schrijven, maar behoefte aan coaching?<br />

Anneke Wiltink (www.annekewiltink.nl), zelf<br />

kankerpatiënt, kinderboekenschrijver en dichter,<br />

begeleidt beginnende schrijvers bij het ontwikkelen<br />

van hun schrijftalent. <strong>Kracht</strong> verloot een online<br />

schrijfworkshop (meerdere sessies). Om kans te<br />

SamenLoop<br />

voor Hoop<br />

> € 1.000.000<br />

Ride for<br />

the Roses<br />

€ 2.100.000<br />

Alpe d’HuZes<br />

€ 32.231.747, 32<br />

maken stuurt u voor 2 januari 2013 een<br />

kort verhaal of gedicht (maximaal één A4)<br />

naar redactie@kwfkankerbestrijding.nl.<br />

Het thema: ‘Dit geeft mij kracht’.<br />

De winnaar staat in januari vermeld op<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kracht


Ik sta op voor...<br />

Iets doen tegen kanker<br />

willen we allemaal. Met<br />

een gepersonificeerd Tshirt<br />

van Sta Op Tegen<br />

Kanker is meteen duidelijk<br />

wíe u een hart onder riem<br />

wilt steken.<br />

De T-shirts zijn tot in elk<br />

geval eind december te<br />

koop in de webshop van<br />

Sta Op Tegen Kanker,<br />

vanaf € 25,50. Per T-shirt<br />

wordt € 5 gedoneerd aan<br />

KWF Kankerbestrijding.<br />

www.staoptegenkanker.nl<br />

Op een rijtje<br />

Onderzoeksprijs<br />

Misschien niet het leukste om over na te denken, wel belangrijk:<br />

wat gebeurt er met mijn (waardevolle) spullen als ik er niet meer ben?<br />

KWF heeft hiervoor een handig hulpmiddel<br />

ontwikkeld: het erfenisdossier. In dit document<br />

kunt u aan de hand van verschillende<br />

categorieën, makkelijk alle belangrijke zaken<br />

op een rij zetten. Het dossier is gratis aan<br />

te vragen via www.kwf-erfenisdossier.nl<br />

of via 0800-23 53 500<br />

De jaarlijkse Koningin Wilhelmina<br />

Onderzoeksprijs van twee miljoen<br />

euro gaat dit jaar naar prof. dr.<br />

René Bernards. De onderzoeker<br />

gaat met de subsidie meer onderzoek<br />

doen naar de wisselwerking<br />

tussen verschillende overlevingsroutes<br />

van tumoren. Bernards<br />

toonde eerder aan waarom een<br />

geneesmiddel dat bij huidtumoren<br />

met een bepaalde genetische<br />

mutatie erg succesvol is, geen effect<br />

heeft bij darmtumoren met<br />

dezelfde mutatie. De darmtumoren<br />

bleken via een alternatieve<br />

overlevingsroute aan het geneesmiddel<br />

te ontsnappen. Door deze<br />

route te blokkeren, werd de behandeling<br />

wél effectief. Dankzij de<br />

subsidie kan hij nu voor meerdere<br />

kankersoorten de meest effectieve<br />

geneesmiddelcombinaties in<br />

kaart brengen.<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

onderzoek<br />

Praat mee<br />

met KWF en<br />

<strong>Kracht</strong><br />

facebook/kwfkankerbestrijding.nl<br />

ONTKRACHT<br />

In de rubriek Ontkracht gaan onze<br />

redacteuren op pad om fabels over<br />

kanker te ontkrachten.<br />

Na bestraling ben je radioactief.<br />

Waar of niet waar? <strong>Kracht</strong> belt met<br />

professor Marcel Verheij, hoofd afdeling<br />

radiotherapie NKI-AVL.<br />

Wat is bestralen?<br />

“Bestralen heet ook wel radiotherapie. Er<br />

zijn twee manieren om radiotherapie toe te<br />

passen: inwendig en uitwendig. Bij uitwendige<br />

bestraling wordt met een bestralingsapparaat<br />

– een lineaire versneller - straling<br />

opgewekt en heel precies op de tumorcellen<br />

gericht. Bij inwendige bestraling wordt een<br />

stralingsbron in het lichaam gebracht. Zo<br />

kunnen er bij de behandeling van prostaatkanker<br />

radioactieve zaadjes geïmplanteerd<br />

worden en bij de behandeling van schildklierkanker<br />

kan radioactief jodium worden<br />

gedronken. Het jodium en de zaadjes zenden<br />

straling uit in de directe omgeving waardoor<br />

heel precies het tumorgebied wordt behandeld.”<br />

Is de patiënt na de behandeling<br />

radioactief?<br />

“Nee. Bij uitwendige bestraling blijft geen<br />

straling in het lichaam achter. Bij inwendige<br />

bestraling is alleen het ingebrachte materiaal<br />

(zaadjes of jodium) radioactief. Er kan een<br />

geringe hoeveelheid straling door de huid<br />

naar buiten komen. Deze dosis is zeer laag<br />

en daarom niet schadelijk voor de omgeving.<br />

Desondanks wordt er uit voorzorg tijdens de<br />

eerste drie weken na de behandeling geadviseerd<br />

om direct fysiek contact met kinderen<br />

en zwangere vrouwen te vermijden.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

radiotherapie.<br />

MEER ONTKRACHT OP:<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

ontkracht<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 7


interview<br />

Actrice Leonoor Pauw heeft een onbehandelbare<br />

vorm van kanker. Door een film te maken over<br />

haar ziekteproces wil ze het taboe op doodgaan<br />

doorbreken. Ze heeft gemerkt dat die openheid<br />

haar veel vriendschap en liefde oplevert. “Door je<br />

af te sluiten en boos te worden, ga je je niet beter<br />

voelen, dat had ik snel door. Het is al eenzaam<br />

genoeg om kanker te hebben en te weten dat je<br />

doodgaat.” tekst Brigit Kooijman fotografie Sarah Wong<br />

8<br />

Leven<br />

zonder ruis<br />

“Zo. Dat was het record grafliggen.” Actrice<br />

Leonoor Pauw komt langzaam overeind van<br />

de grafsteen waarop ze het afgelopen uur<br />

languit heeft gelegen. Op het graf ernaast<br />

zit haar collega Adelheid Roosen radijsjes<br />

te eten.<br />

We zijn op begraafplaats Huis te Vraag in<br />

de Amsterdamse Schinkelbuurt, een stille<br />

en groene oase in de stad. Sinds <strong>19</strong>62 wordt<br />

hier niemand meer begraven; een kunstenaarsechtpaar<br />

beheert en onderhoudt het<br />

kerkhof, al 25 jaar. De crew van Brozer, een<br />

film-in-wording over het ziekteproces van<br />

Muis – gespeeld door Leonoor Pauw – die<br />

kanker heeft in een ongeneeslijk stadium,<br />

heeft van hen toestemming gekregen om<br />

hier een scène op te nemen.<br />

Brozer is een speelfilm, geen documentaire.<br />

De actrices (Leonoor Pauw, Adelheid<br />

Roosen, Marnie Blok en Lieneke le Roux)<br />

zijn alleen in de film zussen van elkaar en<br />

de dialogen zijn geacteerd. Maar wat de<br />

kijker te zien krijgt komt wel heel dicht bij<br />

de werkelijkheid. De half-platte borst van<br />

Pauw is echt, net als haar magere lichaam<br />

en trage bewegingen. Allemaal het gevolg<br />

van de borstkanker die anderhalf jaar geleden<br />

uitgezaaid terugkeerde en uiteindelijk<br />

onbehandelbaar bleek. Als Adelheid Roosen<br />

(filmnaam: Carlos) tijdens de graflig-scène<br />

zorgzaam een opgevouwen jas onder het<br />

hoofd van haar ‘zus’ legt, denkt iedereen aan<br />

wat de regisseur even daarvoor in een terzijde<br />

opmerkte: “Leonoor is echt heel zwak”.<br />

Muis: “Ik dacht, ook al geloof ik niks, misschien kunnen we samen vragen<br />

aan de duizenden mensen die hier begraven liggen hoe ik een beschermengel<br />

kan worden voor mijn kinderen, om ze een beetje op weg te helpen in hun<br />

verdere leven.” (Fragment uit Brozer)<br />

Een paar dagen later, in Leonoor Pauws huis op IJburg, drinken we<br />

samen thee in de tuin met uitzicht over het water. Ze vertelt dat<br />

het mooie, grote huis te koop staat, hóe graag zij, haar man en<br />

twee dochters er ook wonen, want “we moeten aan de toekomst<br />

denken”. De toekomst, dat is als zijzelf er niet meer zal zijn. En<br />

er dus een deel van het gezinsinkomen wegvalt. Ze zal er in de<br />

loop van het gesprek telkens weer op terugkomen: het gaat in<br />

het leven niet om geluk, het gaat erom dat je leert omgaan met<br />

dingen die niet leuk zijn. Je situatie overzien en proberen eruit<br />

te komen. “Kijk maar in de bek van de leeuw.” De dood hoort bij<br />

het leven, en het ergert Pauw in al haar onverschrokkenheid dat<br />

mensen dat lang niet altijd beseffen. “We maken niks meer mee,<br />

geen oorlogen of rampen. We zijn niks meer gewend.”<br />

Voor haar behandeling is ze bewust van het gespecialiseerde Antoni<br />

van Leeuwenhoek Ziekenhuis overgestapt naar een gewoon<br />

ziekenhuis, omdat de sfeer in het AvL haar benauwde. Patiënten<br />

werden er, voor haar gevoel, als het ware doodgeknuffeld. “Alles<br />

wordt voor je gedaan, op elk moment van de dag. Dat maakt dat<br />

je achterover gaat leunen, dat je alles overgeeft en geen kracht<br />

meer uit jezelf haalt.”<br />

Ze is blij met de discussie over kosten in de zorg, want ook daaraan<br />

merkt ze dat de dood eigenlijk gewoon niet geaccepteerd<br />

wordt. “Het idee dat mensen vinden dat ze recht hebben op een<br />

peperdure behandeling, alleen om een paar weken langer te leven!<br />

Ik zou dat niet eens willen. En ik vind het triest om te zien hoe<br />

artsen in de laatste fase van iemands leven maar doorgaan met<br />

die chemo, terwijl je je daar zo beroerd van voelt en mensen soms<br />

langer zouden leven zónder. Toen de dokter tegen me zei dat hij<br />

niks meer kon doen, vond ik dat eerst heel eng, maar later gaf het<br />

juist een prettig gevoel van zelfbeschikking, van vrijheid. En tegen<br />

alle verwachtingen in, ben ik er nog steeds.”<br />

“Heel eng, toen de dokter<br />

zei dat hij niks meer kon<br />

doen. Later gaf het een<br />

gevoel van vrijheid”


Biografie<br />

Leonoor Pauw (<strong>19</strong>56) is<br />

actrice en theatermaker.<br />

Na de Toneelschool in<br />

Arnhem richtte ze het<br />

toneelgezelschap ‘De<br />

Zaak’ op, later was ze<br />

jarenlang verbonden<br />

aan het Ro Theater.<br />

����������������������<br />

televisieproducties en<br />

schreef toneelstukken<br />

en scenario’s. Sinds<br />

2008 is ze werkzaam<br />

bij het UWV in Amsterdam,<br />

waar ze een<br />

afdeling heeft opgericht<br />

die werkloze kunstenaars<br />

begeleidt naar<br />

een baan. In <strong>19</strong>97<br />

kreeg Leonoor Pauw<br />

samen met Adelheid<br />

Roosen, Marnie Blok,<br />

Lieneke le Roux en<br />

Maartje Nevejan een<br />

Gouden Kalf voor beste<br />

������������������Broos,<br />

geregisseerd door Mijke<br />

de Jong. Met dezelfde<br />

regisseur en medespelers<br />

(op Maartje Nevejan<br />

na) werkt Pauw nu aan<br />

�������Brozer, die naar<br />

verwachting in de loop<br />

van 2013 uitkomt.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 9


10<br />

“Deze film kunnen<br />

we niet langer fictie<br />

noemen. Er gaat<br />

echt iemand dood”<br />

Muis: “Ik lig midden in de stad op een steen waaronder iemand begraven<br />

ligt. Vroeger leefde de stad voor mij. Ik kende alle plekken waar je tot diep<br />

in de nacht kon zuipen of snuiven. Nu is dat allemaal weg.”<br />

Carlos: “Je hoofd wordt zo groot als die steen. Heb je daar vrede mee?”<br />

Muis: “Ja.”<br />

Niet dat het volgens Leonoor Pauw geen ongelofelijk zinloos<br />

gegeven is, dat hele ‘kankergebeuren’. “Zoveel mensen die in de<br />

kracht van hun leven doodgaan. Onbegrijpelijk. Maar het is zo.”<br />

Door de film te maken wil Pauw mensen meenemen in haar ziekteproces.<br />

“De boel opengooien”, noemt ze het. Dat betekent dat de<br />

kijker behalve verstilde gesprekken met ‘haar zussen’, ook ziet hoe<br />

Leonoor/Muis samen met hen ergens in de duinen haar doodskist<br />

uitprobeert, en hoe ze de oncoloog hoort zeggen dat de chemo<br />

helaas geen enkel effect heeft gehad. Dat blijkt een niet-gespeeld<br />

gesprek, met Leonoors eigen oncoloog.<br />

Ze vertelt hoe haar twee dochters allebei heel verschillend reageren<br />

op haar ziekte. De jongste van veertien praktisch, bijna<br />

opgewekt, terwijl de oudste van zeventien de werkelijkheid aanvankelijk<br />

niet onder ogen wilde zien en het er heel, heel moeilijk<br />

mee heeft. “Daar gaat de film ook over, over al die ingewikkelde,<br />

emotionele dingen die bij kanker horen, en hoe je dat doet met<br />

elkaar. Je afsluiten en boos worden werkt niet, dat had ik heel snel<br />

door. Het is al eenzaam genoeg om kanker te hebben en te weten<br />

dat je doodgaat. Je hebt alle liefde, vriendschap en intimiteit<br />

die je kunt krijgen heel hard nodig. Vooral de onvoorspelbaar-<br />

heid, de onzekerheid maakt zo eenzaam.<br />

Ik weet niet of ik er over drie weken nog<br />

ben, terwijl ik hier nu gewoon met jou zit<br />

te praten. Hoe moet je dan in godsnaam<br />

je leven invullen?”<br />

Muis: “Ik doe niet meer mee in het leven. Ik zit<br />

gewoon te wachten tot mijn lichaam ermee<br />

ophoudt. Deze tussenfase is ook wel heel mooi.<br />

Nu is nu en morgen is morgen. Nieuwe dingen<br />

bestaan helemaal niet meer. Ik ben een soort<br />

tussenpersoon.”<br />

“De andere kant is dat ik niet meer afgeleid<br />

word door het leven. Ik leef zonder<br />

ruis. Daardoor zie ik scherper, ik zie hoe<br />

mensen zinloze gevechten leveren, hoe ze<br />

liefde laten liggen, niet in staat zijn om te<br />

communiceren of om hun eigen ego opzij<br />

te zetten. Hoe ze ontevreden zijn, niet kunnen<br />

accepteren dat het leven geeft en ook<br />

weer afneemt. Waar ik kan, probeer ik daar<br />

dan wat aan te doen. Dat is voor mij het<br />

bijzondere van deze tijd.”<br />

Carlos tegen Muis: “Je ogen staan heel helder.<br />

Groots. Het is gek om te zeggen: ‘Wat doe je dat<br />

goed, sterven’."<br />

Hoe en wanneer de film eindigt, zou net<br />

zo onvoorspelbaar moeten zijn als het<br />

ziekteproces van Leonoor, ware het niet<br />

dat zijzelf het langzamerhand wel genoeg<br />

vindt. Een paar draaidagen op de Noorse<br />

Lofoten-eilanden staan nog op het programma,<br />

vanwege het noorderlicht, maar<br />

daarna moet de film misschien toch maar<br />

gauw afgemaakt worden, zegt ze. “Ik wil<br />

mijn energie, die steeds minder wordt, aan<br />

mijn gezin gaan besteden, en aan mezelf.<br />

En bovendien denk ik dat het voor de kijker<br />

niet leuk is om iemand echt te zien sterven.<br />

George (Leonoor Pauws echtgenoot<br />

George van Houts, die ook acteur is, red.)<br />

vindt dat ik tot het gaatje moet gaan, maar<br />

ik twijfel. Op zeker moment zijn we onze<br />

eigen namen en onze filmnamen door<br />

elkaar gaan gebruiken, en we overwegen<br />

nu om in de rest van de film de personages<br />

helemaal los te laten en als onszelf verder<br />

te gaan. De illusie dat het allemaal fictie<br />

is, is niet tot het eind toe vol te houden,<br />

dat trekken wij niet, en de kijker ook niet.<br />

Want er gaat daar wel iemand dood.”<br />

BROZER IS EEN LOW-LOW BUDGET-FILM. DE AC-<br />

TEURS EN ANDERE CREWLEDEN VERLENEN VOOR BIJNA<br />

NIETS HUN MEDEWERKING. VIA DE SITE WWW.BROZER.<br />

NL IS DE TOTSTANDKOMING VAN DE FILM TE VOLGEN.<br />

DAAR STAAT OOK EEN BLOG VAN LEONOOR PAUW OP.<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl ONDER<br />

'LEVEN MET KANKER', 'ALS DE DOOD DICHTBIJ IS'


“Bodyscans moeten<br />

verboden blijven”<br />

Maaike Op de Coul<br />

Programmacoördinator<br />

preventie van<br />

KWF Kankerbestrijding<br />

“KWF Kankerbestrijding is<br />

geen voorstander van bodyscans.<br />

We raden aan om bij<br />

ongerustheid eerst te overleggen<br />

met de huisarts, die kan<br />

aangeven of er aanleiding<br />

is voor verder onderzoek.<br />

Dergelijke commerciële scans<br />

geven vooral schijnzekerheid.<br />

Een tumor kan nu op een<br />

scan niet te zien zijn, maar<br />

over twee maanden wel.<br />

Het geeft dus geen definitief<br />

uitsluitsel. Als er wél iets<br />

verdachts te zien is, geeft het<br />

veel (onterechte) angst en<br />

onzekerheid bij mensen: heb<br />

ik nu misschien kanker, of toch<br />

niet? Wij pleiten altijd voor een<br />

gang naar de reguliere zorg.<br />

Er zijn bepaalde vormen van<br />

screening die KWF Kankerbestrijding<br />

wel zinvol vindt<br />

zoals de landelijke screeningsprogramma’s<br />

op borstkanker,<br />

baarmoederhalskanker en<br />

darmkanker. Dit soort onderzoek<br />

spaart bewezen vele<br />

levens: er overlijden jaarlijks<br />

ongeveer 700 vrouwen minder<br />

aan borstkanker door het<br />

bevolkingsonderzoek.”<br />

Jaarlijks laten duizenden Nederlanders in het buitenland een preventieve bodyscan<br />

doen: een medische ‘APK’. De vraag ernaar groeit. Momenteel zijn deze commerciële<br />

bodyscans in Nederland nog verboden. Terecht? tekst Leo Lotterman<br />

Henk Jochemsen<br />

Bijzonder hoogleraar chris-<br />

������������������������<br />

lid van de Beraadsgroep<br />

Gezondheidsethiek en<br />

gezondheidsrecht van de<br />

Gezondheidsraad<br />

‘’Soms is het beter iets niet<br />

te weten. Want algemene<br />

bodyscans leveren te vaak<br />

informatie op waar je niets<br />

mee kunt. Op een scan is vaak<br />

wel wat afwijkends te zien,<br />

want elk mens is nu eenmaal<br />

uniek. Die ontdekkingen<br />

geven veel onrust en beslissingsstress.<br />

Het ‘afwijkende’<br />

verder laten onderzoeken<br />

of toch maar niet? Als veel<br />

mensen dit gaan doen, slibt<br />

het zorgsysteem dicht. Een<br />

vervolgonderzoek heeft soms<br />

risico’s. En als er niks gevonden<br />

is, dan over een jaar weer, omdat<br />

erdan misschien wel iets<br />

is? De ene mens kan beter met<br />

een onduidelijke uitslag omgaan<br />

dan de ander. Gerichte<br />

vroegtijdige opsporing, zoals<br />

de scans voor borstkanker, is<br />

een ander verhaal. Dan heb<br />

je een medische reden. Maar<br />

zelfs ook hierover is nog steeds<br />

discussie. Als screening in de<br />

reguliere gezondheidszorg al<br />

vragen oproept, lijkt een afwijzende<br />

houding ten opzichte<br />

van commerciële screening<br />

noodzakelijk.”<br />

Paul Algra<br />

Radioloog Medisch<br />

Centrum Alkmaar<br />

“Ik kan u alleen een genuanceerd<br />

antwoord geven.<br />

Screenen zonder verstand, dus<br />

zonder aanleiding, dat doe je<br />

niet. Dat leidt tot de bekende<br />

tegenwerpingen als overdiagnose<br />

of schijnzekerheid.<br />

Echter, gerichte screening,<br />

daar heb ik niets op tegen.<br />

Bepaalde risicogroepen, bijvoorbeeld<br />

mannen boven de<br />

vijftig die gerookt hebben, kun<br />

je best op deze manier met<br />

regelmaat onderzoeken. Dat<br />

vind ik heel legitiem. We gaan<br />

toch ook elk half jaar naar<br />

de tandarts voor een check?<br />

Als iemand continu hoofdpijn<br />

heeft, kan ik me voorstellen<br />

dat hij van zijn angst voor<br />

een ernstige aandoening af<br />

wil. Het is paternalistisch van<br />

specialisten om zo iemand die<br />

screening te onthouden, of<br />

het er nu een in het ziekenhuis<br />

is of een bij een commercieel<br />

bedrijf. Maar als je het doet,<br />

moet je ze als professional wel<br />

goed voorlichten. Misschien<br />

is er nu niks te zien op de scan,<br />

maar over een tijdje wel.”<br />

de stelling<br />

Anne Offereins<br />

liet een bodyscan maken<br />

“Zelf heb ik de laatste jaren last<br />

van chronische darmontsteking.<br />

Artsen vonden niets. Ik<br />

wilde nog een keer een onderzoek.<br />

Ik besloot zelf de regie<br />

in handen te nemen en nam<br />

contact op met een commercieel<br />

bedrijf dat scans aanbiedt.<br />

Het zou alleen gaan om een<br />

scan van mijn buikgebied. Dat<br />

zag er schoon uit. Maar de MRI<br />

had ook een deel van de longen<br />

gescand. Er werd een tumor<br />

in ontdekt. Ik ben daar nu aan<br />

geopereerd. Ik ben blij dat ik<br />

de scan heb gedaan. Zou ik<br />

anderen aanraden om zonder<br />

aanleiding een totale bodyscan<br />

te doen? Op mijn leeftijd,<br />

nu 65, zeker. Met mijn darmen<br />

gaat het nu goed. Maar mocht<br />

ik weer klachten krijgen en<br />

ontdekken dat de reguliere<br />

zorg te veel drempels opwerpt,<br />

dan zal ik niet aarzelen weer<br />

van commerciële mogelijkheden<br />

gebruik te maken.”<br />

TWITTER MEE: @KWF_NL<br />

#KRACHTSTELLING<br />

EEN GROOT BODYSCANBEDRIJF IS PRESCAN. JAARLIJKS SCREENT HET ZO’N 3000 KLANTEN.<br />

BIJ 1 OP DE 50 PRESCANCLIËNTEN WORDT EEN ERNSTIGE TUMOR ONTDEKT. HIERIN ZITTEN<br />

NIET DE HART-, VAAT-, MAAG- EN DARMAANDOENINGEN.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 11


achtergrond<br />

12<br />

Mindfulness betekent met volle<br />

aandacht in het leven staan. Veel<br />

kankerpatiënten blijken baat te<br />

hebben bij deze vorm van ‘gericht<br />

leven’. Ze hebben minder last van<br />

angst, somberheid en vermoeidheid.<br />

PAUZE<br />

tekst Annemiek Verbeek illustratie Shutterstock<br />

voor de geest


herkende mezelf niet meer toen ik ziek werd. Normaal<br />

was ik de rust zelve, nu had ik zo’n kort lontje dat<br />

ik soms al explodeerde als mijn vierjarige zoontje een<br />

“Ik<br />

glas melk omstootte.” Het is anderhalf jaar geleden,<br />

maar Marcel de Leeuwe (43) kan dat gevoel van frustratie en ongeduld<br />

nog probleemloos oproepen. Tijdens een kampeervakantie<br />

in Zeeland in 2010 kreeg hij ineens last van buikpijn. De<br />

lokale huisarts dacht aan een blaasontsteking, maar de klachten<br />

werden erger en De Leeuwe besloot naar de Eerste Hulp te gaan.<br />

Op de monitor van het ziekenhuis zagen ze snel de oorzaak: een<br />

tumor. Zaadbalkanker. “Binnen zes uur lag ik met een drain in mijn<br />

rug omdat mijn nier het anders zou begeven. Een week later kreeg<br />

ik de eerste van drie chemokuren.”<br />

Tijdens de intensieve behandelingen was het vooral de vermoeidheid<br />

die hem nekte. Twintig uur per dag slapen was geen uitzondering.<br />

“Ineens was ik afhankelijk van mijn vijf maanden zwangere<br />

vrouw, terwijl het andersom had moeten zijn. Dat ik voor mijn gevoel<br />

als vader en echtgenoot zo tekortschoot, leverde veel stress<br />

en frustratie op.”<br />

Meer grip<br />

Marcels oncoloog had bij andere patiënten de positieve effecten<br />

van een cursus mindfulness gezien en raadde De Leeuwe de online<br />

cursus ‘Minder moe bij kanker’ van het Utrechtse Helen Dowling<br />

Instituut aan. Tijdens deze mindfulness/aandachttraining worden<br />

deelnemers onder meer bewust gemaakt van automatische<br />

reacties die vermoeidheid versterken. “Ik was nieuwsgierig, ook<br />

omdat ik vanuit mijn werk met leren via internet bezig ben. Ooit<br />

had ik al een meditatiecursus gedaan, dus ik vond het niet vreemd<br />

of zweverig. De cursus duurt negen weken en ik moest elke dag een<br />

uur vrijmaken voor de oefeningen en opdrachten. Via de e-mail gaf<br />

een therapeut feedback over wat ik ingevuld had.”<br />

De Leeuwe was zelf verbaasd over hoe snel de cursus effect had.<br />

“Voor de cursus was ik zo extreem moe, dat ik geen puf had om<br />

ook maar bij de kleinste dingen stil te staan. Alles was te veel, ik<br />

had nergens zin in en reageerde heel impulsief. In het begin van<br />

de cursus moest ik nauwkeurig bijhouden wanneer ik wat voelde<br />

en welke gedachten er op zo’n moment in me opkwamen. Dat het<br />

vooral mijn frustratie over de situatie was waardoor ik zo ongeduldig<br />

en bozig was, had ik me eerder niet gerealiseerd. Daarna was<br />

het een stuk makkelijker om eerst eens diep adem te halen en mezelf<br />

te ‘herpakken’. Natuurlijk overheerst soms alsnog de moeheid.<br />

Ik verlies heus nog wel eens mijn geduld of voel me gefrustreerd,<br />

maar mindfulness heeft me wel geholpen meer grip op het dagelijkse<br />

leven te krijgen.”<br />

De illusie van onsterfelijkheid<br />

Mildheid, vriendelijkheid, niet altijd kritisch naar jezelf en anderen<br />

kijken. Dat zijn belangrijke aspecten bij mindfulness (zie kader op<br />

pagina 14 ). Het kan mensen handvatten geven, vaak zeer welkom<br />

in zware tijden. “Met de diagnose kanker is de illusie van onsterfelijkheid<br />

in één keer doorgeprikt”, zegt hoogleraar psychiatrie Anne<br />

Speckens, die in Nijmegen een onderzoek leidt naar de effecten<br />

van mindfulness in het Radboud Universitair Medisch Centrum<br />

voor Mindfulness. Dit onderzoek richt zich vooralsnog alleen op<br />

long- en borstkankerpatiënten. Speckens: “De meeste mensen leven<br />

hun leven zonder al te vaak stil te staan bij het ‘waarom’ van<br />

de dingen die ze doen. Tot er iets gebeurt wat alles stilzet, zoals<br />

de diagnose kanker. Dan ben je in een klap pijnlijk bewust van de<br />

kwetsbaarheid van het lijf dat je tot dan als vanzelfsprekend hebt<br />

ervaren. Op zo’n moment gaat de bovenkamer aan het werk en razen<br />

de vragen door je hoofd. Waarom overkomt mij dit? Heb ik wel<br />

de juiste keuzes gemaakt in het leven? Kan ik deze pijn wel dragen?<br />

“Ik voel nog wel<br />

eens frustratie of<br />

ongeduld, maar ik<br />

heb wel meer grip<br />

op het leven”<br />

Mindfulness gaat niet om het uitschakelen van pijn en angst, die<br />

horen bij het leven. Het gaat om het leren dragen van die pijn en het<br />

niet groter, maar óók niet kleiner te maken dan het is. Soms lopen<br />

mensen tegen de grenzen aan van gewoontes die ze hun hele leven<br />

al hebben. Niet zeuren maar doorgaan, altijd klaarstaan voor anderen,<br />

doen zoals het hoort: als je kanker krijgt, ben je gedwongen<br />

deze vastgeroeste patronen onder de loep te leggen.”<br />

Concreet aan de slag<br />

Mindfulness werkt niet altijd en niet voor iedereen, zegt Speckens.<br />

Er zijn mensen die er ondanks hun klachten liever niet mee doorgaan<br />

of er helemaal niet aan beginnen, omdat ze zich er niet prettig<br />

bij voelen. “In elke groep zijn altijd wel één of twee mensen die<br />

voortijdig afhaken. Het is niet altijd makkelijk: je moet er zeker in<br />

het begin elke dag tijd voor vrijmaken en het kan confronterend<br />

zijn om stil te staan bij je zieke lichaam. Soms helpt het al om iemand<br />

tijdens de training gewoon op een stoel te laten zitten in<br />

plaats van op een matje. We hebben wel mannen gehad die echt<br />

de kriebels kregen van dat matje.”<br />

Op vrouwen lijkt mindfulness een grotere aantrekkingskracht te<br />

hebben dan op mannen. Volgens ex-patiënt Marcel de Leeuwe<br />

hebben mannen niet zo’n behoefte om, bijvoorbeeld in een praatgroep,<br />

lief en leed te delen met een groep vreemden. “Wij mannen<br />

komen liever in actie dan dat we gaan praten, denk ik. Daarom was<br />

ik ook zo blij met die online cursus. Ik kon concreet met iets aan de<br />

slag, gewoon achter mijn eigen computer. Door die vermoeidheid<br />

was ik niet eens in staat geweest om in de auto te stappen.”<br />

Met behulp van mindfulness leren mensen om de emoties te<br />

herkennen die komen kijken bij een slechte uitslag of prognose –<br />

zoals onzekerheid, woede en schuldgevoel. Als je deze gevoelens<br />

herkent, maar je er niet door laat meeslepen, heb je er minder last<br />

van. Deze levensinstelling is ook nuttig ná de behandeling, in de<br />

periode waarin veel ex-patiënten te maken krijgen met blijvende<br />

beperkingen of klachten, zegt Marije van der Lee, hoofd wetenschappelijk<br />

onderzoek bij het Helen Dowling Instituut, dat psychosociale<br />

zorg biedt aan kankerpatiënten. “Het kan een intens<br />

verdrietig moment zijn als je beseft dat je oude ik nooit meer terugkomt.<br />

Maar het kan ook ontspanning opleveren. Het is fijn om<br />

te kunnen zeggen: ik kan geen triatlon meer fietsen, maar ben blij<br />

met het kwartier fietsen dat wél lukt.”<br />

Fantasie, geen werkelijkheid<br />

Ook wanneer je weet dat je nog maar kort te leven hebt, kán mindfulness<br />

het leven wat draaglijker maken. Zo begeleidt mindfulnesstrainer<br />

Mila de Koning een moeder met uitgezaaide borstkanker.<br />

“Ze vertelde dat ze sterk wilde zijn voor haar zoontje van twee en<br />

daarom geen verdriet wilde toelaten”, zegt De Koning, zelfstandig<br />

trainer in Alphen aan den Rijn en projectleider van het Expertisecentrum<br />

Mindfulness van het Amsterdamse VU medisch centrum.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 13


“Door mindfulness<br />

leer je pijn te dragen,<br />

niet uit te schakelen”<br />

“Door de training gaf ze voor het eerst toe aan haar emoties. Verdriet,<br />

wanhoop, tranen. Het mocht. Ze liep niet meer rond met een<br />

constante knoop in haar maag. Als er verdriet was, liet ze het toe.<br />

Daarna klaarde de lucht op en had ze ook oog voor alle mooie dingen<br />

in haar leven.”<br />

Helma Ton (54) kan meepraten over de krachtige werking van<br />

mindfulness. Als patiënt én mindfulness-trainer. Het huurcontract<br />

voor haar eigen Centrum voor Aandachtsontwikkeling in de<br />

Amsterdamse wijk IJburg was net één week getekend toen ze onverwacht<br />

hoorde dat ze blaaskanker had. Een vorm van kanker die<br />

wel behandelbaar is, maar niet echt geneest, al kun je er in principe<br />

oud mee worden. “De periode na de diagnose was wel een uitdaging”,<br />

zegt Ton met gevoel voor understatement. “Ik zag in geuren<br />

en kleuren mijn eigen begrafenis voor me. Maar door mijn ervaring<br />

met mindfulness kon ik het ook duiden: ah, dit is fantaseren. Al<br />

die beelden die ik in mijn hoofd heb, zijn niet de werkelijkheid zelf.<br />

Maar fantasie, het zijn beelden die geweldig op hol kunnen slaan.<br />

Door het op die manier te bekijken, kon ik verder.”<br />

Om te laten zien wat mindfulness is, geeft Ton me een perzik. “Wat<br />

zie je, voel je? De zachte haartjes, de kleurverschillen, de groeven…<br />

Geen enkele perzik is hetzelfde, wonderlijk. We pakken een mes.<br />

Gaat jouw velletje er makkelijker af dan dat van mij? Oh, dan heb<br />

jij een rijpere perzik. Die is vast lekkerder!” Ze lacht: “Zodra je een<br />

oordeel velt bij wat je ervaart – ‘jij hebt een rijpere perzik en daar<br />

baal ik van’, of ‘mijn leven is vol pijn en dat kan ik niet aan’, dan zit<br />

je ín je hoofd. Je verliest het contact met wat er werkelijk is en met<br />

wat je wél hebt. In dit geval, die ene perzik in je eigen handen. We<br />

staan dan niet meer stil bij de mooie dingen die elke dag, vlak voor<br />

onze neus, plaatsvinden. Dat is de aard van de menselijke geest,<br />

maar die geest kun je trainen. Ook, of juíst, als je kanker hebt. We<br />

hebben pijn, ja. Maar we lijden vaak meer aan de ‘pijn over de pijn’:<br />

het piekeren, het zorgen maken, het er bijna in verdwijnen. Aan díé<br />

pijn kun je met training vaak wél iets doen. Mindfulness helpt het<br />

leed dat het leven op je pad brengt te dragen. Het geeft je sterkere<br />

schouders.”<br />

14<br />

• www.vmbn.nl: VERENIGING VAN MINDFULNESS BASED<br />

TRAINERS IN NEDERLAND EN VLAANDEREN<br />

• www.radboudcentrumvoormindfulness.nl<br />

• www.hdi.nl: (ONLINE) TRAININGEN VAN HET HELEN DOWLING<br />

INSTITUUT<br />

• www.mindermoebijkanker.nl<br />

• www. miladekoning.nl<br />

• www.aandachtsontwikkeling.nl: WEBSITE VAN<br />

HELMA TON. DOWNLOAD DE MINDFULNESS-APP VOOR € 1,59<br />

• www.instituutvoormindfulness.nl<br />

• www.kwfkankerbestrijding.nl/boekenkast:<br />

BEKIJK HIER HET BOEK THUISKOMEN BIJ JEZELF VAN JON KABAT-ZINN<br />

ONDER ‘MEDISCH’<br />

INFORMEER BIJ HET CURSUSCENTRUM EN/OF DE VERZEKERAAR<br />

OF DE CURSUSSEN WORDEN VERGOED.<br />

WAT IS MINDFULNESS?<br />

Volgens trainer Mila de Koning laat mindfulness zich het<br />

makkelijkst uitleggen door te vertellen wat het níet is.<br />

“Als je weer eens bent vergeten waar je de autosleutels<br />

hebt gelaten, niks hoort van wat de buurvrouw je vertelt<br />

omdat je in gedachten een boodschappenlijst aan het<br />

maken bent: dat zijn de momenten waarop je géén aandacht<br />

hebt voor wat je doet. De bekende automatische<br />

piloot. Mindfulness is precies het tegenovergestelde. Je<br />

bent je bewust van het hier en nu, van je gedachten, emoties<br />

en waarnemingen. Die aandacht is bij mindfulness<br />

vriendelijk en mild: je leert je lichaam, je gedachten en je<br />

gevoelens kennen, zónder dat je daar een negatief oordeel<br />

over velt.” In een mindfulness-training leren mensen<br />

hun eigen lichaam, gedachten en gevoelens kennen én<br />

te herkennen. Het helpt bij het vinden van ‘de pauzeknop<br />

van de bovenkamer’ door meditatie en oefeningen.” Een<br />

oefening die simpeler klinkt dan hij is: probeer eens tijdens<br />

het douchen of tandenpoetsen niets anders te doen<br />

dan het moment te ervaren: de smaak van de tandpasta,<br />

de geur van de shampoo, de geluiden in de badkamer.<br />

GRONDLEGGER<br />

De grondlegger van mindfulness is de Amerikaanse<br />

professor en arts Jon Kabat-Zinn. Hij maakte in de jaren<br />

zeventig een programma waarmee uitbehandelde patiënten<br />

beter konden omgaan met chronische pijn en<br />

stress. Zijn Mindfulness-Based Stress Reduction-programme<br />

(MBSR) was gebaseerd op boeddhistische meditatietechnieken.<br />

Rond 2000 werd dit programma door<br />

Mark Williams, hoogleraar klinische psychologie aan de<br />

Oxford University, verwerkt in de bestaande cognitieve<br />

gedragstherapie (een veel gebruikte methode door psychologen).<br />

Hij behandelt er sindsdien mensen met terugkerende<br />

depressies mee. De kans op een terugval blijkt<br />

door deze therapie met 44 procent te dalen, vergeleken<br />

met de gebruikelijke behandeling. Uit een onderzoek van<br />

het Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijmegen<br />

blijkt dat mindfulness ook tijdens een bestaande depressie<br />

de symptomen vermindert.<br />

ONDERZOEK<br />

Op dit moment loopt er in Nijmegen een onderzoek naar<br />

de effecten van mindfulness voor longkankerpatiënten,<br />

in september begint een onderzoek onder borstkankerpatiënten.<br />

Onderzoeksresultaten uit de VS laten zien dat<br />

mindfulness kankerpatiënten minder angstig en depressief<br />

maakt. Bovendien neemt voor hen de kwaliteit van<br />

leven toe, omdat ze meer oog krijgen voor de mooie kanten<br />

van hun leven.<br />

Kan een ‘mentale’ training effect hebben op klachten als<br />

vermoeidheid? Het antwoord op die vraag is complex en<br />

niet eenduidig. Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie in<br />

Nijmegen: “Het ligt voor de hand dat ‘mindful’ in het leven<br />

staan niet alleen invloed heeft op psychologische factoren,<br />

maar ook op bijvoorbeeld fysiologische, hormonale<br />

en immunologische processen. In onderzoek naar mindfulness<br />

bij kankerpatiënten zijn daarvoor aanwijzingen<br />

gevonden. Patiënten die getraind waren in mindfulness<br />

maakten bijvoorbeeld minder van het stresshormoon<br />

cortisol aan, waardoor ze een lagere bloeddruk en hartslag<br />

hadden. Die fysiologische effecten verminderen misschien<br />

ook sommige chronische klachten.”


“In mijn lichaam<br />

gebeurde ongeveer<br />

hetzelfde als bij<br />

zaadbalkanker”<br />

Amber Borghuis (27): ‘Gefeliciteerd, u bent zwanger!’ zeiden<br />

de artsen in ons streekziekenhuis. Ik was naar de Eerste<br />

Hulp gegaan met heftige buikpijn. Tijdens de echo zag de<br />

gynaecoloog dat er iets niet klopte, ze dacht aan een buitenbaarmoedelijkse<br />

zwangerschap. Maar op mijn eierstok<br />

bleek een tumor te zitten, die het HCG-hormoon aanmaakt,<br />

het zwangerschapshormoon. Na de operatie had de arts het<br />

over een ‘uitzonderlijke tumor’, zo een hadden ze nog nooit gezien.<br />

Ik werd er een beetje achterdochtig van: weten ze wel wat<br />

ze aan het doen zijn? Een second opinion wees uit dat het een<br />

kiemceltumor was. Een kiemcel is een cel waaruit geslachtscellen<br />

ontstaan. Een ingewikkeld verhaal. Aan vrienden vertelde<br />

ik dan ook maar dat ik ‘de vrouwelijke vorm van zaadbalkanker’<br />

had. Zaadbalkanker is van oorsprong vaak ook een kiemceltumor,<br />

dus heeft dezelfde eigenschappen als mijn tumor. Had ik het voor<br />

het gemak eierstokkanker genoemd, dan waren mijn vrienden<br />

zich wellicht rot geschrokken bij het zien van de vooruitzichten.<br />

lichaam en geest<br />

tekst Merel Remkes fotografie Ruben Eshuis<br />

Eierstokkanker is veel agressiever, heeft sneller uitzaaiingen dan<br />

kiemcelkanker. De tumor was samen met mijn ene eierstok operatief<br />

verwijderd, verder leek ik schoon te zijn. Maar na anderhalf<br />

jaar was de kanker terug, een uitzaaiiing in een lymfeklier. Drie<br />

BEP-kuren kreeg ik, chemobehandelingen die mannen met zaadbalkanker<br />

ook krijgen. Hoewel ik nog steeds een zeldzaam geval<br />

was, was er gelukkig wel een traject te volgen.<br />

Het gekke is dat de diagnose in 2009 begon met de verwachting<br />

van nieuw leven, maar door de behandeling wist ik niet of ik nog<br />

wel kinderen zou kunnen krijgen. Voor de zekerheid hebben we<br />

bevruchte eicellen laten invriezen na de eerste operatie. Pas onlangs<br />

mocht ik van mijn arts stoppen met de pil om te kijken of<br />

ik nog een natuurlijke cyclus kon krijgen. En ja hoor! Het was de<br />

eerste keer dat ik een gat in de lucht sprong bij het zien van bloed.<br />

Mijn eierstok leeft nog! Ik kan me weer voorzichtig gaan verheugen<br />

op een échte zwangerschap.”<br />

KIEMCELTUMOREN (BIJ VROUWEN DYSGERMINOOM GENAAMD) ZIJN VRIJ ZELDZAAM (ONGEVEER 10 VROUWEN PER JAAR) EN ONTSTAAN MEESTAL TUSSEN HET 10E EN<br />

30E LEVENSJAAR. EIERSTOKKKANKER KOMT JAARLIJKS BIJ ZO’N 1400 VROUWEN VOOR. BIJ MANNEN WORDT DEZE KIEMCELTUMOR EEN SEMINOOM GENOEMD. HET<br />

KOMT VOOR BIJ ONGEVEER 400 MANNEN PER JAAR, HET MERENDEEL IS TUSSEN DE 20 EN 45 JAAR.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 15


interview<br />

Binnen de kankerbestrijding gaat het om grote thema’s.<br />

Leven, dood, genezen, niet genezen. En om geld,<br />

heel veel geld. Niet zo verwonderlijk dat er vaak vragen<br />

binnenkomen bij KWF. Besteedt de organisatie<br />

het geld wel op de juiste manier? Wordt er niet te veel uitgegeven<br />

aan preventie? Waarom gaan er nog steeds mensen dood aan<br />

kanker terwijl we elk jaar zo veel geld ophalen? Directeur Michel<br />

Rudolphie (52) snapt die vragen. En wil niets liever dan ze zo goed<br />

mogelijk beantwoorden. Daarom, zo besloot hij bij zijn aantreden<br />

in mei 2011, wil hij in gesprek met sommige van die kritische<br />

vragers. Persoonlijk. In zijn werkkamer aan de Delflandlaan in<br />

Amsterdam, door zijn glazen muren uitkijkend op de bureaus van<br />

zijn collega’s, vertelt Rudolphie hoe hij werd geïnspireerd door<br />

minister Ronald Plasterk. “Hij maakte van elke bezoeker een polaroid<br />

en hing die aan zijn muur. Een mooi, persoonlijk gebaar. Ik<br />

wilde ook zoiets. Ik nam me voor: elk kwartaal nodig ik iemand<br />

uit die kritische vragen stelt. Afgelopen zomer leidde dat tot een<br />

gesprek met het bestuur van stichting Borstkankeractie. Zij noemen<br />

het opmerkelijk dat er nog steeds vrouwen doodgaan aan<br />

borstkanker en vragen zich af of we ons misschien meer moeten<br />

richten op onderzoek dan op preventie of psychosociale zorg. Vragen<br />

die niet zomaar zijn te beantwoorden en mij en onze organisatie<br />

stof geven om over na te denken.” Tussen alle inhoudelijke<br />

mails en tweets zit ook veel ‘geroeptoeter’, zoals Rudolphie het<br />

noemt. “Roep niet iets om het roepen, zoals de eindeloze vragen<br />

over mijn salaris (zie kader, red.). Mensen die echt wat te zeggen<br />

hebben en hun kritiek kunnen onderbouwen, daar luister ik graag<br />

naar.”<br />

Wandelende portemonnee<br />

Voordat Rudolphie in 2011 begon bij KWF werkte hij in het bedrijfsleven,<br />

onder andere als vicepresident bij medisch-technologisch<br />

bedrijf Nucletron. Daarnaast was hij voorzitter van de door<br />

hem opgerichte stichting Hersentumor.nl. Dat initiatief nam hij<br />

nadat zijn vader, Ties Rudolphie, in 2000 overleed aan een hersentumor.<br />

“De keuze voor KWF is deels op gevoel gegaan. KWF staat<br />

voor minder kanker, meer genezing en een betere kwaliteit van<br />

leven. Mijn drive om dat te verwezenlijken is door het overlijden<br />

van mijn vader en andere dierbaren enorm toegenomen. Daarbij<br />

16<br />

“Onze kracht<br />

is ook ons grootste<br />

struikelblok”<br />

Sinds 2011 leidt Michel Rudolphie als algemeen directeur<br />

’s lands grootste fondsenwervende organisatie. Nederland kijkt<br />

als kritisch investeerder over zijn schouder mee hoe de ruim<br />

130 miljoen gedoneerde euro’s door KWF Kankerbestrijding<br />

worden besteed. “Ik voel me soms net de bondscoach.”<br />

tekst Resi Lankester fotografie Ronald Brakel, Wim Vooijs<br />

kies ik bij voorkeur voor een functie waarbij ik wat te zeggen heb<br />

over de organisatiestructuur en -cultuur. Zitten medewerkers op<br />

de juiste plek? Halen we het optimale uit onszelf om het beste<br />

resultaat neer te zetten? Dat coachende zit in me, ik denk dat ik<br />

onder andere omstandigheden onderwijzer was geworden.<br />

Natuurlijk was ik me bewust van de grote verschillen met het bedrijfsleven,<br />

zoals het grotere afbreukrisico – ik ben nu tenslotte<br />

een semipubliek persoon. Een soort bondscoach: heel Nederland<br />

heeft een mening over KWF, mijn beleid en onze bestedingen. Aan<br />

17 miljoen mensen verantwoording afleggen, aan al die mensen<br />

met ieder net een andere kijk: dat is complex en spannend. Ken je<br />

dat gevoel waarbij je voor een examen buikpijn hebt? Ik heb dat<br />

wekelijks. Telkens de vraag: ben ik honderd procent op de hoogte<br />

van wat er speelt? Ik volg het nieuws dan ook op de voet, via radio,<br />

tv, Twitter. Bij alles wat we doen, denk ik: wordt de patiënt<br />

hier beter van, wat vindt de donateur, de maatschappij? Kan het<br />

nog transparanter? Wegen de kosten die we maken op tegen de<br />

baten? Neem de website www.kanker.nl: een nieuw, interactief<br />

platform voor patiënten. We verwachten dat deze site een belangrijke<br />

bijdrage zal leveren aan de informatievoorziening voor kankerpatiënten.<br />

In 2014 moeten we bekijken of dat doel inderdaad is<br />

behaald en op basis van die evaluatie opnieuw keuzes maken. In<br />

het bedrijfsleven is die commerciële manier van denken heel gewoon.<br />

Het is mijn taak om kritisch te blijven. KWF is geen wandelende<br />

portemonnee. Tegen mijn medewerkers moet ik ook regelmatig<br />

streng zijn. Ik ben er nu wel achter dat de kracht van KWF<br />

ook meteen het grootste struikelblok is. Iedereen hier is van binnenuit<br />

gemotiveerd en wil alles doen voor de patiënt. Toch geeft<br />

iets niét doen soms een beter eindresultaat dan iets wel doen.<br />

Concreet: we focussen de komende jaren op stoppen met roken.<br />

En niet, zoals voorheen, ook op gezond eten, meer bewegen en<br />

“Het is mijn taak<br />

kritisch te blijven. KWF<br />

is geen wandelende<br />

portemonnee”


Biografie<br />

Als zoon van generaalmajoor<br />

der Mariniers<br />

Ties Rudolphie groeide<br />

Michel Rudolphie (<strong>19</strong>60)<br />

op in verschillende<br />

plaatsen in binnen- en<br />

buitenland. Hij vervulde<br />

zijn dienstplicht bij<br />

het Korps Mariniers in<br />

Curaçao. In de jaren<br />

tachtig studeerde hij<br />

Beleid en Management<br />

Gezondheidszorg aan<br />

de Erasmus Universiteit<br />

in Rotterdam en<br />

haalde zijn MBA Health.<br />

Hij was onder andere<br />

werkzaam als CEO voor<br />

de pharmadivisie bij Novartis<br />

in Noorwegen en<br />

als algemeen directeur<br />

bij Bioness Benelux.<br />

Zijn laatste functie was<br />

die van vicepresident<br />

Europa bij Nucletron<br />

BV in Veenendaal, een<br />

medisch-technologisch<br />

bedrijf binnen de radiotherapie.<br />

Rudolphie<br />

richtte in 2004 de stichting<br />

Hersentumor.nl op,<br />

een organisatie met als<br />

doel om betrouwbare<br />

informatie over hersenkanker<br />

te verstrekken<br />

aan patiënten en hun<br />

naasten. Sinds <strong>2012</strong><br />

is Michel Rudolphie<br />

behalve algemeen directeur<br />

ook bestuurder van<br />

KWF Kankerbestrijding.<br />

Hij is getrouwd en heeft<br />

een dochter van zestien.<br />

Twitter: @rudodo<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 17


TIJDENS HET EVENEMENT WILHELMINA BOS OP 26-11-2011.<br />

verstandig zonnen. Gelukkig heb ik een mooi team om me heen<br />

verzameld, van kritische en slimme mensen, die me adviseren.<br />

Zoals leden van de Raad van Toezicht en het managementteam.<br />

Reflecteren doe ik graag thuis, op zondag, in mijn studeerkamer.<br />

‘Mijn luchtbel’, noem ik dat. Ik voer innerlijke monologen: wat zou<br />

ik antwoorden op die vraag, wat vind ik van die kwestie? Hoe kunnen<br />

we ons geld nog beter besteden? In mijn privéomgeving ken<br />

ik eigenlijk niemand met een soortgelijke functie met wie ik kan<br />

sparren. Sterker nog, ik ben laatst op Twitter ‘ontvriend’ door een<br />

vriend van me; die vond dat het wel erg veel over oncologie ging.”<br />

#ik mis je<br />

“Zolang ik hier zit, zal ik blijven streven naar een maximale transparantie<br />

over alles wat we doen met het geld van Nederland. Goed<br />

communiceren is een van de belangrijkste, maar ook een van de<br />

moeilijkste dingen die er zijn. Alleen al als het om onderzoek gaat:<br />

hoe informeer je heel Nederland helder en begrijpelijk over de 400<br />

onderzoeksprojecten per jaar?<br />

Tevreden als in ‘nu is het af’ ben ik nooit. Deze baan is een permanente<br />

reis, een estafette. Om goed te kunnen blijven presteren<br />

moet ik mijn fysieke conditie op peil houden. Dankzij alle acties<br />

die voor KWF plaatsvinden, kan ik telkens trainen voor ‘piketpaal-<br />

18<br />

wat verdient hij nou<br />

eigenlijk?<br />

Op www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

overons staat het jaarsalaris van de<br />

directeur gepubliceerd: in <strong>2012</strong> (incl.<br />

vakantiegeld) 143.221 euro. De WOPTnorm<br />

(die in plaats is gekomen van<br />

de Balkenendenorm: 130 procent van<br />

het ministersalaris) bedroeg in 2011<br />

<strong>19</strong>3.000 euro. De Raad van Toezicht<br />

van KWF stelt het salaris van de directeur<br />

vast. Uitgangspunt daarbij is het<br />

profiel van eisen voor deze functie: een<br />

persoon die inhoudelijke deskundigheid<br />

en gewicht heeft op het medisch-wetenschappelijke<br />

en sociaalmedische<br />

vakgebied. Die leiding kan<br />

geven aan een grote organisatie met<br />

ongeveer 200 professionele medewerkers<br />

en ruim 100 duizend vrijwilligers,<br />

en die KWF Kankerbestrijding in de<br />

vele en gevarieerde externe contacten<br />

goed kan vertegenwoordigen.<br />

keek op een week<br />

“Ik werk dagelijks van ongeveer 8<br />

tot <strong>19</strong> uur en dan ’s avonds nog een<br />

paar uur.<br />

Donderdag heb ik om 7 uur een<br />

ontbijt met een organisatie die<br />

een nieuw klantsysteem voor KWF<br />

maakt.<br />

Vrijdag vlieg ik naar New York om<br />

met de internationale stichting Inspire2Live<br />

te overleggen. Gaan we<br />

bepaald onderzoek samen financieren?<br />

Aan mij de taak om open te<br />

staan voor ideeën en kansen, maar<br />

tijdig op de rem te trappen als dat<br />

nodig is.<br />

Maandag land ik om 8 uur op<br />

Schiphol. De rest van de week staat<br />

vol met interne afspraken. Soms<br />

“Ik werd laatst ontvriend<br />

op Twitter; het ging te<br />

veel over oncologie”<br />

tjes’, zoals de Ride for the Roses, die ik in september fietste.” Met<br />

een mengeling van trots en gêne laat hij zijn handpalmen zien,<br />

die door het vele knijpen in de handremmen vol met blaren zitten.<br />

“Ik had me iets verkeken op de afstand. 124 kilometer, terwijl ik<br />

tot 90 getraind was. Dus de laatste 30 kilometer zat ik hartstikke<br />

misselijk op de fiets. Maar alles beter dan in een volgauto, zoals<br />

vorig jaar. Ik wil altijd zelf aan het stuur zitten.”<br />

De fietsroute door het Westland had nog een emotionele verrassing<br />

in petto. “Ik had de route gezien, maar me niet gerealiseerd<br />

dat we langs de plek kwamen waar twaalf jaar geleden de uitvaart<br />

van mijn vader was. Eenmaal thuis, na het avondeten en het<br />

douchen, toen ik in een roes op de bank zat, dacht ik: ik wil deze<br />

ervaring delen. Dus twitterde ik erover, met de hashtags #misje<br />

en #ouwe. Inderdaad, wie zit daar op te wachten? Maar ik heb die<br />

uitlaatklep nodig. En in deze context kán het. Natuurlijk denk ik er<br />

wel even over na – ik moet in mijn functie de balans tussen zakelijk<br />

en persoonlijk goed bewaken. Dat is af en toen best moeilijk.<br />

Ik was vorig jaar op ziekenbezoek bij Marijke, een bekendheid<br />

binnen stichting Alpe D’HuZes. Zij lag met een hersentumor in<br />

het ziekenhuis. Toen ik haar zag liggen, kreeg ik een déjà-vu van<br />

mijn vader. De hele setting was i-den-tiek. Dat was even slikken.<br />

Holy cow. Hetzelfde had ik in februari <strong>2012</strong>. De directeur van stichting<br />

Hersentumor.nl overleed, aan een hersentumor. In december<br />

vroeg hij me of ik wilde speechen op zijn uitvaart. Op de dag dat<br />

hij me vroeg, werd ik gevloerd door griep. Net als op de dag na de<br />

speech. Ik denk dat ik mentaal niet besefte hoeveel impact het op<br />

me had gehad. Toch: energie kost werken bij KWF me niet. Integendeel,<br />

ik heb juist extra zin om er tegenaan te gaan. Er is nog<br />

geen dag geweest dat ik geen zin had in mijn werk.”<br />

worden besprekingen spontaan<br />

onderbroken. Bijvoorbeeld door<br />

de komst van een vrijwilliger die<br />

de opbrengst van een bijzondere<br />

actie graag persoonlijk wil<br />

overhandigen.<br />

Zaterdagochtend werk ik.<br />

's Middags houd ik zo veel mogelijk<br />

vrij voor mijn dochter van zestien<br />

en mijn vrouw.<br />

Zondag breng ik door in mijn<br />

werkkamer. Ik beland dan vaak<br />

in nadenken over de organisatie,<br />

de politiek. Ik zit in een soort<br />

luchtbel, dat weet mijn gezin ook.<br />

Muziek staat op, meestal klassiek<br />

of Latijns-Amerikaans.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/overons, www.borstkankeractie.nl<br />

www.inspire2live.org, www.ridefortheroses.nl, www.uicc.org


Nieuwe columnist Hugo<br />

van der Wedden (<strong>19</strong>75) is<br />

verpleegkundige,<br />

medisch socioloog en<br />

publicist. Hij deed onder<br />

meer onderzoek naar<br />

reanimatie en Alzheimer.<br />

www.hugovanderwedden.nl<br />

Twitter: @hugovdwedden<br />

De dokter en de dominee<br />

Wie rookt, krijgt longkanker en anders<br />

wel COPD. Buitensporige<br />

drinkers riskeren celwoekering in<br />

slokdarm en levercirrose. Een te<br />

dikke buik leidt op termijn tot hartfalen en diabetes.<br />

Vrijwel dagelijks lezen we in de krant over de<br />

samenhang tussen gedrag en ziekte. Inactiviteit en<br />

borstkanker, marihuana en teelbalkanker, de lijst is<br />

schier oneindig.<br />

Hoewel dergelijke kennis voortkomt uit modern<br />

wetenschappelijk onderzoek, is het maatschappelijk<br />

effect haast klassiek religieus van aard. Vroeger<br />

stond er een boze dominee op de kansel hel en verdoemenis<br />

te preken voor eenieder die niet streng<br />

in de leer was. Tegenwoordig geloven nog slechts<br />

weinigen in een hiernamaals.<br />

Ons richtpunt is een lang en<br />

gezond leven op aarde. Het<br />

opgeheven vingertje van<br />

de dominee is echter niet<br />

verdwenen. Wie de hedendaagse<br />

gezondheidsgeboden<br />

overtreedt, gaat niet naar<br />

de hel, maar zal volgens medici<br />

gestraft worden met ziekte, beperking en een<br />

vroegtijdige dood.<br />

Deze visie op het leven kent zeker voordelen. Net als<br />

bij klassieke religies creëert ze een gevoel van grip,<br />

van controle. Zolang ik me gezond gedraag zal het<br />

lijden aan mij voorbij gaan. Voor de samenleving<br />

als geheel is het zelfs uitgangspunt van beleid.<br />

Nadelen zijn er ook. Statistiek levert dan wel nuttige<br />

kennis, op het niveau van het individu biedt<br />

statistiek nauwelijks garanties. Ik verpleegde ooit<br />

een man, eind vijftig, vader van twee kinderen. Zijn<br />

hele leven stond in het teken van sport. Hij was at-<br />

“Hij at gezond,<br />

deed veel aan<br />

sport en werd<br />

toch ziek”<br />

column<br />

fotografie Goffe Struiksma<br />

letisch van bouw, at gezond en had nooit gerookt.<br />

Volgens de morele standaard had hij niets fout<br />

gedaan en toch werd hij ernstig ziek. Tot aan zijn<br />

dood was dat een enorme frustratie. Een moderne<br />

variant op het ‘mijn God, mijn God, waarom heeft<br />

u mij verlaten?’.<br />

De andere kant van de medaille is niet veel fraaier.<br />

Wie zijn leven lang als een ketter rookt en vervolgens<br />

longkanker ontwikkelt, heeft er naar hedendaags<br />

inzicht zelf om gevraagd. De socioloog Allan<br />

Kellehear beschrijft de ‘eigen schuld dikke bult’manier<br />

van sterven als shamefull death (uit: A social<br />

history of dying) Een paar jaar terug werkte ik op de<br />

longafdeling van een Amsterdams ziekenhuis. Ik<br />

had in de ochtend een vrouw opgenomen die voor<br />

een scopie van de luchtwegen<br />

kwam. Een foto had afwijkin-<br />

gen laten zien, nu zouden ze<br />

wat ‘hapjes’ nemen ter verdere<br />

diagnostiek. Dat het kanker<br />

was stond vrijwel vast. Na de<br />

lunch trof ik haar huilend op<br />

het randje van het bed. Zij<br />

wilde heel graag beneden een<br />

sigaretje roken, maar daar schaamde zij zich diep<br />

voor, juist omdat het roken haar ziekte had veroorzaakt.<br />

“Jij zal het ook wel belachelijk vinden”, snikte<br />

ze. Ik heb haar in een rolstoel gezet en naar buiten<br />

gereden. Op een bankje voor de ingang rookten<br />

we samen een sigaret. Of de directie van het ziekenhuis<br />

dat allemaal op prijs stelde weet ik niet,<br />

maar we hadden een goed gesprek en de rest van<br />

de opname ervoer ze mij als een veilig baken. Mij<br />

heeft de bijzondere ontmoeting ook niet onberoerd<br />

gelaten. Een week later ben ik definitief met roken<br />

gestopt.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina <strong>19</strong>


onderzoek<br />

20<br />

Werken aan<br />

wetenschap<br />

Microbioloog Mi<br />

Daniël Peeper, hoofd van de afdeling Moleculaire<br />

Oncologie On van het Nederlands Kanker Instituut, doet baanbrekend<br />

ke onderzoek naar melanoom, de meest agressieve vorm van<br />

hu huidkanker. “Stukje bij beetje dringen we door tot het kloppende<br />

hart ha<br />

van de melanoomcel.” tekst Ditty Eimers fotografie Goffe Struiksma<br />

Wilde je altijd al onderzoeker worden?<br />

“Nee, piloot stond bovenaan mijn lijstje. Ik doorstond alle<br />

testen, maar er waren te veel kandidaten en ik viel af. Toen werd<br />

het medische biologie. Nieuwe dingen ontdekken leek me<br />

geweldig. Ook het competitie-element in onderzoek sprak me<br />

aan. Dat ik voor kankeronderzoek koos, was vanzelfsprekend.<br />

Toen ik in <strong>19</strong>82 begon met mijn studie, was net het eerste kankergen<br />

opgespoord, een soort gaspedaal dat cellen aanzet om<br />

zich te vermenigvuldigen. Vlak daarna werd een eiwit ontdekt<br />

dat als noodrem tegen die ongecontroleerde celdeling werkt.<br />

We dachten dat we op het punt stonden het mechanisme achter<br />

kanker te ontrafelen. Het leek me heel spannend om daar<br />

aan bij te dragen.”<br />

Ben je nog steeds zo optimistisch?<br />

“Inmiddels weten we dat er geen magic bullet mogelijk is tegen<br />

kanker. Het gaat om enorme netwerken van genen die op<br />

elkaar inwerken. In elke tumorcel worden 25 duizend genen<br />

gevormd door 3 miljard bouwsteentjes. Die genen en bouwsteentjes<br />

moeten we in kaart brengen om te begrijpen hoe ze<br />

elkaar beïnvloeden. Gelukkig hebben we sinds kort ongelofelijk<br />

geavanceerde apparatuur waarmee we in één dag de code van<br />

3 miljard bouwsteentjes kunnen lezen. Vroeger was ik dagen<br />

bezig met een stukje van 200 bouwsteentjes. Maar al werken<br />

we nu vele malen sneller, het blijft een ingewikkelde zoektocht.”<br />

<strong>19</strong>94<br />

proeven doen<br />

"TIJDENS MIJN POSTDOCTORALE<br />

ONDERZOEK AAN HARVARD<br />

MEDICAL SCHOOL"<br />

inspiratie<br />

"DE AMERIKAANSE TOP-<br />

ONDERZOEKER BERT VOGELSTEIN<br />

IS MIJN INSPIRATIEBRON"


Je doet al jaren onderzoek naar moedervlekken.<br />

Wat fascineert je daaraan?<br />

“Moedervlekken zijn interessant: in een pigmentcel is een gen<br />

gemuteerd, waardoor de cel zich gaat vermenigvuldigen. Toch<br />

loopt het meestal niet uit de hand. Is er wellicht een beschermingsmechanisme<br />

, een ‘noodrem’, actief in moedervlekken?<br />

Toen patholoog Wolter Mooi, specialist in moedervlekken en<br />

melanomen, mij vroeg of ik dat wilde onderzoeken, begon de<br />

adrenaline te stromen: ik wist direct dat er iets heel belangrijks<br />

in zat. Na een dag onderzoek kon ik hem al laten zien dat dit<br />

beschermingsmechanisme niet alleen in gekweekte maar ook<br />

in menselijke moedervlekcellen zijn werk had gedaan.”<br />

Sprong je een gat in de lucht?<br />

“Ik was razend enthousiast, maar als onderzoeker weet je dat<br />

zo’n eerste resultaat ook een toevalstreffer kan zijn. Het heeft<br />

nog vier jaar geduurd voordat we onze bevindingen in een wetenschappelijk<br />

tijdschrift konden publiceren. Publiceren, liefst<br />

in een belangrijk internationaal tijdschrift, is heel belangrijk<br />

voor onderzoekers: daarmee krijgt je onderzoek erkenning van<br />

vakgenoten. De dag dat ik mijn onderzoeksteam kon verrassen<br />

met de verlossende e-mail van de redactie van het toonaangevende<br />

tijdschrift Nature vergeet ik niet gauw: een van de<br />

onderzoeksters viel bijna flauw van opwinding.”<br />

Waar sta je nu?<br />

“Deze zomer hebben we aangetoond waarom een moedervlek<br />

in sommige gevallen toch ontspoort: de noodrem raakt defect.<br />

Dat klinkt simpel, maar het heeft zes jaar onderzoek gevergd.<br />

Het was alleen al een enorme klus om aan de goede stukjes<br />

2008<br />

uitreiking kwo-prijs<br />

“VOOR MIJN ONDERZOEK NAAR MELANOOM IN SAMEN-<br />

WERKING MET PROF. WOLTER MOOI. NAAST MIJ EEN VAN<br />

DE ANDERE WINNAARS, PROF. ANTON BERNS, VOORMALIG<br />

DIRECTEUR NKI-AVL EN DE KONINGIN”<br />

2009<br />

schaatsen<br />

"TRADITIONEEL UITSTAPJE MET<br />

MIJN ONDERZOEKSGROEP NAAR<br />

DE SCHAATSBAAN”<br />

weefsel te komen. Voor DNA-analyse moesten we uit dat<br />

materiaal vervolgens onder de microscoop met een laser de<br />

juiste cellen schieten. De volgende stap was het nabootsen van<br />

de situatie in gekweekte pigmentcellen. Dat is heel lastig. Gekweekte<br />

pigmentcellen zijn heel kwetsbaar: ze gaan bij wijze<br />

van spreken al dood als je er naar kijkt.”<br />

Wat hebben kankerpatiënten aan dit onderzoek?<br />

“Stukje bij beetje dringen we door tot het kloppende hart van<br />

de melanoomcel. Een recente doorbraak was de ontwikkeling<br />

van een medicijn (Vemurafenib, red.) dat een belangrijk<br />

melanoomeiwit remt. Daarmee kunnen we de tumorgroei een<br />

tijd remmen, terwijl de gezonde cellen niet worden aangetast.<br />

Prachtig, want voorheen was er geen werkzame therapie<br />

voor uitgezaaide melanomen. Mijn eigen lab gebruikt nu,<br />

mede dankzij de KWF onderzoeksprijs van 2 miljoen euro,<br />

geavanceerde technieken om nieuwe aangrijpingspunten voor<br />

behandeling te vinden. Dat is noodzakelijk, want kankercellen<br />

vinden steeds nieuwe wegen als je ze de pas afsnijdt.”<br />

Wie inspireert je om door te gaan als het tegenzit?<br />

“Bert Vogelstein is zo iemand: een gedreven Amerikaanse<br />

toponderzoeker in T-shirt en spijkerbroek. Hij is vernieuwend<br />

en weet de kern van het kankerprobleem te raken. Vogelstein<br />

spreekt over snelwegen en knooppunten die we moeten blokkeren.<br />

Dat zijn termen die iedereen begrijpt en waar ook hoop<br />

uit spreekt voor patiënten. Al hebben we een lange adem nodig<br />

om kanker de baas te worden, het is mogelijk.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/onderzoek<br />

“Na zes jaar<br />

ontdekten<br />

we waarom een<br />

moedervlek in<br />

sommige gevallen<br />

toch ontspoort”<br />

2009<br />

inauguratie<br />

“OP 18 MAART WERD IK GEÏNAUGUREERD<br />

ALS BIJZONDER HOOGLERAAR FUNCTIONELE<br />

ONCOGENOMICA”<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 21


eeldverhaal<br />

22<br />

Strijdlustig,<br />

nietig, trots<br />

Aangedaan door ervaringen in zijn eigen omgeving besluit<br />

fotograaf Reinier van der Lingen een fotoserie te maken van het<br />

ziekteproces rondom borstkanker. Hij plaatst een oproep op een<br />

forum. Borstkankerpatiënt Babet Boon (45) reageert. De foto’s van<br />

Babets veranderende uiterlijk zijn door de fotograaf voorzien van<br />

de abstracte cijfers van haar eveneens wisselende bloedwaardes.<br />

“Door de cijfers heen zie je de mens waar het om draait.”<br />

tekst Resi Lankester fotografie Reinier van der Lingen


“Bloedwaardes zijn van essentieel belang, de hoogte<br />

ervan bepaalt of je wel of niet aan de chemo mag.<br />

Reinier en ik bedachten samen dat we iets moesten<br />

met die cijfertjes die lijken op geheimtaal, maar het<br />

verschil maken tussen wel of geen behandeling krijgen.<br />

De cijfers geven de foto's een extra laag.”<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 23


24<br />

“Bij enkele foto’s valt op dat ik één<br />

mondhoek wat meer omhoog heb<br />

gekruld. Dat was in de periode waarin<br />

ik nog vrij arrogant de wereld in kijk.<br />

Kom maar op, denk ik dan.”


“Op sommige foto’s is de strijdlust helemaal verdwenen.<br />

Er is één foto waarop ik er echt miserabel uitzie. Die<br />

is gemaakt nadat ik 's ochtends chemo had gehad. Ik<br />

voelde me nietig en leeg. Even twijfelde ik, moet ik mezelf<br />

wel zo laten zien? Maar het hoort erbij. Ik wil graag laten<br />

zien wat zo’n behandeling doet met een mens.”<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 25


26<br />

“Dankzij deze foto’s kan ik mijn jongste<br />

zoontje Cees (1) ooit laten zien dat ook dit<br />

een deel is van zijn moeder. Een beschadigd<br />

deel weliswaar: ooit stond ik onbezonnen en<br />

onbevangen in de wereld, nu realiseer ik me<br />

dat het leven niet maakbaar is. Maar ik heb<br />

het doorstaan. Daar ben ik trots op.”<br />

Babet heeft haar behandelingen afgerond, maar gaat voorlopig door met de fotografiesessies, om ook het herstel in beeld te kunnen brengen.<br />

FOTOGRAAF REINIER VAN DER LINGEN (45) VERLOOR IN 2008 ZIJN DOCHTERTJE AAN EEN HERSENTUMOR. IN DATZELFDE JAAR WERD ZIJN VROUW SUCCESVOL BEHANDELD<br />

VOOR BORSTKANKER. DE SERIE VAN BABET MAAKTE HIJ VORIG JAAR, ALS PROJECT VOOR DE KONINKLIJKE ACADEMIE VAN BEELDENDE KUNSTEN IN DEN HAAG, ONDER HET<br />

THEMA ‘STRIJD’. WWW.REINIERVANDERLINGEN.NL (HIER IS OOK DE FOTOSERIE VAN ZIJN DOCHTERTJE TE ZIEN).


BOEKEN<br />

FILMS &<br />

MUZIEK<br />

Geraakt<br />

door...<br />

Patty Janssen over het<br />

nummer Don’t give up the<br />

fight van Racoon<br />

“Ik luisterde met een<br />

brok in mijn keel”<br />

“Mijn vader belde me op en liet me het nummer Don’t give up the<br />

fight van Racoon horen. Toen zei hij: ‘Als ik een nummer voor<br />

je had kunnen schrijven, was dit het geworden.’ Patty Janssen<br />

(25) wordt op dat moment behandeld voor Hodgkin-lymfoon<br />

(lymfeklierkanker). “Ik zat met een brok in mijn keel aan de telefoon.<br />

Vooral het refrein I’m so proud to be your father, I’m so proud<br />

to be your mom raakte mij enorm. Mijn ouders zijn trots op mijn<br />

kracht. Vroeger begon ik al te piepen als mijn moeder mijn haar<br />

kamde.” Samen met haar vader maakte Patty een fotocompilatie<br />

van alle speciale en moeilijke momenten die ze tijdens haar<br />

ziekte doormaakte en combineerde die met het lied. “Wanneer<br />

ik nu die foto’s zie, denk ik: hoe heb ik dat volgehouden? Voor de<br />

mensen om mij heen bleef ik positief. Zij stonden langs de zijlijn,<br />

konden alleen maar toekijken en ik wilde het niet nog moeilijker<br />

voor ze maken. De glimlach was er aan de buitenkant, maar<br />

in mijn hoofd was het een ander verhaal. Twee keer heb ik gedacht:<br />

trek de stekker er maar uit. Maar ik heb een geweldige<br />

familie. Die kan je onmogelijk achterlaten.”<br />

BEKIJK DE FOTOCOMPILATIE MET HET LIED OP<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kracht<br />

WAT HEEFT U GERAAKT? MAIL HET ONS:<br />

redactie@kwfkankerbestrijding.nl<br />

MEER BOEKEN OP: www.kwfkankerbestrijding.nl/boekenkast<br />

media<br />

Dvd<br />

Kijken in de Ziel – Artsen<br />

over hun vak<br />

Na de interviewseries met psychiaters<br />

(bekroond met de Zilveren Nipkowschijf),<br />

voetbaltrainers, advocaten en politici,<br />

praat journalist Coen Verbraak nu met<br />

artsen. Wat zijn de dilemma’s waarmee<br />

een arts te maken krijgt? Moeten we willen<br />

genezen tot elke prijs? Is marktwerking<br />

in de zorg echt zo slecht? Cardiologen,<br />

oncologen, chirurgen, neurologen spreken<br />

openlijk over hun vak én over zichzelf.<br />

Kijken in de Ziel, 2 dvd’s, € <strong>19</strong>,95, via www.nrclux.nl<br />

Strip<br />

Je ziet er hartstikke<br />

goed uit<br />

In simpele, luchtige tekeningen beschrijft<br />

Annabel Bolck een jaar uit haar leven als<br />

kankerpatiënt. Van de ontdekking tot de<br />

(blijvende) gevolgen van de chemotherapie.<br />

Een persoonlijk verhaal, soms heftig,<br />

soms grappig of zelfs ronduit hilarisch.<br />

Want hoe reageer je als iedereen in je<br />

omgeving hardnekkig blijft volhouden:<br />

“Je ziet er hartstikke goed uit”? Je ziet er<br />

hartstikke goed uit, Annabel Bolck, Klapwijk &<br />

Keijsers Uitgevers, € 14,95, ISBN 9789490217297<br />

Boek<br />

Paniekspinnen<br />

Als Bibian Harmsen hoort dat ze alvleesklierkanker<br />

heeft, besluit ze te doen wat<br />

ze als kind het liefste deed: schrijven.<br />

‘Paniekspinnen’, noemde ze het, zoals<br />

poezen die bang zijn of pijn hebben soms<br />

ook gaan spinnen. Treffend beschrijft ze<br />

op haar blog alledaagse, maar ook minder<br />

alledaagse gebeurtenissen; zoals het<br />

uitkiezen van een grafkist. De schrijfster<br />

overleed op 25 juli <strong>2012</strong>. Paniekspinnen,<br />

Bibian Harmsen, Uitgeverij Podium, € 17,50,<br />

ISBN 9789057595509<br />

Dvd<br />

Achtste-groepers huilen niet<br />

Akkie zit in groep acht. Als ze kanker<br />

krijgt, lijkt ze het grote voetbaltoernooi<br />

te moeten missen. Gelukkig bedenkt Joep<br />

uit haar klas een plan. Verfilming van het<br />

gelijknamige boek van Jacques Vriens,<br />

gebaseerd op zijn ervaring met een zieke<br />

leerling in de klas. De film won de Gouden<br />

Kalf Publieksprijs tijdens het Nederlands<br />

Filmfestival. Achtste-groepers huilen niet,<br />

regisseur Dennis Bots, dvd, € 14,99, via<br />

www.bol.com<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 27


de behandeling<br />

OPEREREN<br />

zonder snijden<br />

Een tumor wordt bestreden met chirurgie,<br />

chemotherapie of bestraling. Daar komt een<br />

vierde optie bij, verwacht interventieradioloog<br />

Maurice van den Bosch: opereren zonder snijden.<br />

tekst Mirjam Bedaf illustratie Jose Luis Garcia Lechner<br />

28


Opereren zonder te snijden?<br />

Het kan. Door ‘interventieradiologie’,<br />

ook wel<br />

beeldgestuurde behandeling<br />

genoemd. De bijzonderheid zit ’m<br />

in de combinatie van het inbrengen van<br />

een behandelmiddel – bijvoorbeeld radioactieve<br />

bolletjes – en het meekijken<br />

via (bijvoorbeeld) een MRI-scan. Patienten<br />

met uitzaaiingen in de lever zijn<br />

inmiddels succesvol behandeld. Via de<br />

slagader of een gaatje in de huid gaat<br />

er een katheter van een paar millimeter<br />

in doorsnede naar de tumor toe. 50 miljoen<br />

radioactieve bolletjes – te klein om<br />

met het blote oog te zien – worden in de<br />

slagader van de lever gespoten. Net als<br />

bij dotteren, waardoor met minuscule<br />

instrumentjes een verstopt bloedvat<br />

wordt opengemaakt. De bolletjes lopen<br />

vast rondom de tumor in de lever en stralen<br />

de tumorcellen kapot. Deze vorm van<br />

beeldgestuurde behandeling heet radioembolisatie.<br />

Ook kunnen tumoren in bijvoorbeeld<br />

de nieren of de longen door de<br />

huid heen worden ‘aangeprikt’ (met een<br />

naald) en weggebrand. Dit wordt radiofrequente<br />

ablatie genoemd.<br />

HIFU-techniek<br />

Maurice van den Bosch, hoogleraar interventieradiologie<br />

bij het UMC Utrecht:<br />

“We behandelen veel patiënten die niet<br />

in aanmerking komen voor een operatie,<br />

bijvoorbeeld omdat ze te zwak zijn.<br />

Of, bij nierkanker, als een niertumor niet<br />

operatief kan worden verwijderd omdat<br />

de andere nier al eerder is weggehaald.”<br />

Wegbranden van tumoren kan onder<br />

andere met de recente HIFU-techniek<br />

(High-Intensity Focused Ultrasound). Bij<br />

deze techniek met geluidsgolven wordt<br />

ultrageluid (hoger dan een mensenoor<br />

kan horen) gebruikt om de temperatuur<br />

op te laten lopen tot boven de 60 C.<br />

Voordat de behandeling start, maakt de<br />

MRI-scanner beelden en stuurt ze naar<br />

een computer. Het te behandelen gebied<br />

wordt ingetekend, de computer stuurt<br />

daarna de geluidsgolven aan. Tijdens het<br />

branden meet de MRI hoe warm het is.<br />

“Door de lokale werking<br />

is er minder schade aan<br />

gezonde cellen”<br />

Minder pijn<br />

Het UMC Utrecht werkt sinds 2009 met<br />

deze HIFU-techniek, als enige in Nederland.<br />

Van den Bosch: “We begonnen met<br />

het behandelen (wegbranden) van vleesbomen<br />

in de baarmoeder. Nu behandelen<br />

we ook pijnlijke botuitzaaiingen:<br />

de geluidsgolven branden de zenuwen<br />

in het botvlies rondom een uitzaaiing<br />

kapot. Daardoor wordt de pijn minder.”<br />

Momenteel wordt in het UMC Utrecht<br />

onderzocht of HIFU ook toepasbaar is<br />

voor behandeling van borstkanker. In<br />

studieverband worden patiënten eerst<br />

behandeld met HIFU en daarna geopereerd.<br />

Kwaliteit van leven<br />

De voordelen van het opereren zonder<br />

snijden zijn duidelijk: door de lokale werking<br />

is er minder schade aan gezonde<br />

cellen en heeft de patiënt minder last<br />

van bijwerkingen en complicaties. Van<br />

den Bosch: “Patiënten hoeven maar<br />

kort te worden opgenomen en kunnen<br />

meestal onder lokale verdoving worden<br />

behandeld. Ze herstellen snel. Dat is bij<br />

een grote leveroperatie wel anders. De<br />

kwaliteit van leven blijft op die manier<br />

behouden. En dat blijken veel – vooral<br />

oudere – patiënten belangrijk te vinden.<br />

Een jonge patiënt wil misschien alles uit<br />

de kast halen om te genezen.” Want, dat<br />

moet gezegd: misschien is deze behandeling<br />

bij bepaalde vormen van kanker<br />

wel minstens zo effectief<br />

als chemotherapie<br />

of chirurgie, maar zeker<br />

weten doen de onderzoekers<br />

dit nog niet. De<br />

oncologische interventieradiologie is<br />

nog vrij nieuw, zeker in Nederland. Veel<br />

van deze beeldgestuurde behandelingen<br />

moeten zich nog bewijzen. Daarom is<br />

goed wetenschappelijk onderzoek nodig.<br />

Van den Bosch: “Er lopen op dit moment<br />

meerdere studies, waarbij bijvoorbeeld<br />

bij patiënten met leveruitzaaiingen een<br />

behandeling met chemotherapie wordt<br />

vergeleken met een behandeling met radioactieve<br />

bolletjes.” De hoogleraar wil<br />

voorkomen dat mensen overenthousiast<br />

raken. “Bij het bestrijden van kanker<br />

bestaat helaas geen gouden ei. Ook dit<br />

is er geen. Maar de interventieradiologie<br />

biedt wel veel mogelijkheden die we eerder<br />

niet hadden.”<br />

Maurice van den Bosch heeft een persoonsgebonden<br />

financiering van KWF Kankerbestrijding.<br />

Dit betekent dat zijn salaris vier jaar lang<br />

(van augustus 2009 tot augustus 2013) voor 50<br />

procent wordt betaald door KWF Kankerbestrijding<br />

om onderzoek te doen.<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

onderzoek<br />

www.interventieradiologie.info<br />

centrum voor opereren zonder snijden<br />

In het UMC Utrecht kunnen nu al patiënten terecht voor een behandeling. Ondertussen<br />

is gestart met de bouw van het Centrum voor Beeldgestuurde Oncologische<br />

Interventies (CBOI). Binnen dit enorme centrum, met een oppervlakte<br />

van 4000 m2, werken radiologen, nucleair geneeskundigen, radiotherapeuten<br />

en onderzoekers aan de ontwikkeling van nieuwe beeldgestuurde behandelingen<br />

en de realisatie van ‘opereren zonder snijden’ voor patiënten in Nederland.<br />

Het is de bedoeling dat het centrum halverwege 2013 zijn deuren opent.<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 29


over elkaar<br />

30<br />

Weder<br />

Hoe mondig ze vaak ook overkomt, als patiënt voelt Irma<br />

Visser zich weinig assertief: “Alsof ik niet helemaal aanwezig<br />

ben wanneer de arts iets uitlegt.” Vrijwilliger Gerda Vreke<br />

gaat als co-patiënt mee naar alle ziekenhuisafspraken, helpt<br />

de juiste vragen te stellen en zet de feiten op een rij.<br />

tekst Ilse Ariëns fotografie Mo Barends<br />

IRMA (41)<br />

“De eerste keer dat ik de diagnose borstkanker kreeg, negen jaar<br />

geleden, was ik meer bezig met mijn toenmalige partner dan<br />

met mezelf. Hij kon het slechte nieuws niet aan, stortte volledig<br />

in. Tegelijkertijd zag hij niet hoe zwaar ik het had. Bestralingen,<br />

chemokuur... naar zijn idee was ik er telkens wel érg lang beroerd<br />

van. Ik ging me groot houden en begon me te verantwoorden als<br />

ik moe op de bank zat. Maar niet alleen hem wilde ik ontzien. Tegen<br />

een vriendin die me naar het ziekenhuis begeleidde, durfde ik<br />

geen nee te zeggen als ze voorstelde om na de bestraling gezellig<br />

de stad in te gaan. Ik wilde de sfeer niet verpesten.<br />

Door mijn ervaringen van toen ben ik nu zo blij met Gerda. Ze is<br />

betrokken, maar wel op voldoende afstand. Ze stelt mij centraal.<br />

In plaats van mee te huilen, houdt ze het hoofd helder. Ze helpt<br />

de juiste vragen te stellen aan de artsen en maakt een verslag<br />

van de ziekenhuisbezoeken, zodat ik kan nalezen wat er precies<br />

is verteld en afgesproken. Ook komt ze voor me op als het nodig<br />

is. Laatst wilde een verpleegkundige me naar huis sturen omdat<br />

ze door computerproblemen mijn patiëntendossier niet geopend<br />

kreeg. Zelf zou ik zijn afgedropen, maar Gerda zorgde ervoor dat<br />

de vrouw net zolang bleef proberen tot het wél lukte.<br />

Toen de borstkanker een jaar geleden terugkwam, heb ik heel<br />

even gedacht: ik red het wel in mijn eentje, want ik ben nu een<br />

ervaren patiënt. Maar toen het ziekenhuis de eerste belofte om<br />

te bellen niet nakwam en ik in paniek raakte, wist ik dat ik heel<br />

graag iemand naast me wilde. In het informatiepakket van het<br />

ziekenhuis zat een folder van ZoBeter, een stichting voor co-<br />

patiënten. Binnen een paar dagen stond Gerda op de stoep. Voor<br />

mij is ze een moeder ten voeten uit: iemand die onvoorwaardelijk<br />

voor je opkomt. Alleen al haar aanwezigheid zorgt ervoor dat ik<br />

me veilig en geborgen voel. Hoor ik tijdens een behandeling op<br />

de achtergrond het tikken van haar breipennen, dan ontspan ik<br />

en weet ik dat ik me met een gerust hart kan overgeven. Artsen<br />

moeten meer empathie hebben, hoor je vaak. De meesten zien je<br />

als een tumor op pootjes. Maar of dat zo erg is? Ik heb liever een<br />

briljant specialist met het gevoel van een baksteen, dan een minder<br />

kundige dokter die half psycholoog is. Maar ja, ik heb dan ook<br />

Gerda.” Irma Visser is niet de echte naam van de patiënt.<br />

“Ze is als een moeder voor<br />

me, die onvoorwaardelijk<br />

voor me opkomt”


zijds<br />

“Laat merken dat je pijn<br />

hebt, zeg ik tegen g haar<br />

als ze zich groot ot houdt”<br />

GERDA (58)<br />

“Toen ik anderhalf jaar geleden vrijwilligerswerk zocht, viel<br />

mijn oog op een krantenartikel over co-patiënten. Precies iets<br />

voor mij. Ik had dertig jaar gewerkt als personeelmanager manager en<br />

in dit werk zou ik al mijn competenties kwijt kunnen: en: mensen<br />

vertrouwen in zichzelf geven, ze opvangen bij slechtnieuwsgehtnieuwsgesprekken<br />

en informatie analyseren. Bovendien was ik k door eigen<br />

ervaringen meteen overtuigd van het nut. Mijn man n kreeg jaren<br />

geleden een herseninfarct en ik raakte tot mijn eigen gen verbazing<br />

toen zo van de kaart, dat mijn hersens op slot gingen. n. Een simpel<br />

boodschappenlijstje maken was al een hele opgave. ve. Ik kon me<br />

dus alles voorstellen bij wat je vaak hoort van kankerpatiënten<br />

nkerpatiënten<br />

en familie: dat nauwelijks tot ze doordringt wat de arts vertelt. Ik<br />

mocht Irma meteen toen ik haar de eerste keer ontmoette. tmoette. Het is<br />

een stoere vrouw met een groot hart, kwetsbaarder dan ze zelf wil<br />

toegeven. Soms twijfelt ze over een aspect van de behandeling handeling en<br />

dan help ik haar de feiten op een rij te krijgen. Irma is een techneut<br />

die liefst beslissingen neemt op basis van zoveel mogelijk harde<br />

gegevens. Soms is het nodig haar op haar gevoel aan n te spreken.<br />

Laat merken dat je pijn hebt, zeg ik als ze zich groot houdt, want<br />

in veel gevallen kan het ziekenhuis de behandeling aanpassen anpassen als<br />

er te veel bijwerkingen zijn.<br />

Als co-patiënt ben je er ook voor de familie. Voor Irma’s rma’s moeder<br />

met wie ik soms in de wachtruimte zit. Vorig jaar ving ik bij een<br />

zieke vrouw haar drie dochters op. En een enkele keer eer fungeer ik<br />

als buffer. Als een patiënt geen chemo wil en de partner tner wel, dan<br />

kies ik geen partij, maar vraag ik de arts duidelijk op een rij te zetten<br />

wat de voor- en nadelen zijn.<br />

Spannend blijft het wel. Zien artsen me niet als lastige gepottenkijker? Het deed me goed dat ik laatst een schouderklopje opje kreeg van van<br />

een oncoloog, die erg blij was met het extra paar oren. en. Ik heb het<br />

idee dat artsen en verpleegkundigen meer hun best doen met mij<br />

erbij. En dat ik eerder dingen geregeld krijg dan een huilende, in<br />

hun ogen misschien labiele patiënt. Irma vertelt me dat ik het ver-<br />

er<br />

driet voor haar draagbaar maak. Daar doe ik het voor. or. Ik heb niet<br />

het idee dat ik me opoffer, omdat ik er zelf iets moois s voor terugterugkrijg: het gevoel dat ik iets beteken voor een ander.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/lkanker<br />

ONDER ‘KANKER… IN GESPREK MET UW ARTS’<br />

www.zobeter.nl<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 31


kracht koken<br />

Het recept van...<br />

CHARLOTTE<br />

Wie ziek is, moet goed eten. Maar wat eet je als je te moe bent om te koken en van<br />

bijna alles misselijk wordt? Lezers sturen ons de recepten die hen erdoorheen hebben<br />

gesleept. Deze keer: Charlotte van Gils, in <strong>2012</strong> behandeld voor een hoofd-halstumor.<br />

tekst Resi Lankester fotografie Goffe Struiksma<br />

“Ik niet eten?<br />

Daar kon ik<br />

me niks bij<br />

voorstellen”<br />

32<br />

Hoewel de KNO-arts bij het zien van de<br />

voorlopige uitslag aangaf ‘erg te zijn geschrokken’,<br />

ging Charlotte van Gils (23)<br />

ervan uit dat het wel mee zou vallen. De<br />

klacht die had geleid tot nader onderzoek<br />

was tenslotte ook niet ernstig geweest:<br />

aanhoudende verkoudheid.<br />

“Ik was een beetje naïef”, zegt ze nu. De<br />

kanker bleek zich te hebben uitgebreid van<br />

haar jukbeen tot haar kaak. Er volgde een<br />

operatie en een bestraling. Eten zou waarschijnlijk<br />

een tijdlang onmogelijk worden.<br />

“Ik kon er toen alleen maar om lachen. Ik, de<br />

zoetekauw, niet eten?” Maar na een aantal<br />

weken blijkt dat slikken nauwelijks lukt.<br />

“Ik heb een tijdje vloeibare voeding geprobeerd,<br />

hoewel dat voelde alsof ik scheermesjes<br />

doorslikte. Maar het moest, want<br />

als ik niks zou eten, zou ik flauwvallen.”<br />

Wekenlang verzette ze zich tegen sondevoeding,<br />

alsof ze daarmee zou toegeven aan<br />

haar ziekte. Tot het met vloeibare voeding<br />

echt niet meer ging. “Er viel een last van mijn<br />

schouders. Vier keer twintig minuten via de<br />

sonde ‘eten’ en door met het leven.”<br />

Na bijna drie maanden was haar keel voldoende<br />

hersteld. “Mijn smaak was nog niet<br />

terug, maar dat interesseerde me niks. Ik<br />

heb een pizza Margarita besteld. Glunderend<br />

heb ik hem opgegeten, zonder iets te<br />

proeven, terwijl mijn familie lachend toekeek.”<br />

Charlotte’s favoriete recept, pittige<br />

kippetjes, smaakt nog niet optimaal. De<br />

peper en het knapperige paneerlaagje zijn<br />

niet ideaal voor haar nog gevoelige mond<br />

en keel. “Maar dat komt wel weer.” Sowieso<br />

lijkt Charlotte geneigd naar een optimistische<br />

kijk op de zaak. “De kans dat ik als<br />

jonge vrouw deze vorm van kanker krijg is<br />

extreem klein. Dus nu wacht ik af tot ik de<br />

Staatsloterij win. Blijkbaar ben ik iemand<br />

van de kleine kansen!”<br />

MEEDOEN AAN DEZE RUBRIEK? MAIL UW RECEPT +<br />

TOELICHTING NAAR REDACTIE@KWFKANKERBESTRIJDING.NL<br />

O.V.V. KRACHTKOKEN


Knapperige<br />

pittige kippetjes<br />

VOOR 4 PERSONEN<br />

Bereidingstijd circa 10 minuten<br />

4 kipfilets<br />

bodempje melk<br />

80 gram bloem<br />

2 eieren<br />

cayennepeper en kerriepoeder naar smaak toevoegen<br />

3/4 doos cornflakes<br />

Stap 1: Snijd de kipfilet in blokjes.<br />

Stap 2: Meng de melk, ei, bloem, cayennepeper en<br />

kerriepoeder door elkaar tot het een dikke<br />

saus wordt.<br />

Stap 3: Verkruimel de cornflakes.<br />

Stap 4: Verhit de olie in een pan en besmeer<br />

de kipfilet met de dikke saus.<br />

Stap 5: Rol de kipfilet door de cornflakes en bak<br />

ze goudbruin in de hete olie.<br />

MEER RECEPTEN OP: www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

krachtkoken<br />

VRAAG: WAT AT U TIJDENS<br />

UW BEHANDELING?<br />

@HendrickSmit<br />

��������������������������<br />

knettergezond<br />

@MissTeddyNL<br />

Ik eet kroketbroodjes en amandelbroodjes<br />

alsof ik er mn vingers bij<br />

op eet! Ook champagnepils en<br />

winegums, maar das minder gezond<br />

@FonkelNoor<br />

������������������������������<br />

zachte gepureerde soepen van verse<br />

groenten, zachte zalm met room,<br />

zachte tagliatelle met zeevruchten<br />

twitter mee op @kwf_nl #krachtkoken,<br />

#voeding, #kanker<br />

Wat vindt de diëtiste?<br />

Tip<br />

tweets<br />

Marjolanda Kennis is als diëtist oncolgie werkzaam<br />

bij De Wever/Instituut Verbeeten in Tilburg. Samen<br />

met collega Ellen de Gier van ziekenhuis Bernhoven<br />

geeft ze lezers advies.<br />

Marjolanda: “Een radiotherapiebehandeling<br />

bij een<br />

tumor in het hoofd en/of de<br />

hals heeft vaak grote gevolgen<br />

voor eten en drinken.<br />

Onze begeleiding en die van een radiotherapeut-oncoloog<br />

zijn daarom intensief. In het<br />

begin beperken de klachten zich vaak tot een<br />

gevoelige keel. Dan voldoen tips over bijvoorbeeld<br />

energierijke, zachte voeding. Als de<br />

klachten toenemen, is dat niet meer voldoende.<br />

De smaak verandert en het slikken wordt<br />

erg moeilijk. Dan wordt bijvoeding geadviseerd<br />

om het gewicht stabiel te houden. Deze<br />

geconcentreerde voeding is er in veel soorten;<br />

het is aan de diëtist om deze zo goed mogelijk<br />

aan te laten sluiten bij de behoefte van de<br />

patiënt. Als bijvoeding niet lukt, is sondevoeding<br />

meestal de volgende stap. Veel patiënten<br />

zien hier tegenop. Bij Charlotte gaf het rust, dat<br />

horen we vaker. Met bijvoeding en/of sondevoeding<br />

kunnen we de voedingstoestand en<br />

het gewicht goed houden, wat bijdraagt aan<br />

de behandeling en het herstel.”<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kanker<br />

ONDER ‘KANKER VAN DE MOND OF KEELHOLTE’<br />

kracht #<strong>19</strong>/<strong>2012</strong> pagina 33


achtergrond<br />

Grensverleggend onderzoek<br />

In 2008 zag het Amerikaanse initiatief Stand Up To Cancer het levenslicht. Hun missie: geld inzamelen voor<br />

innovatief kankeronderzoek. In 2010 ging KWF Kankerbestrijding een samenwerking met Stand Up To<br />

Cancer aan. Dit leidde tot de jaarlijkse wervende tv-show Sta Op Tegen Kanker. Een deel van dit geld wordt<br />

toegekend aan een internationaal 0nderzoeksteam. tekst Remko Mewe fotografie Carolien Sikkink<br />

Het geld dat wordt opgehaald via Sta Op Tegen Kanker gaat volledig<br />

naar translationeel onderzoek. Bij dit type wetenschappelijk<br />

onderzoek draait het om de vertaalslag van het laboratorium naar<br />

het ziekenhuisbed. In andere woorden: hoe kunnen patiënten zo<br />

snel mogelijk profiteren van een nieuwe ontdekking, zoals een<br />

nieuwe behandeling of betere preventie? Een belangrijk kenmerk<br />

van translationeel onderzoek is het multidisciplinaire karakter.<br />

Dat wil zeggen dat de onderzoeksteams zijn samengesteld uit<br />

experts uit verschillende vakgebieden. Door van elkaars kennis en<br />

faciliteiten gebruik te maken, kunnen zij voorop lopen in de nieuwste<br />

ontwikkelingen.<br />

Nieuwe mijlpaal<br />

Afgelopen zomer bereikte KWF Kankerbestrijding een mijlpaal: uit<br />

de opbrengst van Sta Op Tegen Kanker werd een eerste subsidie<br />

van 1,2 miljoen euro toegekend aan een internationaal onderzoeksteam.<br />

Niet eerder financierde KWF zo’n internationaal collectief.<br />

Nederland zal vertegenwoordigd worden door het Center for Personalized<br />

Cancer Treatment (CPCT), een samenwerkingsverband<br />

tussen het Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek<br />

Ziekenhuis, het Erasmus MC en het UMC Utrecht. De Amerikaanse<br />

inbreng komt van de University of California te San Diego en San<br />

Francisco.<br />

Op maat<br />

De missie van het onderzoeksteam is het koppelen van de beste<br />

behandeling aan de individuele kankerpatiënt. Tumoren kunnen<br />

namelijk heel verschillend reageren op precies hetzelfde geneesmiddel.<br />

Wat voor de ene patiënt een redmiddel blijkt, richt bij de<br />

ander niets uit. In de afgelopen decennia is duidelijk geworden dat<br />

deze verschillen voor een groot deel veroorzaakt worden doordat<br />

het DNA van de tumor bij iedereen anders is. Het team wil daarom<br />

uitzoeken hoe het tumorgedrag aan de hand van het DNA te voor-<br />

34<br />

spellen is. Met deze kennis kan vervolgens direct de juiste behandeling<br />

worden gestart.<br />

Wereldwijde databank<br />

In de drie Nederlandse centra zal nieuw patiënt-DNA worden<br />

verzameld, terwijl de Amerikaanse centra patiëntmateriaal van<br />

eerdere studies beschikbaar stellen. Het DNA wordt in het CPCT<br />

geanalyseerd; de Amerikanen ondersteunen bij de verwerking en<br />

interpretatie van de resultaten. In totaal worden zo’n tweeduizend<br />

kankergenen bestudeerd. Prof. dr. Emile Voest, voorzitter van de<br />

CPCT-stuurgroep en samen met prof. dr. Bernards teamleider van<br />

het onderzoek, vertelt er bevlogen over: “We willen een grote, wereldwijde<br />

databank van tumor-DNA aanleggen. Hierin willen we<br />

vastleggen hoe DNA-veranderingen de werkzaamheid van geneesmiddelen<br />

beïnvloeden. Het vernieuwende van deze aanpak<br />

is dat we niet alleen naar afzonderlijke genen kijken, maar naar de<br />

onderlinge samenhang. Als je een auto inspecteert, kijk je ook niet<br />

alleen naar de koplampen. Wij benaderen de kanker als geheel.”<br />

Patïentvoordeel<br />

Door dit veelbelovende onderzoek komt de gepersonaliseerde<br />

behandeling van kanker dichterbij. Dit zal naar verwachting veel<br />

overlevingswinst voor de patiënt opleveren. Prof. dr. Voest richt<br />

zijn pijlen op 2020: “Voor een betrouwbare, kwalitatief hoogwaardige<br />

databank hebben we van veel patiënten DNA nodig. Dat kost<br />

tijd, maar het is het wachten ruimschoots waard.”<br />

de 3e live tv-show van sta op tegen kanker vindt plaats op<br />

woensdag 28 november om 20.30 uur bij de AVRO op nederland 1.<br />

DE TV-SHOW LEIDDE IN 2011 TOT 46.591 NIEUWE DONATEURS, IN 2010 TOT 50.000.<br />

www.staoptegenkanker.nl, www.standup2cancer.org


Bijzondere acties <strong>2012</strong><br />

in actie<br />

Negen jaar zijn ze, maar Bart, Loran en Mike weten best<br />

wat kanker is. “Wie niet?”, zegt Bart. Voor KWF Kankerbestrijding<br />

sliepen zij een nacht in een doos en haalden<br />

daarmee meer dan 1.000 euro op. De drie vrienden overhandigden<br />

zelf de cheque aan directeur Michel Rudolphie.<br />

tekst Jessica Saras<br />

De mannen kwamen op het idee om in een doos te slapen tijdens het<br />

spelen op de buitenschoolse opvang. “We hadden Bart opgesloten in<br />

een doos en toen hij eruit kwam stelde hij voor om er een nachtje in te<br />

slapen,” vertelt Loran. Mike voegt toe: “Dus toen gingen we bij Loran<br />

thuis plannen maken, bedenken wat we allemaal nodig hadden.” Ze<br />

moesten alleen nog toestemming vragen aan hun ouders. “Daarna<br />

hebben we een actie gemaakt op Sta Op Tegen Kanker en iedereen gebeld<br />

om te vragen of ze wilde doneren.” Het streefbedrag van 250 euro<br />

<strong>Kracht</strong> is een gratis uitgave van KWF Kankerbestrijding en verschijnt 4x per jaar voor<br />

patiënten relaties en vrijwilligers van KWF Kankerbestrijding (ISSN 1876 - 0686). De<br />

meningen en standpunten in dit blad worden niet noodzakelijkerwijs onderschreven<br />

door KWF Kankerbestrijding. Van <strong>Kracht</strong> is ook een luisterversie beschikbaar.<br />

Voor mensen met een leeshandicap verschijnt <strong>Kracht</strong> op Daisy cd-rom. Voor een<br />

luisterabonnement neemt u contact op met Dedicon op tel. 0486 486 486.<br />

Hoofdredactie<br />

Stan Termeer<br />

Resi Lankester (adjunct)<br />

Redactie<br />

Nanoek Bos, Sabine Muller,<br />

Celine Moorman, Jessica Saras<br />

Medewerkers<br />

Ilse Ariëns, Mo Barends, Mirjam Bedaf,<br />

Ronald Brakel, Ditty Eimers, Ruben<br />

Eshuis, Brigit Kooijman, Jose Luis Garcia<br />

Lechner, Reinier van der Lingen, Leo<br />

Lotterman, Remko Mewe, Merel Remkes,<br />

Carolien Sikkenk, Goffe Struiksma, Sarah<br />

Wong, Annemiek Verbeek, Wim Vooijs<br />

Art direction<br />

Dorien Franken<br />

www.dorienfranken.nl<br />

Chef beeld<br />

Jeroen Scheelings<br />

Beeldbewerking<br />

Paul Wolzak<br />

Drukwerkbegeleiding<br />

Graphic, Leusden<br />

Druk<br />

Senefelder Misset, Doetinchem<br />

Abonneren, adres wijzigen<br />

of afmelden?<br />

publieksservice@kwfkankerbestrijding.nl<br />

Nummers nabestellen?<br />

Kijk op www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

kracht en download voorgaande<br />

uitgaven van de website. Of mail<br />

de redactie:<br />

RLankester@kwfkankerbestrijding.nl<br />

Postadres Redactie <strong>Kracht</strong><br />

Postbus 75508<br />

1070 AM Amsterdam<br />

KWF KANKER INFOLIJN<br />

0800 - 022 66 22 (gratis) Informatie<br />

en advies voor kankerpatiënten en<br />

hun naasten: Ma-vr 9.00-18.00 uur.<br />

Brochures bestellen kan ook op<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/kanker<br />

KWF PUBLIEKSSERVICE<br />

0900 - 202 00 41 (€ 0,01/m) Voor alle<br />

overige vragen aan KWF Kankerbestrijding.<br />

Ma-vr 9.00-21.30,za 9.00-13.00 uur.<br />

NALATEN AAN<br />

KWF KANKERBESTRIJDING?<br />

Kijk op www.kwfkankerbestrijding.nl/<br />

nalaten. U kunt ook contact opnemen<br />

met Ellen Coster, tel. (020) 570 05 00.<br />

COLLECTE VOOR<br />

KWF KANKERBESTRIJDING<br />

Organiseert u de collecte in uw<br />

woonplaats of zou u daarbij<br />

betrokken willen zijn, meldt u<br />

dan aan als collectant via onze site<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/helpen<br />

of bel (020) 570 0500, email:<br />

publieksservice@kwfkankerbestrijding.nl<br />

VLNR: MIKE, BART EN LORAN<br />

“Ineens wilden<br />

mensen ons<br />

interviewen”<br />

werd al snel overtroffen. Bart: “Ineens stonden we op Facebook en<br />

wilden mensen ons interviewen, iedereen wist ervan!”De nacht<br />

zelf was ondanks regen en storm een makkie volgens de mannen.<br />

“In een doos buiten slapen is misschien een beetje afzien, maar<br />

ziek met kanker is vééééééél enger.”<br />

www.staoptegenkanker.nl/drie-dappere-slapers-in-engewormer<br />

IN ACTIE VOOR<br />

KWF KANKERBESTRIJDING<br />

Iedereen kan een actie voor<br />

KWF Kankerbestrijding aanmelden op:<br />

www.staoptegenkanker.nl<br />

Plaatselijke KWF-afdelingen<br />

die naast de collecte een extra<br />

activiteit organiseren, kunnen<br />

contact opnemen met hun promotor.<br />

SAMENLOOP VOOR HOOP<br />

Wilt u een Samenloop voor Hoop<br />

organiseren of wilt u informatie over<br />

de samenlopen, neem dan contact<br />

op met coördinator Pauline van<br />

Cromvoirt: (020) 570 05 00, email:<br />

pvcromvoirt@kwfkankerbestrijding.nl<br />

VACATURES<br />

www.kwfkankerbestrijding.nl/overons<br />

colofon & service code<br />

W99

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!