Zoogdier vernieuwd - Zoogdierwinkel

zoogdierwinkel.nl
  • No tags were found...

Zoogdier vernieuwd - Zoogdierwinkel

Zoogdier vernieuwdVoor u ligl het eerste exemplaal' van ons tijdschrift Zoogdie Ir) een nieuwe pmaak . Ik hoop dat het resultaat u aangenaamverrast De redactie heeft sam en met de vormge 'ere; van 8ard87 gekozen voor een f]roter formaat tijdschrift,zoda tekst en beeld bei er tol hun rechl kom en . Uitgangspunten waren hel handhave van de goede kwalilelt van de inhoud,en een voor het oo g aa ntre kkelijker blad maken Met Zoogd ier nieuwe stijl hopen we niet alleen onze bestaa ndeleden n ilbonnees eer· die st te bewi jzen, maa r ook een goed med ium te hebben om nieuwe leden en abonnees Ie werven. Het tijdsch rift is immers het belangrijkst e conlactorgaa n van de Zoogdiervereniging VZZ en de ZoogdIerenwerkgroepen Vlee mUIzenwerkg ro ep van Naluurpun t met u. unze achlerban Met deze rieuwe opmaak kunnen wij de'aa ibaarheid van ?00g dieren beter in de sch ijnwerpers plaatsen en zo meer mensen geïnleressee m krijgen Ir) zoogdier(!n In N derland en Vtaanderen .Wij wensen u veelleesple2le r.Namens de redacti eJos Teeuwlss , hoofdredacteurInhoud3 De bunZing loch niet re gewoon?ZOOGDIER Is het populair-wetenschappelijk kwartaaltijdscllrlft van deZoogdiervereniging VZZ en van de Zoogdierenwerkgroep en de Vteermuizenwerkgroep van Natuu\lIuntOp de vaorpaglna: Bunzing. Foto: Vllda/RoUin VerUnde7 Limburg, Wil terwalhalla voor vleHmU lzen12 Gróte grazers tegen teken14 Inlerview me Herbert Prins18 HyperlinK ' -20082rJ RodE: LIjst 200722 Waarnerrll'1genVIZ-lIdmaatschap met alleen Zoogdier: €18,00 per jaar. Lidmaatsthap mettijdschriften LutrD en ZO\lgdler €30,- per Jaar, Overmaken op postbank203737 of voor Belgie op rekening 000-' ~86269-35, ander vermelding vanhet gewenste lidmaatschap. Opzeggen: uitsluitend schrlffelijk, v6ór 1 de,cember, bij het Bureau van de VIl. Leden van Natl1urpunt kunnen zich opZoogdier abonneren door E8,SO over Ie maken op 000-1486269 35 met vermelding:"ZoogdIer .. 'Ud Natuurpunt + lidnummer"ISSN 0925·'00624 Braakbal f J lul5W ek 200726 Wat vvlt de waa rnemer?Redadie Zoogdier, Oude Kraan 8. 6811 U Arnhem.026-3705318, redactle.zoogdierlilvn.nl28 Ve renlg\l lgsmeuws30 Opmepen31 Agenda en


Foto Studi Wo tverinel Okk KteesOe soort van het Jaar 2008De bunzing: toch niet zo gewoon?Van oudsher word de bunzing beschouwd als een in Nederland en Vlaanderen algemeenverspreide soort, misschien wel de meest voorkomende van de inlandse martersdoor Richard Witte van den Bosch & Jasja DekkerTeam Onderzoek & Advies oogdlerverenlgmg vaOe bunzing M ste{a putorius is in elk gevalen dier nal relatief vaak wordt gezien inhet landelij k gebie d, al was he! maar alsverkeersslachto ffer Exacte aantallen zijnniet bekend. DooI het ontbre ken van voldoendegegevens kan zelfs niel hij benaderingword en aangegeven hoeveelbunzin en er in onze c ntreien leven, en ofhet aantal en de versprei ding is veranderdin het laalste decennium Voor het bepalenvan rie positie van de bunzing op deRode Lijst va n I\wetsbare en BedreigdeSoorte zijn méér gegevens nodig. DeRode Lijst wordt een s in de lier Jaar bijgestelden vormt een belang rij ke leidraadvoo r hel beleid , zowel op landeliik, provinciaalals regionaa l niveau. De Zoogdier ­vereniging VZZ heeft de bunzing gekozentol soort van het Jaar en I'oept haar ledenop vondsten en waarnemingen te melden ,zowel oude als recenteDe bunzing is één van de drie Irt Nederlandvoorkomende kleine martersoorlerl , naas tde we zel en de hermelijn . De bunZing IS degrootste van de dri e en door zijn karak teristiekeuiterlijk is ve rwarring met de an ­d re wee soorten vrijwel uitgesloten , Defamilie van de marterachtigen onwat inNederland ve rder og de jets groteresteenmarter, de boommarter e.n de véélgrotere al ter en das. Daarnaast komen wein hel veld soms oo k fretten ot Amenkaanse nertsen tegen , maar deze marter-


De bunzIn g 15 een ech te dagslaper, dus ove rdag za l je hem niet snel t"genkom en. Hij heeft grote voorlIefde voor kleinsch alige,rommelige erfjes. Meestal maakt de bunzing binn en een klein gebied meerdert' rustplaalsen.Fo to Studio Wolverine/ Oick KleesRechlsboven , Oe wezel is een felle jager , die mei zijn lengle van 15- 25 cm de leinste rover in Eu ropa is.Onder: de hermelijn in zomervacht. In de winter klcIlnlijn vacht wit. alleen ziJn staartpunl blijft het hele iaar door zw.:.rt.achtigen horen va n nature in ons land nietthui s. Ze zijn alri jd ontsnapt of afkomstigvan ven~lllderde dieren . De Europese nerts,die vroeger wel in Nederland voorh vam , issind s het eind van de 1ge eeuw uitgestorvenin ons land. Hij komt alleen nog voo rin in de Oekralense Don au en DnJeslr delta's, het zuidwesten van Frankrijk lot overde grens in Spanje en op enke le plekken inRus land.Uiterlijk De bu nzing is m ximaal 46 tmlang en heelt een relatief la nge , goedbehaardesla arl et een leng Ie tot 18 cm Devrou wtjes zijn wezenlijk kleiner en lichter.Wat hel eer-s t opvalt IS de zwartbruineva cht van de bu nzing en de kenmerkendeko pteken ing . Die heefl vee l wit metrondom de ogen een donkere band die tolde onderkaak doorloopt en een witte snuil[met donker neuspuntj el. wat en maskerachtigeffect geeft. Ook zijn de are wil. Deacht is op de borst , ulk, polen estaartbijna zwart van kleur; op de rug en de ziJkanlhet lichaam schijnt he t geelachtigeonderhaar du idelij aoar. Het donken!neuspunt je en de scherpe afte kenin g Vanhet maske r op de kop zijn averi en s eenredelij k betro uwbaa r onderscheid meI ve r­wilderde frette. die ook 'burl zingkleurigku nnen zijn , maar meesta l een roze oflichtbruine neuspun en een wat vaagmasker hebben. De fret is zó nauw verwant.dat krUisen goe mogelij k is. Enomdat derCjellJke krUisin gen zich in de naluurvaa k goed kunnen redden en steedsmeer voorkomen , is soms moeilij k vast Ieslellen om welke soo r het gaal.


vold oen de dekking aanwezj is. Bunzingenmijden namelij k kale open ruimtes zoalswe ilûnden met kort gras Tij dens hun kilomelerslang e tochten op zoek naar voe d­se l ma ken zij zelfs een omweg om DIJengebieden lt: ve rmijden. Lever gebrui ken zeruig e slootkanten of een houtwal. Ove r ­hoekjes, dichte oeverbegroeiing en, ongemaaidewe gbe rmen , bosJes mei rij keondergroei en braakliggend land zijn belangriJke voedselgebi eden voor de bunzing. De seh alvergroli ng door deruilverkavelin g van de jaren zes tig, dedaarbij horE' '1 de ka le tre kslo ten en hetmaaibeheer heb ben waarschijnlijk een negalieveInvloed geha d op de po pula tIedichtheid van de bu nzi ng Ook heeft desterke toename va n het aan tal we_en deleefgeb ieden versn ipperdWetgeving & Bescherming Als bijwerkzaamh eden in de open bare rUimteeen sc hadelijk effec t optre edt voo r beschermdesoorlen , IS een ontheffing ofvrijstellin g nodi g van artike l 75 van deFlor - en faunawe l De minisler van Landbouw,Na tuur en Voedselkwali leil ILN Ikan deze onth effing verlenen. Bij het verlenen van een onlheffing geld t vo or b -paalde soorten een uitgebreid e toets envoor andere soorten ee n lichte loets. Momenleelst aa t de bun zi ng, evenals dewezel e de hermelijn , in tabel 1 va n deFlora- en fa unawe t, waarvoo r de lic hletoe s geldt. Voor alledrie de kleine marle l-sis he t e hler de ra ag of dillerec ht is, ner geen goed bee ld is van de aa nta llen endE! veranderingen hierin Gold de bu nzingvroeger als alge meen voorkomend , danwas dal mi sschien en dele een gevolg vanl ijn gedrag. Hij heeft de nei ging zich regelmatig in de buurt van b erderijen op tehouden om te foera geren of te rusten .Daarn aas t w rdt hij in de schemeringnoga l eens ge zi en, voocr1 1 bij het aversIe ­k n van een weg waar deze een waterloopIsloot , bee k, ivier of kanaa l) kruist. Datleid l ook lot veel verkeersslachtoffers. Deindruk beslaat. dat lOwel de zic htwaa rnellngenals het aantal verkeerss la ch loffersde laatste de enn;a ste rk zijn afgenomen,Méér geg eve ns over de populatietrendszou den ertoe kun nen leid en dat de soo rlui t tabel 1 overgepla atst wordt naar tabel 21gevoe lig of kwe lsbaa r, volgens de RodeLijst l of zelfs naar tabel 3 (bedreigd of ernstigbedrei gdlVerder lezen?De kke r-, J , M. Roodbergen & R. Klaasse n120021 Bunzingen ontleed Zoogdier 1312123 - 25.Jon ker, N. 8, J. L. Mulder, 1994. Klein emarters in de Polder: wezel, bunzing.hermelijn.pp.25 . NOZaS, Grootebroek enZoog dierve r-enig ing VZZ, Arnherm,Roe bers , G-J , S.Halewijn 2007. Struikrovers- over wezel, hermelijn, oBer, das enandere dappere marters, pp 72. KN NVUilgeverij Zeisl ,Broe khuIzen ,S., 8. Hoe ksira, V. van Laa r,C Smeenk, J Th issell . 11992, 3e herzi enedruk) Alias van de Nederlandse Zoogdieren,pp .336 . f\N f\IV Uitg eve rij, UtrechtVe rkern , S, J. Oe Maeseneer, B. Vanden ­driessc he, G. Ver beylen , S YS kollt 12003 )Zoogdieren in Vlaanderen. Ecologie enverspreiding van 1987 tot 20 02, pp. 451.Natuurpunt S t udlt~ , Mec helen en JN MZoog diere nwerkg r-oep, Gent. België.Foto ViLdalRoHi n VerLi nde


Een groepje rra njestaarten In de Schen kg roeve. Foto Ben VerboomBehoud winterverblijven van vitaal belangLimburg, winterwalhalla voor vleermuizenlimburg wordt beschouwd als de belangrijkste provincie voor overwinterende vleermuizenin Nederland. Deze uitzonderlijke positie dankt limburg aan haar mergelgroeven, diesamen goed zijn voor bijna een derde van het totale aantal vleermuizen dat in heel Nederlandin winterverblijven wordt gevonden. In opdracht van de Stichting InstandhoudingKleine Landschapselementen in limburg (lKU, maakte de loogdiervereniging VZl eenoverzicht van de huidige stand van zaken, alsmede van de gewenste toekomst van de limburgsewinterverblijven. In dit artikel een aantal kernpun' en Uit het rapport.door Ben Verboorn. Vil mar ~ijk s tra en Ludy VerheggenLimburg is een vleerrn ui sriJke r rovincieZowel in de zomer als 111 de winter kunnenwe er zek er dertien 500rten vlee-rlulzenaan treffen . waaron der de ingekorvenvleermuis Myo lis emarginatus. de grijzegrooloorvleermuis Plecoluç austriacus ende vale .ee rmu is Myolis nwotis. soorte ndie i:lders in Nederla nrJ nag enoe ontbre ­ken Verspreid over de rrovincie zijn. naastmer gel groeven, enkele ti entalten bauw ­werken In beheer als winterver l;Jf voo rvlee rmuizen, Ten behoeve van een effectiefprovi ciaal beheerbeleid , gerlchl op overwinterendevleermulz n, heeft e Stich tingIKL de Zoogdiervereniging VZZ ve rz ochteen on derzo ek uil t voe en naa r het. be··lan g van vleerml liswinter erb tiJven in limburg. Ook we rd een analyse gevraagcJ van


het eno rme bestand aan te lgegevens vande Zoo gd iervereni gin g VZZ. Om welkesoorten gaat hel. waar en in welke aa lallenkomen zij voo r, en hoe ontwikkelen deaantallen zi ch . Deze in forrnat ie moe t leidentot beschermingspriorilelten en vo rmteen goede bas is voor het beoordelen antoekomstige ontwi kkelingen op het gebiedan rec reali e, beheer of ru im telij ke orde ­ning inza ke eventue le negatieve effeclenop overwInleren de vleermU izen In februa ri2007 werd het rappo rt gep resenteerd tiJdens een bijeenkomst op het Provincie huisvan Limburg .De actuele stand Hel aantal objectenin Lmb r9 wa ar vleermu iste llinge werdenve rri cht groeide vanaf hel begin In,940 tot ongeveer 3 in de jaren '80 en 1 La8in 2005 lfiguur 1I Met 2005 bedoelen wede winIer va n 2004/2005 Objecten waar,volgens hel besland van de Zoogdierverenigi ng VZZ, tellingen zijn stopgezet E'nniet meer ziJn herva t, zijn in deze lijst niNopgenomen . Gegevens uit de winters van2006 en 2007 waren voor een aanzienl ijkdeel nie t op tij d beschi kbaarIn 2005 we rden in tolaal J 946 vleermuizengeteld, waarbij het ging om neg en soortenItabel 11. MeI de in 200 4 waargenomenBechstein 's vle rmu is en de in 2002 en2006 vas lges telde gl-ij ze grootooI leermuis komt he t totale anta l soorten op elf.Wal va ll opDe walervleermuis Myotis daubenton; ende gewone baam leermuIs Myatis mys/a ­cinus, l,1I1delijk gezien de meesl taLri jkesoo rten in winte-verblijven , wa ren oo k inLimburg sa men goed voor bijna 60% vanhel ta laa .Ruim 40% van het landelijk lataal aanfranlestaarten Myotis nat/ereri kwam ophel canto van LmburgIngekorven leermuis, vale vlee rmuis enBechstein's vlee rmuis Myotls bechsteinllwerdens winters vrijwel.3lleen in Limbu rgaangetroffen . De laatste 5001 t kom t menoverigens de laatste jaren oo k stee dsva ker bUiten Limb urg tegen .Va n de g rij lf~ grootoorvlee rmuis zijn alléénin Lim urg wint E'rverblijven beken d. Nadatdeze in de winters van 2001. en 2005 niet ISaangetroffe n, we rde n er in 2006 zes exemplarengemeldVooral mergelgroeven Tot 1980kwam en telgegevens uitsluitend uit merelgroeven. Het actue le objectenbestandtelt 89 mergelg roeven en 59 andere typenfon en, bunkers , Ivestin glgan yen , IijsJkelders,bak-, steen- en kalkovens en torensCl el 1Aantallen vleermuizen in winterverblijven in Umburgen Nederland in 2004 en 2005watervleermuis 1,269 L285 5.817 6,329baardvleermuizen 966 1.038 2.367 2,706Franjestaart 620 729 1,533 1.910ingekorven vleermuis 525 567 525 567grootoorvleermuizen 117 106 1.031 1.043meervleermuis 83 96 398 421dwergvleermuizen 85 ó5 358 387vale vleermuis 47 51 48 55Laatvlieger 3 15 11Bec hstein's vleermuis 2grijze grootoorvleermuis 0 0 0ongedetermineerd 95 113 250 292totaal vleermuizen 3.809 3.946 12,343 13.723objecten geteld 12L 116 ca 1.050 ca 1.050• g~aclu II A ~ geg"""ns IVZZJDe r uïne van voormalig kasteel Ble yen beek in Aflerden, Noord-Limbur g. In de ke lder over­Wi nteren de laatste jaren wa t~rvleermulze n , fra njestaa rten en gewone grootoorvlecrmuizen.Folo Nat uurhistOrisch Ge nootschap in limburg, Hen k Heijligers.Ifiguur 11Geheel volgens de verwachtingVinde n we in mergelgroeven ook demeeste vleermUize n: 3.706 in 2005, da t is94% van het tOlaal in limburg Itabel 21Kijken we naar het aa ntal vleermuizen inde nie t- groeven, dan bl ijken Fort WillemIMa strieh!) en ra 1 SI . Pieter er positiefuit te springen met respectievelij k 28 en 82v{eer'muizen va n vijf verschillende soorten .Als we de objecten beoordelen op hE't voorkomenvan bij onde re soorten , zien we daldeze in Limburg , behoudens in een enkelebunker, niel builen de groeven zijn gevollden. Tol de bijzondere soorten Iingekorvenleermuis, vale vlee mu is, grijze 9,00toorvieermuisen Bechstein's vleermuislrekenen we ook de meervleermuis Iyotisdasycneme, waarvoor limburg een traditioneeloverwillteringsg ebie in Nederlan dvormt. Vijf soort [g roeplen ha dden !n 2005een aantoonba re voorkeur voor groevenwa ervleem1u izen, baardvleermuizen,franjestaart, ingekorven vleermuis, meervleermuisen va le vleermuis . Dezetrdesoorten kwamen minder dan verwachtvoor in een aa 'l tal ande re typen ve rbli jven,


of hadden geen voorkeur. Oe franj eslaartreferee rde naa st groeven oo k fortenGrootoorvteermuizen we rden juist in alletypen objec ten aa ngetroffen, be halve in to ­rens De gewon e grootoorvleermuis Plecolusaur itus is ook de en ige soort die tot ophe den IS aa ngetroffe n in nieuwbouwp rojecten: in Lim burg zeven tot 2005.Aantalsontwikkelingen Uit tren da ­nalyses ove r de periode 1986-2005 blij ktdal enkele so orte n toenemer\ De stijgingis me! name spe ctaculair te noemen voorde ingekorven vleerm ui s en de fra nj e-slaart , maar ook de vale vleel muis en degewone baa rdvleermuis vert onen een duidelijkeopgaan de lijn in de onde rz ochte penode . De aa ntallen meervleermUI zen enwatervleerm uizen bleven netto In Limburgong eveer gelilk, terwijl zij landelijk gezienst egen . Dit laatste IS te erklaren doord atFiguur 1 Relatief aandeelobjecttypen in 2005 (n= 148}.-FortDDIVestin glgangBunkerIj skelder19%DKelderDMergelgroeve-Steen/KalkovenTorenDOverig


hel. Hollands duingebied en Gelderland delaatste jaren slerk in betekenis toenarnenals overwintermgsgebteden voor dezesa rte n Ook de gewone grootoorvleermuis laa t netto in Limburg over de heleperiode geen du idelij ke tren d zien. maarve rloon t in de ti ssen li ggende jaren velepieken en dalen , zowel in als buiten degroeven . Landelijk nam de soortlichtloeDe Limburgse trends van alle onderzochtesoo rten , met uitzondering van de grooloorvleermuis.komen sterk overeen meIdie in de ~roeven Het succesverhaal vande franjes taan wordt ech ter deels verklaarddoor ander~ Iypen objecten , waarnog een aanzienlijk sterkere stijging optrad. Opvallend is daarnaast dat het aantatverblijven et rranlestaarten in twintigjaa r slerks gestegen , va n 11 in 1986 tot57 in 2005.Een goed winterverblijf,wat is dat? Wanneer is een ru irnte ge ­schikt als winlerverbliJf voo r vleerm uizen ?Dit hangt af van een aantal ke nmerken vanhel verblijf zelf en, naar ve rwachting . va nkenmerken van het omringende landschap.Uit een eenvoudige regressie analysevan de invloe d van volume, binnenklimaaten landschapskenmerken op de bezettingsgraad, bleek in eerste inslantle hetvolume van het object bepalend te zijDaarnaast konden positieve effect n wor ­den aangetoond van de str'uctuur van hetlandschap , als lijnvormige wateren , heg ­ge , houtwallen, bomenrijen en be bouwing. Snelwegen daarentege '1 hadden eennegatieve invloed . Oo k bleek de aanwezigheidvan andere verblijven binnen één kilometereen posilieve invloed te hebben .Overigens heeft onderzoek in Utrecht naarhel gebrui' van fo rlen door vleermUi zenduidelijk gemaakt. dat winterverblijven ookbUiten de wtnrerperiode lin de zwermfaseen de kraamperiode) een belangrijke functieI/oor vleermuizen kunnen hebben [Limpenset al. 20071 Dit geldt oo k voor deLimb urgse objecten IDekker & Limpens2 07)Landelijk belang Limburg lijkt hetgoed te doen ten opzichte v n de rest vanNederlan a. Uit de cijfers [label 1) blijkl dalde provincie met 35% an de overNinteraarseen zeer belangrijk overwinteringsgebiedvo or vleermui zen IS OOK deaflande lijke sool'tenscoren ' goed. Allesoorte n waren in LimbUl g in 2005 belervertegenwoordigd dan in de res t van IlJederland.De oververtegenwoordiging washet minsl sterk bij de dwergvleermUizenen de grootoorvleermuizen . De tngekorvenvleermuis en de vale vleermUIs zijn In debere1


Tab I:" Topobjecten in Limburg. Weergegeven zijn de objecten - het betreft hier uitsLuitend groeven - met de hoogste aantallenvLeermuizen (n=9), aangevuLd met objecten In=41 waar meer dan tien exemplaren van een bijzondere soort zijn gevonden.Z on nf'berCj stelst!lKoe lebo'il'n groeveGroe~e de Kee l2005200320055684448762006. 37271a15316208arakkengroeve200537462004; 17':,rhenkg roeve200S2.54656551bbe rgro eve2(1057Sl311Canner lJe l-ggröevl!200/117282001. 113GerneenteQroeve2005751119F less~nberggroe v c:200513151615Geulhemmprgrueve20 05123714WIJ nga rdgbergljroeve2005858282Va lleriberggroe'lf'2005:'34442F311enherggroevc2005 30I> 2002 i173Limburg slaan endel" toenemende ril'uk .Veel onderg ondse ru imten kregen eennieuwe func tie of werden opg erUimd.Daarnaast werden steeds meer groevengezocht worde n naar geschikt le Inakenbouwwerken, en tenslo tte kan nieuwbouwplaatsvinden, In bepaa lde delen van limburgzijn Ila uwelijks of geen wln lerverblijcommercieel geëxploitee l"d ell daardoor ven bekend , zoals Hl het oQstelijkminder aantrekkelijk VOQr vleermuizen.Deze onwlkkelingen re .. htvaardlgen eenuitbreiding van het aanla l geschikte vleermuiswinlerverbli]venin Limburg.Op de eerste plaats kunnen de huidige ver ­blijven verbeterd worden . Maar ook kanMergellano , de Mijnstree k, de zU idelijkeRoerstree k en het zUidelijk en noordelijkPeelgebied . Met name het zuidoostelijkdeel an ZuirJ -Limb rg heeft grote pote ntials lee rgebied voo r vleermuizen, zowel Inde zomer als In rie winter.DANKWOORDDil proj~ct is ultgevoern door de Zoogdiervereniging VZZ in opdracht van de Stichting InslJndhoudmg KleineLandschapselemEnten in Umburg II KLt HEI proleet werd mogelijk gemaakl dankzij he! programma 'Zuld"lImburg.Vitaal P1aUeland' mel subsidies van de Europese Unie, de provinCIe Limburg en IKL Medefmancienngkwam \/anult het EDGFL. afdeling Garantie,Oe volgende organisaties en personen leverden een bijdr.Jge aan de totstandkoming van dit overzicht,Het Natuurhistorisch Genootschap In Limburg stelde wintertelgegevens beschikbaar aan de ZoogdiervereniglOgVU. · anvuUende informati" over Umburgse objecten en informatie over lel resultaten kregen wij van WielAaIen . Jan Buys , Jos Cobben, Bernard Grol. Henk Heijligers. Wouter Jansen. Jan Kluskens, Hans Weinffilch enRombout de Wijs . • Ed Stevenhagen berekende volumes van groeven . • Hel CBS [Tom van der Meij. Area vanStrienlleverde Indexwaarden len behoeve van lrendanalyses . • Alterra IHenk Meeuwsenl berekende waardenvan landschapskenmerken rond Limburgse wjnterverblijven en maakte kaarten (Co Onderstal!.Verder lezen?Dekke l-, J J.A & H.JI7A Limper15 2007 .Inhaalslag Verspreidingsonderzoek NedertandseZoogdieren VO I\IZ 2006 . Deel 7zwermlocal ies bil winterverbliJven " VUrapporlnummer 2007 .24 ZoogdierverenigingVU, AmhemDIjkstra. V , L. Verheggen , H. Weinreic h &8 . Daernen 2006 . WinterteLUngen \lanvleermuizen in limburg . Na l uurhlsto l'i schMaand blad 9511136-1.0 .Llm pens , H J G,L\ , [A Jansen & J.J ADek ker. 2007 VleermuIsleefgebieden inde Nieuwe Hollandse Waterlinie Onder-­zoe k na ar hui di ge funct,es voor vleermuizeil, hu idig geb ru ik. kfletpuMen énmogelij \ hed en lot du urzame ontwikkeltng.Dl'e l. 2: OnderzoeksrappOrlage . VZZ rapport nu mer 2006.054-1 ZoogdierverelligingIJZZ, ArnhlO'mVerboolTI. B 2006 . Winterverblijven \loorvleermuizen in Limburg. VZZ rapporinummer 2006033. Zoogdierverenl'llngIm, Arnhem.


Gro te grazers. zoa ls deze Schotse hooglanders. hebben mogelijk een negatieve invloed op deverspreiding va n de Ziekte van Lyme .. Fo lo Wietse Ba kkerOpen landschap verkleint kans op de Ziekte var I LynleGrote grazers tegen tekenDe teek fxodes ricinus (Schapenteekl brengt de ziekte van Lyme over: Deze ziekte wordt veroorzaaktdoor engroep bacteriën die behoren to ' het complex van Borrelia burgdorferl, waarbinnen momenteel6 ver schillende soorten worden onderscheîden. Alle landzoogdieren. maar ook hagedissen, vogels en incidenteelmensen worden door de teek gebruikt als gastheer •. door Leo van BreukelenOe leek komt vee l voor in bosranden enstruikve ela ties waar hij een gunstig microkllmaalvindt. Tevens bieden deze habilalsvoedselen dekk ing voor dieren die alsgaslheer dienen voo r larven en nimfen vanlekei1 Izie kader!. Ui t on derzoek van dUniversiteit van Berlij n blijkt dat voora lmuizen e zangvogels een belangrijke rolspelen bij de verspreiding van Lyme d zevermeldm lijkt opmerkelijk. an t alge ­meel wo rd en voJels in Npnerland gezieitalsgelegenheidsgasl hee rl Daarnaast isbe kend dat grote hoefdie len hel habllatvoor leken negatief beïnvloeden . maar hU ilrol in de versp reiding van Lyme was nognie duidelijk. aa k IS gesuggeree rd dat deInzel van 'grote grazNs lom dichtgroeienvan landscha ppen te voorkómenl. de verpreiding van Lyme luist doe t toenemen .Ond erzoekers van de Un lversiteil in Berlijnhebben hiernaar onderzoek gedaanHet ondel"zoek vo nd plaats in de Noord e·lijk Vogezen . H ier gra zen 250 SchotseHooglanders Jaa ron d In een systeem vanwissel beweiding mei tijd elijke raste rs . Hettota le te rrein is CIrca 200 km2 groot. In het11ÎJdelij I begraasde terrein en op een plek10 mete r buiten het beg raasde d el zijnteken bemonsterd . Dit gebeurde zowel inmei als Juni 2005 Middels DNA onde rzoekzijn de teken onderzochl op de aanwezig 'heid van Borre lia en op de diverse soortenBorrella .Hel resu ltaat was heel opmerkeliJk nim ­fen en adulte teken ware n respectievelijk4x en 6x zo vaak besme t buiten de be ­graasde eenheden als daarbinnen . D onderzoekersve rklaren dit doordat e grotegrazers we liswaa r als gaslheer voo r tekenFiguur 1De levenscyclus van de teek


Bron' .teek ur.nlDatum: 25-07-2006In olaal2110 r 1 10 meld n9 n in het onder­'loek meegenomen Op basis ViII d ze m 1-dltlg n om n e tot de conclusie d I deaétivitelten aarbij lek nbe en lorden opg .3 g ef en overzi hl van d 10 gem pn end meest te nbe en gemeld hebbguur 21. 0 d nsen van die Ie liJd ook ro-Latl f vaker gebeten ~onfen 5 na Ias gestetdaarbij teke b èl wordtdi enen, mpar zelf niet esmet worden metLyne en daardoo r de besmetting ook nie tkunnen doorgeven . Teken die een b oe dmaal nuttigen op deze gastheren raken nietbesmet en reeds besmette tek n rak nzelfs hun besmetting kwijt. Va n hagedi ssenv as al ekend dal zij wel gasthe re n zij nvoor le ken , maar de ziekt niel overbrengen. u blijkt dal dus ook voo r grote grazersIe gelden. Uit eerde r onderzoek wasgebtek n, dal oo k wilde hoefdierpn alsreeén en herte r de versprei Ing van deziekte negatief be nvloedenConclusie He t inz Ilen van grote grazers oorkomt lal d n niel tljdelijkl heldichtgropi en van het l ndsch ap . Open lenvooral drogel landschappen zijn veel minderaantrekkelilk voor de tussengast herenva n teken . De aanwezigh ei van zowel ingezettegrote graze rs als Wild hoefdi ere nIherler' , reeën) zorg t bovend ien voor eenlager percentage besmette teken . Zowel viabelnvloeding va n het habitat


Edelhert. Foto BrEm AchterbergI ntel VI w met Herbert Prins"Het gaat veel beter met de zoogdierendan vaak gezegd wordt"H rrt Prins valt maar m teen met de deur In hu 5 "Ik ben en stuk optimls11scherdan ve l nd r m nsen. In Ned rland zijn er w er zilverreig rs. d zee rend bra dt tller weer.n d krnvogel. Ook onze wilde zWijnen gaat he ' voor d wind.Ma r In pl ts van r rots op zIJn. maken wij r een probleem van."door Froukje RienksHet lekent deze hoogleraar res uree e 0-logy in Wageningen . Naar hij ir ieder ge dliets ::Jver gezegd wil he ben zijn de span­'lende ontwi kelmger van enerzijds vr ijvaltede landuouwgl onden en anderzijdsde op kon st van blOnr ndstoffen 'DII zateen grote impact op z gdleren hebben .'AlS ecoloog doel u veel onderzoek aan dl -ren en diergedrag , Wa t hebt u mei 100gdierenen hoe 15 dal zo gekomen?'J2 rol t in en bepaalrl leven Dat lijkt misschienvrije keuLe . 'I'1aar he ;s meestaltoeval. EigentII k ben Ik niet bovenmat 9geinteresse rd n zoogd ren, Je kun meeven enthousia


Een tv-programma over deinvloed van de leefomgevingop het gedrag van edelherlendeed Herben prins besluiteneenpromotieonderzoek naar deevolu tion aire contexl vangedrag te doen.Onder:Herbert Prin5 aan hel werkil) Afnkadeervak over potenlièle natuurl ijke ve ela ­lies in Ned erland . Wal eer orwn l Na t emaa nden ben ik ermee gestopt en wer Ikhippie In India . Maa r professor DingemanBakker had gezegd Je bent altijd vl iJ omterug te komen ." En tl;l aa[f maanden laterkwám ik terug , vanwege de volledige zin ­ledigheid van het hippie bestaan . De pro ­fesso r vond mij ge schikter voorplant-dierinteractles Mijn hommelonder­"Z oek vond ik inderdaad ha tstlkke leuk enals tweede onderwerp onderzocht Ik ganzenop Schiermonniko g.Da arna wilde ik graag promo eren. Toevalligzag ik een lv-programma over edel herlenonderzoek In Engeland , overehavlOural ecology : waarom heb benbeesten bepaa lde gedragin gen en hoe leidtnatuurlijke selectie daartoe') In Nederlandwerd toe n nog niet naar de evolutionai recon text van gedrag gekeken Die Engelseprof Wilde da l ik aan Afrikaanse buf fe lsging werken. Je ku nt wildllfe bio lo engroiweg in delen in twee typen fea ther offU I Ik ben geen van beide ; het gaal mij omde natuurwetten erachter Mechanica vin dik hel allermooIste daar kun je een lheorlen et één expe riment toetsen, In de ecologieis het veel moeilij ke r, maar dat is danook de uitdagin ,'.'Zo sta Ik bekend , omdat er in Wageningeneen vacatur was mellropen' in de omschrijving.Maar ik ben verder niel gespe ­cialiseerd . De tropen zijn heel leu k vanwegede diverSitei t, maar voo r de eco log iemet allerlei relati e< is hel er ing eWikkeldIn het ,4rctische gebied lee r Je natuurlijkeselectie kenllen . Als Darwin naar Spi tsbergenwas egaa n in plaa ts va n naar e Galapagos,dan was hij in een half jaar klaargeweest. "Wal bepaalt het aantal diersoorten in eengebied en de verspreiding van de soorten?"Dat is de fundamentele vraag. Waaromheb Ie van de ene 50 rt weinig diere n envan de andere veel? Of waarom komt dieene soo rt dáá r voor en ergens and ers weereen andere? Moeten we dat verklaren metde nichetheorie (wat men Jaren he elt gedachtlof met oncurrentie of fa cilitat ie?'BIJ facilitatie maakt de ene soort de omgevingJuist geschikt voor een andere. ''I k benmet concurrentie opgevoed Mijl) bijd ra geaan de wetenschap , same n met Han Olff,is da t we meer oog he bb en gekregen oo r·facilitatie. Concu rren tie werd zo vee lvuldigbestudeerd , omdat we in een kapi talistischewereld leven Dus geloven we da tconcurrentie alles verklaarl. Optimal fora ··gi ng" [d e theorie dat dieren 7Ó eten zoekelldat ze de maximale hoeveetheld energ iebinner1krijgen per tijdseen eidl "komtrechts treeks it hel economie handboek .In de 1ge ee uw reisde de Russische anarchistPrins Kropot kin mee met Przewals klnaar verre oorden, onder andere voor gmlehoefdieren . Te paard las hij twee boekenvan Darwlr1 en vond dat hij uit zijn nekkleIste . ' Ik zi e gewoon at gr te en kleinegrazers samen oorkomen ... I\ropotk inwees feitelijk al op facilit at ie . De bioloogMacLeod van de universiteil in Antwerpeflhaalt Kropolklll rond 1900 nog aan . Daarnakwamen de nat ionaal-sociali stische en oeAmerika an se vn je-rnarklgedachte op enfacili lalie verdween voor lange lijd uit dewetenschappeli jke li tera tuur. Maar juist indie samenwerking In het diflrenrijk ben ikstee smeer geïr'lteresseerd .mentele rvan . Dat zie Je nog steeds terugIn mijn werk . Hoogleraar el ologie Gerard8aerends, een vriend van mijn vader,haald me over om biolog ie te gaan studerenin Groningen Daal- oleek de veldbiologiesterk vertegenw rdigd te zlln, Ik hadniks me! dieren en begon me i een afsluU werkte op Spitsbergen en Schiermonnikoogen van Canadél tot Kenia. WaaromspeCialiseerde u zich uireindelijk in de lropen?De tweede belangrij ke Loodschap lilt mijnwerk als gedragsecoloo g komt bij de buffelsvandaan Over de buffels was al vee lgesch reven , met name door Tony Si nclai r.De stieren nemen b sl lssil1gen was deconclusie : de grootste bullen zi jn de baas,dan de kleinere en tot slot e r()~wen atssloven . Als promovendus lees je de goe ­roes, möar de conclUSies klopten niet metmijn eigen gegevens. Dat koste me ander ­half Jaar Mijn voorganger op het onder-


Afn kaanse buffeLs .. Foto Dennis Wansink"Als Darwin naar Spitsbergen was gegaan in plaats van naar de Galapagos,dan was hij in een half jaar klaar geweest"zoeksstati on, lan Dougla s-Ha mi lton , zagda t bij olifanten voora de oudere rouwt jeserg belangrijk warefl . In het noorden enoosten domineerden in erdaad de rouwtjes.Maar in hel zu iden , met lagere 01; ­f anl dic hthe d ~ n, ware n hel de mannetjesDe schellen vielen miJ van de ogen : het so­CIale gedrag hangt dus af van de pODula ­tieomstand ighed n. Dit was een nieuwin zicht. L ben ik ook een postmodernis t i­schlö' ecoloog gewordlö'fl . i hp. lruth is inthe eye of the beholder' De Schot Douglas-Hamilton dacht bi.i de olifan ten ematriarchale clans uil zijn maat scha ppijterug te zien De paternallsli sc he Zuid­Afrikanen 0 ou a-kolon iale Afrikanenzoals Sincla ir zag en juist et pat ria r halesysteem in de Dierenwereld Zelf ben ik uitde Dolle Mina-tij d, en ik zag bij de buffelshet belang va 1 de keus van de vrouwenHet gaa l er in de wetenschap nie t om ofiels waar is, maar of het plau si bel 15. Ikben heel arrogant. maar als wetenschapper ben ik veel nederiger da n veel mensendenken. Ik ben griJag in een expertmen teleomgeving; daar ben Je minder afhan kelij kvan 'waarheden 'We kennen allemaal het prolMem van validiteitvan waarnemingen. ·'I k heb heelzeldzame aterspit smulzen gez ien waardat helemaal ni el kan"· Je gaat twij fel enaan jezelf, maar 0 k of Je de an dere waarnemingen wet gelooft. Ik ben bezig met dekwalite it an conclusies en hoe goe d jebe nt in hel overtuigen van ande ren . Hetwoord professor hangt niet voor nietssamen met prefeet: hiJ die mag spreken inhet ope nbaar. I ben me nu veel meer bewustaat het een ec ht publieke laa k is.··Grote grazers zijn sociale dieren. U onderzocht onder andere hei stemmen · onderbuifels over waa r ze gaan grazen. Ziet udal ook bij andere sOOrien ?·Ja : herten doen het. Ik denk persoonlijkdat ganzen hel Dok doen en ve rmoedeliJ kka lo 9s e zeb rame rries. Of een gemeenschappelijke besli ssing t t betere resultatenleidl dan een individuele Î Hel antwoordt'lkt Ja · an di l is aok de ba sis voo r onzeeigen democra tie. We kennen de toek om stniet. Hoe \l un je dan je fitness 0f\ tlma llseren? De basis biJ gra zers is onzekerheidover de ve rdeling van eten over de rUim e.Daar komt biJ dat zij - en wij - niet weten ,of een and er een plek at gebrtlikt heelt. ·U was vertegenwoordiger van Nederlanden de EU hij de Convention on BiologICaiDiversrty Wat speelt er op !let gebied vanblod/Versileil van dieren?'Er is een hee l sche rp onderschei d tusse nontwikkelde en onon twikkelde markten.De westerse wereld is zó efficiënt. dat welan dbouwgro nden verlaten. Het k··impenan de bevolki ng vangen we op met burgersuit Oost-Europa, In de Oek raïne word t50% te rugl oo p in de bevolking verwacht ; bijde laatste volk stelling waren er in Ruslandal 10.00D verlate n dorpen . In Fran krijk iséén miljoen he ctare verlaten en in Lelland22% van de landbouwgrond In pen be rg ­dorpJE' in Italië is vo rig jaar de laatste inwoonster overleden; In plaals van mensenzagen wij er en wolf op het dorpsplein . Inuitsland wa ren er nog nooit zoveel zwijnen'reeë1 en edelherten Door de verlatenakke's meI een rij ke bodem is hettafeltje dekje. Het beel dat na luurorganisaties schetsen van Europa is te zwart . Helis niet 1 oor 12 De wo lven staan biJ Lyon


Hij staal beken d om zijn onderzoekaan buffels on de Il'\')p~n . maarvolgens Herbert PrinsIhier lil het midden I leer je meerover naluurlljke seleclle inhet Arrtisch gebied.dan In de tropen.Wild zwijn. Foto Bram Achterbergen beren zijn een probleem. De wederopbloeivan dit soort zoogdieren is gigantischOok die van graset nde ganzen en dierpndie op zich t jagen in helder wa ter [aa l­scho lvE'rs. z eehon d ~nl. liet is een heelandE'r verhaa l dan in d ontwlkkellngslan ­dpn, waa r nog wel een bevolkingsexplosies. Maar al in 2030 gaal de Chinese bevol ­king INeer dalen. is Oe voorspellingEen andere facto r zi jn de biobrandstoffen .Je hebl twee soorten. De eerste wor I gemaaktvan voedingsgewassen en dat ismede door het prijsop drijvende effect asocialiteit ten lop Van één lank ma lsethanolVOOI een SUV kan een Me xi caanse familieeen jáá r leven . Oe tweede soort biobrandstofIS mmder bedreigend voor de wereldVI ede : cellulose - mzetllng . Dil kan dooraa'lplant van snelgroeiend hout zoa ls populierenop een deel van de verlalen la d­bo uwgronden. Het is niet onmogelijk omdeze gebieden zr." in te richten dat je én biofuelshebt én plaats voor biodiversiteit enzoogd ieren ..Wat brengt de voorspelde klimaaIsverandering'·· De C02-concentratie neemt waarschijnliJkverder toe. Daardoor verandert de con ­currentieverhouding lusse strUiken engrassen. Je knjgt een ontwikkeling naarbos. Daar is minde r pI k v or graseters,maar soorten die vooral hou tige gewassenen kruiden eten Ide ·browsersÎ gaan eropvoruil. In een nieuw boe k. [let uit. schriJvenwe over de gevolgen van klimaalsverandering en verandere nd landgebruik voordeze dieren .Hoe kunnen we duurzaam gebruik makenvan ecosystemen }"In West-Europa gaat het prima. In de tropenook. Daar gebeurt da t bijvoor eelddoor gasten erblijven te exploiteren in coeiger:dommet de arme bevolking . Hetoude boerenland in Zuid-Afrika is grolerdan Frankrijk én groter dan de NationaleParken bij elkaar Ze kunnen er wild houden. ats ie de hekken weghalen en het beherenals een natIOnaal park - maar danten behoeve van winstma x rr.allsat,e. Daarkunnen wij el:' an leren Di t model isdeels te gebruken voor de verlater! landbouwgrondenhierlf" uII r c.. . I f !\ J } J'We moeten ons re aliseren dat hel hee lgoeo gaat met het Nederlandse en Euroesenatullrbeleid . en dal veel beter voorhet voetlicht brengen 111 plaats van het gezur van natuurbeheer ers. Het gaat al30Jaar heel goed . Sind~, inO is in EIJropageen enkele zoogdiersoort uilgestorvenDal is indrukwe kkend . zowel. wa t belrel denatulJfbescherming als de amblenaren . Ikben een stuk optimistisch r dan veel andere mensen . In Nederland zijn er weerzilverrpigers, de zeearen broedt hierweer. en zo ook de kraal vogel. Ongelool ­lijk loch ? Prins Hendrlk.ZwiJne heintje .herinlroduceerde het wilde Z 'lijn op de Veluwe.I-liJ had zich niet kunnen voorstellendat het de zwijnen nu 10 voor de winrJ ;::ougaan . Ma ar in plaats an er trots op Ie 7iJnmaken wij t'r eer probleem van . 'Verder lezen?VV"NW reg. wur. nl/uk/staff/prinsGordon, laln J & Herbert H T. Prins ledsl.2008 The Ecology of Browsing and GrazingSeries Ecological Studies. vol. 199.Springer


door Dirk CrielStruinende katten Hel is met eenklein hartje en onder het nauwlellende oogvan twee half soezende maar alerte kattendat ik dit stukle aanvat. Zopas hebben zeeen rJwergmuis tranCQ aan hus geleverri -dil om te bewi, zen dal miJt. lu In wel degeliJkf'en toevluchtsoord is voor alle ill destrpek voorkomende Inlli1.eF'50o ten . Helhrengt een mens op ideeer een stukje,1vel hel wangedrag van mijn belde IlUISmendenOm na het schnJven vall d t stukzowel mijn kattinnen , mijn ,alminnendevrouw als de lezer van loogdiel nog rechtIn de ogen Ie kunnen kijken , rroel I,el eenKatten som rovdyrObjErJief verhaal blijven. Niet eenvoudigwanneer hel over de roofzuchl vans mensgroolste liefde gaat Trouwe lezers konlienhierover rel'd~ een onsympathiek stu~Je nZoogdier lezen IJrg 13120021. maar daar ·mee is de kous r iet afWie precies Wit weten welk verdriet dezeaandoenlilKe wezentjes hun Wilde v. iendjes aandoe", raa Ik hel Deense rappo If\alten som rovrly( aan . De tiLel leglgenoeg en de InhoUd evenveel Een 154 paginasdik rapport over een uIlgebreid kattf'nonderzoek. IntereSSdn maarllnleesbaarvClor niet Denon . Daamm mEteer over naar het leesvoer voor anderstaligen. Een webverslag avel een Inramelmgvan 1/13'70 voedselpakkellell ule door '1B6katten Jan hUIS werden beste ld . Schok ·kende res llaten. (joch all"en als je diegaat ex trapoleren. De resultaten van eentw!'ede EngeL, onderzoek maken me I ietvrolijker . Ik we rp tussendoor een bozeblik In de richllng van mIjn kaljeS dIe ondertu5seneen EIndje verderop zIJn gaallliggen . Ik wil hun onmenselijk gedrag UIteraardbegl-iJpen en si er even de b,.­merkmgen van de gedl-agsdeskLJndigeJudith Blackshavv op Allir>1al I3ehaviourNé't Llp na . Verhelderend. rnaar mijntwijfel aan 11W' onschuld blijftEuropeanell liggen vaf) al dal qemlauwelover de verdor· enheio van hun katten nielwak ker. wanl mijn nleuwsglerigneid Ilaarmeer harde cljfelsleidl me algauw naar deoverkant van de oceanen . Vt10ral Amerika ­nen, Nieu "I-7eela'1ders en Australiërs lustenhun kaljes rauw Talrijke webSIteshebbof) het over deze ondieren die met allemIddelen moelel bestreden worden GetUigehiervan de vele \'erhalen over Ultroelngenvan ellandbewonende dieren doorroofzuchtige kallen. Inbat Brickner levertu bil wijze van IntroductiE een literaluuroverzichtje,; .lvIiJn zoeklochl na r de waarheid brengt."e bij de advocaal des dUivels 7 . De SlráyPet Advocacy slel! Jat er ,"rger dingen zijnJan ual. Niet helemadl on/ulst. maar zo ISalles goed Ie praten . Gelukkig beslaat ervoor elk probleem een uplosslng Dek allil kt het trek ken van hun tanden of het toebindenvan hun mUil met de f'gpnsteslaart het mee51 VOOt d~ hand liggend .locn zijn er kalvi iendcllJkere oplOSSingenIe beden ken . Het zIjn wederom de iiverzeeërs die de beste Ideeën aandragende kal de bel of een CajBlb omblnrienzal de Jachtlust niel ontnemerJ maar lilatel kE achtpog Iflg op een sjsser


........Tijd voor bezinning Nu de liJd vanwI ldgebraad achte r de rug is, komen wewoer bi j de Les Vanu il jagershoek zijn erheel wa webs iles over Jachlwild. Tot daibegeer e wild behoort oo k hel ree. Eén vande bt'st gekende NederLandslaliglè sitesover dit kleine hert komt van de Verenlg;ngHel ReewIld Jalnmer genoeg is dewebSite v~a rt1ager gevuld en bleef ik namijn bezoek meI een lege maag zillen .Meer don wat inlormatie over doen enlaten an de: vereniging Vin d Je I'?r, op en ­kt'le ullzoroderingen na , niet Oo k kan je erenkele exemp laren van het verenlg ingstijdschdflCapreo lus In kij ken. MlOef \fal! erjammer 9 _noeg hierover niet te vertellenOm meI op miJn honqer Ie bllJ\fen Zittensurfte ik meteen door naar de site van deook de Wikl pedia-encyclopedie raadplegenalsook snel en elfÎclënt met meerderebrowsers werken . f:igenlijk is hel nietmeer dan een vere delde zoekmod ute diemet Google werkt en je de mogelijkheidOr. PI bIooI:ooIr I+omepoge.4(", 'l"t.-'''J1r.-.. r ..... tr 1 (r-----_ItJiedt rechtstreeks Informati e over eenzOQgdiersoort op te ragen . Hel spaartevenwel liJd en het is een handig hulpmiddet,dl lopen niet alle modules e\fen vlotSlaapmuizen in handen van demaffiaIn hel ou de Rame werden sl.aapITIUlZen alseen lekkernij aanzien, maar Jegenwoordi 9mogen ze met me!'r op de Italiaans SPiJSkaartfigureren Vijftien reslauranthoudershanqt een ZWi3re boete bove n het hoofdomdat ze tij dens een fes tiva l In Ca labrl8een sloo fpolle van relmuis op de menukaart hebbèn gezel. Volgens hun ging hl1tom (lrdin


De gewone zeehond, een kwetsbare soort. Foto W,etse BakkerNiet korter, rnaar- rnet verschuivingenRode Lijst 2006Oe Rode Lijst IS een publicatie van d . riJksoverheId, waarin gesignale rd wordt hoe h t gaat meteen bepaalde soortgroep: welke soor en zjjn bedreIgd of zelfs verdwenen, en welke niet?Oe bedreigde soorten vragen extra aandacht van beleid en beheer, zodat hun achteruitgang kanworden gestopt en hopelijk gek erd.door Johan ThlssenTwaalf laar na publicatie van de ee rsteRode Li jst Zoogdieren in de Staatscourantin 1'195, ersch een p he t symposium'Zoogdierbeschermlng werkt in november2007 hel Bas israppo rt voor een nieuweRode Lijst Zoogdie ren. Dit is een ad jesvan de Zoogdierverenigin g VZZ aa n I et MInlsterre van Lardoouw, r'>Ja tuur en Voe d­sel.kwa ll tell tLNVI . Naar v·rwachtmg za the t Minis lel"ie van LNV in 2008 de RodeLijst pub liceren. Beschouwd oor de RodeLijst i een groep van alle inheemse bf alvoor 1900 ingebu rgerde zoogdie rsoonen,die zich n 1900 in tenminste tien aangeslotenJaren in ons la nd voorlgeplant heb"ben . Dill verde een lijst van 57 soorte n op .Een voorbee ld va n zo'n soo rl IS de b erCastor riber: een in heemse diersoor t, dieal lang ge led n ,Iitgestorvenwas in ons la nd. Na her irllroductle In 1988pla nl de ever zichbij a tWintig jaaf voort Voor de nieuweRode lilst is hij dus beschouwd. In 1994ha d hij Li ch nog geen Ilen jaar v rtge·plan t, waardoor de soort toen nie t is heschou\' d is . De nieuwe Ro de Lijst bevat 24soorten die aa ndacht behoeven,',vaarond er de bever. Dat i


FiglJur 1De Rode Lijst Zoogdieren van 1995en het Basisr apport voor de RodeLijst 2006:aantal soorten per categorie.1994 . 20U 6iets vera ndera en van enke le soo rten zijnnu meer gegevens bekend dan In 1995.Den k biJ oorbee ld aa n de hamster die in1995 hel stempel onvo ld oende egevenskreeg . terwijl vve nu weten dat hiJ al vóór1995 sterk bed reigd was .Twee opvallende versch uivinge n lussencategorieën in de periode 199:, 200 6 zIJnin de fi guur me t een pij l aangedu id Degroene pij l slaa l voor de ingel\orven vleerrrluisMyotis emarginalus en de bru invi sP/lOcoen


w a rneDode eikelmuis in eikelmuiskast!8 oven : een kast waarvan de bodem goed be ­dekt is met een dikke laag mosOnder, I


m n 9 eSystematische predatie van rosse vleermuizendoor Groninger bosuilenleb ten zUiden van het centrum van destJd Gronin gen ligt het 5telrebos. Dit iseen park bos met een groot bestand aanoudere loo fbomen . waaronder vele eikenvan meer dan honderd jaar Oud . In het boszijn meerdere kraambnmen van de rossevleermuis INyctalus noctulal aanwezig metIn totaal ongeveer 100 vrou tjes met Ja ngen Om deze reden geldt et Sterrebosbrnnen de provincie Gron ingen als belang ­riJk vleermu isgebied .in maart 2005 ontdekte de auteur eenbroedpaar an de bosuil15tri x .:rlucoJ in helgebied . Navraag lee r-de Jal de ilen zichdaar vermoedelijk sinds 2004 hadden gevestlgd . In de loop van de periode maartjUni 2005 konden va n deze ui te n nbl'aakballen en de I"estanten af! tenm inste20 :mdere braakballen WOl rlen ve rzameld .Hierin Lalen de resten var diverse soortenIdeine zoogdieren. waarbij het ging omtenminste 141 rndlviduen van 9 soorten.Ook in 2006 en 2007 hebben de uilen in hetSlerrebos yebroed en konden er braakbnllenworden verzameld. In 2006 z ten hierinde resten van tenminste 54 individuen van'1 soo rten kle ine zoogdieren en in 2007 deresten an tenmmste 16 individuen van '7soorten In totaal werden in de afgelopendrie jaren in de braakballen van de OSUIlenin het Sterrebos de este n van tenmin51e 21\ individu n van 11 :;0 rten kleineEén van de rosse vl eennuisschedels uit de braakballen Folo Rob Koetman .zoog dieren aangelroffen (zie tabe l 11De meest pvallen de soort onde r de e­vonden prooireslel1 is de rosse '1leermltis.Hierbij ging 1el in 200 om acht lot negenI?xemplaren . in 7006 om zes exemplaren enin 2007 om één exemplaar. In 2006 zat elbovendiel1 ook een exemplaar van een nogongedetermin erde kle ine vleermuiss ortin de braak allen . Di t wijst er op da t debOSUilen in he t Sterrebos een bepaa ldehandigheid hebben ontwi kkel d om vleermuizenIe vange . Vermoedelij k worden devleermuizen geslagen bij het uitvliegen inct vroeg e avo nd ol hel invliegen In devroege ochtendDe braak allen va n de bOSUil n in hetSierrebo werden wekel.ijks verzamelDaa l-bij bleken de allen nogal moeili Jk tevinden . Hiervoor zi jn meerdere oorza kenaan te wijzen Oe lIilen zaten verdag hoogin enkele 'oest omen waardoor de braak ­ballen verspreid over een grotere opper ­vlakte op de grond terecht kwamen Vanafeilld a ril kwam de kruidlaag onder debomen sterk op. waa rdoor het nog lastigerwerd om braa kballen te vin den. Daa rna ~ tvlogen zowel de oude als de Jonge uilen 'snachts rond in hft gebied en de braakba l­len die op dergeliJk;:, momenten werdengeproduceerd konden n et worden teruggevondenDit alles leidde er toe dat eenSignificant deel v n de door de uilen geproduceerdebraakballen niet is teru9ge-De 10 de ertocfe 2005-2DD7aaog troffen proolres.tenrosse leel mUIS ..vU!e'l"luJ~ ~p 11'1 1U I ~$PII~1 ;. 1.7mol,dw tgmu 1l lt':rm.lfS 3o~mUI 107ru'nl! ral1 I'i"ldmul 2'ro wo ImlJiJ · 12,vo Jr


d d 111 11 11nemingen va n 2007 op .Aan de hand van de gebruikelijkesporen ron d een burc htui t de winte r 200 6/2007 werdener wel jongen verwacht .maar- lieten zich geen jon gedieren zien . De hele lente,zomer en herfst niet. Ook hetaJ nt I getelde volwassen dierenwas laag : stechts 2/3 vanandere jaren.Aantal dassen daaltin WestelijkZuid-LimburgSmds 1991 houdt d~ dassenwerkgmep vanIVN Eijsden de dassensta nd in hel l uidwesten van Limburg in het oog Hel betrefthe t Savelsbos en omgeving . hel gebieotussen Eijsden, aast richt. Margra ten enMheer. Tenminste twee keer per jaar wor·den daar ruim tweehonderd locaties overdagbezocht te r controle van de burchteDasse.n . Foto Stu die Wolverine/ Oi ck Kleesen de leefomgeving . Een ve ertigtal burchten wordt oo k 's avon ds bezocht om helaanlal dassert te lellen . Na ruim viJflienJaar controleren is du idelijk dat het aanta ldassen sterk afneemt. 00 het oedselge ­bied wo rdt alsmaa r kleiner op het loenemenuaantal yrootschal,qe akkers hebbende dassen niet:. Ie zoekenAfgelopen Jaa r zi jn er nauwelijks jongedassen gez ien . Vooral de burchten aan deweslkail t van het Save lsbos bleven akeligleeg. In hijgaande la el is het aantal Jor ­gen sedert 2000 weergegeven Naast defluctuaties l ien valle n vooral de nul waar-Wat is r aan de hand? Heerster een ziekte on er de Savelsbosdassen' Ol hebben demoeders in maart en aprrt nielvoldoende voedsel kunnen Vindenzodal, hun Jongen van hongerzijn omgekomen ? Wi jhebben inderdnad op tw eepla atsen een dode J0rtge dasgevonden, He t aantat levendedassen dat werd ge zie n in debebouwd e kom van de gemeentenrond h t Savelsbos isno q nooit zo ho g geweest . Wal gingen dieda r zoeken? Vragen waaro p de led en vande dassenwerkgroep als ni et biologengeen antwooi'd hebben .Wat gaat r komend voorjaa r gebeuren,zullen er INel JO ,gen Li jn? De sporen opeen aantaL burchten begin januari wijzenerop . dat er een wljfjesda zi t die drachtigis. In april als wij beginnen met het tel tenbij e bu rch ten zullen we mogelijk snelmeer velen . Was 2007 een incident of is erstructureel iets aan de hand ?Wij hou den u op de hoogte .Jean H, Creuwels, teL 043 -3616195 .Nr. Burchln""m 2U07Deeshaag (I!i BrotJwer;wei j)9 Bosl 010 Bos2 (II, Dommel 0lZ Waterburchl Gn Vllursleenrancl11. Gr SieclWlder 015 R 5Iecheld.;r IJ11; Sc"rlinllll1akers i.17 V3nweslreenen 021- Hl;!lweg21 BelJKgratt 0a Jaqersbos Q23 BIJenburch . 04 BecK"rspen!l'6 St Jo IJ 0I .. G Z el UTolaal 5;Juut 2005 1001. 2UUJ3 4500 0j) 0 2 Z"Cl,:1 "5l t. 3 6il3)".)2 2 J.. 5nn I]IJtl26 'Z7 282002 2001 2110035 "5I."t. f.2 Z3 2'l 2,,7 dl. l3milblankgetalgeen ionge dassen gezien ondanks meertJere waarnemingsmomentenon bekend. slecht.s 1 keer hezochl maar ook geen sporen aanweziggeteld aafltal Jonge dass!>n op de burcht bij meerdere waarnemingsmcmenlen


8raakbalPluisweek 2007tdoor Neettje HuizengaNaast hel 'echte braakbalpluizen bi) be ­wekerseenIra en naluurmusea nebben wedit Jaaf een digitaal braakbalspel 'Uilen &Muizen ' ontwikkeld . In dil online spel. datbegint met het verzamelen van bi aakbal ­Ier ir. f'en donker bos, wordl er uiteinclelijkuit de geplcnen braakballenweer een volledig muizenske ­lel gevormd en de soort bepaala. In de mU lzenQalerijstaat meer over de diversemuizensoorlen le lezen .O~ 31 oktober werd hetUilen & Muizen spel geopendin Naturalis. Na depresentatie vart het spelaan leerlingen Van de LorentZ5choolkonden erechte braakballen worden geplozen, Kinderen dielijuens het spelen van het'Uilen & Muizen spel de ~maakvan het virtueel pluizen Ie pakkenhadden .ekregen, konden ijdensde pluisweek vaor het pluizen vall eef]echte braakbal terecht bij de les bezoekerscenlravan Natuurmonumenten :DWlngelderveld, Oisterwijk, Veluwez()om ,'i Grave-land , Bruns5ummerheide, Veluwezoom,De Wieden en DuincenLrum ZandwaaierNatuurmonumenten maa lOOKdeel uit van de WILOzoekers, waardoor I elpluizen een echte WILDzoekers actlvitertwas. Naast deze WILOzoekerslocalieswaren er nog 20 losse locaties ICNMf centraen scholenl vel-spreid door het Land. dieop eigen rniliatrel plUlsacllvilelten organiseerden.De Zoogdiervereniging vU leverde aan dedeeHlemende localres !le braakballen ,pluisdj~lomas en Ilyers ter promotievan hel Uilen & MUizen spel. Til ­dens de pluisweek hebben 1255krnderen het spel gespeeld. Ookna de plUIsweek is het spel nogte spelen op www,wrldzoek\!T5.nLDe Pluisweek in 2007 werdmogelijk gemaakt door eenflnanclële bijdrage var" l1eVSBfonds, de HaëlLa Stichtingen de Sllzanne Hovlnga 5 ichtingBijzondere dank gaat uit naar de vnjwilliger;; die hebben meegeholpen deruim 400'0 benodigde IJraakbalten bij elIlaar te krijyerl en.de v.ijwilligers die Ilebbengeasslsteerd tijdens hel plUizen.Ook in 2008 wil de ZQogdH~rverenrglng VUgraag weer een Nationale Braakbalpluisweek organiseren . Zonder braakballenechter geen pluisweek, vandaar alvast deoproep om dit jaar zoveel mogelijk raakballen Ie verzamelen en o~ te sturen naarde VZZ.Braakballen kunnen Igratislworde~ gestuurd naar:Enkele 3''''I'lrb elden "ah de presentatie vanhel nieuwe spel Uilen & M',izenFoto's: Joep Tomiovv


Irl cl e wi nter zijn ee k­hoornneste n tussen tiebladerloze lakken mak·kelijk te vinden, maar zezitten soms wel erghoog Een verrekijker isnod ig om ze van eks terofroo fvogelnesten teonderscheiden.Foto Oennis WansinkPersoonlijke benadering wor dl steeds belangrijkerWat wil de waarnemer?In oktober vorig jaar hebben we naar 1400 mensen die als waarnemer af oud-waarnemerbij de Zoogdiervereniging VZZ geregistreerd staan een enquête gestuurd. Hiervanhebben 218 de enquête ingevuld en teruggestuurd.door Oennis Wansi nkMet de enqu ête wilden wc beter jnLic htkrijgen in de wensen an. de waarnemersten aanzien van hel veldwerk da t ze doel1en de Dndersteuning die ze 'anult de verenigingkrijgelI Deze informal e IS belangnjkvoor de lopende prOJecten, maar Zekerook voor de plannen dIe er zIJn om de Aliasva n de Nederlandse zoogd ieren [periode1970 19881 te herzien Dank aan hen die emoei le namen de enquête in te vullen .Uit een eerderlè enquête wisten we al datwaarnemers aan de Invenlarisalie - en monitonngpoleeten van de vereniging mee ­d en, omdal ze graag lets voor ol lf1 Jeatuur d en Dal is meer dan alleen -ond ­str ui nen In de na tuur, wan t de waarne ­mingen moe ten Do k geb ruikt worden ,bijvoo rbeeld voo r voorlicht ing en besche r­mi ng Oe enquête van afgelopen najaarging dieper in op de communicalle lussewaarneme r en bureau.We leven in een digitale wereldUI! de enquête kom l na ar oren all/llaarnemerde informatie he t ti"lst I digitalevorm geven en krijgen ZO IS er een voorkeurvoor het doorgeven van waarnemll1-geil vla internet 15 % tegen 20% vlapapieren formulierenl Te rugkoppelin gover resultaten via een digitale nieuwsbriefhee ft de voorkeur boven een pap ie renIlieu Nsbrie f 159% tegen 19% 1. Die terugkoppelingmoot enkele kei-en pe r jaar ge ­beuren 155% van de respondentenl Eénkeer per jaar een lotaal over7lcht op papierwordt wat lager gewaardeerd [29%1. ever.­as artli,elellill Zoogdier 128%1. R sultatenUitsluitend p de webSite plaats n s orthe l laagst 110%1 Terugkoppe ling over deeigen waarnemingen or actualiteiten moetzo snel m gelij k gebeuren , bij voorkeur iaemaiLAls er eehelpdesk zou zijn dan zou dieoo k vooral digitaal, via emait, benaderdorden ló 1 %1. Tele fonisch en schrifleLJ hom hulp vragen scoort ee l lager, resp . 23en 3 Vo .Waar haalt de waarn emer zij nken nis va ndaan Zooydiemn waarnemenis ni et alleen lel /k, het IS oo k en uitdaging Veel soorten zijn niet gemakkellJ\1te zie n. Daal' is ervaring voor nodig ensoms 'lok speCiale apparatuur. Toch wasde behoetle aan ondersleuning niet zogrool als we verwachtten Va n de 218waarnemers die de enquête terugstuurd ngaf de helft 150%1 aan behoefte aa n cursussenIe hebben [44% niet en ó% geenmeningl Ook hel nut van een helpdeskwe d maar oor de helft [51%) van de res ­pondenten ondersfhre en (38% niet eli11% geen mening) Het bezoeken van lezingendagenwerd niel als een belangrijkemanier gezien om kenniS op le doen 113%1.


terwill anderzij ds aan gegeven werd dat deJa arlij ks teru gke ren de dagen van de Vleermuiswerkgroep en de Boomma rterwerkgroepgewaardeerd worden. Oe functie vandie dagen zit mi5schien niet zozeer in deinformatie die via lezingen gegeven wo rd t,maar in de mogelijkheid om ond erlin g ervaringen uit te wissele n,De behoefte aa n mee r kennis over zoogdierenis er wel , wan t als gevraagd wordtop welke artikelen men graa g korting zoukrijgen , dan springen boeke n er uit 160%),gevo lgd doo r onderzoe ksve rslag en envel dwerk mate rialen Ibelde 36%1. ArtikelenIn de vorm van stickers, tassen, mok ken ofT- shi rts spreken dUIdel ijk minde r aa n 17tol 18%1Waarnemers zijn gemotiveerdemiddelbare Einzelgängers Hp!wa5 geen nieuws, maar het bleek oo k weer'uit deze enqu ête, de waarnemers .:ijn zeergemotiveerd Het merend eel Vê.n de waar-­nemers doet aan meer dan één in ventansatleot monitorin gproject mee en Wildaa r de komende Ja ren mee doorgaanMeerde re kere n per jaa r eldwerk verrich ­ten vormt voor velen geen proble em 144%1:elke we ek het ve ld in kwam zelfs op detweede plaats 115%)1 Hel maa kl niel urt ofdats nachts of overda g IS 17Q% heeft gee nvoorkeur voo r een tijostlp van de dag] Erzijn grenzen aan, maar als de actiViteitleu k IS wil men er best 1,5 tot 2 uur voorreizen .Van de 'longe enquête wisten we al da t degemidd elde leeftijd van de waarne mers relatief hoog is 49 Jaar Oe meeste waarne ­mers zijn man 166 %) en gaan het liefstalleen of met in t\Neeën op pad [respectieveliJk49 en 38% 1.Waarnemers zijn geen leden -leden zijn geen waarnemersOe Inventarisalie- en monito rlllgproJectenworden ge organi seerd door de Zoog di ervereniging vn, maar sLechts 35% an dewaa rnemers is lid an de vereniging . Eerderbleek dat sommi ge waarnernel s nieteens wisten dal ze lid konden wordenDaar hebb en we nneteen op in gespeeld .Een ledenwerfactiE onder de waarnemersaan het eind van hel Jaar l€verde 56 nieuweleden op . Voo r- de verenig ing een hogescore I"ok,) en tevens een aanwijzing cl t deinformatieverstrek king over de verenigingee n stuk be ter moe t.Omg ekeerd blijkt maa r 20% van de ledenals waarnem er geregistreerd te staa t. DitIS opvallend omdat uit een enquête In 2006vo lgde dat leden - volgens eigen Leggenoera l waarnemingen over zoog dierenmoe ten verzame len En da al-geve n! Wegaan nog uitzoe ken wa t daa r de oorzaakvan IS .Waarnemers werven enbehouden De mtormatie opge daa n meIde enquête wordt nu ge bruikt om de con ­tacten met de waarnemers te verbeteren .Waarnemers zijn het kapitaal va n de Zoogdierverenigrng. Zo nder hen welen we niethoe he t meI de zoogdieren in Nederlandgaat en we lke maatregelen genomen moetenworden om soorten te be houden Sommige waarnemers werken bovendien aljaren aa n Inventarisatie- en mon itorin g­projecten mee en die "villen we ni et kwijl.Daa rom wordt lil het bureau nu dru k gezocht naar mi ddele n om aa n de behoefte nen wensen van de waarnemers Ie vol doenHe t openen van de websi te www telmee .nlvorig Jaar is daarvan een goed voorbeeld .In samenwerkmg me t de andere PGO 'swi llen we die uitbreiden lol hél porlaa Ivoor hel doorgeven van waarnem ingM envoor hel terugkop pelen van de resultate nDe informal_ie over de proj ec ten op ollZeeig en websit e wordt toe gan kelij ker gemaa kt en er kome n meer mogelij khedenom meer ovel- zoogdi eren en eldwerk Ieleren . De belangnjkste verandering die wewille n doorvoeren IS een meer pe rso on ­liJke benadering van de waarnemers. Deopvang van nieuwe waarneme rs en de begeleiding van de huid ige waarneme rs kaneen sluk beter. Di t vraa gt ee n an dere manier waarop hel bureau van de verenigingge organise erd is . Daar gaat du s wal tijdover heen , maa r zal ons rnz.iens zeker z nvru chten afwerpenZie voor alle r esu tta ten van deze envoorgaande enquêtes WWW.VZI _ntlinks: Veldwerk kanheel ontspannend ziJn ,zoals wachten op urtvliegendevleermuizen meteen bakk ie koffie.Rec hts: Voor"lfgaandaan het tellen van beversin de Biesboschwordt uitleg gegevenover de vaarroutes enhel onderscheid metmuskus- en beverratten,1'010'S Denms Wanslnk


11Op zaterdag 12 april is het weer zo ver,dan wordt dl:' voorjaarsbijeenkomst vande Z ogdlerveremgrng IZZ gehouden011 jaa r staal die bijeenkomst in h tteken va n de 5001 t van het Jaar. de bunzing. De bijeenkomst vind t pla Is in Naturaliste Leiden en begint om 10.00 uur's Morgens worMen lelingen gegeven n's middags kan bet museum en de martercollecttebezocht worden AanmeldenIS verplicht in verband met de maximalecapa citeit va n de zaal en de be ichtigi ngvan de collectie. I eden va de vereniging krijgen nog een p rsoonliJke uitnodiging .Noteer oo k alvasl de riatum voor de l1a ­jaarsvergaderrng . Deze wordt op Laterdag15 november 2008 gehoudenZi et u wel ee ns eer: konijn, een molshoop of [lr nlen van een ree ? Geef heldan door via wwwtelmee.nL Uw waarnemrngenzijn van groot belang voor hetbeheer en de beschermrng van zoog dlereEr veranderi vee l in het Nederlandse enVlaamse landschap. Dat gaal zo snel dalwel eens vergeten wordt dat hier oo k allerleidieren en planlen leven . Daa l-IOrdt niet altlid re ken ing mee geho u­den, maar vaak is ooi, niet be kend welkesoorten Ifl een gebied voorkomen. Via dewebSite wwwlelme€,nl kan nL iedereengema l, kelij k zijn waarnemmgen vanplanten en dieren doorgeven Zo krijgenwe een beter beeld welke soorten waarvoorkomen en kan daar, voordat met debouw ;m een weg of nieuwbouwwijk begonnenwordt . rekening mee gehoudenworden .De waarnemingen van zoogdieren wordendoo de Zoogdierveren igmg VlZ gebruikt vo or onderzoek. beheersadviezenen beteidsbelnvloeding . De gegevenszijn ook voor derden beschil,baar Vla helNatuurluket Iwww natuurlakeI. l) kun ­nen projeclonlwlk k laars. groene ad­Viesbureaus. maar oo k naluurbeschermingsorganlS8t1esgegevens opvragenDus, als v or u de natuur te t. gee f danuw a rnemingen do r via www telmeenl.\ " I I:' t" I I IKent u iemall d die veel over loogdierenpraat. regelmatig naar buiten gaat opzoek naar vleermuizen, of mui7enbotjesuil bra kballen peu lert. maar die noggPl? n li van De Zoogdiervereniging vanNederland is7 Wijs hem of haar da n opons beslaan, gp.ef een Zoogdier cadeauof surf samen naar www. Tl I I en maakhem of haar lid Het lidmaatschap ko stmaar €18,- per laarf 'ILe , ~e lDé leugdnatuurcl ob oor j(')ngere~ an 8lot 16 JaarSinds februa i 2005 beslaat er eennieuwe jeugdnatuLrclub WILDzoekers.WILDzoekers 15 er voor longeren van 8t/m 16 jaar WILDzoekers heeft een web ­site Iwww.wlldzoekers.nllwaar Je Jeeigen pagina 's kan ma ken en be heren .Hier vind je aankondigin ge n van b liten ­aciivi l.eilen en ideeën voo r onderloek inde naLJur dichtbij hu is en je kan er je ervaringenmet andere WILDzoekersdelen. Al lid ontvang Ie het blad WILDexpresen kan Ie mee met excursies enkampen,Het lidmaatschap kost €20. per Jaar Bilmeerd ere lederl per gezin geldt er eenkorf ing. Aanmelden doe Je via de web ­site wwwwildzoekersnl . dus surf daarsnel naartoe!E.é lld ie ,dIn opdracht van de Europese Commissieheeft de World Co nservation UnlonIlU CN ] uitgezocht hoe hel de zoogdierenIn Europa vergaat. Het IlJeN heef! hiervoordezelfde critena gebrulkl die ze ookgebn.llkt om op wereldschaal Rode liJStenop te slellen De conclusie is alarmeremLlets Ilîeer dan een kwart 127%)gaat In aantal ach terUit en van eenderd 133%115 de popu latletren onbeked. Va n ~lechts 8% van de Europesesoo rten is l,et zeker da t de pop ulatiestoenemen .Het meest bedreigd ziJrl de Spaa nse lyn xen dp monninksrob D populalieSpaansë lyn xen lelt nog maar ongeveer150 dieren. Da armee is dit de meestzeldzame katachtige 10 de wereld Vande monninksrob zwemmen waarschiJnliJknog maar 350 tot 450 dlel'en in deMiddellandse zee mnd . Andere soortendi e op de rand van uilsierven staan i.:IJnrle poolvos en de Europese neri . In totaalis 15% 11 op de 61 van de EumpesezoogdiersooI· en met uitsterven bedreigd.De zeezoogdieren stad n er helslechts voor: hiervan is 22% met uitstervenbedre ig d.De be angrilkste oorza ken an de achteruitganl ijn habitatvernietigi ng doorEuropese nerts, Foto Studio Wolverine/Oick Klees


Pardellynx. Foto Vi lda/ Rollin Ve rlindeontbossing en het droog leggen va n wetlands.Milieuvervui ling en te sterke be ­Jag iog komen op de tweede en derdeplaats. Bij de zeezoogdieren zijn watervervuilingen bijvangsten [dieren die innetten van vissers verstrikt rakenl dehoo rdoorza ken Ook b ts ingen metscheepvaartverkeer worde n als een bela ngrij ke reden voor rJe achter-uitgangvan zeezoogdieren genoemd.De Europese regering en hebben enkelelaren qeleden afgesproken dal de achteruitgangin biodiversitei t In r:uropa in2 10 tot stilstand gebracht moel zijn DeHa bitatrichll jn en hel netwerk n Natura2000-gebieden zijn instrumen tendie daar ij moelen helpen. Het is duideliJkdal met hel toepassen van dierlchtlrJn en het veiligstellen van Natura2000 ge bieden vaa r t gemaakt moetworden , and ers is er va n de zoogdierd i­versitei t niet veel meer over.Vl ~n rrTl JI Z ""11 r d · VVI , t ~ rDe winter lijkt wel exclusref voorbeho -den aan hel leermuizenon derzoe k. Iieis te koud om kleine zoogdieren te vangen, rond vossen-, dassen- en andereburchten is de activiteit be perkt, egels,hamsters en slaa pilluiz n houden eenwinterslaap, andere dieren be perkenhUil activiteiten tot het hoogstnoodzakeUJke. Sporen zoeken in de sneeuw iser de laa tste Jaren oo k niet vaa k meerbij . De Vleerm izenwerkgroep draait opvolle toer en, maar ook de Zoogdierenweikg roep zit niet stil.We bereiden alweer ee n reeks nieuwepl'OJeclen voor. Een ervan. ron d verkeerssachtofiers, schiet binnenkort Uitde startblohken , Ie hoort er nog v n. HetbraakbalprojeCI zit eindelijk op de railsen en project rond de waterspitsmuiskrijgt stilaan vorm . Het idee leeflookom alvast nu te beginnen met naden kenover hoe een nieuwe atlas - als die erooit komt - er zou moeten uitzien . Eenboeiende denkoefening. al was he tmaar omda t de lijden ve randeren , en erin de toe komst misschien minder be-hoefte zal zijn aan gedrukte boe ken,maar meer aan de meest up to date inforal ie die meteen via Internet beschikbaarrs. Ongetwijfeld zal de nieuwesi Ie www,waarneming be daar in detoekomst een belangrijke rol in spelenVoor wie nu al even W IL gaan piepen desrte wordt pas na de mmer geactiveerd,maar je hoort er no van .Om


Waar-nemingen uitheerTlse eekhoornsWANTED!In toenemende mate worden er in Nederland uitheemse eekhoorns inhet wild waargenomen. Deze kunnen een gevaar opLeveren voor onzeinheemse rode eekhoorn SClUrus vulgaris. Om een beeld te krijgenwaar welke soorten op dit moment voorkomen. roepl de ZoogdierverenigingVZZ iedereen op die een uitheemse ekhoorn ZIet, dit te meLden.door Vilmar DijkstraIn een aa lal E ropese landen [Groot Bnltannre. Ierland. Itali ë) :5 de UI' Amerika afkomstige grijze eek hoorn Sciuruscarolinensis ultgez l. Het gevolg is dat denheem se rode ee khoorn in die ge bie en. ed reigd wordt in zijn oortbestaan .Hoogstwaarsc hjnlji< zijn er rT'eer soortendie een gevaar oor de inh eem


, ... •Algemene LedenVergaderingZoogdiervereniging VUInformatie volgt op www.vlZ.nlI I •studiedag MonitoringVleermuizenBrusselOude Krun 8, 6811 U Arnhem, Nederland026-3705318026-370'038 (faxlloogdlerravu.ntwww.v:n:.ntVeldwerkgroep NederlandE. m t: cid ç '2A dl ~)( e~h 'TIeMateriaaldepot Veldwerkgroep, 111111 n nate -" lila nVleermuIswerkgroep NederlandK n8 "'rCursus boommarters inventariseren10.00 -18.00 uurB ezoeke rsce nt ru mStaatsb os be heerTerwisscha 6a8426 SJ AppelschaOpgeven vla chrls.achterbergravzz.nl of 026 -3705318Deelname gratisWorkshop telemetrie bij vleermuizenZuid~oost Noord~Brabant, exacte lo catie volgtAanmelden door een e-mail te sturen naar secretariaatraVlZ.nl,onder vermelding van 1elemetrie',Aanmelden kan tot vrijdag 2 mei. Graag aangevenof u het diner vegetarisch wenst.Kosten €150,· inclusief dinerVleermuizendag VLENInformatie volgt op www.vzz.nlahaarsmaladds.nlGa VOor actuele agenda', "1aar onze webSiteswww.ytz nl en www.loogdierenwerkgroep.be-Werkgroep Zoogdierbescherming)ol B iBAWerkgroep Boommarter Nederlandre meWerkgroep Zeezoogdierena Wllen B til 11 Bnkke W I",1;1 ernalal n nBeverwerkgroepPI IJ :je K n 6JI A ! m 26Zoogdierwerkgroep Zeelandq Ja H . ~ ,~h k j kA )r 9, ,Zoogd.erwerkgroep Overijssel~MGGtdele Ver bey tenCO)l~t5lrUl t 1,2800 Mechelen, België015-297244 goedelefazoogd.erenwerkgroep. bewww.zoogdlerenwerkgroep.beZoogdierenwerkgroep, lVleermuizenwerkgroep31b d d ,> I,•


l:Ie mamen[en vos knaagt In de Ooslvaard!lrsplassen aan hel gewei van een eenJarrg her, p.en zogenaamde pletser' Oe vosschero' ~n 'elmgt op deze wijze liJn gebll terwijl er oak kalk wordt opgenomer In de Dostvaardersplassen Wo"·den jaarlijks dOOf een gespeclal 'it:erde boswachter 200 tot 300 herten gedood met behulp van een geweer voor­ZH~n van knaldemper I IIJ vervult. volqens beheemel Staatsbosbiltle"r op deze wijze dl:: rol van wolf· n lynx Alleenvan spietsers bUjlt de kop mei gewei In hel veld achter. oudere herten worden na atscllOt onthoold De k werd gezorgd kwamen er slechls éénma

More magazines by this user
Similar magazines