De amateurkunstenaar laat zich zien

kunstfactor.nl
  • No tags were found...

De amateurkunstenaar laat zich zien

7MotivatieIs kunst iets wat je van huis uit meekrijgt?Ruim de helft van de amateurkunstenaarsbevestigt deze vraag. Als kind werden zij al inaanraking gebracht met kunst. Ouders of anderefamilieleden moedigden hen aan om zelf eenkunstvorm te gaan beoefenen. Een fotografe kreegna haar eindexamen bijvoorbeeld een cameracadeau en een jonge schrijfster verwerkte haarschrijfsels samen met haar moeder tot boekjes.Heel vaak deden de ouders ook zelf aan kunst enwaren daardoor een voorbeeld.“Toen ik 4 was had ik al een camera, ik benermee opgegroeid. Toen ik klein was ging ikpaddenstoelen zoeken in het bos voor mijnvader, want die deed toen veel natuurfotografie.En dan krijg je zelf een camera en dan ga jefotograferen.”Diana Bokje, fotograaf, GoudaMaar er waren ook geïnterviewden die hun plezierin kunst pas later in hun leven ontdekten, opeigen houtje. Wie vroeger niet gestimuleerd werd,koos zelf een geschikt moment om met zijn hobbyte beginnen. Het pensioen is vaak een goedeaanleiding.Het komt vaak voor dat mensenmeerdere kunstdisciplines naastelkaar beoefenen. Veel amateurkunstenaarsmaken bijvoorbeeldook graag muziek. Wat opvalt is datde fotografen uit de groep geïnterviewdenook aan beeldende kunstdoen en vice versa. Daarnaast zijn erschrijvers die schilderen. Dit kan temaken hebben met een brede interessevoor kunst. De keuze om ookop een ander vlak te experimenterenwekt dan geen verbazing.Waarom schrijven, fotograferen enschilderen?De redenen die de amateurkunstenaarsnoemen zijn heel verschillend,maar aan de basis ligt altijdpassie. Mensen willen zichzelfontwikkelen, zoeken ontspanningof proberen met hun kunst anderente motiveren. Kunst kan ook eenuitlaatklep zijn. Een andere veelgenoemdereden is ten slotte dewens iets moois of ontroerends temaken, zoals een schilderij dat eenbepaalde emotie oproept.


“Je laat je inspireren doorwat je ziet. Ik heb eencompactcamera in mijn tasen zie altijd wel ietsonderweg waarvan ik denk,o daar moet ik eveneen foto van maken.Bijvoorbeeld een mooiuitzicht vanuit de trein ofiets raars dat op straat ligt.”Diana Bokje, fotograaf, Gouda


9Inspiratie“Ik haal inspiratie uit menselijkerelaties. Dingen die tussen mensengebeuren, die nooit wordenuitgesproken, blikken en spanningendie ontstaan inspireren me.”Vera Quak, schilder, Rotterdam.Voor Michiel de Vlieger moeten depersonages eerst gaan leven. Ooktwee schilders zeggen tijdens hetwerkproces zelf geïnspireerd teraken. Het schilderij ontstaat dan alshet ware vanzelf.“Ik ben niet echt een schrijver die eenverhaal van begin tot eind weet. Ikschrijf meer vanuit de personages enrelaties en uiteindelijk moet er duseen verhaal uit voortvloeien.”Michiel de Vlieger, schrijver en dichter,Rotterdam.Een dichter geeft aan vooral geprikkeldte raken door woorden, aangezien dathet ‘materiaal’ is waarmee hij werkt.Alle kunstenaars raken bezield doorbestaande kunst, soms van eenspecifieke stroming, tijd of kunstenaar,maar meestal op eclectische wijze.Ten minste 20% van de geïnterviewdenheeft er plezier in regelmatig een galerieof museum te bezoeken om inspiratieop te doen. Een andere 20% leest graagboeken over de eigen kunstvorm.De meeste geïnterviewden merkenverder op dat ook het eigen werk kaninspireren. Een ‘oud’ thema kanbijvoorbeeld tot de verbeelding gaanspreken zodat ze het weer oppakken.De groep fotografen haalt graag inspiratieuit ‘mooie’ beelden. Een beeldis volgens hen mooi als het gevoeligheiduitdraagt of als er iets op gebeurt.


11Ambitie“Kijk, als je jong bent en je wilt schilder worden, dan kandat, maar dan moet je je hele leven daarvoor inzetten,”Pietro Argiolu, schilder, Poortugaal.Deze mening wordt door de meeste geïnterviewden gedeeld: wieprofessioneel wil werken moet daar veel voor over hebben. Vande amateurkunstenaars wil 28% de stap naar professionaliteitgraag wagen. Maar lang niet iedereen is bereid zijn hele leven inhet teken van de kunst te zetten.Voor een grotere groep geïnterviewden (40%) is het inspirerenvan anderen de belangrijkste ambitie. Vooral de eigenkinderen en familieleden worden aangemoedigd om ook tebeginnen met schilderen, schrijven of fotograferen. Of in iedergeval om kennis te maken met kunst. Ook het promoten van deeigen kunstvorm bij mensen in het algemeen is een belangrijkdoel voor deze groep.Het plezier in de hobby en de eigen ontwikkeling staan bijdeze 40% voorop, terwijl geld verdienen niet erg belangrijkwordt gevonden. Voor 16% van de amateurkunstenaars lonktde commercie juist weer wel. Voor sommigen is geld zelfs eenmaatstaf voor het slagen als (amateur)kunstenaar.


“Straatfotografie, dat doe ikhet liefste alleen. Je moeteigenlijk niet opvallen, eenbeetje onzichtbaar zijn, […]want mensen mogen niet inde gaten hebben dat je foto’saan het maken bent.”Fokko Muller, fotograaf, Emmen


13WerkwijzeHet lijkt voor de hand te liggen dat individuele kunstdisciplinesook individueel worden beoefend, maar niets is minder waar.Maar liefst 70% van de deelnemers werkt altijd of regelmatigin groepsverband. Dit kan zijn in de vorm van een cursus ofbestaande club, maar ook van een eigen groep. Het samenstellenvan zo’n groep gebeurt vanuit de behoefte om te werkenmet mensen op hetzelfde niveau, of omdat leden geen cursuswillen volgen maar wel graag onderling feedback willenuitwisselen. Mensen die wel een cursus volgen of lid zijn vaneen club, gaan meestal op vaste tijdstippen aan de slag met hunhobby.Degenen die het liefst alleen werken (30%), doen dat meestaljuist op onregelmatige tijden. Dit kan dagelijks, wekelijks ofmaandelijks zijn. Deze mensen werken bijvoorbeeld in eenatelier aan huis, gewoon in de huiskamer of op locatie. Eengrote behoefte aan rust en concentratie motiveertin de meeste gevallen de voorkeur voor het alleen werken.


“Ik heb ook heel veelgeleerd uit de schrijfboekendie er zijn, daar kun je heelveel mee. Vooral toch werkenen de kritieken die je vanelkaar krijgt, daar heb je heelveel aan.”Marja Hoffmann, schrijver, Groenlo


15LeervraagWat willen de amateurkunstenaarsleren?Een betere beheersing krijgen van detechniek lijkt voor allen de belangrijksteleervraag. Niet iedereen wil ditechter leren op een cursus. Veel geïnterviewdenzijn (deels) autodidact enzoeken hun eigen informatiebronnen.Zo raadpleegt 16% het internet voor tipsover techniek en maakt 12% gebruik vaninternetfora om met andere gebruikersvan gedachten te wisselen. Veel mensen(25%) vergroten verder hun kennis doorboeken over hun kunstvorm te lezen.Geïnterviewden die niet (meer) van planzijn een cursus te volgen, geven daarverschillende redenen voor. Ze denkenbijvoorbeeld dat er niets meer bij teleren valt, of vinden dat er geen geschiktedocent is. Ook is niet iedereen eventevreden over de cursussen die wordenaangeboden.Van de amateurkunstenaars zegt 12%behoefte te hebben aan een specifiekeraanbod dat beter afgestemd is op de individuelevraag en meer mogelijkhedengeeft tot verdieping.Anderen zijn juist lovend over demogelijkheden die worden geboden.“Educatief kunstaanbod is overal royaalvoorhanden en wordt steeds diverser,”vindt schilder Nico van Eede uit Ede.Een aantal fotografen geeft aan veelgebruik te maken van cursussen ommeer te leren over de techniek. Voor hengaat de techniek wellicht vooraf aan dekunstbeoefening.Volgens 12% van de amateurkunstenaarsis de beheersing van de techniek debasisvoorwaarde voor alle vormen vankunstbeoefening. Zij zijn dan ook heelambitieus en zijn van plan een vakopleidingte gaan volgen.De Rotterdamse fotograaf Eric Verweijvindt bij het volgen van een cursusvooral het sociale aspect van belang:“Het gaat puur om de fun, om vanelkaar te leren en te inspireren.Het gaat ons helemaal niet om hetbeoordelen van elkaars foto’s.”


“Ik houd wel heelerg van woorden enwoorden op de juisteplek. Maar dichten iswat dat betreft heelmoeilijk.”Saskia Tielens, schrijver,Nijmegen


“Ik ben kritischten opzichte vanmijn criticus.Wanneer ik kritiekkrijg, dan moet diegegrond zijn. Aan lozekreten heb je niets.”Dick van Groningen, fotograaf, Zeist


19FeedbackDe amateurkunstenaars leren naar eigen zeggen het meestvan reflectie op eigen werk of commentaar van anderen.Opbouwende kritiek wordt dan ook belangrijk gevonden.Kritiek ontvangen gebeurt op internetplatforms of door hettonen van werk aan familieleden of groepsgenoten. Ook eenvakdocent heeft veel te bieden: die is ervaren en kent de fijnekneepjes van het vak.Feedback wordt over het algemeen meegenomen, mits degenedie het geeft daarvoor bekwaam genoeg wordt gevonden.Ongeveer de helft van de deelnemers vindt zichzelf verderperfectionistisch en geeft aan erg kritisch te zijn ten opzichtevan het eigen werk.Feedback afkomstig van familie en vrienden wordt meestalgoed ontvangen. Wel zijn de respondenten van mening datdeze mensen eigenlijk te dicht bij de maker staan om objectiefnaar het werk te kunnen kijken.Waar de amateurkunstenaars vooral benieuwd naar zijn, isde mening van een professional. Waardering door eenprofessional geeft hen een extra goed gevoel.Ook in de rol van criticus kunnen de meeste amateurkunstenaarszich goed vinden. Deze wordt als leuk en leerzaamervaren. Enkele respondenten geven dan ook zelf les in (ietsin het verlengde van) hun kunstdiscipline of verzorgenlesmateriaal.


“Ik heb in het gemeentehuis eengrote expositie gehad van alleswat ik zo’n beetje in huis had.”Hans van Leeuwen, schilder, Veenendaal


21ExposerenTonen op internetHoewel kunst is gemaakt om te tonen, laat meer dan de helftvan de amateurkunstenaars zijn werk voornamelijk aanfamilie, kennissen of vrienden zien. Wel maaktook deze groep veel gebruik van het internet om werk onderde aandacht te brengen.Ruim de helft van de amateurkunstenaars heeft zelfs een eigenwebsite.“Op mijn site wil ik Nico privé scheiden van Nico de artiest.Ik vind het leuk om […] een beetje te kunnen spelen met debuitenwereld.” Nico van Eede, schilder, Ede.De mogelijkheden tot exposeren, reflecteren en uitwisselen diede sociale media bieden, zijn tegenwoordig bijna niet meer wegte denken. Facebook is bijvoorbeeld een geschikt platform omafbeeldingen van werk te plaatsen en te becommentariëren.Onder fotografen is de website www.flickr.com populair.Schrijvers maken gebruik van de site www.schrijvenonline.org.Het grote voordeel van internet is volgens de respondenten dater een groot publiek bereikt kan worden en dat er genoegmogelijkheden zijn om online te exposeren.


22Expositieruimtes en podia‘Fysiek’ exposeren doet maar 10% van de beeldendkunstenaars, en een nog kleiner percentage fotografen.Exposeren gebeurt meestal in het kader van het lidmaatschapvan een club of een cursus. Soms gaan mensenop eigen initiatief op zoek naar expositieruimte, bijvoorbeeldbij bedrijven of in kerken. Ook in samenwerkingmet de gemeente worden soms geschikte ruimtesgevonden. De ervaring is echter dat het vinden vanexpositieruimte moeilijk is. Toegankelijke podiazoals bibliotheken en gemeentehuizen, zijn dan ook zeerpopulair.Schilder Hans van Leeuwen uit Veenendaal grijptiedere kans graag aan: “Ik heb hier in het gemeentehuiseen grote expositie gehad van alles wat ik zo’n beetje inhuis had. […] Ik heb op kunstmarkten in Egmond aanden Hoef gestaan en in Bergen.”Amateurkunstenaars lopen echter niet allemaal warmvoor expositieruimte voor uitsluitend amateurs. Ditheeft te maken met hun ambities. Velen van hen vindendat ze tussen amateurs en professionals in staan. Het zonu en dan kunnen tonen van werk op een professioneelplatform zoals een museum zien zij als een belangrijkeerkenning.Er zijn overigens maar weinig amateurschrijvers die ingedrukte vorm publiceren (9%) of regelmatig publiekelijkvoordragen uit eigen werk. Voordrachten wordengehouden in het kader van een cursus, club of openpodium, of beperken zich tot de eigen huiskamer.Schrijven wijkt in dit opzicht af van de andere onderzochtedisciplines.


23WedstrijdenWeer een andere manier om naar buiten te tredenmet het eigen werk is deelnemen aan wedstrijden.Die zijn er volop, op het gebied van alledisciplines. Amateurkunstenaars nemen over hetalgemeen graag deel, vooral om de mening vaneen professional over hun werk te horen.Het competitie-element maakt een wedstrijduitdagend en spannend. En natuurlijk wordt vande gelegenheid gebruik gemaakt om het eigenniveau te toetsen.Interessante wedstrijden voor beeldende kunstenaarsen fotografen zijn: de ZomerExpo en hetVierkante Ei. Dichters kunnen hun gedichtentoetsen in de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd.Op www.schrijvenonline.org/wedstrijdenstaan interessante wedstrijden voor schrijversvermeld.


“Kijk, als je jong bent en je wiltschilder worden, dan kan dat,maar dan moet je je hele levendaarvoor inzetten,”Pietro Argiolu, schilder, Poortugaal.


25Amateursen professionalsWat onderscheidt de amateur van de professional?Alle geïnterviewden vinden dat het gaat om een dunnescheidslijn. Professioneel is volgens 60% de kunstenaardie een inkomen verdient met zijn kunst. Dat brengt nadelenmet zich mee.“De amateur is vrij om te fotograferen wat hij leuk vindt.Vaak zijn dat dingen die voor een prof ook wel spannendzijn, maar die moet ook minder spannende dingenfotograferen om brood op de plank te krijgen.” Dick vanGroningen, fotograaf, Zeist.Een amateur kan natuurlijk ook geld verdienen aan zijn kunst,maar dat gebeurt dan met als enige doel het terugverdienenvan de kosten van de hobby. Toch wordt opgemerkt dat ook eenprofessional lang niet altijd genoeg verdient om van te leven.Naast geld verdienen wordt het bereiken van een grootpubliek als maatstaf voor professionaliteit gezien.“Zijn schrijfstijl bevalt me niet, maar hij is wel een professioneelschrijver want hij wordt door zoveel mensen gelezen, […]daar gaat het toch om,” merkt schrijfster Carmen Wijnen uitDen Bosch op over een Nederlandse auteur.


26Ook kan de tijd die de amateurkunstenaar aande kunstbeoefening besteedt een criterium zijn.Wie genoeg talent heeft, genoeg tijd in zijn activiteitensteekt en genoeg leert, kan zich volgens deamateurkunstenaars ontwikkelen tot een professional.Een vakopleiding is niet per se een voorwaarde.De sprong naar professionaliteit wordt gemaaktop het moment dat de kunstenaar erkenningvan publiek en professionals krijgt voor zijn werkdoordat hij heeft kunnen aantonen over kwaliteitte beschikken.Voorwaarde voor professioneel worden is in iedergeval dat de kunstenaar de kunst tot middelpuntvan zijn leven maakt, iets wat, zoals eerder gezegd,maar weinig amateurkunstenaars ambiëren.Opvallend is dat amateurkunstenaars die welprofessioneel willen worden, of van zichzelf vindendat ze een acceptabel niveau hebben bereikt,zichzelf graag beschouwen als een groep apart.Ze hebben het gevoel dat ze tussen de amateur enprofessional in staan. Ze kunnen zich niet goedvinden in de term ‘amateur’ omdat deze in hunoptiek negatieve connotaties heeft.Er zijn beslist gevoeligheden. De amateurkunstenaarsvinden bijvoorbeeld dat professionals welwat meer open zouden mogen staan voor interactiemet (het werk van) amateurs.“Ik stel wel eens een foto beschikbaar voor eenwebsite en ik merk wel dat professionals daartegen zijn, want die vinden dat broodroof,”aldus Fokko Muller, fotograaf, Emmen.


27“Een amateurfotograafwil het technisch perfecteplaatje maken en deprofessional wil een goedplaatje maken,” aldus eenfotograaf uit Assen.


“Als je amateurbent, kun je altijddatgene doenwaarvan jij vindtdat het leuk is,”Hans Schinkel, fotograaf enschilder, Assen.


29KortomDe amateurkunstenaars die schrijven, schilderenen fotograferen zijn niet over een kam te scheren.Ze hebben verschillende opvattingen over deonderwerpen die Kunstfactor met ze besprak.Toch zijn er een aantal opvallendheden die wehier tot slot noemen als aandachtspunten.Iemand is amateurkunstenaar wanneer hij schildert,fotografeert of schrijft om te ontspannen,daaraan lol beleeft en maakt wat hij of zij mooivindt. De amateur doet dit alleen of in groepsverband.Clubs hebben soms moeite met het vindenvan geschikte ruimtes.Om beter te worden, leren de amateurkunstenaarstechnieken aan, in groepsverband ofop individueel niveau. Hoewel het cursusaanbodgroot is, zou het wat diverser kunnen zijn. Er zoubijvoorbeeld aandacht kunnen worden besteedaan reflectie of specifieke technieken.De amateurschrijvers willen hungedichten en verhalen graag latenlezen. Hiervoor worden veelvuldigsociale media gebruikt. Ook deamateurschilders en -fotografenexposeren werk op digitale fora.En daarbij willen de amateurs graagfysiek exposeren. Dit blijkt in depraktijk lastig te organiseren. Zemaken hierbij gebruik van lokalepodia. Bovendien willen de amateursexposeren op plekken waarze serieus worden genomen. Ditkan bijvoorbeeld een expositie zijnsamen met professionele kunstenaarsop een lokaal podium. Ookwedstrijden zijn gelegenheden omhet niveau te toetsen en zichte meten met professionals.Veel amateurfotografen en -schilders doeninspiratie op in het museum. Voor musea is diteen uitgelezen kans om speciale programma’s teontwikkelen voor deze specifieke doelgroep.


ColofonOnderzoek en tekstEsti Hendriksen,student Master Kunstbeleid en -management, Universiteit UtrechtDiana Chin-a-Fat, Anneke Mengerink, David Tonnaer, Hans Heimans,KunstfactorRedactieTekstbureau TekstInn, ErmeloEindredactieTekst | Support, AmsterdamVormgevingBLADEN&CO, Utrecht© Kunstfactor Utrecht, november 2011De amateurkunstenaar laat zich zien. Beeld van de kenmerken vanamateurfotografen, -schilders en -schrijvers is een uitgave vanKunstfactor, sectorinstituut amateurkunst. Alle rechten voorbehouden.Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in eenautomatisch gegevensbestand, of openbaar gemaakt in enige vormof op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijketoestemming van de uitgever.Kunstfactor, sectorinstituut amateurkunst, zet zich in voor een sterkeamateurkunstsector. Dit doen we vanuit de overtuiging dat actievekunstbeoefening een bijdrage levert aan de persoonlijke ontwikkelingvan mensen en aan een creatieve, harmonieuze samenleving.kunstfactorsectorinstituutamateurkunstKromme Nieuwegracht 66Postbus 452,3500 al UtrechtT +31 (0)30 711 51 00www.kunstfactor.nlinfo@kunstfactor.nl

More magazines by this user
Similar magazines