Download VVOB Jaarverslag 2007

vvob.be

Download VVOB Jaarverslag 2007

Bruggen bouwendtussen Noord en ZuidJaarverslag 2007


De Vlaamse Vereniging voor Ontwikkelingssamenwerking en technische Bijstand


ColofonDit jaarverslag kwam tot stand dankzij de inzet van alleVVOB-personeelsleden.Coördinatie & eindredactie:Gwendolyn Lemey en Bert JanssensRedactie:Arne Willems, Bart Dewaele, Bert Janssens, FranAsselberghs, Gwendolyn Lemey, Ingrid Vanlommel,Jan Janssens, Kathleen Locus, Marie-Claire De Blieck,Tom De Loose, Wouter Van DammeFoto’s:Bert Janssens, Dieter Telemans, Hester Jonkhout,Jan Geussens, Peter Van GilsVerantwoordelijke uitgever:Bart DewaeleVVOB vzwHandelsstraat 311000 BrusselT xx-32-(0)2-209 07 99F xx-32-(0)2-209 07 98E info@vvob.bewww.vvob.beDit jaarverslag werd gedrukt op niet-chloorgebleekt100% kringlooppapier.InhoudstafelVoorwoordTen geleide: de rijkdommen van VVOBI. VISIE: Nichespeler in een unieke positie tussenNoord en Zuid1. Creatief staat voor innovatief blijven werken2. Werken aan een wereld met gelijke kansen vooriedereen3. Kwaliteitsverbetering van het onderwijs...4. ... en vorming5. Brugfunctie met het Zuiden…6. ... om het maatschappelijk draagvlak in Vlaanderente vergroten.II MISSIE: Een scharnierjaar voor VVOB1. Overgang van projectwerking naar sectoraleprogrammawerking2. Capaciteitsopbouw blijft het middel3. ... via resultaatgerichte landenprogramma’s in hetZuidenAfrika: DRC, Kenia, Rwanda, Zambia, ZimbabweLatijns-Amerika: Ecuador, SurinameAzië: Cambodja, Vietnam4. De middelen van VVOB: 2007 in cijfersBijlage: De Bestuursorganen van VVOB


p. 4 | VVOB jaarverslag ‘07


Mijn gelukwensen! En nog vele jaren erbij…Ik veronderstel dat uw agenda – net zoals die van mij– de laatste jaren nogal sterk bepaald wordt door deMillenniumdoelstellingen van de VN… en dat tot enmet de streefdatum van 2015. We zijn er ons allen vanbewust dat dit engagement een belangrijke uitdagingvormt waarmee ieder van ons te maken heeft. En tochlijken mij enkele kanttekeningen hierbij op zijn plaats.Het garanderen van gratis toegang tot onderwijs – onderde doelstelling 2 van universeel basisonderwijs vooriedereen – is inderdaad uitermate belangrijk. Maar... hetis niet genoeg!Nu al zijn klassen in het Zuiden met 1 leerkracht voor60 of 70 leerlingen eerder de regel dan de uitzondering.Ik hoef u niet te vertellen wat voor gevolgen dit heeftvoor de kwaliteit van het onderricht. Het volstaat nietom kinderen in het Zuiden - alleen maar - toegang tothet onderwijs te verschaffen. Wat ze leren en hoe zehet leren bepaalt immers in beslissende mate hun verdereleven. Pas door hen kwaliteitsvol onderwijs aan tebieden (in de vorm van leerlinggerichte leermethodes,een aangepast curriculum, een gezonde leeromgevingenz) geef je hen de juiste instrumenten in handen omvooruit te gaan en zelf een menswaardiger leven op tebouwen. Deze specifieke focus op de kwaliteit van onderwijsen vorming is nu juist het werkdomein bij uitstekvan VVOB.De organisatie heeft met haar hernieuwde visie en missieeen duidelijk doel voor ogen: armoedebestrijdingblijft het einddoel. Onderwijs, vorming, capaciteitsopbouw,duurzaamheid, partnerschappen en flexibiliteitzijn hiervoor de geschikte instrumenten. Dit zijn domeinenwaar VVOB sterk in staat en veel knowhow voor inhuis heeft.Juist door op dat meso-niveau actief te zijn, op hetniveau tussen de ngo-aanpak en de bilaterale samenwerking,ondersteunt VVOB veranderingsprocessen dieduurzaam zijn en door onze partners gedragen worden.En het zijn juist diezelfde partners die deze processenop nationaal niveau verspreiden en toepassen.Feestvieren betekent niet alleen terugblikken, maarook vooruit kijken. En de viering van een kwarteeuwwil niet zeggen dat er in de toekomst geen uitdagingenmeer zijn voor de organisatie. Integendeel! De overgangnaar een programmawerking, de positioneringten opzichte van internationale tendensen van meergrootschaligheid en sectorale budgetsteun binnen deontwikkelingssamenwerking, het verder uitbouwen vande brugfunctie naar Vlaanderen… het zijn stuk voor stukbelangrijke uitdagingen voor VVOB. Ik wil deze gelegenheidook aangrijpen om Dhr. Willy Blockx, die op heteinde van het jaar met pensioen ging, te bedanken voorhet professionalisme en de inzet waarmee hij de organisatiegedurende al die tijd vakkundig heeft geleid. Tegelijkben ik ervan overtuigd dat de huidige equipe vande vernieuwde organisatie alle troeven in handen heeftom deze ingeslagen weg succesvol verder te zetten…voor nog minstens 25 jaar.Ik wens u veel leesgenot met dit jaarverslag!Geert BourgeoisVlaams minister van OntwikkelingssamenwerkingIn 2007 vierden we de 25ste verjaardag van VVOB.Maar het is al lang niet meer de organisatie van weleer,die Vlaamse leerkrachten uitzond naar het Zuidenom daar een plaatsvervangende rol in te nemen. VVOBonderschrijft de lokale beleidsplannen van de regeringenin haar partnerlanden. Daardoor ondersteunt ze oplangdurige wijze structuren en processen bij instellingendie rond de lerarenopleiding en de kwaliteitsverbeteringvan het onderwijs werkzaam zijn. De organisatieheeft zich hierin - over de jaren heen - gepositioneerdals een sterke nichespeler die capaciteitsopbouw enduurzaamheid concreet gestalte geeft. Hierdoor staatVVOB garant voor een ‘kwaliteitslabel’ met betrekkingtot onderwijs in het Zuiden.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 1


Ten geleide: De rijkdommen van VVOBWe hebben de laatste maanden – daar zijn we eerlijkin – op het kantoor in Brussel ons hoofd lopen brekenover de volgende vraag: Hoe schrijf je een jaarverslagdat zowel de nodige informatie bevat over de activiteitenvan het voorbije jaar en tegelijk boeiend blijft om telezen voor een buitenstaander?Een jaarverslag is voor een organisatie als VVOB inderdaadeen uitgelezen medium om terug te blikken op deactiviteiten en de behaalde resultaten van het voorbijejaar. En om na te gaan of we in onze opzet geslaagdzijn, dienen we deze activiteiten te spiegelen aan onzelange en korte termijnplannen én aan onze identiteit,die vervat ligt in onze visie en missie.Om op het tweede deel van onze vraag een antwoordte vinden stelden we ons de vraag: Wat maakt onswerk eigenlijk zo boeiend? En we vonden onmiddellijkeen waaier van antwoorden. De rijke contacten met departners in het Zuiden, de dagdagelijkse inzet voor deverbetering van de kwaliteit van het onderwijs en destructurele impact op lange termijn. Wat nog? De resultaten– uiteraard – maar ook en vooral het proces dat wesamen afleggen en waar we gezamenlijk uit leren. Metgezamenlijk doelen we op de veelheid van personen eninstellingen in het Noorden en in het Zuiden die - directof indirect - betrokken zijn bij de werking van VVOB.En die veelheid beslaat een vrij breed spectrum. Wehebben het over onze partnerinstellingen in het Zuidenen het Noorden, over de plaatselijke medewerkers,over coöperanten (zowel Noord als Zuid), over samenwerkingsadviseurs,over medewerkers op het kantoorin Brussel, over landenvertegenwoordigers, over oudpersoneel,over stagestudenten... Om de boeiendenoot in dit activiteitenrapport te krijgen, hebben wegeprobeerd deze veelheid van stemmen aan het woordte laten. Dat geeft dit jaarverslag weliswaar de karaktertrekvan een puzzel, een lappendeken van verschillendestijlen en invalshoeken die door de rijke diversiteit aangetuigenissen gelegd kan worden. We hopen vooral datwe u als lezer even enthousiast kunnen maken voor dieboeiende rijkdommen die onze organisatie bezit.p. 2 | VVOB jaarverslag ‘07


I. VISIE: Nichespeler in eenunieke positie tussen Noord en ZuidAls we de visie van VVOB er nog eens bijnemen, danvalt onmiddellijk op dat we een aantal concepten hanterendie best toch enige verduidelijking kunnen gebruiken.We definieerden deze visie meer dan een jaar geledenen willen nu de soms wat compact geformuleerdewoorden een meer operationele invulling geven. Hierbijmaakten we telkens de bedenking: wat betekent ditconcreet voor VVOB in haar dagelijkse werking? Maarlaat ons eerst nog even naar deze visie kijken, want wezijn er best trots op:1. Creatief staat voor innovatiefblijven werkenVoor VVOB is het creatieve aspect voor een stuk een synoniemvan vernieuwen, experimenteren, veranderen,versterken. Werken aan kwaliteitsverbetering van hetonderwijs betekent in belangrijke mate veranderingsprocessenin het onderwijs ondersteunen. We kunnenhier teruggrijpen naar opgebouwde expertise binnen deorganisatie, maar ook naar een uitgebreid onderwijsnetwerkin Vlaanderen dat hierin een ondersteunenderol speelt.3 - p.74 - p.91 - p.3Als creatieve Vlaamse samenwerkingspartnerstreven we naar een duurzame wereld metgelijke kansen. Binnen het ruime kader vanarmoedebestrijding bouwen we mee aan dekwaliteitsverbetering van onderwijs envorming in ontwikkelingslanden.Vanuit een brugfunctie met het Zuidenvergroten we bovendien het maatschappelijkdraagvlak in Vlaanderen voor een meersolidaire samenleving.6 - p.122 - p.65 - p.10VVOB jaarverslag ‘07 | p. 3


In 2007 voerden 9 nationale en internationaleexperten in verschillende onderwijsdomeinenin totaal 11 externe evaluaties uit van onze projectenin het Zuiden.Wil je het onderwijs veranderen?Pak dan – weloverwogen – de leerkracht aan!Ik heb de afgelopen zes jaar verschillende projectenin Zambia geëvalueerd en ik stel vast datVVOB inspanningen levert om te zorgen voormeer professionaliteit: bij leraren in hun klas, binnende teamwerking op school en bij de onderwijsverantwoordelijkendie hen moeten sturen encoachen (= “monitoren”).Het systematisch uitbouwen van onderwijsverbeteringdie de persoonlijke opvattingen over onderwijsen onderwijskundige praxis van de leraarals aangrijpingspunt heeft, is echter complex enlangdurig.Vanwege de duurzaamheid van de interventiewerk je als coöperant best met intermediairenzoals opleiders, inspecteurs, nascholers. Zij nemendeze moeilijke taak op zich, terwijl jij henaanvankelijk inhoudelijk stuurt. Je probeert zosnel mogelijk naar een coachende “backseat-rol”te evolueren.Deze capaciteitsopbouw is een moeilijke opdracht,waarin ik VVOB met groeiend succes zagin investeren. Doch er rest nog veel werk!Erwin Van den Broeck, Arteveldehogeschool, projectevaluatorin ZambiaHet creatieve of vernieuwende aspect situeert zichechter niet enkel in de resultaten. VVOB innoveert ookvoortdurend in het zoeken naar effectievere methodeswaarop we dit proces begeleiden en - in belangrijkemate – gaan meten. Enkele voorbeelden hiervan.In Zimbabwe besefte VVOB dat het niet makkelijk is omlangdurige capaciteitsopbouwprocessen te plannen, teevalueren en te meten aan de hand van de klassiekehulpinstrumenten uit een logisch kader. Men zocht ernaar een nieuwe methode. Vertrekkend vanuit een gezamenlijkuitgewerkte visie concentreert men zich opde doelgroep waarmee men rechtstreeks werkt en opdiegene die men wenst te bereiken (boundary partners).De resultaten of ‘outcomes’ worden gedefinieerdals gedragsveranderingen en relaties van actorenwaarmee het project direct interageert. Het ontwikkeldeinstrumentarium laat - veel meer dan de klassiekemethodes voor monitoring en evaluatie - toe om deprocessen in kaart te brengen en daar als projectteamuit te leren. Door outcome mapping als plannings- enmonitoringsinstrument te hanteren voor een concreteprojectwerking in Zimbabwe, krijgt VVOB veel internationaleerkenning.In Vietnam opteerde men dan weer voor de ‘MostSignificant Change’-techniek. Het is een eenvoudigemanier om veranderingstrajecten in kaart te brengendoor het vertellen van relevante verhalen. Na het verzamelenvan de verhalen volgt hierover een participatievediscussie. Het voordeel hiervan is dat de uiteindelijkedoelgroep zich meer betrokken voelt bij het monitoringsproces,zoals blijkt uit de getuigenis van Vietnam.En de boer, hij ploegde voort ...?Scenario 1Stel je voor, je bent een arme boer. Je boert opeen klein stukje grond en probeert de eindjes aanelkaar te knopen. Op een dag krijg je bericht vande dorpsadministratie dat de landbouwvoorlichterzal langskomen. Waarover het zal gaan? Geenidee. Maar wellicht hangt er wel een kleine financiëleuitkering aan vast.Op het afgesproken tijdstip zitten een vijftigtalboeren (bijna allemaal mannen) te wachten. Dep. 4 | VVOB jaarverslag ‘07


landbouwvoorlichter komt eraan en begint zijn ofhaar exposé. Een lang gepalaver over een nieuwsoort landbouwsysteem. Het nieuwste van hetnieuwste, met de beste resultaten. Alle boerenknikken. “Zijn er nog vragen?” klinkt het. Geenvragen dus.De landbouwvoorlichter evalueert haar/zijn werkals positief want er waren 50 boeren, ze kniktenvoortdurend en luisterden aandachtig. Bovendiengebeurde alles in een open en participatievesfeer, want de boeren kregen de kans om vragente stellen. En de boeren zelf... wel, zij boerdenverder.De motor van hun eigen ontwikkelingDat er iets schort aan het Vietnamese (en andere)landbouwvoorlichtingsysteem, daar is iedereenhet over eens. Dat er nood is aan capaciteitsopbouwvoor landbouwvoorlichters... ook iedereenvolmondig akkoord. In 2008 steeg het budget voortraining binnen het Vietnamese landbouwvoorlichtingsysteemzo maar eventjes 210.02% in vergelijkingmet 2007. Alleen, hoe vul je die trainingzinvol in? Training rond koeien en varkens, eendenen kippen, rijst en maïs, mango en ramboetans(vrucht in de vorm van een behaarde lychee)? Daarwringt het schoentje niet: er is geen gebrek aankennis, maar aan vaardigheden en houdingen. Endaar begint onze capaciteitsopbouw.De landbouwvoorlichters hebben tijd nodig omzich aan te passen aan hun nieuwe rol, om zich denieuwe attitudes en vaardigheden volledig eigente maken. Het is niet gemakkelijk om te evoluerenvan een proces waar alles ogenschijnlijk ondercontrole is (de inhoud van de voorlichtingsessieswerden minutieus voorbereid) naar één waarvande inhoud wordt bepaald door de wensen vande boeren. Boeren eerst! Daarom ondersteunenwe bij VVOB de landbouwvoorlichters door hente helpen hun nieuwe ervaringen in de praktijk tebrengen. We doen dit vooral via coaching voor enna een voorlichtingsessie. We vragen de boerenvervolgens om de voorlichtingssessie samen metde landbouwvoorlichter te evalueren. Dat gaatstroef in het begin, maar met tijd en boterhammen(een kommetje rijst in de contreien waar wewerken) gaat dat steeds vlotter en merken weeen ware dialoog gebaseerd op vertrouwen tussenboeren en voorlichters.Doordat boeren een cruciale rol wordt toebedeeldin het landbouwvoorlichtingproces, krijgen zemeer zelfvertrouwen en worden ze pro-actiever.Om het met een boutade te zeggen: “ze wordende motor van hun eigen ontwikkeling”. In een landals Vietnam is dit een ware stap vooruit. Wetenschappersschrijven dat de reeds lang vervlogenen meer recente geschiedenis van het land heeftbijgedragen tot een ietwat vastgeroest denkbeeldbij vele ambtenaren: “arme mensen kunnen ofwillen niet werken aan hun eigen ontwikkeling”.Het doorbreken van dergelijke denkpatronen iseen ware uitdaging. Ook om institutionele veranderingente verwezenlijken is nog heel wat werkvoor de boeg.Scenario 2Maar stel je dan eens een ander scenario voor: jebent een arme boer. Je boert op een klein stukjegrond en probeert de eindjes aan elkaar te knopen.Iedere maand ga je naar je landbouwvoorlichtingclubwaar je samen met de collega-boerende stand van zaken, jullie noden en wensen bespreekt.De landbouwvoorlichter is aanwezig enluistert. Hij wil weten wat jullie willen.De landbouwvoorlichter helpt om de technologieëndie jullie zelf geselecteerd hebben opkleine schaal uit te testen. Zij/hij geeft bovendiendeskundig advies of brengt jullie in contact metspecialisten of ervaringsdeskundige boeren. Alleboeren luisteren, knikken. “Zijn er nog vragen?”klinkt het. En alle handen gaan de lucht in.De landbouwvoorlichter evalueert haar/zijn werkals positief, want er waren 20 tot 30 boeren. Zestelden voortdurend en enthousiast vragen. Bovendienvertelden ze steeds weer hoe ze alles inde praktijk wilden brengen... en het bleef niet alleenbij woorden.Nico Vromant, coöperant in Vietnam www.outcomemapping.ca,www.mande.co.uk/MSC.htmVVOB jaarverslag ‘07 | p. 5


2. Werken aan een wereld metgelijke kansen voor iedereenDat kwaliteitsvol onderwijs een belangrijke bijdrage kanleveren in de strijd tegen de armoede in de wereld hebbenwe in ons vorig jaarverslag verduidelijkt. En tochbeseffen we dat dit niet voldoende is! Armoede is zoveelcomplexer dan enkel maar de cijfers van het aantalpersonen en families die moeten rondkomen met minderdan 1 $ per dag. Armoedebestrijding is voor VVOBeen eerste stap. Waar we uiteindelijk willen uitkomenis bij een duurzame wereld met gelijke kansen voor iedereen.Kwaliteitsvol onderwijs is hierbij een uitstekendmiddel om mensen en gemeenschappen te ondersteunenin hun eigen ontwikkeling en hun eigen weg naarontplooiing.De kraan wat meer dichtdraaien...Dagelijks stromen duizenden toeristen Cambodjabinnen om de imposante tempels uit hetAngkor tijdperk te bezoeken. Zonder uitzonderingworden ze tijdens hun reis geconfronteerdmet bedelende, meelijwekkende straatkinderenen het eeuwige dilemma: iets geven of niet?Ondanks vele waardevolle initiatieven blijft hetaantal straatkinderen toenemen in Cambodjaen soms lijkt het wel “dweilen met de kraanopen”.Een goede leerkracht vormt de sleutel om leerlingente motiveren naar school te gaan en erook te blijven. Wanneer je echter een les vaneen gemiddelde leerkracht in Cambodja bijwoont,zie je die vaak van achter zijn bureaueen tekst aflezen. De verveling valt af te lezenvan de gezichten van de leerlingen die zijn komenopdagen. Tja, als leerkrachten zelf amperbegrijpen wat er in hun handboeken staat, hoekan je dan verwachten dat er goed wordt lesgegeven?En als de leerkracht het toch begrijpt, mist hijvaak voldoende didactische vaardigheden omhet op een boeiende manier over te brengen.Kinderen worden niet gestimuleerd om na tedenken, maar leren de lessen van buiten. Hetgevolg is schrijnend: tijdens een recente testwaaraan 6700 leerlingen van het 3de leerjaardeelnamen, werd het kennisniveau zeer laagbevonden. Op de meerkeuzevraag om hetverschil te berekenen tussen de getallen 801en 362 gaf slechts 28% van de leerlingen hetjuiste antwoord; nauwelijks een beter resultaatdan wat een pure gok zou opleveren.Daarom richt VVOB zich in Cambodja in de eersteplaats op de opleiding van leerkrachten. Ineen eerste fase bouwen technische expertencapaciteit op bij zowel docenten van de lerarenopleiding,als bij leerkrachten van geselecteerdebasisscholen. Dit pilootteam speelt eencruciale rol in de ontwikkeling van materialenen methodologieën om de lerarenopleiding teverbeteren. Aanvankelijk wordt dit op kleineschaal gedaan, om toe te laten de materialen tetesten en aan te passen waar nodig. Zodra dekwaliteit voldoende is, worden ze op nationaleschaal geïntegreerd in het curriculum van delerarenopleiding. Dit gaat gepaard met vormingenaan collega’s uit andere provincies, om zode opgebouwde kennis en vaardigheden overte dragen en te verbreden.Het gevolg is dat studenten die de lerarenopleidingnu doorlopen een veel sterkere basismeekrijgen en in staat zijn op een boeiendeen efficiënte manier les te geven. Ze motiverenniet alleen de leerlingen om naar school teblijven gaan, maar werken ook inspirerend voorhun collega’s. En daarmee draaien we de kraanweer een beetje meer dicht...Jan Geussens,VVOB-vertegenwoordiger in Cambodjap. 6 | VVOB jaarverslag ‘07


3. Kwaliteitsverbetering van hetonderwijs...Het realiseren van Millenniumdoelstelling 2, universeelen gratis basisonderwijs voor iedereen tegen 2015, isvoor VVOB zeker en vast belangrijk. Maar we vinden datde doelstelling niet ambitieus genoeg is. Het wegnemenvan de toegangsbarrières tot het basisonderwijs(en bij uitbreiding ook tot het secundair onderwijs) verdwijntin het niets als ze niet hand in hand gaat met hetverbeteren van de kwaliteit van het onderricht. En dankomen we terecht bij het vormen van nieuwe leerkrachten,het begeleiden van de huidige onderwijzers, hetcreëren van een gunstige leeromgeving en het ondersteunenvan een goed schoolbeleid, het uitwerken vannieuwe leermaterialen en het beoefenen van participatieveen ervaringsgerichte leerwijzen. Dit zijn thema’sbij uitstek rond kwaliteitsverbetering van het onderwijswaar VVOB in het Zuiden rond werkt. Daarom ook onderschrijvenwe volmondig de Education for All doelstellingenrond kwaliteitsvol onderwijs.“Quality is at the heart ofeducation. When childrenlack trained teachers, learningmaterials, instructional timeand adequate school facilities,they are unlikely to master thebasics. (...) The quantity, qualityand distribution of the teachingworkforce are critical factorsfor reaching the EFA goals.”EFA, Education for All, GlobalMonitoring Report 2008,p. 18 en p. 74 www.efareport.unesco.orgVVOB jaarverslag ‘07 | p. 7


Eerst geloven en dan zien!Kwaliteitsverbetering in het onderwijs, het klinktvaak allemaal zo mooi. En het wordt ook te pasen te onpas aangehaald om documenten op tesmukken... Voor mij persoonlijk is er pas echtsprake van kwaliteitsverbetering als dit de begunstigden– in dit geval de leerlingen die dagelijkshet onderwijs beleven – inderdaad ten goedekomt. Kinderen arm of rijk, blank of zwart, dik ofdun, dom of slim, ze hebben er allemaal recht op.Vanuit deze directe focus op het kind – de leerlingin de klas – ligt het voor de hand dat er dusin die dagelijkse praktijk goede dingen moetengebeuren.Kwaliteitszorg zegt vaak “de goede dingen goeddoen!”. In die dagelijkse klassenpraktijk speelt deleerkracht en een krachtige leeromgeving een crucialerol. Willen we daadwerkelijk iets aan kwaliteitsverbeteringdoen, dan zullen we als het warede capaciteit van de leerkracht en de omgevingmoeten gaan versterken. De leerkracht helpen degoede dingen op een goede manier te laten doenvoor de leerlingen.Ik zie persoonlijk dan ook de capaciteitsopbouwvooral in het potentieel van de volwassenen zitten.In mijn aanpak ben ik veelal bezig met het bewustmakenvan deze volwassenen: de leerkracht,een team, het schoolhoofd, de beleidsmedewerker,de collega’s. Het spreekwoord “Eerst zien endan geloven”, zou mijn inziens omgekeerd moetenworden. Eerst geloven en dan zien! Eerst dusergens in geloven, geïnspireerd raken. Vanuit datinnerlijk diep gedragen geloof ontstaan beelden,een hernieuwd geloof in een positieve toekomst.En vanuit deze beelden ontstaan dan als vanzelfacties, handelingen. Ik geloof dus steeds meer in“geïnspireerde acties”. Het vuur in mensen moetweer aangewakkerd worden. Misschien lukt dateen beetje beter, wanneer je als coöperant zelfook een beetje van dat vuur hebt.Onderwijsverbeteringen gaan traag en volgenzelden het tempo dat nodig is om in het NU datgenete bieden waar kinderen dagelijks om vragen.De omstandigheden zijn vaak niet gemakkelijk,basiscondities zijn nog niet in orde, het gelooflijkt soms even weg te zijn. Maar zoals elk kleinsteentje grote kringen in een vijver kan maken, zokan ons Inspirerend Boekwerk, waarin we samenmet Unicef onze toekomstvisie leggen, diezelfdekringen maken, wellicht op de langere termijn. Zozal vanaf de top tot aan de leerkracht in de klasdie inspirerende visie/droom kwaliteitsvol – ofliever betekenisvol - onderwijs mogelijk worden.Kinderen waar ook ter wereld hebben hier rechtop!Loek Schoenmakers, coöperant Suriname.p. 8 | VVOB jaarverslag ‘07


4. ... en vormingEn toch focust VVOB zich niet enkel en alleen op deverbetering van de kwaliteit in het formele lager ofmiddelbaar onderwijs. In heel wat landen richten weons ook op de bredere vormingssector: beroepsopleidingvoor volwassenen of vorming van landbouwextensiewerkersbijvoorbeeld. In deze subsectoren lijktde link met armoedebestrijding vaak veel concreter endirecter aan te tonen dan binnen het onderwijs zelf,ook al gaat het om even lange processen van capaciteitsopbouw.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 9


De boeren van de toekomstVVOB werkt in Kenia vooral rond de kwaliteit ende relevantie van het onderwijs. Dit om effectiefleren op school te bevorderen en zo vroegtijdigeschoolverlating te verminderen. Binnen dit kaderwerk ik zelf, sinds 2003, vooral rond het gebruikvan landbosbouw, d.w.z het integreren van bomenop boerderijen. Dit gebeurt in samenwerking methet World Agforestry Centre, een instituut gespecialiseerdin landbosbouw. We noemden het project“Farmers of the Future” en gebruiken bomen alsingangspunt om het onderwijs leervriendelijker enrelevanter te maken.We hanteren concrete voorbeelden uit het lokale(school)milieu in het leerproces, en doen dit doorheenhet ganse curriculum. Zo kan een kleineboomkwekerij in een school gebruikt worden omwiskundige begrippen zoals de omtrek van een cirkelof het volume van een cilinder aan te brengen.Door deze aanpak wordt het curriculum voor deleerlingen veel interessanter en krijgt het onderwijspraktische toepassingen. De schoolresultatenverbeteren en de leerlingen verwerven tegelijkertijdheel wat nuttige vaardigheden. Het is geblekendat meer dan 90% van de kinderen de geleerdetechnieken ook thuis toepassen.Bij VVOB werken we natuurlijk niet rechtstreeksmet alle scholen in Kenia. Via het ministerie van Onderwijs,ngo’s en andere partners hebben we weleen ruimere impact dan enkel in de pilootscholen.We concentreren ons in het Farmers of the Futureprojectvooral op het ter beschikking stellen vanrelevante leermaterialen, het verbeteren van lerarenopleidingenen beleidsondersteuning. Het werkals coöperant is dan ook interessant en erg divers:vandaag bespreek je met een leerling het entenvan fruitbomen, morgen plan je een vormingsactiviteitrond landbouw en voeding voor leerkrachten,en overmorgen geef je een presentatie op de VerenigdeNaties over relevant basisonderwijs.Tom Vandenbosch, coöperant in Kenia5. Brugfunctie met het Zuiden…Vanwege haar projectwerking in het Zuiden en haarverankering in Vlaanderen zit VVOB in een unieke positieom een brug te vormen tussen beide werelddelen.Het neemt de vorm aan van een mobiele brug,want de invulling ervan verandert voortdurend of wordtsteeds verder uitgebreid. Eén van de vormen hiervanis de directe uitwisseling of ondersteuning op inhoudelijkvlak. Zo is de organisatie van studiebezoeken aanVlaanderen hier één aspect van. In december 2007reisde een delegatie van Cambodjaanse en Keniaanseonderwijsprojecten rond in Vlaanderen om te kijken hoemen ICT-toepassingen integreert in het onderwijs. Ophet programma stond een bezoek aan Klasse, aan hetdepartement Onderwijs, aan verschillende hogescholen,aan basis- en lagere secundaire scholen. Dit metde doelstelling om informatie en kennis uit te wisselen,p. 10 | VVOB jaarverslag ‘07


inspirerende ideeën op te pikken en te delen en eennetwerk uit te bouwen.Een ander aspect van deze brugfunctie op projectniveauvinden we in het werken met samenwerkingsadviseurs.Deze volgen vanuit Vlaanderen het project open geven, waar nodig, inhoudelijke input.Al verandert het concept van samenwerkingsadviseursmet de nieuwe programmawerking,toch boden in 2007 7 SWA’s inhoudelijke ondersteuningaan projecten via zendingen terplaatse.De Swa supportert tijdens een bergrit... die hijof zij zelf al beklommen heeftHet woord samenwerkingsadviseur heb ik altijdal zwaar gevonden. Tenslotte bevind je je als samenwerkingsadviseurin België, terwijl de echteuitvoerders van de projecten in het buitenland zitten.Er is natuurlijk sprake van samenwerking enook het adviserende aspect komt aan bod. Maarmisschien was ‘tipgever’ of ‘ondersteuner’ eenbetere titel geweest. Natuurlijk klinkt de afkortingSWA al iets luchtiger.Een SWA is iemand die op de achtergrond vanhet project werkzaam is. Iemand die kan opgeroepenworden indien nodig, een soort hulplijnbij vragen. Iemand die mee op stap gaat, maartegelijk aan de zijkant staat.Een SWA moet weten waar het project naartoegaat, om hierop in te spelen. Hij/zij brengt inhoudelijkeworkshops ter plaatse die net een niveauhoger liggen dan het project op dat moment. Opdie manier krijgt het project haalbare uitdagingen.De SWA is als een coach die aanmoedigt, zekerbij de moeilijkste bergritten.In concretoVijf jaar geleden, bij het begin van het IMIH-projectin Vietnam, werd ik aangesteld als SWA. HetIMIH-project heeft alles te maken met de integratievan ICT in het onderwijs en wil vooral door hetgebruik ervan komen tot een beter onderwijs.Het project heeft twee projectleiders gekend ende klik was er met allebei. Het kwam zelden voordat er 14 dagen voorbijgingen zonder een of andercontact. Soms ging het over eenvoudige vragen,soms een verslag van een activiteit, soms eenseven het hart luchten. Als SWA werd ik perfectop de hoogte gehouden van de stand van zakenin Hanoi.Elk jaar ging ik een aantal workshops geven. Telkenszochten we iets dat net een stapje verdergingdan hetgeen waarmee ze bezig waren. Wiehad bijvoorbeeld in het begin van het project verwachtdat we na vier jaar al een workshop overWeb 2.0 konden geven? Wie had gedacht dat delessen die we nu te zien krijgen in de pilootscholenvoorbeelden zijn van de integratie van ICT?En niet alleen de projectleiders, maar het heleIMIH-team zijn ondertussen vrienden geworden.Ik voel me er thuis. Maar ze weten ook dat ik bepaaldeverwachtingen heb en ertoe worden aangemoedigd.Als SWA is dit ook een belangrijketaak, samen op stap.Mee op stap gaan, langs de zijkant staan, maareen stapje voorop gaan. Of met wat moeilijkerewoorden: via een brug met Vlaanderen zorgenvoor capaciteitsopbouw, zodat de kwaliteit in hetonderwijs beter wordt. Want dat is uiteindelijk hetdoel: Education for Sustainable Development.Peter Van Gils, samenwerkingsadviseur IMIH-Vietnam.Een laatste aspect van deze brugfunctie is het begeleidenvan stagiairs in de werking van de projecten. In2007 liepen 5 hogeschoolstudenten (van Xios, KHM,HoGent en KHK) stage in onze projecten in Zimbabwe,Cambodja en Ecuador. Van KATHO deden 4 studentenvia VVOB hun stage voor de lerarenopleiding in Rwanda.Voor hen betekent deze stage vaak een cultuurbad, eeninleefreis die bol staat van de rijke ervaringen. Eens terugin Vlaanderen worden deze ervaringen gedeeld metcollega-studenten, vrienden en familie.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 11


Op stap in Suriname…Als stagiaire van het laatste jaar kleuteronderwijsprobeer ik in Suriname het onderwijs in hetbinnenland te verbeteren. Nu, verbeteren is eengroot woord: je doet je best en de leerkrachtenvinden het prachtig wat je aanbrengt. Dat geeftwel een heel plezierig gevoel. Je krijgt enorm veelterug van de mensen en de kinderen. Maar ik benhier ook een stukje van mezelf tegengekomen …Leerkrachten vinden het enorm knap dat ik mezelfals evenwaardig zie. Dát hadden ze nog nietvaak meegemaakt bij stagiaires en daar schrok ikwel van. Als je begint met de idee van ‘ik kan hetallemaal en ik ben goed’, kom je nooit op dezelfdegolflengte met de mensen van hier en dan kanje nooit bereiken wat je wilt. En dingen bereikendoe je wel hoor!Ik merk dat veel leerkrachten vasthouden aan huneigen gewoontes en belangen. Als je dat respecteerten niet afbreekt, en eens een les op jouwmanier geeft, dan bereik je bewondering en respect.Je bent hier niet alleen om iets te brengen,je leert ook van elkaar. Hier heb ik geleerd dat weveel kunnen leren van elkaar, klein en groot, zwartof blank,…iedereen is evenwaardig en draagt zijnsteentje bij.Sanne Paepen, stagiaire Suriname6. ... om het maatschappelijkdraagvlak in Vlaanderen tevergroten.Hoe vertel je een verhaal over de situatie van het onderwijsin het Zuiden zonder dat je daarbij vervalt instereotiepen? We hebben lang geworsteld met dezevraag toen we in het teken van de 25 e verjaardag vanVVOB als organisatie hierover een fototentoonstellingorganiseerden. En voor een stuk blijven we er mee worstelen…Dé invalshoek vonden we in de persoonlijke portrettenvan Jeroe, een leerkracht lager onderwijs in het binnenlandvan Suriname en Jean-Pierre, een leerling uit hetp. 12 | VVOB jaarverslag ‘07


zesde leerjaar in Rwanda. Aan de hand van hun persoonlijkegetuigenissen schetsten we de situatie vanhet onderwijs in het Zuiden en legden we onze werkinguit. Zonder daarbij te vervallen in een sfeer van armoedeen onrecht, konden we het Zuiden een gezicht geven.Want ondanks talloze hindernissen vinden mensen inhet Zuiden telkens hun eigen weg om zich te wapenenen vooruit te denken. Deze positieve boodschap probeerdenwe doorheen de selectie van foto’s naar bovente laten komen. Dieter Telemans, Peter Van Gils enHester Jonkhout legden de situatie van het onderwijsin respectievelijk Rwanda, Cambodja en Vietnam en Surinameop de digitale sensor vast.Het uiteindelijke resultaat was de tentoonstelling Educationfor Development. Drie weken lang was die tebezichtigen in Espace Jaqmotte. Vlaams minister vanOntwikkelingssamenwerking Geert Bourgeois gaf hetstartschot voor de festiviteiten rond ons 25-jarig bestaan.Hij opende de tentoonstelling officieel op dinsdag6 december, in aanwezigheid van een Keniaanse enCambodjaanse delegatie uit onze projecten, huidige enoud-medewerkers en enkele bijzondere gasten.Maar daar bleef het niet bij. Samen met het tijdschriftKLASSE organiseerden we een activiteit rond de lerarenkaart.In totaal kregen ongeveer veertig leerkrachteneen rondleiding en woonden ze een uiteenzetting bijvan de delegatieleden over het onderwijs in Cambodjaen Kenia. Na afloop ontstond een boeiende multicultureleuitwisseling.Tegelijk was de verjaardag van VVOB een ideale gelegenheidom de honderden medewerkers die in een periodevan 25 jaar in het buitenland en op het secretariaatte Brussel werden tewerkgesteld, eens bijeen te brengen.Op 15 december vond deze oud-coöperantendagplaats. Een tweehonderdtal oud-medewerkers zagenelkaar terug, sommigen voor het eerst in vele jaren. Naafloop was iedereen het erover eens: bijbabbelen bijeen glaasje smaakte duidelijk naar meer!Om ook de kinderen van de oud-medewerkers aan tespreken, werden enkele kinderateliers ingericht. Dezewerden verzorgd door Studio Globo. De Afrikaansemuziekworkshop Toyembela! (Laat ons zingen), liet kinderenop een aangename, speelse manier muziek maken.Er werd een heus muziekverhaal opgebouwd; viainstrumenten (djembés, tamtams, rammelaars, fluiten,etc.) werden ze meegevoerd op het ritme van dagdagelijksegeluiden en bewegingen.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 13


25 jaar VVOB: een mijlpaal, een afscheidEen kwarteeuw VVOB viel op gepaste wijze samenmet het afscheid van Directeur-generaalWilly Blockx. En het moet gezegd: VVOB was zijnlevenswerk. Meer dan wie ook markeerde hij degeschiedenis en de evolutie van de organisatietijdens die eerste 25 jaar...Leerkrachten uitsturen naar de Derde Wereld, datwas het begin. Onder de sturing van Willy Blockxgroeide VVOB uit tot een performante organisatiedie klaarstaat om samen met de lokale partnersen overheden in de armste landen de grote uitdagingaan te gaan: de strijd tegen de armoede tewinnen door mensen kansen te geven via onderwijsen vorming. De visie is er, de mensen ook.De viering van het 25-jarig bestaan was de gelegenheidbij uitstek om die evolutie in het licht tezetten. De getuigenissen van de coöperanten envan diegenen die hun kansen kregen via VVOBbevestigden wat ook in de fototentoonstelling tezien was: onderwijs en ontwikkeling gaan samen.Daarvoor heeft Willy Blockx zich een kwarteeuwingezet. Daarvoor zijn we hem dankbaar en washet goed hem dat bij zijn afscheid te kunnen zeggenen tonen met een prachtige reeks foto’s .Nelly Maes, bestuurslid van VVOBVVOB in de persNaar aanleiding van de 25e verjaardag kreegde werking van VVOB in Rwanda uitgebreideaandacht in een lang artikel in De Standaard enin een uitgebreide reportage van KLASSE, hetvaktijdschrift voor onderwijs. In beide reportageslegden journalisten Pieter Lesaffer en GeertNeyrinck de onderwijssituatie van Rwanda uitaan de hand van concrete verhalen en getuigenissendie ze optekenden tijdens hun projectbezoekenin het land van de duizend heuvels.Niet nog eens 25 jaar VVOB?25 jaar VVOB... Het is mooi, maar het was misschienbeter niet geweest. Natuurlijk mogen wefier zijn op het afgelegde traject, maar eigenlijkwens ik VVOB geen extra 25 jaar toe. Laten weeerst mikken op 2015 om ermee op te houden,als volgens de Millenniumdoelstellingen de armoedezowat gehalveerd moet zijn. Dat is nietgenoeg natuurlijk. Laten we dan maar definitiefafsluiten in 2025, als de armoede dan hopelijkhelemaal de wereld uit is. Ik weet het, ik ben wellichtutopisch, maar laten we toch maar idealistenblijven in de ontwikkelingssector en proberen omons zo snel mogelijk overbodig te maken.Maar als het dan echt moet, dan zullen we graagnog eens 25 jaar blijven bestaan. Ook als de werkingen het uitzicht van de coöperanten en vande medewerkers in Brussel de voorbije 25 jaargrondig veranderd is, en straks ook het gezichtvan de directeur, weet dan dat de toekomst vande organisatie grondig bepaald zal blijven door deinspiratie en creativiteit die jullie in het verledeningebracht hebben. Ik wil jullie daarom ook oprechtdanken voor jullie voorbije inzet en voor jullieblijvende interesse in VVOB.Bart Dewaele, Directeur-generaal van VVOB sinds1 januari 2008, toespraak tijdens de oud-coöperantendagp. 14 | VVOB jaarverslag ‘07


II. MISSIE: Een scharnierjaar voor VVOB2007 betekende in vele opzichten een scharnierjaar inde evolutie van de organisatie. Niet enkel was er deviering van 25 jaar VVOB, het jaar stond ook in het tekenvan de overgang van projectwerking naar de sectoraleprogrammawerking. Een woordje uitleg… Een kwarteeuwgeleden zond VVOB leerkrachten uit om eenplaatsvervangende rol in het onderwijs in het Zuidenop te nemen. Deze rol evolueerde gaandeweg naar eenmeer projectmatige benadering, waarbij we in de verschillendepartnerlanden toch nog in diverse sectorenwerkzaam waren. Met de formulering van het nieuwemeerjarenprogramma koos VVOB resoluut voor éénsector: onderwijs. Vooraleer hier dieper op in te gaan,kijken we eerst nog even naar onze missie om deze danweer te toetsen aan de concrete invulling ervan.1 - p.161 - p.163 - p.203 - p.20Op basis van strategische partnerschappenwerken we resultaatgericht vanuit het mesoniveau1 aan:- duurzame oplossingen voor problemen rondonderwijs en vorming in het kader van lokalebeleidsplannen in ontwikkelingslanden.- een sterkere solidariteit tussen Vlaanderenen de ontwikkelingslandenOm dit te bereiken, ondersteunen weprogramma’s voor lokale capaciteitsopbouwvia een evenwichtig aanbodvan middelen, diensten, netwerking enuitwisseling.4 - p.361 - p.162 - p.181meso-niveau: VVOB beweegt zich als quasi-gouvernementele organisatie tussen het beleidsniveau (bilaterale en multilateraleorganisaties) en het niveau van lokale gemeenschappen (ngo’s, basisbewegingen).VVOB jaarverslag ‘07 | p. 15


1. Overgang van projectwerkingnaar sectorale programmawerkingWaarom nu juist deze switch? Algemeen geschetstkunnen we stellen dat de sectorale benadering een antwoordbiedt op de vaststelling dat veel projecthulp nogonvoldoende impact had en - belangrijker nog - vaakweinig duurzaam bleek. Met de evolutie naar dit nieuweparadigma, sluit VVOB aan bij internationale tendensenin de ontwikkelingssamenwerking.Maar wat betekent die sectorale benadering nu specifiekvoor onze organisatie? Vooreerst moet het duidelijkzijn dat dit geen doel op zich is, maar eerder een organiserendprincipe is dat staat voor een procesmatigemanier van (samen)werken. En dit in functie van eengrotere impact via een verhoogde kwaliteit en effectiviteit.In dat opzicht moet het even duidelijk zijn datde krachtlijnen van een sectorale programmawerkingvoor VVOB tijdens de uitvoering van het huidige meerjarenprogramma(2008-2010) steeds verder vorm zullenkrijgen. Tijdens de formulering hiervan groepeerden wetoch al de volgende krachtlijnen als leidraad:- Meer nadruk op ownership van onze partnerlanden.Dit is een evolutie die al was ingezet met de overgangnaar projectwerking tijdens ons vorig meerjarenprogramma.Die wordt nu verder doorgetrokkennaar een veel duidelijkere lokale betrokkenheid ophet vlak van identificatie, formulering, uitvoering, beheeren monitoring en evaluatie van het programma.Dit betekent dat we geen parallelle uitvoeringsorganenin het leven roepen, maar bestaande instellingenin hun werking versterken.- Volledig ingeschreven in de lokale beleidsplannen.Voor de formulering van onze landenprogramma’svormden de lokale beleidsplannen voor de sectoronderwijs de leidraad bij uitstek. Verbetering van dekwaliteit van het onderwijs blijft onze focus, maarsteeds gedefinieerd vanuit de noden en de prioriteitenvan de plaatselijke onderwijsplannen.- Geharmoniseerd met andere donoren.Zonder een goede coördinatie en harmonisatie tussende verschillende ontwikkelingsorganisaties onderlingenerzijds en met de ontvangende overheidanderzijds, is een sectorale aanpak tot mislukkengedoemd. De sectorale programmawerking brengtons immers niet alleen in samenwerking met lokaleoverheden, maar voert ons ook naar de realiteit vaneen complex politiek krachtenveld waarbij verschillendeactoren en politieke realiteiten een rol spelen.Coördinatie is in dit verband afstemming op beleidsmatigniveau in het kader van een Poverty ReductionStrategy (PRSP) of sectorale programma’s. Harmo-p. 16 | VVOB jaarverslag ‘07


nisatie is het afstemmen van operationele regels,procedures en werkwijze tussen donoren en met deontvangende overheid.- Vanuit een mesoniveau met aandacht voor hetmicro- en macroperspectief.Onze ervaring van projectwerking leert ons dat eenwerking op microniveau niet altijd voldoende garantiesbiedt op duurzaamheid. Vaak concentreerden weons teveel op enkel het verbeteren van een specifiekecontext (een lerarenopleiding of een aantal pilootscholenof het uitwerken van modules voor eenvak of sector). Maar de goede resultaten op dat microniveaustonden dan haaks tegenover structurelemoeilijkheden op het centrale niveau.De stap naar sectorale werking betekent niet alleeneen inhoudelijke koerswijziging (in de zin van meercoherentie binnen één sector), maar ook een niveauverschil.De focus ligt nu meer op het macro- en mesoniveau,zonder echter het microniveau uit het oogte verliezen. Via een wisselwerking tussen die verschillendeniveaus probeert VVOB op een structurelemanier het onderwijsbeleid te ondersteunen. In datopzicht zal VVOB vaak een “liftfunctie” vervullen, dieop en neer tussen de verschillende verdiepingen gaaten mensen (en materialen en ervaringen) van het eneniveau naar het andere brengt.Betekent dit dan een breuk met het verleden vanpilootprojecten? In zekere zin wel, in zekere zin ookniet. De lessen en goede praktijken die uit de projectwerkingwerden gehaald, schatten we naar waardeen brengen we nu op een bredere schaal. Dezeschaal kan regionaal zijn en in sommige landen ooknationaal, afhankelijk van de context. Zeer belangrijkhierbij is wel de afstemming met andere onderwijsactorenen het promoten van coherentie tussen deverschillende niveaus.« Au départ également, notreobjectif se limitait pour les5 ans du projet, à la formationde 48 écoles secondairessur les 408 d’alors; soit11.5 %. Dans un pays depénurie, sans nous en rendrecompte, nous venions de créerdes privilégiés et des jaloux.Quand le Comité Directeurs’en rendit compte; il nousle fut remarquer et l’idée del’extension du projet à toutesles écoles secondaires du payscommença à s’imposer.»André Gaparyi, coöperant-Zuid,Schoolmanagement, Rwanda- Via één of twee coherente programma’s per land.Het doorvoeren van een schaalvergroting van de interventiesrond een sectordoel betekent voor VVOBVVOB jaarverslag ‘07 | p. 17


een evolutie naar meer inhoudelijke coherentie binnende sector onderwijs.Hierbij koos VVOB toch bewust om de programmabenaderingniet te verengen tot de sector van hetformele onderwijs alleen, en dit mede op vraag vande partnerlanden zelf. In sommige landen waar VVOBeen programma rond de kwaliteitsverbetering vanhet formele onderwijs uitwerkte, blijft een deelprogrammabestaan rond vorming in een bredere zin vanhet woord: vorming van landbouwvormers of rondberoepsopleiding van volwassenen. Voor sommigevan deze subsectoren is het ministerie van Onderwijsook verantwoordelijk, in andere gevallen is hetde bevoegdheid van een ander ministerie, maar ookhier paste VVOB de regels van inpassing in de prioriteitenvan de lokale beleidsplannen toe.- Structurele en langdurige ondersteuning.Sectorale programmawerking betekent een werkelijkstructurele samenwerking. Dit wil zeggen dat we intermen van lange termijn moeten denken en handelen.Toch is dit een lastige krachtlijn omdat elk langetermijnengagementin de eerste plaats een politiekebetrokkenheid nodig heeft op lange termijn, verbondenaan de garantie van een meerjarig budget.Deze overgang naar een sectorale programmawerkingbetekent allerminst dat er hiermee geen uitdagingenmeer zijn voor VVOB in de toekomst. De rol van eenkleine organisatie tegenover grotere processen vanbudgetsteun, het profiel van de technische assistentietemidden van dit nog verder veranderende landschapbinnen de ontwikkelingssamenwerking, de operationeleinstrumenten om deze verandering te begeleidenen – niet in het minst – de stem en steun van de eindbegunstigdenhierin... Het zijn slechts enkele uitdagingenuit een lange lijst van aandachtspunten waarmee we devolgende jaren zeker rekening moeten houden en waaropwe gaandeweg een antwoord moeten formuleren.Hoe kwam het nieuwe meerjarenprogramma(2008-2013) tot stand?Het formuleren van een nieuw meerjarenprogrammabetekent voor een organisatie alsVVOB altijd drukte. Via omgevingsanalyses enstudies van lokale beleidsplannen, kwamen wein elk land tot een eerste afgelijnd kader. Hierbijvoerden we een participatief proces waarbij departnerinstellingen van in het begin betrokkenwaren. Dit betekende ook dat de traditionelevertegenwoordigerscyclus in juni een ietwatandere invulling kreeg en volledig in het tekenstond van de opbouw van het nieuwe programma.Midden 2007 stelden we onze plannen ineen eerste versie aan DGOS voor.De feedback van deze eerste versie koppeldenwe terug naar het terrein en diende als basisvoor het verder verfijnen en formuleren van deuitvoeringsplannen. Het gaat om een strategischplan van zes jaar (2008-2013), met concreteresultaten en indicatoren voorzien voor deeerste drie jaar. In november diende VVOB daneen finaal – en lijvig – dossier bij DGOS in. Begin2008 volgde de ondertekening van de overeenkomst.Momenteel zijn we samen met departners begonnen aan de uitvoering ervan. Ditgaat gepaard met een verfijning van het logischkader en het ontwikkelen van meer specifiekeactieplannen.2. Capaciteitsopbouw blijft hetmiddelOntwikkeling gaat over verandering en sociale transformatieprocessen.En zo komen we bij de capaciteitsopbouwdie VVOB al een tijdje hoog in het vaandel draagt.Het is een duur woord en niet zo makkelijk om in tweezinnen uitgelegd te krijgen. Of toch? Een poging: capaciteitsopbouwbetekent voor VVOB het ondersteunenvan een proces dat lokale partners in staat moet stellenom de veranderingen binnen hun eigen maatschappijuit te lokken en te begeleiden. En – we moeten hierduidelijk zijn – het gaat om wezenlijke veranderingendie de gehele maatschappij ten goede komen. Het gaatom stappen in de richting van de ‘duurzame wereld metgelijke kansen’ voor iedereen uit onze visie.p. 18 | VVOB jaarverslag ‘07


Capaciteitsopbouw gaat wel verder dan het overdragenvan kennis en vaardigheden op individuen of het loutervormen van onze partnerinstellingen. Het gaat om eenduurzaam proces van begeleiden, bijstaan, samen eenstukje weg afleggen, zelf leren, faciliteren... En het is allerminsteen éénrichtingsverkeer. Als organisatie lerenwe telkens weer uit dergelijke processen en proberenwe deze lessen toe te passen in nieuwe begeleidingstrajecten.Daarom gaan we met onze partnerinstellingenook een langdurig engagement aan.Capaciteitsopbouw? A kick in the ...What is capacity building? Training? But in what?In leadership, in planning, computer skills? Itsounds easy enough. But is it?My work as a VVOB-ZIMPATH support team coordinatoris in part to facilitate the capacity buildingaspects of the project personnel. Doing so, I havediscovered that there is one level of capacity buildingthat is not very obvious but is in fact quiteimportant. It is the facilitation of mindsets changeof partners, as well as mine. As partners we learnfrom each other. Therefore we have to appreciateeach other’s context, backgrounds, contributions,unsaid words have to be discerned and thoughts,unsaid thoughts for that. I have to be extra humanand humble, acknowledge suggestions I make asif they are coming from the partner.Mindsets are unique to individuals so it involvesbeing present with different people at differentlevels, present with them both mentally and physically.That is a task and a half in itself because itis difficult to walk in other people’s shoes for thelength of time that they have done. The shoes aremany and of various sizes and shapes and I wearonly one pair at a time. But when many pairs haveto be worn at the same time what a task!Niet de gemakkelijkste manier!Om op een duurzame manier invloed uit te oefenenmoet er aan capaciteitsbouw gedaan worden.Het gekende gezegde over leren vissen i.p.v. vissente geven. In theorie is dit heel voor de handliggend, in de praktijk is het nodig om zich hierconstant van bewust te blijven. Capaciteitsbouwis dikwijls immers niet de gemakkelijkste maniervan werken en niet de snelste. Het vraagt dusgewoonlijk extra inspanning en geduld om niet demeest voor de hand liggende oplossing te gebruikenmaar verder te denken en de meest duurzameoplossing te vinden. Capaciteitsbouw magniet op individuen gericht zijn, maar is verankerdin een duurzamer geheel.Dank zij de inspanningen van onze mensen inhet veld en de aandacht voor deze conceptenvan onze mensen in Brussel is VVOB bij onzepartners in Zambia gekend voor een aanpak metaandacht voor capaciteitsbouw en partnership.Men verwacht van ons hier geen snelle oplossingdoor externe experts maar wel een steun aan (bestaande)activiteiten/objectieven door duurzamehulp te bieden aan de verantwoordelijke (personenof) instellingen.Wilfried Theunis, vertegenwoordiger in ZambiaI have learnt to identify HIV and AIDS Coordinatorsand Team members who have the right insightand intuitions for the programme and theseprovide me with a kick in the right direction whenI am straying.Elizabeth Chikwanha, coöperante Zuid, ZIMPATH,Zimbabwe.


3. ... via resultaatgerichtelandenprogramma’s in hetZuidenHet belangrijkste deel van onze werking bevindt zich inhet Zuiden. Ook daar vormde 2007 voor onze partners,medewerkers en landenkantoren een speciaal jaar. Eenjaar van plannen maken, afstemmen, rekenen, maarook één van afsluiten en laten gaan. Het afsluiten vanhet vorige meerjarenprogramma (2003-2007) brachteen aparte dynamiek met zich mee en betekende voorVVOB een jaar van op eigen benen te laten staan vanpartnerinstellingen waar we al jaren een nauwe samenwerkingmee hadden opgebouwd. En dat laten gaan istoch altijd een bijzonder moment, ook voor een organisatieals VVOB. Hieronder lees je over de evolutie vanCONGORWANDAZAMBIAde projecten in de verschillende partnerlanden.De onderwijssector wordt geplaagd door vele problemen.Zo zijn er de verouderde leerplannen en is er eennijpend gebrek aan: 1. Financiën (het personeel overleeftdankzij bijdragen van de ouders), 2. infrastructuuren didactisch materiaal, 3. (na)vorming van personeelop alle niveaus (beleid, administratie, inspectie, onderwijs)en 4. gelijke toegang voor zwakkere groepen (vb.meisjes, wezen, pygmeeën).KENYAZIMBABWECAMBOAFRIKADRCJan De Brabandere, coöperantDe Congolese paradoxCongo heeft een gigantisch potentieel, doch het merendeelvan de bevolking moet zien te overleven innauwelijks menswaardige omstandigheden. Na eenlange periode van conflicten is er – met behulp van deInternationale Gemeenschap – een proces van relatievevrede en democratisering ingezet in de DRC.Dit werd in maart 2007 sterk op de proef gesteld toenhet regeringsleger de strijd aanbond met de rebellenmilitievan Jean-Pierre Bemba. Sindsdien is de rust echterteruggekeerd en zet het land het democratiseringsprocesverder. De uitbouw van een goed draaiend staatsapparaatter verbetering van het ontwikkelingsniveauvoor elke Congolees (in een klimaat met minder corruptie),is wellicht de centrale uitdaging.La récréation est finieDe in 2006 pas verkozen President Kabila proclameerdede opening van vijf belangrijke beleidswerven, inclusiefhet onderwijs. Sindsdien werkt VVOB - samen met andereorganisaties zoals APEFE, UNESCO, UNICEF enOXFAM - mee aan de heropbouw en versterking vanhet Congolese onderwijssysteem.Promotie van veranderingenVVOB verkoos voluit te gaan voor het basisonderwijs enhet landbouwkundig professionele onderwijs. Als belangrijkepromotor van veranderingen in het lager onderwijs,werd geopteerd voor het versterken van de inspectiediensten.Deze controleren niet alleen het onderwijssysteem,maar staan ook in voor vorming en evaluatie.Bijkomende troef is dat de inspectie operationeel in hetganse land is ingebed via rondreizende inspecteurs diein rechtstreeks contact staan met schoolhoofden en leraren.In 2007 werd een eerste aanzet gegeven tot het herzienen het gebruiken van nieuwe inspectieformulieren. Deinspectiekantoren in Kinshasa en in de provinciale antenneskregen een betere uitrusting: de draagbare computersmet satelliettoegang moeten toelaten om op efficiënterewijze te communiceren en rapporteren. Daarnaastgaf de minister via een circulaire het startschot voor denodige heropleving van de pedagogische basiscellen binnende scholen. Deze ‘zelflerende entiteiten’ werden in2007 vanuit de hoofdstad voorzien van modules die alsinspiratie moeten dienen voor deze discussiefora.Voor het landbouwkundige luik werd groen licht gegevenvoor een nieuw leerplan (‘algemene landbouw’). De technischeinspecteurs werden gevormd en ontvingen naastp. 20 | VVOB jaarverslag ‘07


KENYAhet nieuwe curriculum ook een aangepast handboek. Hetnieuwe leerplan werd geformaliseerd via een ministeriëleomzendbrief en vanaf 2008 wordt het curriculum gevolgdin alle landbouwscholen in de DRC.VVOB stak ook veel energie in netwerking en dialoog metpartners en andere organisaties en donoren. De organisatiespeelt hierin vaak een ondernemende rol, niet in hetminst in de werkgroep Onderwijs. De dialoog heeft ookgeleid tot de ontwikkeling van het nieuwe meerjarenprogrammadat de ondersteuning en de versterking van deInspectiedienst en de pedagogische cellen beoogt.KENIA en de InternationaleOnderzoekscentra (IOC)“Gestolen verkiezingen”ZIMBABWELut Laenen, vertegenwoordigerparlement en de gemeenteraden leverden oppositiepartijODM een meerderheid op. Maar toen zittendpresident Kibaki tot winnaar werd uitgeroepen voorde presidentsverkiezingen, te midden van beschuldigingenvan fraude, brak er op verschillende plaatsen inhet land geweld uit. Een land dat wereldwijd geprezenwerd voor politieke stabiliteit in een labiele regio stondeind 2007 zelf aan de rand van een burgeroorlog. Etnischepolarisatie sudderde al vele jaren, in een klimaatvan socio-economische en politieke ongelijke kansen.Het branden, doden en plunderen duurde verschillendeweken en leidde tot meer dan 1000 doden en 300.000interne vluchtelingen.CAMBODJAOndanks alles bleef het land doorgroeien op macroeconomischniveau. De trend van de voorbije jaren zettezich voort met een groei van 7% (GDP), met de voornaamstebijdragen van het toerisme en de telecommunicatie.De overheid deed ook inspanningen om dedigitale kloof te verminderen en technologische groeite bevorderen.In 2007 hadden politici bijna uitsluitend oog voor deverkiezingen van 27 december. De uitslagen voor hetVVOB jaarverslag ‘07 | p. 21


Wat met de Millenniumdoelstellingen?De armoedebestrijding kreeg, zoals in vele landen, afte rekenen met de stijgende kost van basisvoedsel, zoalsgranen en bonen, en hoge prijzen voor petroleum.Het Wereldvoedselprogramma van de VN, dat in 20071.2 miljoen Keniaanse leerlingen maaltijden verschafte,voorspelt dat hetzelfde budget in 2008 slechts 600.000kinderen zal kunnen voeden!Het onderwijsplan van de regering “Kenya EducationSector Support Plan 2005 -2010”, wordt goed uitgevoerd.Na het invoeren van gratis lager onderwijs in2003 werd er grote vooruitgang geboekt in de bouwvan klaslokalen en voorziening van leermaterialen. Ondanksheel wat inspanningen gaan nog steeds naarschatting een miljoen kinderen niet naar school. Vanaf2008 wil men ook gratis middelbaar (dag)onderwijsaanbieden. Het plan beoogt een verhoogde overgangvan lager naar middelbaar onderwijs, met een streefdoelvan 70% in 2008.“Door het gratis maken vanhet lager onderwijs steeghet aantal leerlingen in Keniain één klap van 5,8 naar 7,5miljoen. En zelfs volwassenengingen terug naar school. Deoudste leerling in de lagereschool was 84 oud en staat nudaarom in het Guinness Bookof Records”Tom Vandenbosch, coöperantin Keniamaart 2007De Skillslab-methodologie, een vorming in een patiëntvrijeomgeving, werd het voorbije jaar in 24 scholenover het hele land toegepast, dankzij de gespecialiseerdetraining van assistenten, schooldirecteurs, trainers,simulatiepatiënten, etc. De leermaterialen voor praktischevaardigheden voor verpleegkundigen en assistentartsenwaren aan herziening toe en er was nood aannieuwe leergidsen. Het VVOB-team bracht de bestetrainers uit de staatsscholen voor paramedische opleidingensamen voor deze taak.juni 2007Op het ICT-departement van het ministerie van Onderwijskregen meer dan twintig jonge mensen een briefingover de “e-readiness studie”. Zij zouden informatieverzamelen over de stand van zaken in alle scholen inKenia die over computers beschikken (naar schatting1.200 van de 25.000 scholen). Deze data vormde belangrijkreferentiemateriaal voor het nieuwe VVOB-programmarond ICT-integratie.augustus 2007Meer dan 1900 studenten ontvingen hun diploma vanThe Kenya Polytechnic. Heel wat onder hen verwierfcomputervaardigheden, wat hun kansen op een baanverhoogt. De voorbije vier jaren werden enorme stappengezet op het vlak van ICT-integratie in de opleidingenen dit dankzij het ICT-departement dat via het“PolyICT”-project van VVOB werd uitgebouwd.Uit het dagboek van een vertegenwoordigsterHet laatste jaar van een vijfjarenprogramma heeft altijdiets aparts. Je ziet immers het effect van de voorbije inspanningen.Je komt op een hoogtepunt, maar je moetmeteen ook loslaten en vertrouwen hebben dat de lokalepartners in staat zullen zijn om het werk verder tezetten. 2007 was tegelijk een overgangsjaar voor dewerking van VVOB: van losstaande projecten naar eennieuw geïntegreerd programma vanaf 2008. En aan devoorbereiding daarvan hebben we met enthousiasmegewerkt! Het terugblikken waard…p. 22 | VVOB jaarverslag ‘07


Oseptember 2007VVOB en het World Agroforestry Centre (ICRAF) werkensinds 2003 samen om het leren rond boslandbouwen milieu te bevorderen in verschillende Afrikaanse landen.Het gezamenlijke project Farmers of the Futurevoorzag in een interactieve vorming over contextueelleren rond milieu, met “boomkwekerijtjes op school”als uitgangspunt. Meer dan dertig trainers van over heelde wereld namen eraan deel. De training gebeurde viaeen e-learning platform: een primeur!oktober 2007Op het eerste EuroDiversity-congres in Parijs werdonze BiodiversityR-software door een VVOB-coöperantvoorgesteld. Dit en ander trainingsmateriaal rond boomdiversiteitkwam tot stand tijdens het ICRAF-VVOB-projectmet de intrigerende naam “TOTDOMEA” (Testingoptions and training partners in participatory domesticationand Marketing in East-Africa). TOTDOMEA verzorgdede voorbije vijf jaar de training van het personeelvan boerenorganisaties, ministeries en ngo’s.De workshop voor biostatistici van het Kenya ForestryResearch Institute werd met optimisme afgerond.Er is nu een sterk team dat de interne training verderkan verzorgen. Goede, correcte informatie is essentieelvoor duurzame oplossingen voor problemen rondlevensonderhoud en milieu. Via on-the-job training ende verspreiding van CD’s met statistische softwareover het hele continent, heeft het ICRAF-VVOB-projectvoor Capaciteitsopbouw in Onderzoeksmethoden eensteentje bijgedragen aan de verbetering van de kwaliteitvan de studies, waarop beleidsbeslissingen wordengebaseerd.november 2007Dertig leden van schoolbesturen van een tiental lagerescholen evalueerden de training verzorgd door hetKenya Education Staff Institute (KESI), waar oa. boekhouding,personeelsbeleid en stress managementaan bod zijn gekomen. De deelnemers stelden dat zebetere managers zijn geworden. De uitdagingen waarze dagelijks mee te maken krijgen zijn dan ook groot:onvoldoende infrastructuur, grote klassen (soms tot 100kinderen), armoede, weeskinderen (door HIV&Aids) enverwaarloosde of mishandelde kinderen. Een gelijkaardigeoefening met bestuurders van middelbare scholengeeft dezelfde thumbs up. KESI beschikt, dankzij VVOB,over twee bruikbare trainingspakketen om de vele duizendenschoolmanagers te vormen.Een voorproefje van het vernieuwde Nairobi Museumdat begin 2008 de deuren zal opengooien: het publiekmag drie nieuwe tentoonstellingen en bijhorendeeducatieve programma’s met interactieve elementenverwachten! Het NMK-VVOB “Interactive PublicProgrammes”-team heeft goed werk geleverd!december 2007De tien jaar durende samenwerking tussen VVOB enRWANDABioversity International liep ten einde… Samen metdeze organisatie, die via netwerken met lokale, regionaleen nationale belanghebbenden de levensomstandighedenvan kleine bananenkwekers tracht teverbeteren, heeft VVOB haar steentje bijgedragen totarmoedebestrijding. Dit gebeurde via de introductie vannieuwe technologieën voor controle van plagen en ziekten,naoogstverwerking, etc. in oa. Ethiopia, Uganda enRwanda.ZRWANDASigurd Vangermeersch, vertegenwoordigerContinuïteit in RwandaRwanda maakte nog niet zo lang geleden de moeilijksteperiode uit haar bestaan door; de traumatische genocideuit 1994. Tot op vandaag is het bijzonder onstabielin de regio. In de buurlanden en de grensgebieden metCongo en Burundi keerde de rust nooit helemaal terug.Het land raakte verwikkeld in enkele oorlogen. SindsVVOB jaarverslag ‘07 | p. 23


het begin van de eeuwwisseling kent Rwanda opnieuwveiligheid en stabiliteit. De wederopbouw kon dus paslaat beginnen.De economische ontwikkeling zet zich in stijgende lijnvoort. De handel met de buurlanden stijgt en het ontwikkelenvan enkele strategische sectoren zoals ICT lijktte lukken. Mede dankzij internationale steun is het aanbodbinnen enkele overheidssectoren, zoals het onderwijs,bijzonder efficiënt. Kigali bloeit als nooit te voren:er worden heel wat nieuwe gebouwen opgetrokken.De stad is veilig en proper. De openbare infrastructuurontwikkelt zich bijzonder snel en her en der ontstaanprivé-initiatieven. Ook andere steden in de provincie lijkenvan de voorspoed te genieten.Maar het succesverhaal van Kigali mag de focus nietdoen verliezen. In bepaalde delen van de stad en vooralop het platteland is de armoede nog reëel. Ondanks inspanningenvan de overheid blijft een deel van de bevolkinghet moeilijk hebben. De kernvraag is of de overheiderin zal slagen een voldoende groot aantal Rwandezente laten meegenieten van de positieve economischeontwikkelingen.Investeren in relaties en vertrouwen«Selon moi, la principale préoccupation de l’équipechargée de réaliser le projet devrait être au départd’insuffler l’enthousiasme et de fédérer lesdécideurs, partenaires et bénéficiaires autour desobjectifs et des résultats attendus. Ici il ne suffitpas d’avoir un dossier bien ficelé et de l’expédierà qui de droit. Nous sommes dans une société oùla culture de l’oralité domine. Beaucoup saventécrire mais peu lisent. Il faut donc rencontrer lespartenaires; leur témoigner de la considérationet surtout leur communiquer l’ardeur nécessairepour qu’ils s’impliquent dans une collaborationactive. Pour cela, un repas partagé vaut souventmieux que moult discours.»André Gaparyi, coöperant-Zuid, Schoolmanagement,RwandaVerder bouwen op goede resultaten2007 was het laatste jaar van het lopende meerjarenprogramma.Vrij snel werd duidelijk dat de samenwerkingrond de lerarenopleiding niet zou worden voortgezet inhet nieuwe VVOB-programma. Het was dan ook eenuitloopjaar waarin vijf nieuwe modules voor afstandsonderwijswerden uitgewerkt. Onze partnerorganisatieKIE zal deze verder gebruiken in de afstandscursussenvoor lerarenopleiding.De onderwijsautoriteiten drukten zowel de Teacher ServiceCommission van het ministerie van Onderwijs énVVOB op het hart de opleiding van schooldirecteurs inhet lager onderwijs voor het einde van 2007 af te ronden.Het School Management-project van VVOB klaardede klus in december toen – tot grote tevredenheid vanhet ministerie – het laatste district zijn vormingsweekaangeboden kreeg. In 2008 concentreren we ons ophet trainen van schooldirecteurs en het omkaderendpersoneel van alle middelbare scholen in Rwanda.Er werd verder gewerkt aan de curricula voor het hogertechnisch secundair onderwijs voor de richtingensecretariaat en boekhouding. In samenspraak met leerkrachtenen andere onderwijsactoren (de inspectie, denationale examencommissie en de lerarenopleiding)werkten we de studieprofielen, eindtermen, modulesvoor leerkrachten en handboeken voor leerlingen pervak uit.VVOB bouwde verder aan het Skillslab voor de richtingenverlos- en verpleegkunde aan het Kigali Health Institute.Onze interventies richtten zich hierbij op tweelocaties, met name de campussen in Kigali en Kibuye.Er werd dit jaar extra geïnvesteerd en aandacht besteedaan communicatietechnieken, ondermeer via het werkenen opleiden van simulatiepatiënten.Op het vlak van beroepsopleiding kwam de samenwerkingmet de Belgische Technische Coöperatie (BTC) opkruissnelheid. De technische assistentie in het gezamenlijkeproject (VVOB - BTC - Rwandese ministerievan Arbeid en CFP Kavumu) blijft de verantwoordelijkheidvan VVOB. Dankzij BTC werd er meer geïnvesteerdin de uitrusting van het lokale centre de formation professionnellede Kavumu en kon meer aandacht gaannaar de uitbouw van de nationale politiek rond beroepsopleiding.p. 24 | VVOB jaarverslag ‘07


ZAMBIAKENYAZIMBABWEZAMBIAWilfried Theunis, vertegenwoordigerZambia kent sinds vele jaren een vrij grote politiekestabiliteit. In zijn tweede ambtsperiode slaagt PresidentMwanawasa erin om het economische herstel dat zichlangzaam begon te manifesteren bij het begin van hetnieuwe millennium, te consolideren. Toch is Zambia nogsteeds een arm land en blijft de donorhulp een belangrijkebijdrage tot het BNI.Ook in Zambia stond 2007 in het teken van de afrondingvan projecten en de voorbereiding van het nieuwemeerjarenprogramma. Er liepen vijf projecten,waarvan vier in samenwerking met het ministerie vanOnderwijs. Hiervan beoogde één het versterken vande gemeenschapsscholen; de andere drie projectenwaren gericht op het verbeteren van de lerarenopleidingvia verschillende kanalen: (i) de basisopleiding(BeSSTT), (ii) on-the-job bijscholing (SPRINT) en (iii)bijscholing via afstandsonderwijs (PTDDL). De ervaringenvan deze projecten vormden een belangrijkeinput voor het programma 2008-2013. Het vijfde projectliep in samenwerking met het ministerie vanGezondheid en beoogde een betere vorming van hetmedisch personeel dat een belangrijke rol speelt inPrecies door deze massale donorinbreng werden belangrijkestappen gezet in het harmoniseren en effectievermaken van de ontwikkelingssamenwerking. Ditgeldt ook voor de onderwijssector, een ontwikkelingwaarin VVOB nauw betrokken werd. Een belangrijk gevolgvan deze harmonisatie is een geleidelijke versmeltingvan het jaarlijkse werkplan van de onderwijssectoren de donorinterventies.Formele erkenning voor gemeenschapsscholende eerstelijns gezondheidszorg in rurale gebieden(Skills Lab).Op nationaal niveau werd er met succes gelobbyd voorde goedkeuring van het beleidsplan voor gemeenschapsscholen(Community Schools), waardoor deze een duidelijkeplaats krijgen binnen het formele onderwijsbeleid.VVOB speelde een centrale rol in de ontwikkelingen de verspreiding van de richtlijnen die dit beleid zullenoperationaliseren. Op lokaal niveau werd de netwerkingtussen en vorming van de gemeenschapscomités voortgezet.Deze vormen het hart van de werking van de gemeenschapsscholenen zijn onder meer belangrijk voorhet verbeteren van de kwaliteit van de leerkrachten.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 25


BeSSTT beoogde verbetering van de kwaliteit van deleerkrachten in twee lerarenopleidingscentra voor secundaironderwijs. De geplande resultaatsgebiedenwerden geconsolideerd en de strategische planningm.b.t. beroepsvervolmaking kreeg veel aandacht. Diewerd echter bemoeilijkt door de onzekerheid over hetnieuwe curriculum en door de omzetting van de collegesnaar universiteiten. Deze planning leverde nietteminbelangrijke inzichten op die in het programma2008-2013 werden geïntegreerd.SPRINT, het ministeriële programma voor de bijscholingvan leerkrachten basisonderwijs, wordt al sinds 2003door VVOB ondersteund. Zambia heeft een groot aanbodvan thema’s en vormingspakketten die via SPRINTleerkrachten bereiken. VVOB investeerde het voorbijejaar vooral in het ontwikkelen van goede methodiekenom die bijscholing ook relevant en effectief te maken.De eerder gepubliceerde handboeken vormden de basisvoor een verbeterde werkwijze die nu toegepast wordtin twee provincies. De activiteiten worden momenteelvolledig gedragen door de lokale partners en ook in hetnieuwe programma is een verder groeitraject voorzientwee nieuwe provincies.PTDDL beoogt het verbeteren van de kwaliteit vanleerkrachten basisonderwijs door een cursus die viaafstandsleren wordt aangereikt. Over een periode vantwee jaar namen hier zo’n 4000 leerkrachten aan deel.In 2007 werd de inhoud van de modules verbeterd ende organisatie/coördinatie van het programma versterkt,o.a. via het uitwerken van richtlijnen voor leerkrachtenen studenten en de opening van een website.ZIMBABWEOuders en gemeenschap werken mee aankwaliteitCAMBODJAEen volgens mij heel belangrijke factor die nogaleens over het hoofd wordt gezien is het aantalcontacturen. Men gaat er dikwijls vanuit dat als ereen leerkracht is, dat die kinderen dan ook een xaantal uren per dag die leerkracht te zien krijgen.Spijtig genoeg is dit niet het geval. Het absenteïsmeligt ontzettend hoog vanwege begrijpelijkefactoren bijv HIV/aids gerelateerd maar ook vanwegebijv buitenschoolse activiteiten voor leerkrachtentijdens de schooluren, de mogelijkheidom verlof te nemen tijdens de schooldagen endoordat een gebrekkige controle toelaat dat leerkrachtenhet niet zo nauw nemen met de aanwezigheid.Dit heeft natuurlijk een nefaste invloedop het werkelijke aantal contacturen.Volgens mij is dit ook de belangrijkste reden datwe vaststellen dat Community Schools zo goedals of zelfs beter presteren dan de regulierescholen. De invloed van de controle door de gemeenschapen de betrokkenheid van de ouders,rechtstreeks of via ouder-leerkracht organisaties(parent-teacher-organisation, PTA) maakt dat hetaantal geplande en werkelijke contacturen nieterg zal verschillen.VIETNAMWilfried Theunis, vertegenwoordiger in ZambiaZIMBABWEOntwikkelingen in ZimbabweHanne Huysmans, vertegenwoordigerMeer dan een kwart eeuw al is Robert Mugabe presidentvan Zimbabwe. Onder zijn bewind kampt het landde laatste jaren met een economische recessie gekenmerktdoor voedseltekorten, werkloosheid, braindrainen de hoogste inflatie ter wereld. Mensen kunnen voorbasisproducten vaak enkel op de zwarte markt terecht,voor zover ze die producten kunnen betalen. Ruim zestigprocent van de bevolking leeft onder de armoedegrensen is afhankelijk van noodhulp.Sociale voorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorghebben het zwaar te verduren omwille van eentekort aan fondsen en het verlies aan gekwalificeerdpersoneel. De politiek geïnspireerde landbouwhervormingenbetekenden het einde van de eens bruisendeplattelandseconomie van Zimbabwe en weerhoudt almeerdere jaren buitenlandse investeerders en donorenom nieuwe impulsen te geven aan het land.De vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergaderingligt al jaren aan banden, wat echter niet belette datde protesten tegen het bewind van President Mugabehet voorbije jaar toenamen. Leiders van verschillendeoppositiegroeperingen, kerken en maatschappelijke organisatieslieten van zich horen en ook vanuit de omringendelanden werd er openlijker dan voorheen op aan-p. 26 | VVOB jaarverslag ‘07


gedrongen dat Zimbabwe zijn koers wijzigt. Momenteelgaat Zimbabwe door een gewelddadige postelectoralecrisis, na het verlies van de regeringspartij in de verkiezingenvan maart 2008.Reflecties van een nieuwe vertegenwoordigsterIn april kwam ik als landenvertegenwoordiger voorVVOB aan in Zimbabwe. Ik had dit eerste jaar heel watte leren, want hoewel een voorbereiding op het hoofdkantoorin Brussel mij zo goed mogelijk klaarstoomde,bleven de details rond de vier lopende projecten inZimbabwe, waarvan eentje in samenwerking met hetministerie van Onderwijs, Sport en Cultuur en de drieandere met het ministerie van Hoger Onderwijs, tochgrotendeels verstopt in het papierwerk. Ook de vollebetekenis en een goed inzicht van het op gang komendenieuwe programma ontbraken nog. Pas door hier meteigen ogen de inspanningen, successen en uitdagingenvan de projecten, het nieuwe programma en het land tezien, kon het leren echt beginnen.Voor het team achter PACE (Participatory AgriculturalCurriculum for the Environment) was het een race tegende klok, omdat het project in december zou eindigen.Gedurende dit laatste jaar ging de aandacht van ditproject, als enige in samenwerking met het ministerievan Onderwijs, Sport en Cultuur, bijna integraal naar deontwikkeling van zeven modules, die de landbouwcurriculain secundaire scholen zullen aanvullen. Er kwamenuiteindelijk ook voldoende fondsen vrij om de moduleste laten printen voor alle secondaire scholen in Zimbabwe.In ST 2 EEP (Secondary Teacher Training EnvironmentalEducation Programme) voerden de teams in de driesecundaire lerarenopleidingsinstituten workshops rondmilieueducatie uit voor docenten en niet-academischpersoneel. De ST 2 EEP ‘Guide to Resource Materials’werd gelanceerd en bijna alle vakken in deze institutenintegreren milieueducatie nu in hun lessen of via aangepasteopdrachten. In samenwerking met UNICEF enFAO implementeerde het project ook een trainingsprogrammaover water, sanitatie, gezondheid, voeding enmilieueducatie voor leraren uit het lager onderwijs. Ditalles gebeurde met steeds minder input van Belgischecoöperanten; het project wordt nu volledig uitgevoerddoor de colleges zelf.ZimPATH (Zimbabwe Participatory HIV/AIDS Preventionand Awareness Teacher Training Programme) breiddezich uit naar alle lerarenopleidingsinstituten van hetland. Het project tracht docenten in staat te stellengreep te krijgen op hun eigen situatie en hun omgevingvia het aanscherpen van kritisch bewustzijn enhet stimuleren van participatie. Dit gebeurde bovenopHIV/Aids-bewustmakingsinitiatieven en -preventie metstudentleerkrachten in de colleges. In samenwerkingmet UNICEF en het ministerie van Onderwijs, Sporten Cultuur, voerde ZimPATH een vijfdaagse training uitrond “HIV Life Skills Education and Gender” en dit voormeer dan 1500 leerkrachten. Deze vond gedurende eenweek plaats in augustus; een harde noot die briljant gekraaktwerd door een enthousiast een tiental ZimbabwaanseVVOB-collega’s, en een groep gemotiveerde enervaren leerkrachten en docenten.CITEP (College IT Enhancement Programme) werktedit jaar met alle tertiaire polytechnische instituten en desecundaire lerarenopleidingsinstituten rond onderhoud,management en gebruik van IT. Het project heeft de capaciteitvan de IT-departementen in deze colleges in diemate kunnen versterken, dat zij nu zelf IT-workshopskunnen organiseren voor collega’s en docenten. Ookde uitbestedingen voor het algemeen onderhoud enbeheer van ICT is niet langer nodig. Een van de grootstestruikelblokken blijft echter het hoge verloop van hetIT-personeel in de colleges. Hun kennis is zeer gegeerd;en onder de huidige economische omstandigheden,vertrekken velen naar bedrijven in het binnen– of buitenland.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 27


Zoals ook elders het geval, was 2007 voor het landenprogrammain Ecuador een scharnierjaar, want een aantalsamenwerkingen liepen op hun einde. “Verbeteringvan het beheer van KMO’s” kreeg een mooie afronding,want onmiddellijk na deze jarenlange goed geconsolideerdecoöperatie volgt een driejaren durendesamenwerking met de VLIR. In het zuiden van het landloopt het zusterproject “Implementatie van milieuzorgsystemenin KMO’s van de provincies Azuay en Cañar”nog een zestal maanden door in 2008, maar de plaatselijkeactoren nemen nu al het heft in eigen handen enzijn voorbereid op de voortzetting van de activiteiten naafloop van de VVOB-bijdrage.ECUADORVeel van mijn aandacht ging natuurlijk naar het uitwerkenvan het nieuwe VVOB-programma, waarvan deeerste fase in 2008 begint. Gedurende verschillendeconsultatieworkshops met collega’s uit de projecten,het ministerie van Hoger Onderwijs en alle lerarenopleidingsinstituten,werd een strategisch kader ontwikkeldrond de lerarenopleiding in functie van de nodenvan meer dan een miljoen kwetsbare kinderen in hetschoolsysteem van Zimbabwe.SURINAMEVanuit de praktijkWe beslisten de deuren te ontgrendelen en onste begeven naar de buitenwereld en contact opte nemen met de bedrijven, de gemeenschap,andere projecten, met de bedoeling om hun problemenen noden te kennen. Het resultaat van ditinitiatief was dat we het vijfjaren project “Verbeteringvan het KMO-beheer” konden ontwikkelenwat uiteindelijk zou leiden tot mijn beste levenservaring.CONGOLATIJNS-AMERIKAECUADORPlan DecenalPiet De Vuyst, vertegenwoordigerMet het aantreden van de nieuwe president Rafael Correaop 25 januari 2007 werd een belangrijke stap gezetbij de voortzetting van het Tienjarenplan van het ministerievan Onderwijs. Onderwijsminister Raul Vallejo uitde vorige regering behield zijn mandaat, hetgeen decontinuïteit van het toegewezen personeel werkzaamin dit ministerie, zowel op centraal niveau als in haargeledingen in de provincies, verzekert. Deze bijzondergunstige conjunctuur zorgde ervoor dat de uitwerkingvan het nieuwe meerjarenprogramma van de VVOB binnende onderwijssector optimaal kon verlopen en ookvoor het opstarten van de activiteiten in 2008 zal kunnenrekenen op de vereiste stabiliteit en voorspoedigesamenwerking met de lokale partners.Breugeliaanse vieringAls professoren zouden we ons bijscholen inmateries zoals kwaliteitszorg, voedselveiligheiden milieu en uiteraard ook onze eigen dagdagelijksetechnische kennis bijwerken. Dit betekendevoor onszelf een persoonlijke verrijking maar lieteveneens toe dat onze studenten een team van“nieuwe professoren” voor zich zagen dat henzou inwijden in nieuwe technieken en hen metmeer duidelijkheid de relatie tussen techniek enbeheer zou bijbrengen. Nog een bijkomende verbetering!Neyda Espin, lokale medewerkster KMO-project,EcuadorPLANTEL is een buitenbeentje. Dit project werkte gedurendevier jaren met succes aan de ontwikkeling vanplanningsinstrumenten en een informatiesysteem terondersteuning van de ruimtelijke planning bij lokale besturen.De pilootfase werd afgerond in 2007 en wordtgevolgd door een meer dan twee jaar durende implementatiefase,waarbij nu ook het nationale planningsbureauis betrokken.De overige twee onderwijsprojecten lopen nog evendoor in 2008. Door hun pilootkarakter waren ze eenbelangrijke hefboom bij de uitwerking van het nieuwep. 28 | VVOB jaarverslag ‘07


meerjarenprogramma 2008-2013 “Scholen als Veranderingsactoren”.Het gaat om PROMEBAZ, een project terverbetering van de kwaliteit van het basisonderwijs enPROCETAL die de kwaliteitsverbetering van het technischelandbouwonderwijs nastreeft. Beide hebben in dezuidelijke regio van Ecuador (Azuay en Loja) een reekswaardevolle educatieve materialen ontwikkeld en gepubliceerd,alsook capaciteitsvolle expertise opgebouwddie gekapitaliseerd zal worden in het nieuwe onderwijsprogramma.Op de vooravond van 20 jaar samenwerking met Ecuadorheeft VVOB bij het ministerie van Onderwijs eninternationale donoren een belangrijke erkenning bekomenop onderwijsgebied, een gegeven dat toelaatmet optimisme de opstart van het nieuwe programmategemoet te zien. Een aantal Ecuadoranen en Vlamingendroomt al van een Breugeliaanse feestviering metGents stoofvlees en Belgisch bier, op zich natuurlijkgeen slecht idee...SURINAMECONGORWANDASURINAMETille Van Horenbeeck, vertegenwoordigerEconomisch stabiel, politiek balancerenMet politieke compromissen en zorgvuldig laverenslaagde de regering van president Venetiaan erin demeerpartijencoalitie bijeen te houden. De acht regeringspartijenbeschikken over net iets meer dan de helftvan de zetels in het parlement.Het Internationaal Monetair Fonds moedigt Surinameaan om het ambtenarenapparaat te hervormen, wat allang op stapel staat. Op macro-economisch gebied werdenpositieve ontwikkelingen geconstateerd die resulteerdenin een verhoogde internationale kredietwaarderingvan het land. De regering leverde inspanningenom de fiscale discipline te handhaven en het evenwichtop de overheidsbalans te verbeteren. Maar voor bredelagen van de bevolking, die steeds sterker de groeiendeinflatie voelt, blijft deze economische stabiliteit echtereen abstract begrip.Intensieve campagne loont!Suriname heeft de zesde Millenniumdoelstelling, stopzettingvan de verspreiding van malaria, in 2007 bereikt.Volgens het Global Fund Malaria Program is het aantalmalariagevallen tussen 2001 en 2006 jaarlijks metzeventig procent afgenomen. Alle inwoners van hetbinnenland beschikken over muskietennetten die metinsecticide werden behandeld. In gebieden met eenverhoogd risico wordt ook met insecticide gespoten.Er werd een omvangrijke bewustwordingscampagnegevoerd, en er zijn goede systemen voor de tijdige ontdekkingvan dreigende epidemieën.VVOB in Suriname onder de loepEr werd in 2007 ook in Suriname intensief gewerkt aande formulering van het nieuwe meerjarenprogramma“PROGRESS” in een breed participatief proces (PRO-GRESS staat voor het Programma Effectieve Scholenin Suriname). Er is gekozen voor een verdere ondersteuninggericht op de kwaliteitsverbetering van hetbasisonderwijs. Een belangrijke nieuwe omslag werdgemaakt in de strategie door expliciet te kiezen voorde versterking op het meso-niveau (ministeriële afdelingen,lerarenopleiding en structurele professionaliseringvan onderwijspersoneel). 2008 is echter nog een drukovergangsjaar met nazorg, afronding en evaluatie vanalle projecten van het vorige programma.Het project LEARN, dat vijf jaar sterk ingezet heeft opeen meer ervarings- en meer leerlinggerichte visie enaanpak binnen 15 pilootscholen in het basisonderwijs,werd feestelijk afgesloten einde 2007. Ervaringen,kernthema’s, en ontwikkelde materialen worden meegenomenin het nieuwe programma. Een opbrengstwaar we terecht trots op mogen zijn is dat in een grootdeel van de pilootscholen een mentaliteitsveranderingvan traditionele leerstofgerichte aanpak naar een meerVVOB jaarverslag ‘07 | p. 29


leerlinggerichte aanpak heeft plaatsgevonden. Er dientnog voldoende aandacht te gaan naar strategieën voorhet vasthouden van deze waardevolle successen in depilootscholen. Rond kansverbetering voor de meestkwetsbare groep kinderen in het afgelegen binnenland,loopt het project KALBOBIS op drie pilootscholen nogtot medio 2008.Het Natuur Technisch Instituut mikt op een bekroningvan de jarenlange inzet, investeringen en verwezenlijkingenop het gebied van interne kwaliteitszorg, via hetbehalen van een ISO certificaat. Dit doel moest, mededoor het effect van onderwijsstakingen, uitgesteld wordennaar 2008. Het is een welverdiende erkenning datbij de afsluiting van de lange VVOB samenwerking, hetNATIN als pilootschool aangeduid is in een regionaal accreditatieproject(Hemispheric Project-OAS). Hierdoorkunnen de opleidingen verdere ontwikkeling doormakenen zal het NATIN zich ook regionaal en internationaalkunnen profileren.ZIMBABWEHet project Onderwijs Informatiesysteem (OIS) op deafdeling Onderzoek en Planning van het Ministerie,heeft een krachtige start doorgemaakt. De focus lag opde voorbereidingen voor een strategisch informatieplan,de verbeteringen aan het computerprogramma en deapparatuur en de optimalisatie van de dataverzameling,-kwaliteit en - verwerking. Het samenwerkingstrajectmet de KU Leuven voor het trainen en begeleiden vanhet personeel van de afdeling, verliep erg succesvol. Totslot is er een jaarboek onderwijsindicatoren 2007 voorSuriname uitgegeven, wat een sterke en motiverendeafsluiting was van een intensief projectjaar.Op het Instituut voor de Opleiding van Leraren is hettrainingsprogramma voor stagementoren binnen hetVoortgezet Onderwijs volgens planning uitgevoerd. Hetproject vormt één van de trajecten om het ‘werkplekleren’voor de aspirant leraren te verbeteren en een brugte slaan tussen de onderwijsvernieuwingen binnen delerarenopleiding en het werkveld. Verduurzaming wordtgezocht via een structureel nascholingsaanbod en verwerkingin het curriculum van de lerarenopleiding zelf.CAMBODJAAZIËCAMBODJAEen vat vol tegenstellingenJan Geussens, vertegenwoordigerDe snelle economische groei in Cambodja is opmerkelijkzichtbaar in het straatbeeld in Phnom Penh. Gebouwenen hotels rijzen er als paddestoelen uit de grondmet als parel op de kroon, de Golden Tower, een bouwprojectdat in de steigers staat en dat maar liefst 42 verdiepingenzal tellen. Spijtig genoeg lijken alleen de driegrootste steden van Cambodja namelijk Phnom Penh,Siem Reap en Sihanoukville van deze economische expansiete genieten. De welvaartskloof met de overigesteden en vooral het platteland is schrijnend.Ook in de grote steden groeit het verschil tussen dehaves en de have-nots, versterkt door de steeds toenemendeimmigratie van jongeren uit het platteland dietrachten de armoede te ontvluchten. Hun ongeletterdheiden gebrek aan opleiding maakt hen een kwetsbaregroep; vaak blijven ze gevangen in de armoede of belandenin de criminaliteit. Als je weet dat een leerkrachteen schamele 40 USD per maand verdient, hoeft hetje niet te verbazen dat het Wereldvoedselprogrammaschat dat een derde van de Cambodjaanse bevolkingniet meer dan een dollar per dag aan eten kan uitgeven.Reflecties van een vertegenwoordigerVIETNAMAl meer dan drie jaar tracht VVOB in Cambodja bij tedragen tot armoedebestrijding. De organisatie doet ditp. 30 | VVOB jaarverslag ‘07


door de kwaliteit van het onderwijs op te krikken en opdie manier de jeugd een betere toekomst te bieden. Devier projecten zijn gesitueerd in de lerarenopleiding. Hetproject voor de “Ondersteuning van de algemene onderwijsmethodologiein het lager onderwijs in de provinciesKampong Cham, Siem Reap en Otdar Meanchey”vormt docenten van de lerarenopleiding in onderwijsmethodologie,leerinhouden en materiaalontwikkeling.Het voorbije jaar werden trainingsmodules gebundeldin een handleiding voor docenten. Deze werd door hetministerie van Onderwijs, Jeugd en Sport gereviseerden erkend, om in de loop van 2008 op nationale schaalgeïmplementeerd te worden.Aanvullend aan dit project werd in 2006 een Open Leercentrumopgestart. De samenwerking kon in 2007 wordenuitgebreid. We moedigden docenten en leerkrachtenin de pilootscholen aan om ICT te integreren in deklas. Er werden workshops rond het ontwikkelen vanlesmateriaal en het gebruik van internet georganiseerd.Hiervoor werden lessenplannen online beschikbaar gesteldvoor collega-leerkrachten en docenten. Samenmet de leerkrachten ontwikkelde het team een CD-rommet didactisch materiaal. Deze werd vervolgens geëvalueerden verspreid in de pilootscholen. Daarnaast werdeen vorming over het gebruik van de filmcamera opgezet.Dit had het optimaliseren van “micro-teaching”, eenveel gebruikte werkvorm aan de lerarenopleiding, voorogen. Ten slotte werd er een “good-practices”-DVDontwikkeld.Sinds 2004 werkt VVOB ook aan de verbetering vanwiskunde- en fysicaonderwijs in het lager middelbaaronderwijs via het Regional Teacher Training College inKampong Cham. In 2007 stonden de vakinhoudelijkeen methodologische trainingen voor zo’n 200 leerkrachtenuit de pilootscholen centraal. De training wordtverzorgd door een team uit de lerarenopleiding: vijfdocenten wiskunde en vijf docenten fysica. Zij komentweewekelijks samen voor bijscholing en voor de voorbereidingvan de vormingen. Ter ondersteuning van hetcurriculum werden tien modules ontwikkeld voor leerkrachten.De nadruk van deze lessenpakketten ligt oppraktische toepassingen, oefeningen en het uitvoerenvan experimenten. Het laboratorium van het instituutvoor de lerarenopleiding is nu volledig operationeel, enwordt gebruikt door alle wetenschapsdocenten.Voor het project “Schoolgezondheidspromotie in hetlager en lager middelbaar onderwijs in Battambang”,werden drie lessenpakketten ontwikkeld: “Preventionof addiction”, “Sexual and reproductive health” en“Hygiene”. Elke module bestaat uit doelstellingen, achtergrondinformatievoor student-leerkrachten, microlessen,suggesties voor didactische werkvormen, etc.Verder werden de docenten van de lerarenopleidingVVOB jaarverslag ‘07 | p. 31


VIETNAMen de leerkrachten van de pilootscholen getraind ingezondheidsthema’s en methodes voor gezondheidstraining.De pilootscholen zetten de theorie om in praktijk:de thema’s werden geïntegreerd in de lessen ende schoolomgeving werd gezonder en veiliger voor deleerlingen. Op die manier biedt men tegenwoordig eenverbeterd kader aan de stagestudenten van de lerarenopleiding.VIETNAMVietnam blijft groeienSimone Goetschalckx, vertegenwoordigerVietnam kent het hoogste groeicijfer van de voorbijetien jaar: 8,5% in 2007. De motor achter deze positieveevolutie is de export. Ook de officiële toetreding vanhet land tot de Wereldhandelsorganisatie in 2007 hadgunstige effecten. De liberalisering van de markt werdeen feit en leidde daarnaast tot een gunstig investeringsklimaat.Vietnam slaagt erin de economische groei ook te vertalenin sociale vooruitgang. Geen enkel Aziatische landdoet de armoede zo snel dalen. De kindersterfte werdteruggedrongen, de levensverwachting en de levensstandaardblijven stijgen.Maar de versnelde economische groei heeft ook zijnkeerzijde en stelt de Vietnamese overheid voor nieuweuitdagingen. De armoedekloof tussen stad en plattelandwordt steeds groter en vereist specifieke beleidsmaatregelen.De strijd tegen milieuvervuiling én deverkeersveiligheid als gevolg van de toegenomen mobiliteitkrijgen meer en meer prioriteit in het Vietnamesebeleid.p. 32 | VVOB jaarverslag ‘07


VVOB in Vietnam2007 was een jaar van aflopende projecten, van reflectieop eigen sterkten en zwakheden, van evaluatie vanbereikte resultaten, van versterkte samenwerking maarook van het besef dat er meer parallellen dan verschillenbestaan tussen interventies. Deze inzichten van hetverleden en heden zijn bouwstenen voor de toekomst,als aanloop op de programmabenadering.Het Hanoi Environmental Education Project (HEEP)liep eind augustus af. Na het succes van de natuur- enmilieuprojecten op pilootscholen in het basisonderwijswerden de resultaten van zes jaar intensief samenwerkenmet het team van het Hanoi Retraining College forTeachers and Educational Managers (HRCTEM) geëvalueerden begin juni voorgesteld tijdens de Wereldmilieudag.Actieplannen voor de toekomst - zonder VVOB- werden uitgewerkt. De stuurgroep van het project,waaronder het departement van Onderwijs en Training,verzekerde de institutionalisering van de resultaten, zowelop het niveau van de lerarenopleiding, als van descholen.Met de doelstellingen van Education for SustainableDevelopment (ESD) in het achterhoofd, werkt HEEPnauw samen met het project Implementatie van Informatie-en Communicatietechnologie in scholen vanHanoi (IMIH). In het afgelopen jaar lag de nadruk ophet gebruik van nieuwe webtoepassingen en softwareen werden ICT- en actieve leermethodes gekoppeldaan het milieuonderwijs. Teamleden, directeurs vande pilootscholen en leden van de stuurgroep werdengevraagd om hun ervaringen met deze nieuwe onderwijsaanpakuit te schrijven. Dit leidde tot de publicatievan het boek ‘ICT4ESD’. De directeurs zijn uitstekendepromotors geworden van ICT-integratie, en de scholendelen hun hard/software en expertise ook met andereonderwijsinstellingen.Een jaar lang werden landbouwextensiewerkers intensiefgevolgd en gecoacht in de Participatory TechnologyDevelopment-methodologie (PTD). Het Mekong DeltaAgricultural Extension Project (MDAEP) ondersteundeminder de sites op zich. Er werd daarentegen meeraandacht besteed aan de institutionele integratie van demethodologie. Eind 2007 drukten alle extensiecentrahun tevredenheid uit: volgens de boeren verbeterdende extensiewerkers hun werk sinds ze de PTD toepassen.De belangrijkste verwezenlijking is dat de bereikteresultaten de interesse hebben gewekt van de beleidsmakersen de directie van de extensiecentra. De noodaan participatieve extensie wordt erkend en dit baantde weg naar een institutionele integratie.In het project Participatory Agricultural Extension forthe Poor (PAEP) in de Ba Ria/Vung Tau Provincie werden,samen met het team van de Institute of AgriculturalSciences of South Vietnam, 18 extensiewerkersverder getraind in de PTD-methodologie en adequatelandbouwtechnieken om Trainer of Trainers (TOT’s) teworden. Excursies en netwerking met andere organisatiesen wetenschappelijke instituten resulteerden inhet aanwerven van trainers met degelijke expertise enin het verbeteren van de link tussen landbouwers, extensiewerkersen wetenschappers. Er werd een handleidingvoor extensiewerkers en boeren uitgegeven inhet Vietnamees en verspreid.Het project Geïnformatiseerd boekhouden en computerapplicatiesvoor KMO’s aan de Banking Academy inHanoi liep ten einde. Naast het implementeren van eerderuitgewerkte modules rond financieel- en managementboekhouding,werden trainingsworkshops georganiseerd,waarna werkgroepen trainingscursussenontwikkelden. Deze werden uiteindelijk geïntegreerd inhet curriculum van de Banking Academy. VVOB hielp deBanking Academy aan contacten met nieuwe donorenom hun werkzaamheden in 2008 verder te zetten.Ook het project ICT for Education and Management(ICTEM) had duurzame resultaten voor ogen. Op basisvan intensieve lesobservaties in pilootscholen in drieprovincies werd een set van goede lesvoorbeelden ontwikkelddie in de laatste fase van het project werdengebruikt voor de verspreiding van de projectresultaten.Alle pilootscholen zijn dan ook voldoende uitgerust omvolgens het model ICT te integreren in leren en onderwijzen.Op elke school zijn expertleerkrachten aanwezigdie collega’s kunnen begeleiden. In de tweede jaarhelftwerd behalve met het Educational Managers’ TrainingCollege No2 in HCMC, ook samengewerkt met lerarenopleidingsinstitutenin andere provincies met het oogop een continuïteit van het trainen van trainers.VVOB jaarverslag ‘07 | p. 33


Overzicht van VVOB-bijdrageper partnerlandEcuador- Verbetering van het beheer vanKMO’shttp://gestionpymes.epn.edu.ec- Programma ter verbetering vande kwaliteit van het technisch enlandbouwonderwijs in de zuidelijkegrenszone van Ecuador (PROCETAL)http://www.unl.edu.ec/procetal- Kwaliteitsverbetering van het LagerOnderwijs in de provincie Azuay(PROMEBAZ)http://www.promebaz.org- Project Escuelas Verdes (Milieueducatievoor het basisonderwijs)http://rai.ucuenca.edu.ec/cea- Implementatie van milieuzorgsystemenin KMO’s van Azuay en Cañar(CEA PyMEs)http://rai.ucuenca.edu.ec/pymesBijdrage VVOB in Ecuador: € 1.066.871IOC- Farmers of the Future- Capaciteitsversterking op het vlakvan onderzoeksmethodes van deICRAF partners in Oost- en Centraal-Afrikahttp://www.worldagroforestry.org/RMG/- Testen van opties en trainen vanpartners in participatieve domesticatietechniekenen marketing in Oost-Afrika (TOTDOMEA)http://www.worldagroforestry.org/treesandmarkets/- Ontwikkeling van geïntegreerde bodemvruchtbaarheids-en pestbestrijdingstechniekenvoor kleinschaligebananenproductie in het Grote Merengebiedhttp://www.iita.orgBijdrage VVOB voor de IOCs: €361.886Suriname- Leerling- en Ervaringsgerichte Aanpakvan het regulier Nationaal basisonderwijsvan Suriname (LEARN):http://www.learnsuriname.org- Kwaliteitszorg op het NATIN-MBO:een betere integratie van de theorieen het praktijkgebeuren en het opzettenvan een intern kwaliteitszorgsysteemhttp://www.natin.sr- Kansverbetering Leerlingen BasisonderwijsBinnenland Suriname (KAL-BOBIS)- Onderwijs Informatiesysteem (OIS):http://www.emis-sr.org/- Steuntje in de Rug (SiR): http://www.sucet.com/http://www.youtube.com/user/surinamesucet- Training Stagementoren VoortgezetOnderwijs (stagementoren VO)http://www.iol-edu.sr/Bijdrage VVOB in Suriname: € 753.370Zambia- BESSTT: Ondersteuning van de lerarenopleidingsecundair onderwijs:Better Secondary School TrainedTeachers (BeSSTT), Kabwe en Kitwe:www.iicd.org/projects/articles/zambia-copperbelt-college- SPRINT: Verbetering van de effectiviteiten de efficiëntie van het SPRINTmodel.School Programme for Inserviceper Term (SPRINT), CentralProvince- ZCSS: Ondersteuning van de gemeenschapsscholen;Zambia CommunitySchools Secretariat (ZCSS).- Skills lab: Vaardigheidstraining voorklinische assistenten: ontwikkelenvan een Skills Lab in het ChainamaCollege of Health Science, Lusaka- PTDDL: Verbetering van de effectiviteiten efficiëntie van het PTDDL programma.Primary Teacher’s Diplomaby Distance Learning (PTDDL)http://www.nistcol.ac.zm/news.php?id=13Bijdrage VVOB in Zambia: € 781.205


Rwanda- Mineduc – Schoolmanagement:www.mineduc.gov.rw- Ondersteuning van het centrum voorBeroepsopleiding (CFP-Kavumu/ Mifotra):www.mifotra.gov.rw- Curriculumondersteuning voor A2-secretariaatsopleiding (NCDC):www.ncdc.gov.rw- Ondersteuning van het Skillslabana het Kigali Health Institute (KHI):www.khi.ac.rw- Verbetering van de moduleschrijversvoor de Tronc Comun leerkrachtenvia distance education (KIE): www.kie.ac.rwBijdrage VVOB in Rwanda: € 878.888Kenia- KESI-VVOB Training Capaciteitsversterking:http://www.education.go.ke/VVOBConference.htm- ICT-Integratie in het leergebeuren (informulering): http://www.education.go.ke/VVOBConference.htm- The Kenya Politechnic Informatie enCommunicatie Technology (“PolyICT”):http://www.kenyapolytechnic.ac.ke- NMK-VVOB Interactieve PubliekeProgramma’s: http://www.museuminteractive.or.ke- KMTC-VVOB Skillslab Expansie Project:http://www.kmtc.ac.keBijdrage VVOB in Kenia: € 1.045.647Vietnam- Informatie en Communicatie Technologiein Onderwijs en Management,aan het Educational Managers’Training College 2 (EMTC2), Ho ChiMinh City- Milieueducatie in lagere en lagere secundairescholen (HEEP), in samenwerkingmet het Hanoi RetrainingCollege for Teachers and EducationalManagers (HRCTEM), Hanoi- Implementeren van Informatie enCommunicatie technologie in descholen van Hanoi (IMIH), aan hetHanoi Retraining College for Teachersand Educational Managers(HRCTEM), Hanoi- Beroepstechnische vorming in informaticaen boekhouding aan het Centrefor Informatics van het BankingInstitute (BI-CFI), Hanoi- Landbouwextensieproject in deMekong Delta, MDI, Can Tho- Landbouwextensie voor de armen inprovinctie Ba Ria – Vung Tau, HCMCBijdrage VVOB in Vietnam: € 898.649DR Congo- Ondersteuning van de algemene inspectievan het basisonderwijshttp://www.ige-rdc.cd- Ondersteuning Directie schoolprogramma’sen materiaalontwikkeling;focus op technisch en beroepsonderwijs.Bijdrage VVOB in DRC: € 205.101Zimbabwe- ST2EEP: Integratie van milieueducatiein de lerarenopleiding voor hetsecundair onderwijs, 3 institutenin de lerarenopleiding in Zimbabwe(Harare, Mutare & Bulawayo)http://www.st2eep.org.zw- CITEP: Verbetering van de integratievan ICT in technische opleidingsinstitutenvia de uitbouw van het ITbeheeren -onderhoud, Harare en 10tertiaire instituten in Zimbabwehttp://http://www.citep.ac.zw- PACE: Integratie van duurzame landbouwdoor curriculumimplementatieactiviteiten in het secundaire landbouwonderwijs,Harare en 14 pilootscholenin Zimbabwe- ZimPATH: Opleidingsprogrammarond HIV/aids-preventie en bewustwordingin de lerarenopleiding, 8instituten in de lerarenopleiding verspreidover ZimbabweBijdrage VVOB in Zimbabwe: €862.307Cambodja- Ondersteuning van de onderwijsmethodologiein het lager onderwijs inKampong Cham, Siem Reap en OtdarMeanchey- Verbetering van de wiskunde/wetenschappenin het lager middelbaar onderwijsin Kampong Cham- Schoolgezondheidspromotie in hetlager en lager middelbaar onderwijsin Battambang- Open leercentrum in Siem Reap:www.orcsrp.comBijdrage VVOB Cambodja: € 682.796


4. De middelen van VVOB: 2007in cijfersFinanciële kerngegevens• De directe samenwerking, in opdracht van Vlaanderen,werd in 2007 volledig afgebouwd. Sinds2006 staat het VAIS, het Vlaams Agentschap voorInternationale Samenwerking, immers in voor de uitvoeringvan het Vlaamse bilaterale Ontwikkelingsbeleid.De institutionele identiteit van VVOB is daarmeeverschoven naar deze van een quasi-gouvernementeleactor die met overheidsmiddelen programma’suitvoert ten gunste van overheden in ontwikkelingslanden.• De algemene werking van het VVOB-secretariaatin Brussel wordt betoelaagd door de administratieBuitenlands Beleid van de Vlaamse Gemeenschap(400.000 €) en door de administratiekosten (10%) diede Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking(DGOS) toekent op de gerealiseerde programmakosten.• De programmakosten (DGOS-budget van 8,6 miljoenEuro; realisatiegraad van 96,4 %)) zijn uit te splitsenover 45 projecten en programma’s in 9 landenprogramma’s,en 4 Internationale Onderzoekscentra,in Afrika, Latijns-Amerika en Azië.1,000 €1,000,00800,00600,00400,00200,000,00Gerealiseerde projectkosten (*)CambodjaEcuadorKeniaRwandaSurinameVietnamZambiaZimbabweDRCIOC’s*) Inclusief personeelskosten in het Zuidenp. 36 | VVOB jaarverslag ‘07


• Geografische keuzes. Er wordt significant meergeïnvesteerd in Afrika (55%) dan in Latijns-Amerika( 24%) en Azië (21%). Samen waren de 4 MinstOntwikkelde Landen, Cambodja, DRC, Rwanda enZambia, goed voor zowat 35 procent van de totaleuitgaven.• In 2007 was het aandeel personeelskosten (incl.vertegenwoordigers) in het Zuiden 47% van detotale projectuitgaven. In 2002 was dat nog 76,5 %.Deze daling vertolkt de beleidskeuze om de inzet vanVlaamse deskundigheid in de projecten en programma’ste verminderen ten voordele van inzet van lokaledeskundigen.• Alle projecten zijn jaarlijks onderworpen aan eenlokale audit. Hiervoor wordt waar mogelijk beroepgedaan op gerenommeerde instellingen als PWC,Deloitte & Touche of Ernst & Young. De audit van derekeningen in Brussel werd uitgevoerd door het bedrijfsrevisorenkantoorDeloitte & Touche.BalansActiva 31/12/’07 31/12/’06Vaste activa 10.537 15.073Vorderingen op ten hoogste één jaar 8.302.186 8.729.499 A.Liquide middelen & geldbeleggingen 3.379.873 3.264.826 B.Overlopende rekeningen 44.883 21.576TOTAAL ACTIVA 11.737.479 12.030.974Passiva 31/12/’07 31/12/’06Fondsen van de vereniging en overgedragen winst/verlies 2.508.103 2.638.559 C.Voorzieningen 110.000 75.644 D.Schulden op ten hoogste 1 jaar 9.119.376 9.316.771 E.TOTAAL PASSIVA 11.737.479 12.030.974A. DGOS subsidie, het tweede deel van de werkingssubsidie van de Vlaamse Gemeenschap en een kleinere post overige vorderingen.B. Inclusief de buitenlandse banksaldi.C. Hierin zitten vervat: het werkkapitaal, fondsen voor sociaal passief, reserves die betrekking hebben op algemene risico’s waaraanVVOB onderhevig is naar aanleiding van haar activiteiten in het buitenland en het overgedragen resultaat van het boekjaar.Deze fondsen worden jaarlijks (bijna) integraal gebruikt om de DGOS-projecten te prefinancieren (eerste schijf DGOS-fondsenpas beschikbaar in mei, juni of juli). Na uitputting van deze fondsen wordt beroep gedaan op een kaskrediet.D. Voorzieningen voor lopende juridische geschillen.E. Handelsschulden, schulden met betrekking tot belastingen, bezoldigingen en sociale lasten en andere schulden. De grootsteschuld heeft betrekking op de DGOS projecten (8,6MEUR).VVOB jaarverslag ‘07 | p. 37


ResultatenekeningKosten 31/12/’07 31/12/’06A. Maatschappelijke Zetel 1.136.967 1.060.059 F.Diensten en diverse goederen 274.369 264.458Personeelskosten 851.024 784.592Bankkosten en interesten 2.251 3.264Overige kosten 143 113Afschrijvingen / aankoop materiële vaste activa 9.180 7.632B. Programmakosten: 7.797.936 7.891.565TOTAAL KOSTEN 8.934.903 8.951.623Opbrengsten 31/12/’07 31/12/’06A. Subsidies 8.721.891 8.955.865B. Financiële opbrengsten 81.716 11.492C. Overige opbrengsten 839 5.900TOTAAL OPBRENGSTEN 8.804.446 8.973.257RESULTAAT -130.457 21.634F. De stijging van de kosten van de maatschappelijke zetel is vooral te wijten aan de stijging van de kost diensten en diverse goederenen uitzonderlijke personeelskosten bij uitdiensttreding en selectieprocedures voor vervanging van dit personeel.Resultaten aanwendingSurplus (Tekort) -130.457Overdracht vorig boekjaar 172.050Subtotaal 41.593Aanpassing reserves 165.263 GDotatie aan werkkapitaal -162.831Ontrekking aan werkkapitaal 107.940Overdracht boekjaar 151.965G. De daling van noodzakelijke reserves correleert met de daling van het personeelsbestand overzee, en met de uitdiensttredingvan enkele medewerkers met een lange staat van dienst (daling sociaal passief).p. 38 | VVOB jaarverslag ‘07


VVOB jaarverslag ‘07 | p. 39


Bijlage: De Bestuursorganen van VVOBRaad van Bestuur 2007Voorzitter:De heer. G. Bourgeois Vlaams minister van Bestuurszaken,Buitenlands Beleid, Media en ToerismeVertegenwoordiger: de heer. M. AndriesLeden:De heer F. Vandenbroucke, vice-minister-president van deVlaamse regering en Vlaamse minister van Werk, Onderwijsen VormingVertegenwoordiger: mevrouw S. TakDe heer K. Peeters, minister-president van de Vlaamseregering en Vlaams minister van Institutionele Hervormingen,Landbouw, Zeevisserij en PlattelandsbeleidMevrouw P. Ceysens, vice-minister-president van de Vlaamseregering en Vlaams minister van Economie, Ondernemen,Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse HandelMevrouw S. Laruelle, minister van OntwikkelingssamenwerkingDe heer J. Loones, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementMevrouw S.Poleyn, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementDe heer K. De Loor, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementMevrouw A.M. Hoebeke, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementDe heer J. Tavernier, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementDe heer J. Vrancken, volksvertegenwoordiger en vertegenwoordigerVlaams ParlementDe heer M. Olivier, stichtend lid VVOBDe heer W. Thiebaut, vertegenwoordiger Stichting VIWMevrouw L. Van Gool, vertegenwoordiger Stichting VIWMevrouw R. Lamotte, adjunct van de directeur, VlaamseOverheid, departement Onderwijs en VormingMevrouw M. Caron, vertegenwoordiger van de VlaamseHogescholenraadMevrouw M. De Smet, vertegenwoordiger van de VlaamseHogescholenraadMevrouw A. Verreth, secretaris-generaal van de VlaamseHogescholenraadProf. M. Nyssen, vertegenwoordiger van de Vlaamse universiteitenMevrouw K. Verbrughen, directeur UOS van de VlaamseInteruniversitaire RaadMevrouw D. Verstraeten, secretaris-generaal, VlaamseOverheid, Departement Internationaal VlaanderenMevrouw A. Daelemans, vertegenwoordiger VOKA-VlaamsEconomisch VerbondDe heer P. Moors, directeur-generaal DGOS, FOD BuitenlandseZaken, Buitenlandse Handel en OntwikkelingssamenwerkingDe heer P. Jalet, adviseur-generaal, FOD Buitenlandse Zaken,Buitenlandse Handel en OntwikkelingssamenwerkingDienst D3.3De heer L. Van Schel, vertegenwoordiger, Vlaamse Overheid,departement. Mobiliteit en Openbare werken - FITADe heer Jos Geysels, Voorzitter 11.11.11Algemene Vergadering 2007De Algemene Vergadering is samengesteld uit de ledenvan de Raad van Bestuur en aangevuld met de volgendeleden:De heer L. Van Buyten, secretaris-generaal, Vlaamse Overheid,departement Onderwijs en VormingProf. O. Van Cleemput, vertegenwoordiger van de VlaamseuniversiteitenDe heer U. Vandeurzen, voorzitter VOKA-Vlaams EconomischVerbondIr. F.Desmyter, secretaris-generaal, Vlaamse Overheid, departementMobiliteit en Openbare Werken en voorzitterFITADe heer G. Schueremans, FOD Buitenlandse Zaken, BuitenlandseHandel en Ontwikkelingssamenwerking en aangeduidin overleg bevoegde ministersMevrouw M. Scheys, afdelingshoofd, Vlaamse Overheid,departement Onderwijs en Vorming, afdeling StrategischeBeleidsondersteuning en aangeduid in overleg bevoegdeministersMevrouw O. Walpot, Vlaamse Overheid, Stafdienst van deVlaamse regering en aangeduid in overleg bevoegde ministersDe heer P. Walrave, verantwoordelijke afdeling investeren,Flanders Investment & Trade en aangeduid in overleg bevoegdeministersDe heer R. Decan, vertegenwoordiger Stichting VIWDe heer J. Van Doren, vertegenwoordiger Stichting VIWMevrouw H. Vanbrabant, vertegenwoordiger van de VlaamseHogescholenraadProf. R. Merckx, vertegenwoordiger van de Vlaamse universiteitenDe heer U. Lavigne, afgevaardigd bestuurder en vertegenwoordigervan het GemeenschapsonderwijsDe heer D. Desmet, vertegenwoordiger van het GesubsidieerdVrij OnderwijsDe heer P. Weyn, directeur Provinciaal Onderwijs VlaanderenMevrouw N. Maes, deskundige in de ontwikkelingssamenwerkingDe heer F. Rochette, deskundige in de ontwikkelingssamenwerkingp. 42 | VVOB jaarverslag ‘07


VVOB vzw | Handelsstraat 31 | 1000 BrusselT · 02 209 07 99 | F · 02 209 07 98 | info@vvob.be | www.vvob.be

More magazines by this user
Similar magazines