12.07.2015 Views

Bijen en hommels in nood - Inagro

Bijen en hommels in nood - Inagro

Bijen en hommels in nood - Inagro

SHOW MORE
SHOW LESS
  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Inleid<strong>in</strong>gImkers <strong>en</strong> natuurbeschermers luid<strong>en</strong> de alarmklokalsmaar luider. De bij<strong>en</strong>populatie <strong>in</strong> Vlaander<strong>en</strong><strong>en</strong> de rest van de wereld neemt onrustwekk<strong>en</strong>daf.Naast de Hon<strong>in</strong>gbij kom<strong>en</strong> er ook 30 soort<strong>en</strong> <strong>hommels</strong><strong>en</strong> bijna 300 soort<strong>en</strong> solitaire bij<strong>en</strong> voor <strong>in</strong>Vlaander<strong>en</strong>. Maar het verhaal is hetzelfde: all<strong>en</strong>hebb<strong>en</strong> ze het moeilijk om te overlev<strong>en</strong>.Dat is op zich al helemaal niet leuk, maar er is nogmeer aan de hand! Iedere<strong>en</strong> k<strong>en</strong>t immers het verbandtuss<strong>en</strong> bloem <strong>en</strong> bij (de bijtjes als bestuiver,weet je wel). ‘<strong>Bij<strong>en</strong></strong> <strong>in</strong> de problem<strong>en</strong>’ betek<strong>en</strong>t dusook ‘plant<strong>en</strong> <strong>in</strong> de problem<strong>en</strong>’.En dat geldt niet <strong>en</strong>kel voor de bloemetjes uit detu<strong>in</strong> of uit de berm. Naar schatt<strong>in</strong>g is ook ruim éénderde van ‘s werelds landbouwgewass<strong>en</strong> afhankelijkvan <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> voor zijn bestuiv<strong>in</strong>g <strong>en</strong> vruchtzett<strong>in</strong>g.Doemsc<strong>en</strong>ario’s voor de bij kunn<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>ssommige wet<strong>en</strong>schappers zelfs leid<strong>en</strong> tot doemsc<strong>en</strong>ario’s<strong>in</strong> het algeme<strong>en</strong> (hongers<strong>nood</strong> e.d.).Met welke problem<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> bij<strong>en</strong> zoal te kamp<strong>en</strong>?4 Parasiet<strong>en</strong>, zoals de mijt Varroa destructor diede Hon<strong>in</strong>gbij letterlijk leegzuigt;4 e<strong>en</strong> cont<strong>in</strong>u dal<strong>en</strong>d nectaraanbod (ons Vlaander<strong>en</strong>landwordt steeds bloem<strong>en</strong>armer)4 gebruik van pesticid<strong>en</strong>;4 verm<strong>in</strong>derd aanbod van goede nestgeleg<strong>en</strong>heidvoor solitaire bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>hommels</strong>;4 e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong>d areaal landbouwteelt<strong>en</strong> (zoalsmaïs <strong>en</strong> aardappel<strong>en</strong>), waarop bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>hommels</strong>letterlijk niets te zoek<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>;4 steeds meer imkers die er de brui aan gev<strong>en</strong>,met merkbare gevolg<strong>en</strong> voor de Hon<strong>in</strong>gbij.Ev<strong>en</strong> voorstell<strong>en</strong>:de Hon<strong>in</strong>gbij, de solitaire bij <strong>en</strong> de hommelHon<strong>in</strong>gbijDe Hon<strong>in</strong>gbij is e<strong>en</strong> gedomesticeerde bij<strong>en</strong>soort, oorspronkelijk afkomstig uitAfrika. Er kunn<strong>en</strong> twee ondersoort<strong>en</strong> word<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>, die elk nauwerverwant zijn aan hun soortg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>in</strong> Afrika, dan dat ze onderl<strong>in</strong>g verwant zijn.Vroeger leefde de Hon<strong>in</strong>gbij vooral <strong>in</strong> lichtrijke boss<strong>en</strong>, maar al snel werd deHon<strong>in</strong>gbij door m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> om zo hon<strong>in</strong>g als zoetstof <strong>en</strong> ook bij<strong>en</strong>waste verkrijg<strong>en</strong>. De Hon<strong>in</strong>gbij leeft <strong>in</strong> grote kolonies met e<strong>en</strong> kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong> (vruchtbaarvrouwtje), werksters (onvruchtbare vrouwtjes) <strong>en</strong> darr<strong>en</strong> (mannetjes).De Hon<strong>in</strong>gbij is ess<strong>en</strong>tieel voor de bevrucht<strong>in</strong>g van veel plant<strong>en</strong>. Voor de landbouwzijn de Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> van groot belang omdat ze plantvast zijn. Hiermeewordt bedoeld dat ze steeds bloem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>zelfde soort bezoek<strong>en</strong>. Door hunplantvastheid zijn de Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> zeer effectieve bestuivers.De Hon<strong>in</strong>gbij (Apis mellifera) is geel-bru<strong>in</strong> tot grijsgekleurd <strong>en</strong> licht behaard. Tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>derass<strong>en</strong> zijn er kleurverschill<strong>en</strong>.23


E<strong>en</strong> mannelijk exemplaar van de Gehoornde Metselbij (Osmiacornuta). In Vlaander<strong>en</strong> zijn er ongeveer 300 soort<strong>en</strong> solitairebij<strong>en</strong> <strong>in</strong> verschill<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong>, kleur<strong>en</strong> <strong>en</strong> groottes.Enkele andere veel voorkom<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> zijn:Zijdebij, Maskerbij, Groefbij, Zandbij, Metselbij <strong>en</strong> Slobkousbij.(Foto: Dries Laget)HommelsHommels hebb<strong>en</strong> <strong>in</strong> vergelijk<strong>in</strong>g met Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> langere behar<strong>in</strong>g, waardoor zeook beter aangepast zijn aan het lev<strong>en</strong> <strong>in</strong> koudere klimat<strong>en</strong>. De hommelkon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>n<strong>en</strong>vlieg<strong>en</strong> al heel vroeg <strong>in</strong> het voorjaar uit om e<strong>en</strong> nieuwe kolonie te sticht<strong>en</strong>.Hommels lev<strong>en</strong> net als Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> <strong>in</strong> kolonies, zij het <strong>in</strong> veel kle<strong>in</strong>ere éénjarigekolonies met meestal e<strong>en</strong> honderdtal exemplar<strong>en</strong>. Overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong> doet de hommelkon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>echter alle<strong>en</strong>, net zoals dit het geval is bij wesp<strong>en</strong>.Veel <strong>hommels</strong>oort<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> direct naar twee- <strong>en</strong> meerjarige plant<strong>en</strong> omdatdeze meer nectar te bied<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Hommels specialiser<strong>en</strong> zich per soort vaakook op één of <strong>en</strong>kele plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong>. Dit maakt dat er we<strong>in</strong>ig concurr<strong>en</strong>tie bestaattuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de <strong>hommels</strong>oort<strong>en</strong>.Solitaire bij<strong>en</strong>De Gewone aardhommel (Bombus terrestris) is e<strong>en</strong> van de meestvoorkom<strong>en</strong>de <strong>hommels</strong>oort<strong>en</strong>. Andere veel voorkom<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> zijn:Tu<strong>in</strong>hommel, Boomhommel, Akkerhommel <strong>en</strong> Weidehommel. Door hetverdwijn<strong>en</strong> van veel grasland<strong>en</strong> zijn ook e<strong>en</strong> aantal <strong>hommels</strong>oort<strong>en</strong>zeldzaam geword<strong>en</strong>: Heidehommel, Grashommel, Boshommel,Ste<strong>en</strong>hommel <strong>en</strong> Zandhommel.Solitaire bij<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote groep <strong>in</strong>heemse bij<strong>en</strong> die allemaal solitair lev<strong>en</strong>.Bij deze soort<strong>en</strong> maakt ieder vrouwtje e<strong>en</strong> apart nest. Afhankelijk van desoort wordt het nestje anders opgebouwd: ofwel met blader<strong>en</strong>, zand, leem, doodhout,... Sommige solitaire bij<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> <strong>in</strong> groep te lev<strong>en</strong>, omdat ze dicht bij elkaarnestjes mak<strong>en</strong>.Net als de Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> zijn de solitaire bij<strong>en</strong> erg belangrijk voor de bestuiv<strong>in</strong>g vanplant<strong>en</strong>. Er kan e<strong>en</strong> onderverdel<strong>in</strong>g word<strong>en</strong> gemaakt bij de solitaire bij<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>g<strong>en</strong>eralist<strong>en</strong> <strong>en</strong> specialist<strong>en</strong>.• ‘G<strong>en</strong>eralist<strong>en</strong>’ gebruik<strong>en</strong> meerdere plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> als nectar <strong>en</strong>/of stuifmeelbron.• ‘Specialist<strong>en</strong>’ hal<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>d hun stuifmeel <strong>en</strong> nectar uit één plant<strong>en</strong>soort.Door deze gebond<strong>en</strong>heid aan één plant<strong>en</strong>soort zijn de specialist<strong>en</strong> kwetsbaarderdan de g<strong>en</strong>eralist<strong>en</strong> voor verander<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun biotoop.4 5


En wat met wesp<strong>en</strong> <strong>en</strong> zweefvlieg<strong>en</strong>?De (limonade)wespHet lev<strong>en</strong> van de wesp beg<strong>in</strong>t <strong>in</strong> de vroege l<strong>en</strong>te. Dan verlat<strong>en</strong> jonge wesp<strong>en</strong>kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>n<strong>en</strong>hun overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gsplaats om op zoek te gaan naar nectar van vroegebloeiers, zoals wilg<strong>en</strong>, <strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> geschikte plaats om hun nest te bouw<strong>en</strong>. Elkevan buit<strong>en</strong>af bereikbare rustige, donkere holte kan daarvoor di<strong>en</strong>st do<strong>en</strong>, of hetnu e<strong>en</strong> oud muiz<strong>en</strong>nest is <strong>in</strong> de grond of e<strong>en</strong> oude zolder. Met fijngekauwd houtbouwt de kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong> vervolg<strong>en</strong>s <strong>en</strong>kele broedcell<strong>en</strong> die vanonder op<strong>en</strong> zijn, legt <strong>in</strong>elk ervan e<strong>en</strong> eitje <strong>en</strong> omhult het geheel met e<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> bol waar<strong>in</strong> ze onderaane<strong>en</strong> nest<strong>in</strong>gang laat. Het aantal wesp<strong>en</strong> <strong>in</strong> het nest kan dan oplop<strong>en</strong> tot 7000.Het voedsel van het wesp<strong>en</strong>volk bestaat <strong>en</strong>erzijds uit bloem<strong>en</strong>nectar <strong>en</strong> anderezoetighed<strong>en</strong>. Insect<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>larv<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> de belangrijkste eiwitbron voorde larv<strong>en</strong>. Die hal<strong>en</strong> er de eiwitt<strong>en</strong> uit <strong>en</strong> scheid<strong>en</strong> de koolhydrat<strong>en</strong> af <strong>in</strong> de vormvan druppels zoetstof, die de wesp<strong>en</strong>werksters graag opet<strong>en</strong>. Op het e<strong>in</strong>de vande zomer legt de kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong> m<strong>in</strong>der eitjes <strong>en</strong> verm<strong>in</strong>dert het aantal larv<strong>en</strong>. Dewerksters v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> dan onvoldo<strong>en</strong>de zoetstof <strong>in</strong> het nest <strong>en</strong> gaan elders op zoeknaar zoetighed<strong>en</strong>. Zo kom<strong>en</strong> ze <strong>in</strong> het najaar opvall<strong>en</strong>d veel naar onze terrasjes.De meeste wesp<strong>en</strong> die ons ‘s zomers lastig vall<strong>en</strong>,zijn de zwartgeel gestreepte gewone wesp<strong>en</strong> (Vespulavulgaris) <strong>en</strong> Duitse wesp<strong>en</strong> (Vespula germanica). Zebehor<strong>en</strong> tot de papierwesp<strong>en</strong>. Die noem<strong>en</strong> zo omdat z<strong>en</strong>est<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> soort papier, dat bestaat uit metspeeksel verm<strong>en</strong>gd, fijngekauwd hout. (Foto: Jef Meul)Zweefvlieg<strong>en</strong>Zweefvlieg<strong>en</strong> (Syrphidae) behor<strong>en</strong> tot de tweevleugelig<strong>en</strong>(Diptera). Ze hebb<strong>en</strong> maar één paarvleugels <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> ‘wesp<strong>en</strong>taille’ zoals devliesvleugelig<strong>en</strong> (Hym<strong>en</strong>optera), waartoe wesp<strong>en</strong>,<strong>hommels</strong> <strong>en</strong> bij<strong>en</strong> behor<strong>en</strong>. (Foto: Jef Meul)Zweefvlieg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verwarr<strong>en</strong>de naam. Ze hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zeer typische maniervan vlieg<strong>en</strong>, maar zwev<strong>en</strong> do<strong>en</strong> ze niet. Wél zijn het vliegkunst<strong>en</strong>aars diezoals e<strong>en</strong> helikopter ter plaatse <strong>en</strong> zelfs achteruit kunn<strong>en</strong> vlieg<strong>en</strong>.Volwass<strong>en</strong> zweefvlieg<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> van stuifmeel <strong>en</strong> nectar. Ze spel<strong>en</strong> dus ook e<strong>en</strong>belangrijke rol bij de bestuiv<strong>in</strong>g. De meeste soort<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> hun eitjes bij bladluiz<strong>en</strong>kolonies.Nadat de larv<strong>en</strong> zijn uitgekom<strong>en</strong>, m<strong>en</strong>g<strong>en</strong> ze zich tuss<strong>en</strong> de bladluiz<strong>en</strong>,grijp<strong>en</strong> die vast <strong>en</strong> zuig<strong>en</strong> ze leeg. Elke larve kan gedur<strong>en</strong>de haar ontwikkel<strong>in</strong>gverschill<strong>en</strong>de honderd<strong>en</strong> bladluiz<strong>en</strong> verorber<strong>en</strong>.Zweefvlieg<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vaak verward met wesp<strong>en</strong>, bij<strong>en</strong> of <strong>hommels</strong> omdat ze dezelfdefelle kleur<strong>en</strong>, strep<strong>en</strong>patron<strong>en</strong> <strong>en</strong> behar<strong>in</strong>g hebb<strong>en</strong>. Zo gelijk<strong>en</strong> sommigesprek<strong>en</strong>d op <strong>hommels</strong> omdat ze e<strong>en</strong> behaard achterlijf hebb<strong>en</strong>, andere op wesp<strong>en</strong>omdat de behar<strong>in</strong>g nag<strong>en</strong>oeg ontbreekt, <strong>en</strong>z. Het is e<strong>en</strong> mooi voorbeeld van‘mimicry’, e<strong>en</strong> variant van camouflage, waarbij e<strong>en</strong> dier niet vermijdt om herk<strong>en</strong>dte word<strong>en</strong> maar net duidelijk wil gezi<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar dan als iets anders -e<strong>en</strong>ander, gevaarlijk dier. Insect<strong>en</strong>eters die nare ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met wesp<strong>en</strong> ofandere stek<strong>en</strong>de vliesvleugelig<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> de daarop lijk<strong>en</strong>de zweefvlieg<strong>en</strong> probleemloosgerust lat<strong>en</strong>. Maar m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die zich door de mimicry lat<strong>en</strong> misleid<strong>en</strong>,slaan ook de zweefvlieg<strong>en</strong> dood…6 7


Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong>, solitaire bij<strong>en</strong>, <strong>hommels</strong>, wesp<strong>en</strong>, zweefvlieg<strong>en</strong>... Wie raakt er nog wijs uit?GROEP<strong>in</strong>sect<strong>en</strong>KENMERKEnkele k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> om deze groep<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> van elkaar te kunn<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>Hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> Solitaire bij<strong>en</strong> Hommels Wesp<strong>en</strong> Zweefvlieg<strong>en</strong>Puntog<strong>en</strong> (3) op voorhoofdVorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong>driehoek.Vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> driehoek.Ligg<strong>en</strong> ongeveerop één lijn.Vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong>driehoek.Vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> driehoek.Vleugels 2 paar 2 paar 2 paar 2 paar; zijn bru<strong>in</strong> ‘berookt’. 1 paarAnt<strong>en</strong>n<strong>en</strong>Lang; 12-13 ant<strong>en</strong>neled<strong>en</strong>;beweeglijk.Lang; 12-13 ant<strong>en</strong>neled<strong>en</strong>;beweeglijk.Lang; 12-13 ant<strong>en</strong>neled<strong>en</strong>;beweeglijk.Lang tot zeer lang; beweeglijk.Zeer kort; 3 ant<strong>en</strong>neled<strong>en</strong>;behaard; onbeweeglijk .Verzamelapparaat voorstuifmeel (<strong>en</strong>kel bij vrouwtjes)Korfjes op de achterpot<strong>en</strong>.Behar<strong>in</strong>g op buik (buikschuier),lange har<strong>en</strong> op achterpot<strong>en</strong> ofge<strong>en</strong> verzamelsysteem.Korfjes op de achterpot<strong>en</strong>. Ge<strong>en</strong> Ge<strong>en</strong>SteekgedragAlle<strong>en</strong> vrouwtjes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong>angel. Ze kunn<strong>en</strong> daar één keermee stek<strong>en</strong> <strong>en</strong> do<strong>en</strong> dit <strong>en</strong>kelwanneer ze zich bedreigd voel<strong>en</strong>.Alle<strong>en</strong> vrouwtjes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong>angel. Ze stek<strong>en</strong> pas <strong>in</strong> uiterstbedreig<strong>en</strong>de situaties (bv. verpletter<strong>in</strong>g).Alle<strong>en</strong> vrouwtjes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong>angel. Ze kunn<strong>en</strong> meerdere ker<strong>en</strong>stek<strong>en</strong> maar do<strong>en</strong> dit <strong>en</strong>kelals je ze vast neemt.Alle<strong>en</strong> vrouwtjes hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong>angel. Ze kunn<strong>en</strong> meerdere ker<strong>en</strong>stek<strong>en</strong> <strong>en</strong> do<strong>en</strong> dit wanneerze zich bedreigd voel<strong>en</strong>.Hebb<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> angel.Mannetjes noch vrouwtjeskunn<strong>en</strong> stek<strong>en</strong>.Voedsel Nectar <strong>en</strong> stuifmeel. Nectar <strong>en</strong> stuifmeel. Nectar <strong>en</strong> stuifmeel. Nectar <strong>en</strong> organisch afval. Delarv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gevoed met <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>larv<strong>en</strong>,sp<strong>in</strong>n<strong>en</strong>,...Nectar <strong>en</strong> stuifmeel. Larv<strong>en</strong> voed<strong>en</strong>zich met (blad)luiz<strong>en</strong>, anderemet organisch afval.Behar<strong>in</strong>g <strong>en</strong> kleur Licht behaard. Licht tot sterk behaard. Sterk behaard. Behar<strong>in</strong>g vormtvaak fel gekleurde band<strong>en</strong>.Hebb<strong>en</strong> bijna ge<strong>en</strong> behar<strong>in</strong>g <strong>en</strong> e<strong>en</strong>fel geelzwart gekleurd achterlijf.Meestal licht behaard.Vaak geelzwart gekleurd.Lev<strong>en</strong>swijzeLev<strong>en</strong> <strong>in</strong> kolonie.Legg<strong>en</strong> hon<strong>in</strong>gvoorraad aan.Kolonie overleeft de w<strong>in</strong>ter.Lev<strong>en</strong> solitair.Volwass<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividu is actief <strong>in</strong>zomerhalfjaar. Overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong> <strong>in</strong>popstadium.Lev<strong>en</strong> <strong>in</strong> kolonie die slechts éénzomerhalfjaar leeft. Enkel dejonge, bevruchte kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>n<strong>en</strong>overlev<strong>en</strong> de w<strong>in</strong>ter <strong>en</strong> sticht<strong>en</strong><strong>in</strong> de l<strong>en</strong>te e<strong>en</strong> nieuw volk.Lev<strong>en</strong> <strong>in</strong> kolonie die slechts éénzomerhalfjaar leeft. Enkel dejonge, bevruchte kon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>n<strong>en</strong>overlev<strong>en</strong> de w<strong>in</strong>ter <strong>en</strong> sticht<strong>en</strong><strong>in</strong> de l<strong>en</strong>te e<strong>en</strong> nieuw volk.Lev<strong>en</strong> solitair.Andere bijzonderhed<strong>en</strong>Langwerpige facetog<strong>en</strong> met <strong>in</strong>kep<strong>in</strong>gaan de b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>kant.Facetog<strong>en</strong> zeer groot <strong>en</strong> bijna rond.Bij mannetjes rak<strong>en</strong> ze elkaar bov<strong>en</strong>opde kop.Blijv<strong>en</strong> vaak <strong>in</strong> de lucht hang<strong>en</strong> (vlieg<strong>en</strong>ter plaatse als e<strong>en</strong> helikopter),om daarna snel naar e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>dpunt te vlieg<strong>en</strong>, waar ze opnieuwblijv<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>. Zeer w<strong>en</strong>dbaar.8 9


Rietst<strong>en</strong>gels <strong>en</strong> hout<strong>en</strong> blokk<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> gat<strong>en</strong>zijn geboord, zijn ideaal als nestgeleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong>bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gemakkelijk te mak<strong>en</strong>.(Foto: Dries Laget)Enkele voorbeeld<strong>en</strong> van goede stuifmeel<strong>en</strong>nectarleveranciersÉénjarig<strong>en</strong> voor de bloem<strong>en</strong>akkerGrote klaproosPapaver rhoeas<strong>in</strong>heemsKor<strong>en</strong>bloemC<strong>en</strong>taurea cyanus<strong>in</strong>heemsBolderikAgrostemma githago<strong>in</strong>heemsGele ganzebloemGlebionis segetum<strong>in</strong>heemsKle<strong>in</strong>e zonnebloemHelianthus annuusniet <strong>in</strong>heems12 13


Stijf ijzerhardVerb<strong>en</strong>a bonari<strong>en</strong>sisniet <strong>in</strong>heemsMeerjarig<strong>en</strong> voor de zonneborderVele soort<strong>en</strong> astersFaceliaPhacelia tanacetifolianiet <strong>in</strong>heemsWilde marjole<strong>in</strong>Origanum vulgare<strong>in</strong>heemsGoudsbloemCal<strong>en</strong>dula offic<strong>in</strong>alisniet <strong>in</strong>heemsSlangekruidEchium vulgare<strong>in</strong>heemsBoekweitFagopyruym escul<strong>en</strong>tumniet <strong>in</strong>heemsKon<strong>in</strong>g<strong>in</strong>nekruidEupatorium cannab<strong>in</strong>um<strong>in</strong>heemsBernagieBorago offic<strong>in</strong>alisniet <strong>in</strong>heemsRode zonnehoedEch<strong>in</strong>acea purpureaniet <strong>in</strong>heems14 15


BereklauwHeracleum sphondylium<strong>in</strong>heemsVeldsalieSalvia prat<strong>en</strong>sis<strong>in</strong>heemsMeerjarig<strong>en</strong> voor <strong>in</strong> de hooiweideKnoopkruidC<strong>en</strong>taurea jacea<strong>in</strong>heemsBeemdkroonKnautia arv<strong>en</strong>sis<strong>in</strong>heemsGewone brunelPrunella vulgaris<strong>in</strong>heemsKatt<strong>en</strong>kruidNepeta x faass<strong>en</strong>i<strong>in</strong>iet <strong>in</strong>heemsGewone margrietLeucanth<strong>en</strong>um vulgare<strong>in</strong>heemsGrote katt<strong>en</strong>staartLythrum salicaria<strong>in</strong>heemsMuskuskaasjeskruidHemelsleutelSedum telephium<strong>in</strong>heemsMalva moschata<strong>in</strong>heems16 17


HulstIlex aquifolium<strong>in</strong>heemsVogelkersPrunus padus<strong>in</strong>heemsSleedoornPrunus sp<strong>in</strong>osa<strong>in</strong>heemsWegedoornRhamnus catharticum<strong>in</strong>heemsHondsroosRosa can<strong>in</strong>a<strong>in</strong>heemsWilde ligusterLigustrum vulgaris<strong>in</strong>heemsVeldesdoornAcer campestre<strong>in</strong>heemsStruikheiCalluna vulgaris<strong>in</strong>heemsLijsterbesSorbus aucuparia<strong>in</strong>heemsDopheideErica tetralix<strong>in</strong>heems20 21


Bom<strong>en</strong>Alle pit- <strong>en</strong> ste<strong>en</strong>fruitAppel, peer, kers, pruim...Gewone esdoornAcer pseudoplatanus<strong>in</strong>geburgerdWilg sp.Salix sp.Tamme kastanjeCastanea sativa<strong>in</strong>geburgerdL<strong>in</strong>de sp.Tilia sp.Rob<strong>in</strong>iaRob<strong>in</strong>ia pseudoacacia<strong>in</strong>geburgerdHet naast elkaar voorkom<strong>en</strong> van zowel éénjarige <strong>en</strong> meerjarige kruid<strong>en</strong>, als bloemrijkehooiland<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrij uitgroei<strong>en</strong>de bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong>, geeft e<strong>en</strong> goede garantieop het cont<strong>in</strong>u beschikbaar zijn van de één of de andere nectar- of stuifmeelbron.Op die manier wordt het voedselaanbod het hele jaar door gegarandeerd.TIPVoor de lezer die met deze plant<strong>en</strong> aan de slag wil,rad<strong>en</strong> wij het boek ‘Stapp<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> ecologische tu<strong>in</strong>’ van deVer<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g voor Ecologisch Lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> Tu<strong>in</strong>ier<strong>en</strong> (VELT) aan. Metde <strong>in</strong>fo uit deze publicatie weet jezonder twijfel ‘de juiste plant op dejuiste plaats’ te zett<strong>en</strong>.22 23


Meer <strong>in</strong>foInfo over de ecologische siertu<strong>in</strong> v<strong>in</strong>d je bij de di<strong>en</strong>st Milieu-, Natuur <strong>en</strong> Waterbeleid,sectie Natuur <strong>en</strong> Landschapsecologie, van de prov<strong>in</strong>cie West-Vlaander<strong>en</strong>:www.west-vlaander<strong>en</strong>.be/ecologischetu<strong>in</strong><strong>en</strong>Info over bloem<strong>en</strong>rand<strong>en</strong> voor hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong>, solitaire bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>hommels</strong> kan je v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>bij het Prov<strong>in</strong>ciaal Onderzoeksc<strong>en</strong>trum voor Land- <strong>en</strong> Tu<strong>in</strong>bouw onder hetthema agrarisch natuur- <strong>en</strong> landschapsbeheer: www.proclam.beMilieuvri<strong>en</strong>delijke alternatiev<strong>en</strong> voor het gebruik van pesticid<strong>en</strong> <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong> kan jev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> op: www.zonderisgezonder.beInfo over hon<strong>in</strong>gbij<strong>en</strong> kan je v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> op de website van het Informatiec<strong>en</strong>trum voorbij<strong>en</strong>teelt: www.honeybee.beInfo over solitaire bij<strong>en</strong> kan je v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> op de website van het solitaire bij<strong>en</strong>-projectvan de Universiteit G<strong>en</strong>t: www.solitairebij<strong>en</strong>.ug<strong>en</strong>t.beE<strong>en</strong> overzicht van de meest voorkom<strong>en</strong>de bij<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> Nederlandkan je v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> op: www.wildebij<strong>en</strong>.nlColofonDe brochure ‘<strong>Bij<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>hommels</strong> <strong>in</strong> <strong>nood</strong>’ werd sam<strong>en</strong>gesteld <strong>en</strong> uitgegev<strong>en</strong> <strong>in</strong> opdracht van de deputatievan de prov<strong>in</strong>cieraad van West-Vlaander<strong>en</strong>. Paul Breyne (prov<strong>in</strong>ciegouverneur), Dirk De fauw, PatrickVan Gheluwe, Marle<strong>en</strong> Titeca-Decra<strong>en</strong>e, Gunter Pertry, Bart Naeyaert, Guido Decorte (gedeputeerd<strong>en</strong>)Hilaire Ost (prov<strong>in</strong>ciegriffier)Werkt<strong>en</strong> mee aan deze publicatie: Dries Laget (UG<strong>en</strong>t), Pieter Verdonckt <strong>en</strong> Dieter Depraetere (Proclamvzw), Kris Struyf, Wouter Vuylsteke <strong>en</strong> Wannes Meersmans (Prov<strong>in</strong>cie West-Vlaander<strong>en</strong>)Dank aan de medewerkers van prov<strong>in</strong>ciedi<strong>en</strong>st milieu- <strong>en</strong> natuureducatie <strong>en</strong> aan Bart Vandepoele(VBNC De Nachtegaal) voor hun leeswerk <strong>en</strong> opmerk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.Coörd<strong>in</strong>atie <strong>en</strong> e<strong>in</strong>dredactie: Wannes MeersmansCoverfoto: Eddy Well<strong>en</strong>sFoto’s: Dries Laget, Chris Gysel<strong>en</strong> <strong>en</strong> Jef MeulFoto’s plant<strong>en</strong>: www.kuleuv<strong>en</strong>-kortrijk.be/biowebGrafische vormgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> druk: grafische di<strong>en</strong>st, prov<strong>in</strong>cie West-Vlaander<strong>en</strong>Gedrukt op 100% gerecycleerd papierVerantwoordelijke uitgever: prov<strong>in</strong>cie West-Vlaander<strong>en</strong>, Peter Norro, Di<strong>en</strong>st Milieu-, Natuur- <strong>en</strong> Waterbeleid,Kon<strong>in</strong>g Leopold III-laan 41, 8200 S<strong>in</strong>t-Andries (Brugge)Meer <strong>in</strong>fo: Prov<strong>in</strong>ciaal Informatiec<strong>en</strong>trum Tolhuis, Jan Van Eyckple<strong>in</strong> 2, 8000 Brugge, T 0800 20 021,F 050 40 74 75, E prov<strong>in</strong>cie@west-vlaander<strong>en</strong>.beDepotnummer: D/2010/0248/08 - tweede druk24

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!