pdf-bestand - Kerk en Israël

kerkenisrael.nl

pdf-bestand - Kerk en Israël

De besnijdenis is een teken van deverbinding van de heilige God met zijnvolk. En wij, christenen, zeggen: dedoop is een teken van de verbinding vande heilige God met zijn volk. Gedoopten wel word je in de heiligheid van Godbetrokken. God heilig, uniek, apart?Dan ook jullie, die bij God horen, heilig,uniek, apart! Dat zijn we niet vanuit onszelf.Dat zijn we omdat God een relatiemet ons is aangegaan. We zijn door dedoop geheiligd in Christus. Daarom:wees heilig!In het boek Leviticus wordt dan aan datheilig zijn praktische invulling gegeven.En dat blijkt niet altijd mee te vallen.In hoofdstuk 18 bijvoorbeeld wordtde sfeer geschetst waarin Israël heeftgeleefd en zal leven. Aan de ene kantEgypte. Daar kom je vandaan, zegt God.Aan de andere kant Kanaän, daar ga jenaar toe. Van het stierkalf, een godsvoorstellingvan de Egyptenaren, waren deIsraëlieten nogal onder de indruk in dewoestijn. Sterk, stevig, vitaal, wat wil jenog meer. En Baäl van de Kanaänieten,ook niet te versmaden, een heer metpotentie, dat belooft wat.Deze heren hielden het leven van de Israëlietenbehoorlijk in de tang. Hun helemanier van doen werd erdoor bepaald.De Heilige, gans Andere, werd ervooringeruild. Baäl, die je gunstig moeststemmen om iets van hem gedaan tekrijgen. Dat gespitst zijn op vruchtbaarheid,welvaart, groeiende economie,bracht mensen er soms toe om zelfskinderen op te offeren.Praktisch protest tegen heidendomLeviticus zegt: daar laat je je niet meein, want je hoort bij de gans Andere, deHeilige. Allerlei voorschriften die je indat boek dan tegenkomt, gaan in tegendie heidense leefsfeer.Zo kom je bijvoorbeeld allerlei wettentegen op het gebied van de seksuelemoraal. Dat is een praktisch protesttegen de manier waarop de Kanaänietenmet seksualiteit omgingen. Helemaalgefocust op vruchtbaarheid die je zelfkon bewerken, in je gezin, op het land,in de samenleving. Groei en bloei enwelvaart die de goden je konden geven.Je kon het bevorderen in een bandeloosseksueel leven. Dat wordt in Leviticus nujuist aan banden gelegd. Want niet Baälis God. Maar de HERE, de gans Andere,de Heilige.Christenen en het boek LeviticusHoe moet je nu als christen met al dievoorschriften omgaan die je in Leviticustegenkomt? Ik denk niet dat daar eenalgemeen antwoord op te geven is. Jemoet de godsdienstige achtergrondvoortdurend in de gaten houden. Somshebben ze te maken met de heidenseeredienst. Daar was bijvoorbeeld prostitutieeen rituele gebeurtenis om devruchtbaarheid te bevorderen. Homofiliehad daar ook mee te maken.M.a.w.: zomaar de voorschriften vanLeviticus direct toepassen op onze situatie,dat levert problemen op. Je moettelkens weer een vertaalslag maken naaronze tijd. Wat zijn de achtergronden vantoen? Wat zou het in onze tijd kunnenbetekenen? In ieder geval heeft het ietste maken met je grenzen weten in eensamenleving waar mensen grenzelooshun eigen lusten botvieren.Al die geboden uit de Thora hebbenHet rund Apis, hetEgyptische goudenkalf waaromheenIsraël danste bijSinaï.Gedoopt enwel word jein de heiligheidvanGod betrokken5


De vruchtbaarheidsgodBaäl, dievereerd werd inKanaän.Met Israël de vreugdeder wet beleven.met leven in vrijheid te maken. Het gaatniet om plagerijen, maar om optimaleruimte voor het menselijk leven voor hetaangezicht van God. Er is geen andereGod dan de HERE. Er is ook geen levenbuiten de relatie met de HERE. En dierelatie wordt beleefd door te wandelenin de tuin van zijn geboden; zijn gebodendie goed zijn voor het leven vanmensen.Veel Joden doen er moeite voor om daarhanden en voeten aan te geven. Dat vindenwij wel eens overdreven. Het komtsoms over als wel erg wettisch, formalistischof gekunsteld. Maar het heeft tendiepste met Vreugde der Wet te maken;een vrolijk dienen van de HERE.Christenen ontvangen het boek Leviticusuit de handen van Christus. Hij heeftalles volbracht wat daarin staat. Maaromdat het te maken heeft met optimaalleven voor het aangezicht van God,mogen ook wij ermee bezig zijn. Levendin de vrijheid die Christus geeft, mogenwe met het boek Leviticus bezig zijn omniet onze vrijheid te misbruiken en onzelusten te botvieren.De brief aan de Galaten en hetboek LeviticusDe brief aan de Galaten, die de vrijheidin Christus propageert, blijkt zohelemaal aan te sluiten bij het boekLeviticus. Die twee bijten elkaar niet. Datis opmerkelijk. Ik citeer:Want gij zijt geroepen, broeders, om vrij tezijn; (gebruikt) echter die vrijheid niet als eenaanleiding voor het vlees, maar dient elkanderdoor de liefde. Want de gehele wet is in éénwoord vervuld, in dit: gij zult uw naasteliefhebben als uzelf.Dit bedoel ik: wandelt door de Geest en voldoetniet aan het begeren van het vlees. Het isduidelijk, wat de werken van het vlees zijn:hoererij, onreinheid, losbandigheid, afgoderij,toverij, veten, twist, afgunst, uitbarstingenvan toorn, zelfzucht, tweedracht, partijschappen,nijd, dronkenschap, brasserijen en dergelijke,waarvoor ik u waarschuw, zoals ik ugewaarschuwd heb, dat wie dergelijke dingenbedrijven, het Koninkrijk Gods niet zullenbeërven. Maar de vrucht van de Geest is liefde,blijdschap, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid,goedheid, trouw, zachtmoedigheid,zelfbeheersing. Tegen zodanige mensen is dewet niet. Want wie Christus Jezus toebehoren,hebben het vlees met zijn hartstochten enbegeerten gekruisigd.Indien wij door de Geest leven, laten wij ookdoor de Geest het spoor houden.(Galaten5:13,14,16,19-25)Het doet me denken aan Jeremia 31:31-34 waar gesproken wordt over een nieuwverbond. Dit is het verbond, dat Ik met hethuis van Israël sluiten zal na deze dagen, luidthet woord des HEREN: Ik zal mijn wet in hunbinnenste leggen en die in hun hart schrijven,Ik zal hun tot een God zijn en zij zullen Mij toteen volk zijn.( Jeremia 31:33) Geest en wetstaan hier niet tegenover elkaar. Door deGeest wordt er juist werk van gemaaktom de wet in praktijk te brengen.Biedt dit niet een invalshoek voor hetgesprek met Israël? Dat we allereerst kijkennaar: wat hebben we gemeenschappelijk?Waar gaan we voor? Kunnen wemisschien gezamenlijk iets van Vreugdeder Wet meemaken? Om dan gezamenlijkeens te kijken wat ieders drijfverenzijn? Daar aangekomen, zou het gesprekwel eens extra spannend kunnen worden.Als we dan met Israël Vreugde derWet maar niet vergeten.6


Verbond voorhet levenH.D. RietveldIn de nummers van de jaargang 2009zult u iedere keer een artikel kunnenlezen over de godsdienstige rituelenwaarmee de Jood gedurende zijn levente maken krijgt. Hij verstaat het levenimmers als een geschenk van God dathij zijn hele leven lang heeft te heiligenvoor Gods aangezicht. Alle belangrijkegebeurtenissen gaan daarom vergezeldvan een ritueel, een godsdienstige handeling,die de betekenis van de gebeurtenisvoor het godsdienstige bewustzijnmarkeert. Het jodendom is vooral eenpraktische godsdienst, waarbij het dusniet zozeer om de leer als wel om hetleven gaat. Namelijk om het vervullenvan Gods geboden, als een vreugde envooral niet als een zware last.We beginnen deze serie met de besnijdenis.Zodra er een Joods jongetje wordtgeboren zal Gods voorschrift op hemvan toepassing zijn. De besnijdeniswordt in Gen.17:11 door God Zelf ‘eenteken van het verbond tussen Mij en u’(Abram) genoemd. Het was ook Godsbedoeling dat het een onuitwisbaarteken is: ‘Mijn verbond zal in uw vleeszijn tot een eeuwig verbond (vs.12).Levenslang zal een Jood er dus aanherinnerd worden dat God met hem eenverbond heeft en dat hij gehouden iszich daaraan ook te houden.HygiëneDe besnijdenis is eeuwenoud en werdbij veel volken in de oudheid toegepast.Wanneer God aan Abram de besnijdenisvoorschrijft is dat geen nieuwe instelling.Alleen misschien het feit dat dezeingreep op de achtste dag moet plaatsvindenen niet op een latere leeftijd,zoals dat bij andere volken gebruikelijkwas. Hoewel we de geboden van Godniet alleen op hun hygiënisch karakterhebben te waarderen, is het wel opmerkelijkdat pas in onze tijd is aangetoonddat het stollingsvermogen van het bloedvan de pasgeborene juist op de achtstelevensdag optimaal is!Wat het hygiënische aspect betreft isook nog te zeggen dat statistisch isaangetoond dat bij mannen kanker vande penis veel minder voorkomt, evenalsbij hun vrouwen baarmoederhalskanker.Vandaar dat de besnijdenis opdeze gronden ook bij niet-Joden in deVerenigde Staten nog veelvuldig plaatsvindt(ruim de helft van de mannelijkegeborenen).Vanzelfsprekend worden jongetjeswaarvan is vast te stellen dat zij hemofilie(bloedingsziekte) hebben, nietbesneden.BetekenisHet is een opvallend gegeven dat het nujuist aan het mannelijk geslachtsorgaanis dat deze ingreep geschiedt. De besnijdeniszegt zonder woorden dat Gods willetterlijk en figuurlijk diep in het vleessnijdt. Gods gebod grijpt een mens aanDe besnijdenis: tekenvan het verbondDe besnijdeniszegtzonderwoordendat Godswil letterlijken figuurlijkdiep in hetvlees snijdtH.D. Rietveld7


Besnijdenisinstrumentenuit de 18eeeuw.Besnijdenisboekjeuit Haarlem in dejaren 1858-1875.tot in het meest intieme, de lichamelijkebron van het leven. Al bij Mozes klinktde vermaning: Besnijdt de voorhuid vanuw hart (Deut.10:16). Jeremia 4:4 neemtdeze oproep over. Het volk Israël moethet verband tussen lichaam en hartgoed beseffen! De Jood wordt dagelijksmet zijn besnedenheid geconfronteerd,bedoeld als een permanent teken omGods naam te heiligen in zijn leven. Ookhet seksuele leven is volgens Gods wetaan regels gebonden. Een mens is geendier. Een dier heeft een instinctmatigdriftleven, maar de mens is als beelddragervan God verantwoordelijk voor wathij met zijn lichaam doet.De rite zelfGaan we eerst de traditionele rite van debesnijdenis na dan moet dus de exactegeboortedag vaststaan. Soms wordt eenkind immers tegen het ingaan van deandere dag geboren. Dan wordt voor dezekerheid de negende dag aangehouden.Voorheen vond de besnijdenis in desynagoge plaats, zeker wanneer de achtstedag op een sabbat of feestdag viel.Maar tegenwoordig gebeurt de ingreepvaker thuis of in het ziekenhuis.Degene die de besnijdenis uitvoertwas vroeger meestal de vader zelf (tebeginnen bij Abram), maar dat is alsinds lange tijd de moheel (besnijder).Deze heeft het als een erefunctie.Hij is geen ambtsdrager, al heeft hijwel een specifieke opleiding ervoorontvangen. De kleine operatie vindtplaats in afwezigheid van de moeder.De baby wordt binnengebracht door degevatter of gevatterin (een Jiddisch woorddat peetvader of peettante betekent),bij voorkeur een familielid. Deze legthet kind op de schoot van de sandeek,meestal de grootvader of een ander ouden eerbiedwaardig familielid. Op zijnknieën zal het kind worden besneden.Ze zijn als een altaar bedoeld. De moheelheeft alles al klaarliggen. Het kindwordt eerst even nog op een stoel linksnaast de sandeek gelegd. Dat is de stoelvan Elia. Zoals u weet is Elia de groteprofeet van de oproep tot handhavingvan Gods verbond met Israël tegenoverde afvallige koning Achab. In de traditiewordt gezegd dat Elia expres tegen diensverbod op de besnijdenis fulmineerde.Elia is volgens Mal. 3:23 (of 4:5) de aankondigervan de komst van de Messias.Hij staat dus bij uitstek symbool voor dehandhaving van het verbond alle eeuwendoor tot aan de Messiaanse toekomst enwordt dus geacht in de geest aanwezigte zijn. Elia is er bij iedere besnijdenisgetuige van dat Israël zijn verbondmet God handhaaft. De moheel spreekteerst de lofzegging uit: ‘Geprezen is GodDie ons geheiligd heeft en ons de besnijdenisheeft bevolen’. Snel hanteert de moheel zijnvlijmscherp mes en snijdt de voorhuid(orlah) af. De vader zegt: ‘Geloofd zijt Gij,Eeuwige onze God, Die ons opgedragen heeftom het kind binnen te voeren in het verbond8


van Abraham, onze vader’. De omstanderszeggen: ‘Zoals hij nu in het verbond is opgenomen,zo moge hij opgroeien tot een zoon vande Thora, tot rijpheid van het huwelijk, tot eenmens van goede werken’.De moheel zegt daarna een zegenspreukbij de beker wijn, waarin ook Ezech. 16:6wordt aangehaald: ‘Ik ging aan u voorbijen zag u liggen, badend in uw bloed en Ik zeitot u: leef in uw bloed, leef in uw bloed’. Danneemt de moheel een slok en zuigt hetbloed weg bij de ontstane wond (ontsmettingvan de wond, tegenwoordig viaeen glazen buisje) en geeft van de wijnook een paar druppels aan het kind. Hetkind krijgt plechtig zijn Hebreeuwsenaam. Ook de gevatter drinkt van de wijn.Dan wordt het kind weer teruggebrachtbij de moeder, die ook wat wijn tedrinken krijgt en uiteraard door het helegezelschap wordt gefeliciteerd. Meestalvolgt dan ook een feestelijke maaltijd,waarin bij tafelredes o.a. opnieuw debetekenis van Gods verbond met Israëlwordt aangewezen. In meer liberalekringen heeft de besnijdenis een minderuitgebreid karakter omdat zij in hetziekenhuis plaatsvindt.Hoewel er binnen het Jodendom steedsstemmen opgaan om met de gewoontevan deze bloedige ingreep te stoppenen er ook minder pijnlijke of minderingrijpende methoden zijn ontwikkeld,hebben zelfs seculiere Joden nog steedsniet de moed om met deze eeuwenoudegewoonte te breken.LoskopingWe lezen in Ex.13:2,15 en andere tekstendat alle eerstgeboren zonen van Israëlmoeten worden gelost. Dat was Godsbevel nadat alle eerstgeboren zonenvan de Egyptenaren waren gedood. AlsSchepper van alle levende wezens heeftGod immers recht op alle leven. Lossenwil zeggen: vervangen door iets anders,uitkopen met geld of met een (ander)dier. Na 31 dagen, dus wanneer de babyeen volle maand levensvatbaar is gebleken,moest dat gebeuren. Men noemtdit in ’t Hebreeuws de pidjoon habeen.Voor de Israëlieten stelde God de zonenvan de stam Levi voor alle eerstgeborenenin de plaats (Num. 3:11-13). Hetaantal Levieten was echter niet genoeg.Er waren 273 meer eerstgeborenen inIsraël. Daarom bepaalde God dat dielevens met elk 5 sikkels moesten wordengelost. Dat geld moest aan de Levietenworden gegeven. Sinds er geen priesterdienstmeer kan zijn wordt in orthodoxekringen vijf muntstukken (deze verschillenper land) aan een coheen gegeven,d.w.z. iemand die van de priesterstamLevi is. Deze wordt voor de korte plechtigheiduitgenodigd, vaak in combinatiemet een feestelijke maaltijd. De vaderlegt eerst vijf muntstukken neer en geeftzijn zoontje in de armen van de priesteren zegt daarbij: ‘Mijn vrouw heeft mijdit mannelijk kind als eerste vrucht van demoederschoot geschonken’. Dan vraagt depriester: ‘Wilt u deze vijf muntstukken ofwilt u uw eerstgeboren zoon?’ Dan zegt devader dat hij zijn zoon wil hebben. Danverklaart de priester: ‘Dan is dit geld delosprijs voor uw zoon. Dit komt in de plaatsvan hem’. De vader overhandigt dan devijf geldstukken en de priester spreektBij debesnijdeniskrijgthet kindplechtig zijnHebreeuwsenaamBesnijdennisvoorhang.De Ark met deThorarollen werdbij een besnijdenisvroeger vaakversierd met eenvoorhang.9


We lezen inde Schriftdat alleeerstgeborenzonenvan Israëlmoetenwordengelostplechtig de zegenspreuk uit: ‘Geloofd zijGod, Die ons door Zijn geboden heeft geheiligden ons ook deze plicht heeft voorgeschreven omde eerstgeboren zoon te lossen. Geloofd zij God,Die ons het leven heeft gegeven en gelaten enons dit tijdstip heeft laten bereiken’. Daaropgeeft de priester het kind terug aan zijnvader. Hij legt zegenend de hand ophet hoofd van het kind, bidt hem goedewensen toe en spreekt de priesterzegenover hem uit.Daarmee is de plechtigheid beëindigd.De vijf sikkels/muntstukken wordennormaliter door de priester aan eengoed doel geschonken, tenzij hijzelf vanweinig inkomen moet leven.Op de eerstvolgende sabbat wordt devader van de eerstgeboren zoon naarvoren groepen om een gedeelte uit deThora te lezen.Een meisje krijgt haar naam zodra haarvader voor de eerste keer wordt opgeroepenvoor deze lezing. Soms wacht mendaarmee totdat ook haar moeder aanwezigkan zijn. Meer dan dertig dagen magmen echter niet wachten. Bij Joden vanZuid-Europese afkomst (sefardiem) wordtaan deze naamgeving ook een feestelijkemaaltijd verbonden. De Joden van Oosteuropeseafkomst (ashkenaziem) kennendit gebruik niet.Ach kind, acht dagen oudOok van Jezus wordt gezegd dat Hij besneden werd.De evangelist Lukas beschrijft dit als volgt:’En toen acht dagen vervuld waren, zodat ze Hemmoesten besnijden, ontving Hij ook de naam Jezus,die door de engel genoemd was, eer Hij in demoederschoot was ontvangen’(Lukas 2:21).J. Groenleer, de auteur van de Schriftstudie,verwoordt dit prachtig in het volgende gedichtje:Ach kind, acht dagen ouden dan al zo getekend,schreiend de passie sprekendtot aan het harde hout.Zo is jouw goede Naamons op het lijf geschrevenom licht te zijn en leven,om in ons op te staan.Wij, gelovigen uit de volken, krijgen zo door dedoop deel aan de besnijdenis van Jezus.Op deze wijze krijgt het ‘verbond voor het leven’ook gestalte in ons leven.10


Feesten als identiteitBespreking van de dissertatie van Evert W. van de Poll, Sacredtimes for chosen people. Development, analysis and missiologicalsignificance of messianic Jewish holiday practice(Zoetermeer: Boekencentrum, 2008), 398 blz., Euro 39,90.MessiaanseJoden en hetvieren van de joodsefeestenBart WalletVanaf de jaren 1970 is er sprake van een groei van wat zichzelf het‘Messiaanse Jodendom’ noemt. Joden die zich tot het christelijk geloofbekeren, sluiten zich in toenemende mate niet meer aan bij bestaandekerken, maar kiezen voor een aparte messiaanse gemeente. Maar watzijn dat eigenlijk, messiaanse of messiasbelijdende Joden? Wat maakthun eigenheid uit, hoe zien zij hun identiteit?BoekbesprekingHet is een verschijnsel dat zich voordoetover de hele wereld, maar met name inde Verenigde Staten. In deze gemeentenwordt niet langer over het Oude enNieuwe Testament gesproken, maarover Tenach 1 en het Briet ha-Chadasja 2 .Er wordt gebeden tot Jesjoe’a en dediensten vinden niet op zondag maar opsjabbat plaats. Op allerleimanieren laten de ledenop uitgesproken wijze hunjoodse identiteit zien.Antropologen en etnologenhebben deze groepinmiddels ontdekt. JacquesGurtwith en ShoshanahFeher, beiden wel Joodsmaar niet Messiaans,hebben eind jaren 1990daarover de eerste studiesgeschreven. Via participerende observatiehebben zij de groep beschreven alseen eigen, derde weg tussen jodendomen christendom. Daarbij hechtten zegrote betekenis toe aan het vieren van dejoodse feesten, die de grenzen markerenmet het christendom, maar ook met hetjodendom.Het is een gelukkige keuzevan Evert W. van de Poll omvoor zijn dissertatie preciesdie feesten als uitgangspuntte kiezen voor zijn zoektochtnaar wat de identiteitvan het ‘messiaanse jodendom’nu precies is. Hetis in de antropologie eengangbare methode om deidentiteit van een religieuzegroep te beschrijven aan11


de hand van wat men gelooft én vanwat men doet. Zowel geloofsinhoud alsgeloofspraktijken doen er volop toe. Diepraktijken, zoals feesten en rituelen,proberen de inhoud te vertalen naar hetalledaagse leven. Daarin wordt zichtbaarwie men is en wat het geloof betekent.Evangelicale JodenHet boek van Van de Poll heeft veelte bieden. Het biedt een historischoverzicht van het ontstaan van apartejoods-christelijke groepen eerst bínnenkerken, later daar welbewust buiten.Kerken keken vaak met argusogen naarjoodse christenen die via het vieren vanjoodse feesten toch iets van hun joodseidentiteit tot uitdrukking probeerden tebrengen. Het werd gezien als ongewenst‘judaïseren’. Sinds de oorlog is de openheidvoor een aparte joods-christelijkeidentiteit echter zienderogen toegenomen.Het ‘messiaanse jodendom’ zoals zichdat nu voordoet, ook in Nederland, isvooral erfgenaam van de jaren 1960 en1970. Sommige Amerikaanse Jodenkeerden zich toen afvan het in hun ogenautoritaire orthodoxeof liberale jodendomen bekeerden zich toteen evangelische vormvan christelijk geloof.Joodse christenen dielid waren van kerkenvoegden zich bij hen.Dit ‘messiaansejodendom’ is in diezin, zoals Van de Pollook opmerkt, te zienals een subgroep binnenhet evangelicaleprotestantisme. Jodenbinnen traditioneleKinderen ontsteken de Chanoekakandelaarkerken, nog altijd de meerderheid vanjoodse christenen, maken veelal de forsestappen die deze ‘messiaanse Joden’zetten niet mee. Dat ze evangelisch zijnuit zich in de theologie: ze geloven in desola’s van de Reformatie en in de noodzaakvan een persoonlijke toe-eigeningdaarvan. Veel nadruk ligt er vaak ook ophet werk van de heilige Geest.Tegelijkertijd heeft deze beweging eensterk besef van een eigen identiteit,waardoor men de grenzen met anderechristenen helder wil markeren. Een vande manieren waarop dat gebeurt, is doorhet vieren van de joodse feesten. Diefeesten willen zowel religieus als cultureelde identiteit van de ‘messiaanseJoden’ uitdrukken. De bedoeling is nietalleen om daarmee bruggen te slaannaar het reguliere jodendom, maar ookom op een eigen manier de ‘messiaansjoodse’identiteit uit te drukken.Vernieuwde feestenDe meeste messiaanse gemeenten, zolaat Van de Poll zien, vieren naast sjabbatde voornaamste joodse feesten: Pesach,Jom Kippoer, Soekkot,Chanoeka en Poeriem.Voor de gemeentes inIsraël hoort dat gewoonbij de Israëlischesamenleving, voor degemeentes in Amerikaen Europa is dat eenwelbewuste keuze. Zijwillen de joodse feestenvieren in plaats vande christelijke, om zoduidelijk te maken datmen onderdeel wil zijnvan de bredere joodsegemeenschap.Ondertussen blijven diefeesten niet hetzelfde.12


Tekenend is dat er binnen messiaansekring wordt gesproken over ‘bijbelsefeesten’, er ligt de suggestie in beslotendat men terug is gekeerd naar de tijd vande Bijbel en dat men op die wijze ookde feesten weer viert. Het theologischeidee daarachter is dat God alleen voorde bijbelse feesten een bevel heeft gegevenze te vieren, terwijl de christelijkefeesten ingesteld zijn door de kerk. Ditidee, ‘terug naar de begintijd’, delende messiaanse Joden met veel andereevangelische christenen. Het is nietverwonderlijk dat ze vanuit die kring ookveel belangstelling krijgen en er zelfsallerlei christenen tot hun gemeentestoetreden.Achter de term ‘bijbelse feesten’ zit vaakook nog het idee dat men de rabbijnsetraditie over die feesten niet zondermeeraanneemt. Op dit punt verwijdert het‘messiaanse jodendom’ zich dan ookwelbewust van het reguliere jodendom.Toch is het lastig om de joodse feestenzonder de rabbijnse traditie te vieren,daarom wordt er naar believen gekozenwat wel en wat niet wordt overgenomen.Maar minstens zo belangrijk is dat dejoodse feesten binnen de messiaansebeweging een nieuwe betekenis toegekendkrijgen. Van de Poll laat fascinerendevoorbeelden zienhoe de joodse feestenworden verbonden aande boodschap van hetNieuwe Testament. Hijspreekt over een christologischeviering vande joodse feesten. Eenvoorbeeld: Chanoekais het feest waarop hetjodendom de reinigingvan de Tempel doorde Makkabeeën viert,waarbij als een wonderDreidels; de dreidel is een tolletje waarmeekinderen spelen op het Chanoekafeest.Op het tolletje staan vier letters,die staan voor de Hebreeuwse zin:’Daar is een groot wonder geschied’.de kandelaar in de Tempel acht dagenbleef branden. ‘Messiaanse Joden’ denkenbij dit feest aan Jezus die de Tempelreinigt van de kooplieden en zien in hetlicht van de kandelaar een beeld vanJezus als het licht.De ‘messiaanse Joden’ vieren dus dejoodse feesten en daarmee onderscheidenze zich van alle andere christenendie de christelijke feesten – zoals Kerst,Pasen en Pinksteren – vieren. Tegelijkertijdonderscheiden ze zich ook vanhet reguliere jodendom, orthodox ofliberaal, door de christologische betekenisdie zij geven aan de joodse feesten.In zekere zin combineren de ‘messiaanseJoden’ de twee tradities waaruitze voortkomen, het jodendom en hetevangelicale protestantisme, en ontstaater iets nieuws.IdentiteitWat voor beeld rijst er uit het boek vanVan de Poll nu op van het ‘messiaansejodendom’? Het is duidelijk eenbeweging die nog op zoek is naar zijnidentiteit. Er is sprake van behoorlijkuiteenlopende ideeën en vrijwel nieteen gemeente lijkt op een andere.In de keuze om de joodse en niet dechristelijke feesten te vieren ligt echterduidelijk een punt vaneenheid tussen al diegemeenten.Een eigen theologieis ook nog sterk inontwikkeling. Er zijnenkele leidende theologen,die christelijketheologie en joodsetraditie proberen teverbinden, en hunstem wint langzaamaan invloed in debeweging. Wat opval-13


lend ontbreekt is een eigen halacha, eeneigen vorm van recht en ethiek. Terwijldit specifiek is voor het reguliere jodendom,ontbreekt het bij de messiaansebeweging nagenoeg. Dat lijkt te wijzenop een breder verschijnsel: er wordenwel allerlei vormen uit het jodendomovergenomen, maar diepgaande kennisvan de joodse traditie is veelal nietaanwezig. Niet verwonderlijk, omdatde voorlieden van de ‘messiaanse beweging’vaak uit geassimileerde of al joodschristelijkefamilies afkomstig waren.Ondertussen is de invloed van Amerikaanseevangelische bewegingen sterk.Van de Poll noemt daarvan twee goedevoorbeelden. Het vieren van de joodsefeesten wordt gezien als een vormvan inculturatie in de joodse cultuur,net zoals dat in allerlei missionairecontexten gebeurt. Zoals kerken ophet zendingsveld hun best doen om deboodschap in het gewaad van de cultuurte brengen, zo ook hier. In die zin pasthet ‘messiaanse jodendom’ in een theologischetrend.Het tweede voorbeeld betreft de manierwaarop in ‘messiaanse gemeenten’ dedienst wordt ingericht. Die past in wat‘ethno-worship’ wordt genoemd, hetaanbidden van God op een manier diepast bij een specifieke etnische groep.Zoals Afro-Amerikanen hun negrospiritualsen black gospel hebben, zohebben de ‘messiaanse joden’ hun eigenstijl van erediensten. Het interessantedaarbij is dat een vorm van vaste liturgie,zoals in de synagoge gebruikelijk, wordtgecombineerd met het losse, vrije vande evangelische beweging. Binnen hetraamwerk van een synagogale liturgie,met Thoralezing en vaste standaardgebeden,worden de preek, het zingen vanliederen en de moderne uitvinding vande ‘davidische dans’ ingepast.CreativiteitIk heb respect voor het jarenlangeonderzoek van Van de Poll, dat nu indeze dissertatie zijn bekroning heeftgevonden. Hij bevindt zich daarbij inde voorhoede bij de ontsluiting vaneen nieuw onderzoeksveld. Tegen dieachtergrond kunnen er vragen gesteldworden bij de gevolgde onderzoeksmethode.Van de Poll heeft ervoor gekozenvoornamelijk met literatuur vanuit debeweging zelf te werken. Ik kan mevoorstellen dat het in deze fase van hetonderzoek niet anders kan, maar vroegme wel af hoe representatief deze selectieprecies is. Bij het bestuderen van eenhedendaagse beweging kan je bijna nietontkomen aan meer sociologische enantropologische onderzoeksmethoden.Jammer is dat Van de Poll het onderzoekvanuit de hoek van de joodse studiesgrotendeels over het hoofd heeft gezien,met name het baanbrekende werk vanTodd Endelman en Steven Zipperstein.Zij hadden een nieuw type vragen kunneninbrengen, zoals die naar de verhoudingtussen moderniteit en religieuzerituelen. Het thema schemert door Vande Polls dissertatie, maar wordt niet alszodanig benoemd en geanalyseerd.Van de Poll verdient echter dank voor demanier waarop hij de aandacht vestigtop de creatieve manier waarop de ‘messiaansebeweging’ haar identiteit vormt.Duidelijk is dat het spanningsveld tussenhet evangelicale protestantisme enhet reguliere jodendom allerminst eengemakkelijke positie is.1 Tenach is de joodse benaming voor het Oude Testament2 Briet ha-Chadasja betekent Het Nieuwe Verbond of Nieuwe Testament14


Bespreking van het boek van Willem S. Duvekot,Israël,bijbels reisdagboek; Meditatieve gids langs 21 plaatsen(Zoetermeer: Boekencentrum, 2008), 80 blz., Euro 9,50.Israël, bijbelsreisdagboekDr. Willem S. Duvekot biedt in de vorm vaneen dagboek informatie en overdenkingen bij21 bekende plaatsen in Israël.Hij leidt ons o.a. langs Nazaret in Galilea,waar Jezus zijn jeugd heeft doorgebracht.Naar Kapernaüm, waar Hij zijn meestetekenen heeft verricht en naar de Berg derZaligsprekingen waar Hij het volk en zijndiscipelen onderwees in de Thora.Hij vertelt en mediteert over Massada, waar deJoden zich tot het jaar 74 hebben verzet tegende Romeinen, nadat Jeruzalem al gevallenwas in het jaar 70.Hij laat ons de betekenis zien van de vondstvan de Dode Zeerollen bij Qumran. Door dezerollen werd ons inzicht in het Oude Testamentverdiept.Tenslotte neemt hij ons mee naar Bethlehemen Jeruzalem, naar twee plaatsen waar hethart klopt van het joodse enchristelijke religieuze leven.Waarom Israël?In een inleidend hoofdstukgeeft de auteur aan waaromhet de moeite waard is hetland Israël te bezoeken.Als hoofdmotief noemthij: ‘God en mens hebbenelkaar daar ontmoet. Daar isopenbaring gegeven, waarinjodendom en christendomhun voedingsbodem vinden,daar is de bijbel ontstaan’.Een bezoek aan het landC.J. van den Boogertbiedt de mogelijkheid:• de kennis van de bijbelse geschiedenis teverdiepen.• ontmoetingen te hebben met mensen dieer wonen, zowel Joden als Palestijnen.• kennis te nemen van het veelkleurigejoodse religieuze leven in de verschillendestromingen die het jodendom kent.• te ontdekken hoe het levenspatroon vande Israëlische samenleving wordt bepaalddoor de viering van de sabbat en de joodsefeesten.• De vele archeologische vindplaatsen te tebezoeken, waardoor het verleden tot levenkomt.De auteur is van mening dat het land ookkritisch bekeken mag worden, maar dan welvanuit een positieve instelling. Misschien hadhier meer aandacht gegevenkunnen worden aan degespannen relatie tussen deJoden en Palestijnen in hetland.In de meditatie bij de locatieMassada geeft Duvekot eengoede aanwijzing. Hij begintmet een realistische tekeningvan de werkelijkheid: ‘Maarhet is wel intens triest dat bijde conflicten na de TweedeWereldoorlog tot aan de dagvan vandaag gebleken is, dattenslotte alleen de macht vande wapenen de oplossingBoekbespreking15

More magazines by this user
Similar magazines