Natuurlijk Vermogen - Biobased Economy Magazine

essent.nl

Natuurlijk Vermogen - Biobased Economy Magazine

Natuurlijk VermogenDe biobased economy van Essent


VoorwoordHet verhaal dat voor u ligt gaat over Natuurlijk Vermogen ende visie van Essent op de biobased economy, een economiedie draait op groene grondstof. Wij zijn al overgestapt op hettoepassen van biomassa in onze core business: het opwekkenvan energie. Maar wij zijn ervan overtuigd dat het gebruik vanbiomassa geoptimaliseerd kan worden.Dat vraagt om een andere manier van werken,om innovatie en samenwerking op het gebiedvan duurzaamheid. Essent maakt zich hier hardvoor, want vooroplopen in het ontwikkelen vanduurzame vormen van energie zit in het DNAvan ons bedrijf!Essent is al twintig jaar marktleider inNederland, door de productie en levering vangroene stroom in 1995 en groen gas in 2005.Maar onze invloed gaat over de lands grenzenheen. In Europa zijn we koploper als het gaat omhet gebruik van biomassa. En wereldwijd zijn wijzelfs de grootste handelaar in houtpellets.Daarbij is Essent de eerste en de enige partij meteen eigen certificeringsmethode voor duurzamebiomassa en hebben wij, als onderdeel vanRWE, een eigen plantage en pelletizer voorduurzaam hout in Georgia (VS).Ik ben hier ongelofelijk trots op, maar ik weetook dat we er nog lang niet zijn.Essent is ervan overtuigd dat een optimaalgebruik van biomassa een centrale factor zal zijnin een duurzaam en economisch sterk Nederland.Om die visie te verwezenlijken liggen er nogbelangrijke uitdagingen voor ons! Zo zal bijvoorbeeldbiomassa als bron voor grond- enbrandstoffen zelf verduurzaamd moeten worden.Een belangrijke stap in die richting is biomassa,die ook als voedsel kan dienen (first generationbiomass), niet meer in te zetten voor het opwekkenvan energie. Maar de lijst met op te lossenknelpunten is nog lang. En ook op economischvlak liggen er belangrijke opgaven. Het opwekkenvan duurzame energie is – met de huidigestand van de techniek – nog niet rendabel.Het wordt daarom door de overheid gesubsidieerden dat kost de samenleving geld. Wij geloven dat2


het op de lange termijn anders kan. Dat hetoptimaal benutten van biomassa ook financieelinteressant kan zijn. Productie en toepassing vanbiomassa moet daarom duurzamer en economischer worden. Dat is waar Essent voor staat!Hoe zouden we dat kunnen doen? Door allecomponenten van biomassa te benutten. Ik zal ueen voorbeeld geven. In de zomer wordt het gras,dat in de bermen langs de snelwegen staat, weggemaaid.Dit maaisel kan gebruikt worden voorhet opwekken van elektriciteit in één van onzecentrales. Feit is echter dat slechts een deelervan daadwerkelijk wordt omgezet in energie.Voor het overige bestaat bermgras uit componentendie nauwelijks energie leveren, maarwel als grondstoffen kunnen dienen voor andereindustrieën. Dat potentieel komt pas vrij naraffinage. Optimale benutting van die biomassaals groene grondstof is alleen mogelijk wanneerde toepassing met de hoogste toegevoegdewaarde als eerste aan de orde is, gevolgd door inrangorde aflopende toepassingen. Een voorwaardeis dat ook overblijvende resten nuttigworden gebruikt. Die principes zien wij als basisvoor de biobased economy. Met als duurzaamaspect dat biomassa als hernieuwbare energiebronvolledig wordt benut en fossiele bronnenworden gespaard. En als economisch aspect datde kosten voor productie en toepassing van biomassadoor meerdere sectoren worden gedragen.Dat samenwerking de sleutel is voor het totstand brengen van de biobased economy, hoef iku na dit betoog, waarschijnlijk niet meer uit teleggen. Samenwerking tussen sectoren onderlingis van levensbelang. Maar ook samenwerkingtussen overheid, wetenschap en industrie.Ik nodig u uit om ons verhaal te lezen en samenmet Essent te werken aan een economie, diedraait op groene grondstof. Ons natuurlijkvermogen is oneindig; laten we dat met elkaaroptimaal benutten!Peter Terium, CEO Essent“Biobased economy.Basis en voedingsbodem voor eenduurzame economie en duurzameenergievoorziening.”3


Essent en de biobased economyEen biobased economy draait op groenegrondstoffen. Zover is het nog niet. Nu leven wenog volop in het fossiele tijdperk. Fossiele brandstoffenbeheersen de energievoorziening, detransportsector en een groot deel van de chemischeindustrie. Olie, aardgas en kolen zijn echtereindig en het gebruik ervan draagt bij aan deconcentratie van broeikasgassen in de atmosfeer.Eén ding is zeker: er komt een tijd dat duurzamealternatieven hun plaats innemen. Toen in 2008de olieprijs tot ongekende hoogte steeg, beseftede industrie dat een omschakeling onontkoombaaris. De biobased economy is bovendien démanier om de economie te verduurzamen.Bedrijven en overheden bepalen momenteel hunpositie en zoeken naar kansen. Ook Essent heeftzich beraden op haar toekomst. Het energiebedrijfwil een belangrijke rol spelen in deontwikkeling van een biobased economy en dierol wil ze ook actief invullen.Biomassa ligt voor de handMet biomassa bedoelen we alle productenvan levende organismen, die gebruikt kunnenworden als grondstof of brandstof.Bijvoorbeeld rest- en afvalstromen, speciaal voorbiobrandstof of bio-energie geteelde gewassen(denk aan hout en grassen), of innovatief geproduceerdealgen. Biomassa is een ideaalalternatief voor fossiele brandstoffen, omdatbiomassa onder juiste teel- en gebruiksconditiesniet bijdraagt aan de concentratie van broeikasgassenin de atmosfeer. Door de korte kringloopvan de biomassa in vergelijking met fossielebrandstoffen, wordt de CO 2 -uitstoot meteen weeropgenomen, waardoor het gebruik van biomassaklimaatneutraal is. Wereldwijd is de potentie vanbiomassa uit reststromen van industrie, bosbouwen landbouw enorm.Met hoogwaardige technologie kan Nederlanddeze immense biomassastromen beter benuttendan nu het geval is.Biobased economy in de steigersHet fundament voor de biobased economy ligter. Het gebruik van biomassa is immers van alletijden. Denk aan bestaande toepassingen voorvoeding, maar ook voor papier en textiel. In hetvinden van nieuwe en betere toepassingen neemtNederland van oudsher een voortrekkersrol in.5


Groene grondstof als motor van onze economieHet fundament voor de biobasedeconomy ligt er. Het gebruik vanbiomassa is immers van alle tijden.Opslag groen gas in lege gasveldenGroningen 2020 – De Nederlandse productie van groen gas stijgt dit jaarwederom tot recordhoogte. De duizenden vergisters die ons land rijk is,maken zoveel groen gas, dat besloten is het groen gas tijdelijk op te slaanin lege aardgasvelden.6


Essent en de biobased economyOns land beschikt over een hoogontwikkeldeagrarische sector met (landbouw)universiteitenvan wereldfaam, naast een sterke agro-industriemet voedingsmiddelenbedrijven, veevoerproducenten,suikerfabrieken en zetmeelproducenten.Van eigen bodem komen beduidende hoeveelhedenorganische afvalstromen vrij, zoals mest,bermgras, snoei- en afvalhout en reststromen uitde landbouw en industriële processen.De biobased economy – visieWie over een paar decennia met een vliegtuig(op biokerosine!) over de Rotterdamse havenvliegt, ziet onder zich volop nieuwe bedrijvigheid.Hopelijk staat de tweede Maasvlakte dan vol metbioraffinaderijen en -technologiebedrijven en ligtde derde Maasvlakte braak om verder benut teworden. Op zee komen grote bulkschepen aanvaren,gevuld met (voorbewerkte) houtachtigebiomassa, algen of reststromen uit landbouw enindustrie. Vroeger waren zulke schepen gevuldmet olie of producten op basis van olie, nu metbiomassa of daarop gebaseerde producten.Van de tientallen witte stippen op de grond,de tanks in de Botlek, zit het merendeel vol metbio-ethanol en biobrandstoffen. Sommige tankszijn omgebouwd tot vergistingsinstallatie: hetgroene doek over de tanks staat bol van biogasdat vrijkomt. De reststroom, het digestaat, dientweer als grondstof voor andere producten.In onze visie heeft de Rotterdamse havenbinnen enkele generaties het omslagpunt naareen biomainport duidelijk achter de rug.Van eigen bodem komenbeduidende hoeveelhedenorganische afvalstromen vrijGrootschalige bioraffinaderijen werken de biomassastromenom tot bijvoorbeeld biomethanol,biodiesel, bio-ethyleen en bio-olefinen, die alsgrondstof dienen voor tal van producten.Het uitgestrekte havengebied oogt van grotehoogte als een grondstoffenrotonde, waarbiomassastromen via een oprit de rotondeop komen. Na verwerking van die stromenverlaten de grondstoffen de rotonde en gaan opweg naar de gebruikers. Over de spoorlijn7


Groene grondstof als motor van onze economieIn onze visie heeft de Rotterdamse havenbinnen enkele generaties het omslagpuntnaar een biomainport duidelijk achter de rug.Koningin Amalia opent Bio-Maasvlakte IIIRotterdam 2050 – Koningin Amalia gaf op zee het startschot voor het opspuiten van eenderde Maasvlakte. Zij doopte de locatie Bio-Maasvlakte III, genoemd naar de stroom die ophet terrein een hoofdrol zal spelen. De tweede Maasvlakte barst binnenkort uit haar voegen.Door de grote aantrekkingskracht van de Rotterdamse haven als biomainport van Europa isMaasvlakte II inmiddels volgebouwd met bioraffinaderijen en bio-overslagstations.Dagelijks arriveren er scheepsladingen vol met biomassa. Het succes van de biobasedeconomy maakt een derde Maasvlakte nodig.8


Biomassa volledigbenutten iswaardedenkenVeel huidige initiatieven rond biomassa richten zich op groenestroom, groen gas en biobrandstoffen. Maar biomassa kan veelmeer betekenen. Nu al wordt er voeding, veevoer en papier vangemaakt, maar ook zou het kunnen dienen als grondstof voorhoogwaardige medicijnen, bouwmaterialen en bioplastics.De uitdaging is om biomassa optimaal en volledig te benutten.10


Essent en de biobased economy11


Biomassa volledig benutten is waardedenkenCASCADERING12


Essent en de biobased economyBiomassa zit vol hoogwaardige componenten,zoals suiker, zetmeel, oliën en vetten. Biomassabevat eiwitten, aminozuren en vezels naastorganische verbindingen en zouten, die allemaalte verwerken zijn in waardevolle producten.De resterende delen kunnen als bron voor duurzameenergie worden ingezet.Cascadering belangrijk?De kunst is om biomassa optimaal tebenutten, opdat zo min mogelijk verloren gaat.Dat kan door cascadering, namelijk zoveelmogelijk waardevolle stoffen onttrekken en overblijvendedelen nuttig gebruiken. De hoogstetrede op de cascade is de toepassing met dehoogste toegevoegde waarde, zoals in defarmaceutische industrie voor de fabricage vanmedicijnen. Daaronder staan respectievelijk detoepassingen voor voedsel en voeding, chemicaliën,papier en textiel, transportbrandstof.En tenslotte de toepassing als energiebron.Meervoudig gebruik van biomassaBij gebruik van biomassa is het geen kwestievan kiezen tussen voedsel of brandstof.Of tussen medicijnen of bulkchemicaliën.Het is niet of …, of …, maar en … en ….Cascadering gaat uit van meervoudig gebruik,van co-productie. Biomassa kan dus op meerderelagen van de cascade worden ingezet,Bij gebruik van biomassais het geen kwestievan kiezen tussen voedselof brandstof.Of tussen medicijnenof bulkchemicaliën.waardoor toepassing van biomassa als grondstofof brandstof niet ten koste hoeft te gaan van devoedselketen. Neem als voorbeeld gras, dat vrijkomtbij het maaien van wegbermen. Na dejuiste bewerking gaan de eiwitten uit het grasnaar de veevoederindustrie, waar ze als alternatiefdienen voor soja. De vetten kunnenworden ingezet als grondstof voor cosmetischeproducten, of voor de geneesmiddelenindustrie.13


Biomassa volledig benutten is waardedenken“De ontwikkeling van de biobased economyvraagt om onconventionele oplossingen,die over sectorgrenzen heen gaan.Hierbij moet optimaal gebruik worden gemaakt van de biomassa: zowel van dehoogwaardige componenten als van de laagwaardige, die alleen te benutten zijnvoor hun energieinhoud. Al deze toepassingen samen dragen de logistieke kostenen de kosten van de primaire bioraffinage.Grote volumes kunnen worden geïmporteerd. Grondstoffen met lignocellulose(houtachtig materiaal) bevatten vaak nog andere componenten, zoals aminozurendie kunnen worden toegepast in veevoeder, maar ook in de chemie. De mineralenzijn geschikt voor kunstmest. Met de vezels kan papier en transportbrandstofgemaakt worden. De natte reststromen kunnen we gebruiken om groen gas vante maken. En de resterende lignine kan ingezet worden voor het opwekken vanelektriciteit en warmte, die vervolgens weer nuttig kunnen worden toegepast inindustriële processen.”Johan Sanders, Wageningen University and Research Centre14


Essent en de biobased economyDe vezels gaan naar textiel- of papierfabrieken,die er onder andere boeken van maken.Organische zuren en suikers gaan naar de fijnchemieof de bulkchemie. Al die toepassingenzijn mogelijk door grasstengels, een - op heteerste gezicht - eenvoudige grondstof.Cascadering en bioraffinage vereiseneen goed gefundeerde samenwerkingCascadering vraagt om bioraffinage: voordatbiomassa wordt verwerkt moet het namelijkeerst worden gesplitst in deelcomponenten,ofwel gefractioneerd. De componenten gaanvervolgens naar verschillende fabrieken, die erproducten van maken. Eventuele resten die naverwerking overblijven, worden verderop in decascade ook nuttig gebruikt . Bij deze keten zijnvele partijen betrokken. Van leveranciers vanbiomassa tot eindverwerkers, van bioraffinaderijentot gebruikers. Een goede aanpak vereistgoede afstemming. Betrokken partijen moetenimmers mét elkaar de cascade optuigen, engezamenlijk het proces van inkopen, vervoeren,splitsen en verdelen vormgeven. De energiesector,en met name een grootverbruiker vanbiomassa zoals Essent, is hierin een belangrijkespeler om de volumes op gang te brengen,waarop de cascade kan worden gebouwd.De kunst is om biomassa optimaal tebenutten, opdat zo min mogelijk verloren gaat.Dat kan door cascadering.15


Kansenvoor NederlandDe biobased economy biedt voor Nederland enormekansen. Met Rotterdam als logistiek zwaartepunt, eensterke chemische industrie en landbouwsector énuitmuntende kennisinstellingen, heeft ons land veeltroeven in handen om een spilfunctie te vervullen.Nederland is gebaat bij een groene revolutie.Het bedrijfsleven, de kenniseconomie, de werk gelegenheidvaren er wel bij en het helpt de klimaatdoelen terealiseren.16


Essent en de biobased economy“Nodig is een innovatieagenda die moetleiden tot steeds betere en vernieuwendetoepassingen van biomassa en reststromen.”Sociaal-Economische Raad (SER), Meer chemie tussen groen en groei, 17 december 201017


Kansen voor Nederland“Met betrekking tot biomassagrondstoffen,benodigd in de biobased economy, isaandacht voor een aantal onderwerpenessentieel:• Er is nog potentieel om de beschikbaarheid en het gebruik van afval en reststromen inNederland te optimaliseren.• Import van biomassa zal nodig zijn voor een ambitieuze ontwikkeling van de biobasedeconomy. Hiervoor zal op regionale schaal goed gekeken moeten worden naar demogelijkheden. In regio’s als Zuid-Amerika of Afrika, zullen bijvoorbeeld eerst demogelijkheden onderzocht moeten worden voor het opzetten van een toevoerlijn metreeds beschikbare, goedkope reststromen. Vervolgens kan gewerkt worden aanefficiëntieverhoging in de landbouwproductie, kan de productie in omvang toenemenen kunnen ook duurdere biomassastromen hun weg vinden naar de internationalemarkt.• Daarnaast bestaat de mogelijkheid om energiegewassen te verbouwen op verlatengedegradeerde landbouwgronden en op gronden die niet geschikt zijn voor de productievan voedsel.• Dit alles is alleen haalbaar en aanvaardbaar als het gebeurt op een duurzame manier.Onderwerpen die te maken hebben met indirect landgebruik, bodemeffecten ensociaal-economische effecten zullen steeds belangrijker worden.• Deze ontwikkeling - binnen duurzaamheidseisen - kan alleen plaatsvinden alsbiobased-toepassingen concurrerender worden. Hiervoor moeten onder andereinternationale markten ontwikkeld worden, moet ervaring worden opgedaan in detoeleveringsketen, en moet de schaal toenemen.”André Faaij, Copernicus Instituut (Universiteit Utrecht)18


Essent en de biobased economyNederland heeft een ideale uitgangspositieom uit te groeien tot biomassa-hub. Als biomassa-hubweet ons land grootschalig(voorbewerkte) biomassa te importeren, waardetoe te voegen door de biomassa te converterennaar tal van toepassingen en vervolgens teexporteren naar landen binnen Europa. Voor olieneemt Nederland al een centrale positie in, voorgas wordt gewerkt aan het optuigen van eengasrotonde en voor biomassa ligt een vergelijkbarebiorotonde in het verschiet. Onze gunstigegeografische ligging en onze mainports, zoals deRotterdamse haven en de Eemshaven, makenNederland uitermate geschikt voor aanlandingvan elders geproduceerde (en voorbewerkte)biomassa.Biomassa naar Nederland halen om hier teontleden en te verwerken, is een logistieke uitdaging.Omdat biomassa een lagere dichtheidheeft dan bijvoorbeeld olie of kolen, gaat hetvaak om transport van grote volumes.Het is zaak om de biomassa(rest)stromen tebundelen en op een efficiënte wijze te vervoeren.Bioraffinage in NederlandVoor het vervullen van een spilfunctie is hetvan belang dat de bioraffinage in ons land plaatsvindt.Gebeurt dat niet, dan dient Nederlandals doorvoerland en plukken we alleen de‘logistieke’ vruchten van de biobased economy.Met bioraffinage wordt de deur geopend naar deontwikkeling van een Nederlandse kenniseconomie.Bioraffinage als technologisch procespast bij ons land. Bedrijfsleven en kennisinstellingenblinken immers uit in hetontwikkelen en toepassen van hoogwaardigetechnologieën. Nederland is daarmee een idealeproeftuin voor groene grondstoffen.Impuls voor de kenniseconomieIn deze tijd is innovatie belangrijker dan ooit.Kennis bepaalt de concurrentiepositie van onsland en stimuleert de economie en de werkgelegenheid.Een focus op biomassa, logistiek enraffinage zal gepaard gaan met technologischeontwikkelingen op meerdere terreinen. Tal vantechnologieën duiden op een grootscheepsebiodoorbraak, zoals pyrolyse en torrefactie,waarbij biomassa wordt voorbewerkt door“Nederland heeft een aantal economischsterke punten, die met de biobasedeconomy kunnen worden versterkt.”Regeringsnota, De keten sluiten, oktober 200719


Kansen voor NederlandNu al levert biomassa een belangrijkebijdrage aan het realiseren van klimaat- enenergiedoelen. Dertig procent van deopwekking van duurzame energie vindtplaats met biomassa.Energietransitie halverwegeDen Haag 2020 – In 2050 zal de wereld bijna volledig op duurzame energie kunnendraaien. Dit doel, dat vorige eeuw bijna ondenkbaar werd geacht, ligt inmiddels binnenhandbereik. Vooral de biobased economy heeft een enorme vlucht genomen.Experts verwachten dat de energievoorziening in de wereld mede door het efficiuëntinzetten van biomassastromen binnen een aantal decennia volledig duurzaam is.20


Essent en de biobased economymiddel van verhitting met weinig of geen zuurstof.Bij pyrolyse ontstaat een olieachtig product;bij torrefactie gaat de vezelstructuur kapot enkan de biomassa gemakkelijker worden vermalen.Maar ook grootschalige vergassing van biomassaen biochemische fractioneringsmethoden staanop punt van doorbreken. Op laboratoriumschaalzijn deze technieken al bewezen. De volgendestap is het starten van demonstratieprojecten,om ze vervolgens op te schalen.De biobased economy zal de Nederlandsekenniseconomie een impuls geven. Het is zaaker snel bij te zijn, nu ook in andere landenvergelijkbare initiatieven worden ontplooid.Realiseren van klimaat- en energiedoelenOm de voor 2020 gestelde Europese enNederlandse klimaatdoelstellingen te halen is deinzet van biomassa - naast het benutten vanwind en zon als duurzame energiebronnen -noodzakelijk. Biomassa kan de CO 2 -uitstootsnel, grootschalig en kosteneffectief terugdringen.Nu al levert biomassa een belangrijke bijdrageaan het realiseren van klimaat- en energiedoelen.Dertig procent van de opwekking van duurzameenergie vindt plaats met biomassa. Met hetgrootschalig meestoken van biomassa in bijvoorbeeldde Amercentrale draagt Essent hier forsaan bij. Wij streven ernaar om in 2015 eenbiomassa-meestookpercentage van 50 procentin onze Amercentrale te halen.Overheid onderschrijft het belangvan biobased economyHet belang van een biobased economy wordtalom erkend. De overheid ziet er de noodzaakvan in. In de nota De keten sluiten uit 2007stelde het toenmalige kabinet dat Nederlandmoet uitgroeien tot een biobased economy.Ook de Sociaal-Economische Raad (SER) riepop om stevig in te zetten op een op biomassagebaseerde economie. Het SER-advies van eind2010 Meer chemie tussen groen en groeiconcludeert dat er veel kansen liggen vooreconomische groei en verduurzaming alsNederland nu investeert in de biobasedeconomy.21


Samen op weg naar eenduurzame biobasedeconomyHet pad naar een biobased economy kent nog veel hobbels enuitdagingen. Niet alle vereiste technologieën zijn voorhandenen duurzaamheid is niet altijd vanzelfsprekend. Essent zietduurzaamheid als een noodzakelijke voorwaarde voor eenbiobased economy.22


Essent en de biobased economyDe overgang naar een biobased economygebeurt niet van vandaag op morgen. Een economiedie draait op fossiele brand- en grondstoffenkan niet met één knop worden omgeschakeld,omdat biomassa anders is: het heeft andereeigenschappen. Ook is duurzaamheid nietvanzelfsprekend. Deze omslag kost tijd encreativiteit. In de tussentijd blijven fossielebrand- en grondstoffen een rol van betekenisspelen. Hoe de biobased economy er precies uitzal zien, staat niet vast. Niet alle antwoorden,oplossingen en technologieën zijn op ditmoment bekend.Technologische innovatie is essentieelKennisontwikkeling - onder meer over bioraffinage- is één van de terreinen waarsamenwerking vereist is. Bioraffinage staat nogin de kinderschoenen. Het vergt nieuwe kennisen nieuwe technologieën. Briljante uitvindingenworden vaak binnen universiteiten gedaan.Fundamenteel onderzoek is veelal de sleutelnaar hoogwaardige toepassingen. Academici,industrie en overheid werken de ideeën vervolgensverder uit. Kennisontwikkeling komt alvolop van de grond. Tal van innoverende partijenweten elkaar te vinden. Zo verrijst in Delft eenproeffaciliteit waar kennisinstellingen en bedrijvenhun ideeën over de omzetting van biomassa innuttige projecten testen. De proeffaciliteit is eeninitiatief van het BE-Basic-consortium vanuniversiteiten, onderzoeksinstellingen enindustrie, dat grootschalige toepassingen vanschone energie uit biomassa onderzoekt.In Wageningen is de proefinstallatie AlgaeParcgerealiseerd voor de grootschalige teelt enraffinage van microalgen. Daarnaast wordt inWageningen, in nauwe samenwerking metindustrie en regionale overheid, een kenniscentrumopgezet voor optimale benutting vanbiomassa voor zowel voeding als voor overigetoepassingen.Samenwerking over sectorgrenzen heenTechnologie is niet de enige uitdaging.Cascadering vereist ‘cross-sectorale’ samenwerking.Het vormgeven van de cascade kanalleen als betrokken partijen, die van oudsher nietin eenzelfde keten zitten, de handen ineen slaan.Partijen die momenteel nauwelijks iets met23


Samen op weg naar een duurzame biobased economy“Technologische ontwikkeling is cruciaal,maar de ontwikkeling van de biobasedeconomy is bovenal een transformatievan het gehele systeem; bio-renewableoplossingen moeten worden opgenomen inonze economie en productieprocessen.”Luuk van der Wielen, Technische Universiteit DelftMijlpaal in duurzame zuilvelketen:1000ste Friese biogasinstallatieAmersfoort 2020 – Dankzij de vruchtbare samenwerking tussen Essent enFrieslandCampina draait sinds kort in Friesland de duizendste biogasinstallatie.De installatie vergist mest tot biogas, dat wordt gebruikt voor kleinschaligeelektriciteit- en warmteproductie, wordt opgewaardeerd tot aardgaskwaliteit,of wordt gebruikt als transportbrandstof.24


Essent en de biobased economyelkaar te maken hebben, moeten mét elkaar aande slag. Het is zaak om over ketens heen te kijkenen op zoek te gaan naar partners. En hierin tevolharden.De ingeslagen weg die moet leiden naar eenbiobased economy vereist een langdurige enonherroepelijke betrokkenheid van alle partijen.Ook van de overheid, die moet zorgen vooreen stabiele regelgeving en een gelijkwaardigEuropees speelveld.Duurzaamheid is voorwaardeDuurzaamheid is niet vanzelfsprekend in eenbiobased economy. Biomassa is namelijk niet perdefinitie duurzaam. Aan de productie van biomassakleven potentiële nadelen, zoalsontbossing, uitbuiting, aantasting van natuurgebieden,onbalans in de mineralenhuishouding,milieuvervuiling en concurrentie met de voedselvoorziening.Alleen wanneer een biobasedeconomy niet gepaard gaat met negatieveinvloeden op mens, natuur en omgeving kan ersprake zijn van een daadwerkelijk groene revolutie.Duidelijke kaders en certificering makenhet mogelijk om foute biomassa te scheiden vangoede stromen. Die scheiding wordt bepaalddoor een veelvoud aan criteria, waarin factorenals broeikasgasemissies, biodiversiteit, impactDuurzaamheidis niet vanzelfsprekend ineen biobased economy.Biomassa is namelijk nietper definitie duurzaam.op de bodem, watergebruik en sociale effecteneen rol spelen. Belangrijk is dat de hele ketenbekeken wordt: van pre-harvesting (teelt enlogistiek), post-harvesting (bewerking) tot en metde omzetting in eindproducten.Gelukkig brengt cascadering ook hier uitkomst.Innovatieve technieken maken hetmogelijk om niet het voedsel (bijvoorbeeld maïs),maar de reststromen die niet voor voedselgeschikt zijn (bijvoorbeeld maïsloof), als grondstofen/of brandstof in te zetten.Het gewas wordt dan én voedsel én grondstof.25


Samen op weg naar een duurzame biobased economy“Zelfs in conservatieve schattingen is hetpotentieel van wereldwijdebiomassaproductie groot: technischebeschikbaarheid van biomassa zal geenstruikelblok zijn voor de biobased economy.Het succes zal afhankelijk zijn van duurzaamheid. Bedrijven,overheden en kennisinstellingen zullen dit samen moetenrealiseren door afspraken te maken over criteria, meet- encertificerings methoden. Hier is een intrinsieke motivatie voor,want duurzaamheid zal in toenemende mate:• een license to operate zijn,• vertaald worden in marktwaarde en omzet(zie bijvoorbeeld Dow Jones Sustainability Index),• voordelen bieden voor early movers die criteria en certificeringmede vormgeven,• noodzakelijk zijn voor acceptatie door samenleving en klanten.”Luuk van der Wielen, Technische Universiteit Delft26


Essent en de biobased economyEssent ziet duurzaamheid als een noodzakelijkevoorwaarde voor een biobased economy.Ook de overheid erkent het belang van duurzaamheidin een bio-economie. In januari 2011verscheen het rapport Duurzaamheid enDaadkracht van de Commissie DuurzaamheidsvraagstukkenBiomassa (Commissie Corbey).De commissie stelt dat harde voorwaarden voorduurzaamheid nodig zijn, gezien de risico’s vangrootschalige inzet van biomassa. Overheid enbedrijfsleven geven samen vorm aan deze voorwaarden,waarna wet- en regelgeving volgt.Essent werkt hier aan mee en streeft naar eeneenduidig, internationaal en duurzaamcertificeringssysteem.Internationale criteria en eerlijkebeleidskaders zijn nodigInternationale, eenduidige criteria zijn nodigom de biobased economy te vrijwaren vannieuwe sociale en milieuproblemen. Ons landloopt voorop met het opstellen van duurzaamheidscriteria.“Nederland was een van de eerstelanden die erkende dat duurzaamheid bij deinzet van biomassa in de energiesector van grootbelang is”, stelt het rapport van de CommissieCorbey. Inmiddels is door de zogenaamdeCramer–criteria een belangrijke bijdrage geleverdaan het formuleren van duurzaamheidseisen inEuropese wet- en regelgeving.De overheid kan de transitie naar een biobasedeconomy faciliteren met de juistebeleidskaders en -instrumenten, die barrières inde invoering wegnemen en een eerlijk speelveldondersteunen. Het gaat onder andere omfinanciële ondersteuning, garantieregelingenen flankerend beleid ter ondersteuning vanin vesteringen in technologische innovaties,bijvoorbeeld met vergunningsprocedures voorexperimentele bioraffinagefaciliteiten.Verschillen in wet- en regelgeving en instimuleringsmaatregelen zorgen voor oneerlijkeconcurrentie. Als voorloper in de biobasedeconomy en omwille van het belang voor deNederlandse economie, bepleit Essent dat deNederlandse overheid in de Europese politiekeen voorvechter moet zijn om binnen Europa eeneerlijk speelveld te realiseren voor partijen dieactief zijn in de biobased economy.“Duurzaamheid moet niet geadresseerd worden op de manier zoalsdat vandaag de dag gebeurt: één issue per jaar en keer op keerreagerend op de publieke opinie. Men moet alle issues begrijpen(met name ook de impact op de vruchtbaarheid van de bodem) enrobuuste oplossingen bedenken.”Johan Sanders, Wageningen University and Research Centre27


Essent alslogische partnerEssent gaat zelf, maar juist ook in samenwerking metindustriële partners, kennisinstellingen en maatschappelijkeorganisaties, aan de slag om de biobased economy vorm tegeven. Als grootste duurzame energieproducent van Nederlanden een voorloper in de toepassing van biomassa is Essenteen logische partner. Essent maakt zich al langer sterk voorkennisontwikkeling, transparantie en certificering, importeertgrote hoeveelheden biomassa en draagt fors bij aan de realisatievan Nederlandse energie- en klimaatdoelen.28


Essent en de biobased economy27


Essent als logische partner“Om de transitie naar een biobasedeconomy te bespoedigen dient zoveelmogelijk gebruik te worden gemaakt vanbestaande industriële infrastructurenen in samenwerking met stakeholdersdie reeds actief zijn op het gebied vanbiomassalevering en –benutting. Paralleldaaraan kunnen nieuwe hoogefficiënteraffinageconcepten worden ontwikkeld voorimplementatie op de (middel)lange termijn.”René van Ree, Wageningen University and Research CentrePrimeur: Essent vergroent kolencentralevoor meer dan 50%Geertruidenberg 2015 – De Amerecentrale van Essent in Geertruidenbergdraait sinds kort continu op meer dan 50% meestook van biomassa.Essent heeft hiermee een wereldwijde primeur. Eerder liep het energiebedrijfal internationaal voorop met een meestook van 33%.30


Essent en de biobased economyEssent loopt voor op het gebied van biomassa.Al meer dan twintig jaar zet ons energiebedrijfbiomassa in en is het intussen de grootsteproducent van groene stroom. De Amercentrale inGeertruidenberg draait de laatste jaren voor eengroot deel op biomassa. Sinds begin deze eeuwworden er houtpellets verstookt. Op het terreinstaat ook een houtvergasser die gestookt wordt opzogenoemd B-hout (sloop- of afvalhout uit debouw en de houtverwerkende industrie).Intussen is meer dan vier miljoen ton biomassaingezet om groene stroom te produceren. Met eenmeestook van 33 procent biomassa op massabasisloopt Essent internationaal voorop.Recent zijn belangrijke stappen gezet in hetopschroeven van de meestook naar minimaal50 procent op massabasis.Essent betrokken bij tal van bioprojectenDe opschaling van meestook in de Amercentraleis één van de vele projecten van Essentin het kader van een bio-economie. We zijn ookbetrokken bij de ontwikkeling van torrefactie.Bij torrefactie wordt biomassa broos gemaakt bijeen relatief lage temperatuur. Zo ontstaatzogenaamde getorrificeerde biomassa, ook welbiokolen genoemd. Deze biokolen hebben eenhogere energie-inhoud, maar een lager volume,wat de transportkosten verlaagt.Essent loopt voor op hetgebied van biomassa.Al meer dan twintig jaarzet het energiebedrijfbiomassa in.Daarnaast kunnen biokolen in de buitenluchtworden opgeslagen en kunnen ze via de regulieretransportbanden en molens in de ketel wordeningevoerd. Essent gaat aanzienlijke hoeveelhedenbiokolen meeverbranden in haar centrales.Het bedrijf heeft hiervoor contracten getekendmet Topell Energy B.V. en Stramproy GreenCoal B.V., die in Nederland moderne fabriekenaan het bouwen zijn om biokolen te produceren.“Door - qua infrastructuur, scheiding en verwerking -om te kunnen gaan met organische reststromen vaneen variërende samenstelling, kan Essent veel waardetoevoegen aan de biobased economy.”André Faaij, Copernicus Instituut (Universiteit van Utrecht)31


Essent als logische partner“Essent stuwende krachtachter biobased economy”Den Bosch, 2020 - De biobased economy is bijna een feit.Nederland staat wereldwijd te boek als biomassa-hub.Miljoenen tonnen komen binnen via de havens, alles met eencertificaat dat de duurzaamheid garandeert en waarbij ookindirecte effecten op milieu en maatschappij proactiefgeanalyseerd en getoetst zijn. De biomassa wordt verwerkt bijéén van de vele bioraffinaderijen die Nederland rijk is.Het afgelopen decennium is Essent een belangrijke stuwendekracht geweest achter tal van bio-initiatieven. Essent wekt altientallen jaren op veel locaties duurzame energie op waarbijook vrijkomende restwarmte nuttig wordt ingezet. Dat gebeurtbij grootschalige installaties als de Amercentrale, maar ook bijtal van (petro)chemische clusters, papierfabrieken enmetaalbedrijven. Sommige van deze elektriciteitscentralesdraaien op onder meer lignine, een restproduct uit debioraffinage. Andere centrales gebruiken syngas, verkregen doorhet vergassen van diverse soorten (rest-)biomassa en vanbrandbaar restafval. Ook bio-olie en gas worden ingezet voor deelektriciteitsproductie, nadat de nuttige componenten voordiverse andere industriële producten er uitgehaald zijn.Peter Terium blikt terug op Essent in de BBE in de jaren ‘10 van de 21e eeuw.32


Essent en de biobased economyEen andere ontwikkeling in de biobasedeconomy is de productie van biogas (groen gas).Op meerdere locaties produceert en gebruiktEssent biogas uit mest en andere biomassa.Eén van die projecten wordt gerealiseerd inZeewolde, waar duizenden woningen en kantorenverwarmd zullen worden door zoge hetenPoldergas uit een biovergister. Een warmtekrachtkoppelingzet het biogas om in duurzameelektriciteit en warmte. De warmte die vrijkomtwordt gebruikt voor het (warmte)distributienetvan de Polderwijk. Als marktleider in groen gasis Essent voortdurend op zoek naar nieuwemogelijkheden in deze markt.Ervaring met duurzaamheidsvraagstukkenEssent heeft inmiddels ruime ervaring metduurzaamheidsvraagstukken. In 2001 richtteEssent het certificeringssysteem Green GoldLabel op. Het label garandeert dat de biomassaduurzaam wordt geproduceerd, wat door deexterne en onafhankelijke certificeerder ControlUnion gecontroleerd wordt. De methode start bijde oorsprong van de biomassa en beoordeelt degehele keten vanaf die oorsprong tot het uiteindelijkegebruik. Meer dan 85 procent van debiomassa die Essent gebruikt is inmiddelsgecertificeerd. Essent beziet momenteel hoeindirecte effecten, zoals bijvoorbeeld indirectland-use change kunnen worden bepaald en hoedit in het label op te nemen is.Als marktleiderin groen gas is Essentvoortdurend op zoek naarnieuwe mogelijkhedenin deze markt.Daarnaast wordt getracht het label onafhankelijkte maken, zodat het breed ingezet kanworden, niet alleen in de energiesector, maar ookin andere sectoren.33


Essent als logische partnerEssent heeft inmiddels ruime ervaring metduurzaamheidsvraagstukken.In 2001 richtte Essent het certificeringssysteemGreen Gold Label op.34


Essent en de biobased economyInnoverende samenwerkingsverbandenEssent onderschrijft het belang van innoverendesamenwerkingsverbanden in debiomassaketen. Voor onze onderneming issamenwerking niet nieuw. Er lopen tal vangezamenlijke initiatieven. Zo bundelt Essent metFrieslandCampina de krachten om de productieen levering van groene energie door melkveebedrijvente stimuleren. Melkveehouders vanFrieslandCampina worden door Essent begeleidin het opzetten van lokale initiatieven.Via Essent koopt FrieslandCampina zogenaamdegroencertificaten van de eigen melkveehouders.Enkele tientallen van hen hebben reeds belangstellinggetoond voor de productie en leveringvan energie uit onder meer biomassa.Deze succesvolle samenwerking maakt onsenthousiast om meer samenwerkingsverbandenaan te gaan en zo de biobased economy tot eensucces te maken.SlotwoordWij vertrouwen erop dat deze brochure u eenduidelijk beeld heeft geschetst van onze visie opde biobased economy. Wij gaan graag met u ingesprek om de krachten te bundelen.Samenwerking is voor Essent niet nieuw.Op het ogenblik lopen tal van gezamenlijkeinitiatieven.35


ColofonDeze brochure is tot stand gekomen metmedewerking van:André FaaijAndré P.C. Faaij is hoogleraar Energy System Analysisaan het Copernicus Instituut voor DuurzameOntwikkeling van de Universiteit Utrecht. Hij heefteen achtergrond in scheikunde en milieuwetenschappenen is gepromoveerd op onder zoek naarenergie productie uit biomassa en afval.René van ReeRené van Ree is Programma Manager Bioraffinage enBioenergie aan het DLO-instituut Food BiobasedResearch van Wageningen University and ResearchCentre. Daarnaast is hij de coördinator van IEABioenergy Task 42 op het gebied van de Bioraffinageen co-chairman van het European Biofuels TechnologyPlatform.Johan SandersJohan P.M. Sanders is hoogleraar Valorisatie vanplantaardige productieketens aan de WageningenUniversity and Research Centre, gericht op de ontwikkelingvan bulkchemicaliën en andere waardevolleproducten uit grootschalige en kleinschalige bioraffinage-processen.Eerder bekleedde hij verschillenderesearchfuncties bij AVEBE en Gist-brocades.Luuk van der WielenLuuk A.M. van der Wielen is hoogleraar BioSeparationTechnology aan de Technische Universiteit Delft(Faculteit Toegepaste Natuurwetenschappen).Daarnaast is hij directeur van BE-Basic, gasthoogleraaraan de Technische Universiteit van Maleisiëen heeft hij een breed scala van internationale,industriële en overheidsadviesfuncties.Teksten en structuurRoland Berger Strategy Consultantsi.s.m. Addo van der EijkBeeldmateriaalCastel Communicatie/Bart WillemsenOntwerp en realisatieWit CreativesCommunicatieadviesBarbara VosGrafiekburo RuSt, Barbara VosPublicatie© augustus 2011ContactgegevensWilt u meer informatie over de innovatieactiviteitenvan Essent of de in deze brochure beschrevenontwikkelingen, neem dan contact op met:EssentNew Energy073 853 13 12innovatie@essent.nlPostbus 6895201 AR ’s-HertogenboschWillemsplein 45211 AK ’s-Herthogenboschwww.essent.nl36

More magazines by this user
Similar magazines