Van hemelvaart tot hellevaart - Kerk en Israël

kerkenisrael.nl

Van hemelvaart tot hellevaart - Kerk en Israël

kennis van onze tweede deputaten-adviseur,drs Van den Boogert.Met het oog op zijn komende taak zal brRodenburg binnenkort door de synodevan de N.H.K. beroepen worden tot ‘predikantvoor buitengewone werkzaamheden’.Voor de bevestiging, die naar allewaarschijnlijkheid zal plaatsvinden opD.V. 5 oct. (de ‘Israëlzondag’!), zijn devoorbereidingen in volle gang. Er zullenvanuit en met onze deputaten nognadere regelingen worden getroffen dieleiden tot een nauwere verbondenheidmet onze kerken.Dank / gebedWe zijn uitermate dankbaar voor hetgoede functioneren van de samenwerkingbinnen het C.I.S. Daarin hebben weelkaar herkend als staande op dezelfdebasis en werkend aan hetzelfde doel: deverbondenheid van kerk en Israël in deéne Messias, Jezus.Het heeft ons, binnen de ‘werkgroep-Jeruzalem’, verwonderd én blij gemaaktdat we gezamenlijk deze benoeminghebben kunnen doen. En met goedeverwachtingen zien we ernaar uit dat hetwerk vóór en ín Israël binnenkort vanuitdeze achtergrond weer aangevat kan worden.Dank aan onze goede God daarvoor.Daarnaast wil ik graag enkele concretepunten voor uw/jouw voorbede doorgeven:1) om kracht en wijsheid voor br en zrRodenburg in deze intensieve periodevan voorbereiding;2) om een goede en stimulerende dienstvan bevestiging en uitzending;3) om een goede ingang in Israël, metname het begin daarvan als het gaatom een geschikte taalcursus, het verkrijgenvan een verblijfsvergunning enhet vinden van woongelegenheid;4) om ‘vrede voor Jeruzalem’, vanuit deopdracht én de belofte zoals we die inPs. 122 lezen.DagboekVan hemelvaarttot hellevaartJ.G. Schenau .Hemelvaartsdag 29 mei 2003Op de middag van Hemelvaartsdagvertrok vanuit Arnhem een bus richtingPolen. Deputaten Kerk en Israël organiseerdeneen zoektocht naar het verlorenOost-Europese Jodendom. En daarwas aanleiding toe. Tot aan de TweedeWereldoorlog woonden in Polen 3,3 miljoenJoden. Tegenwoordig zijn dat er nogslechts een paar duizend.Vanaf eind 14 e tot midden 17 e eeuwhadden Joden in Polen een bevoorrechtepositie. Men sprak wel overhet paradisium Judaeorum, het ‘Joodseparadijs’. De naam van het land herinnerter zelfs nog aan. ‘Polen’ betekentoorspronkelijk zoiets als: ‘hier rustmen uit’. In de loop van de 17 e eeuw701-16_716541 79/3/03, 15:30


Van hemelvaart tot hellevaartmoordden met name de Kozakkenvele Joden uit. Dat gaf een vlucht naarhet Westen. Maar het merendeel bleefondanks de voortdurende dreiging.Later kregen de Poolse Joden hetopnieuw moeilijk, toen het land verdeeldwas tussen Pruisen, Oostenrijken Rusland. Met name onder de Russenzuchtten ze zwaar.In Polen staat de wieg van het chassidischJodendom.De chassieden steunden het Zionismeniet in zijn op het beloofde land Israëlgeoriënteerde messianisme. Zij wildeneen bijdrage leveren aan het samenlevenin Polen zelf. We hebben het danover de 2 e helft van de 18 e eeuw.De eerste chassied, rebbe Baäl SjemTov zei: “Het gaat om het leven vanvandaag, niet van straks”. Zo werdhet chassidisch Jodendom te herkennenaan een op het dagelijks levengerichte vroomheid. De nabijheidvan God ervaren in het gewone, daarging het om. Dan weer zou zich datuiten in mystiek en ascese, dan weerin uitbundige vreugde of zelfs extase,in muziek, zang en dans. Levenslangestudie in de heilige boeken werd alshét ideaal gezien.Slechts 300.000 Poolse Joden hebbende Tweede Wereldoorlog overleefd.Opmerkelijk: met name in Rusland.Maar zij konden na de oorlog nietterug vanwege antisemitisme enanticommunisme. Van hen, die tochterugkeerden, moesten tussen 1950en 1960 velen nogmaals vluchten vanwegediscriminatie en Jodenhaat. ‘Degrote Poolse schande’ noemde een vanonze gidsen dat.Lange tijd is het Joodse verleden eenverzwegen thema geweest in Polen.Sinds de 80-er jaren van de vorige eeuwis er van een vernieuwde belangstellingsprake, onder de bezielende leidingvan jonge Joden.Een aantal deputaten, mét dan wel zonderechtgenote, en een aantal geïnteresseerdeleden van onze kerken had zich aangemeldals deelnemer aan de reis.De eerste (tussen)stop zou Leipzig zijn, destad van Bach. We reden erheen via Saksenen Thüringen, het land van Luther. Zowelhet weer buiten als de sfeer binnen de buswaren uitstekend. Dat bleef gelukkig zo,toen het navigatiesysteem de chauffeurin de steek liet. We moesten zoeken inLeipzig, hetgeen vergelijkbaar bleek methet spelen van Bach terwijl je geen notenkunt lezen. Uiteindelijk arriveerden weom 0.45 uur, onder politiebegeleiding, opde plaats van bestemming.Vrijdag 30 meiEen lange, lange busreis van Leipzig naarKrakow. Anderhalf uur wachten bij degrens met Polen. En door Polen rijden isweer wat anders dan door Duitsland. Hetwegennet is er slecht ontwikkeld. Maardat geldt van meer in dit land. Zo zagenwe de prachtig glooiende landerijen nogbewerkt worden met paard en wagen.Juist die dagen werd er op borden langsde weg campagne gevoerd vóór aansluitingvan Polen bij de EU. Veel campagnewas niet nodig. En als je de sociale achterstandziet, zou je er dan als Hollandsechristen ook niet vóór zijn?Een hele dag dus in de bus. Maar als dateven ging vervelen, dacht ik aan wat mijnvader antwoordde, toen ik tevoren tegenhem zei: “Je bent wel erg lang onderweg”.- toen was zijn reactie: “Je zult maarstaande in een veewagen moeten…”801-16_716541 89/3/03, 15:30


Zaterdag 31 mei’s Morgens een rondleiding door het oudehart van Krakow. Langs de eeuwenoudeuniversiteit, waar beroemde Polenstudeerden: Copernicus bijvoorbeeld,en paus Johannes Paulus II. En dr. Faustmoet er zich de zwarte magie eigen hebbengemaakt.Op de toren van de Mariakirche wordtzomer en winter elk uur een middeleeuwsemelodie gespeeld, door eentrompettist, die speciaal daartoe in dienstis van de gemeente. Bijzonder is, datde melodie abrupt afbreekt. Dat hangtsamen met een legende. Zo rond 1280hadden de Krakowieten te maken metvoortdurende invallen van Tataren. Detrompettist sloeg vanaf de toren alarm,tot een pijl hem de keel doorboorde…We dronken koffie naast de kerk van deHeilige Johannes in café “De ongelovigeThomas”.’s Middags ervoeren we voor het eerstheel indringend, waarvoor we naar Polengekomen waren: een wandeling door devoormalig Joodse wijk van Krakow, Kazimierzgeheten. Ooit woonden daar – opeen bevolking van 200.000 – 60.000 Joden(overigens op maar 20% van het grondgebied).Nu wonen er nog 160 in de hele stad.De wijk heet naar koning Kazimir, die deJoden aan het eind van de Middeleeuwengastvrij opving, toen ze vanuit anderedelen van Europa werden verdreven. Datniet alleen, hij verschafte hun bijzondereprivileges, omdat ze hem van dienstkonden zijn bij het tot bloei brengen vanzijn land.In Kazimierz bevinden zich zeven oudesynagogen. Vanwege sjabbat was er vandaaghelaas niet een te bezoeken.De wijk groeide uit tot een van debelangrijkste Europese centra van Joodsegodsdienst en cultuur. Er wordt overigenswel een beroep gedaan op je voorstellingsvermogen.De sporen van het Jodendomzijn door de nazi’s vakkundig uitgewist.Je moet het in Kazimierz doen met eenenkele naam, een gevelsteen, een Davidssterin een oud gietijzeren hek. De wijkwordt nu bewoond door niet-JoodsePolen. En die staan niet te springen omhet Joodse verleden te doen herleven. Wijwerden bepaald niet vriendelijk aangesprokendoor een wijkbewoner. Meendedat wij Amerikaanse Joden waren, die hunbezittingen kwamen opeisen. Een van onszei wel: “Je hebt het gevoel, dat je looptrond te kijken in een winkel met geheeldespullen…”Aansluitend reden we door het voormaliggetto waar de Joden van Krakowwerden samengedreven om vervolgensgedeporteerd te worden naar een van deconcentratiekampen. Ook in Krakowzijn er geweest, die zich het lot van deJoden aantrokken. We reden langs deoude emailfabriek van Oskar Schindler,de Duitse industrieel, die ongeveer 1200Poolse Joden het leven heeft gered.Zondag 1 juniVroeger dan onze families en gemeenteledenin Nederland zaten wij op zondagmorgenin de kerk. Prof.dr. G.C. denHertog ging ons voor.Daarna wandelden we door enkele dorpen– stetl – in de omgeving, die lange tijdwerden bewoond door een in grote meerderheidJoodse bevolking.Zo werd Novy Sanz al in de 14 e eeuwgesticht door Chaim Halberstamm, dieer ook begraven ligt. Op een gegevenmoment was 90% van de bevolking erJoods. Twintig synagogen en gebedshuizenwaren er.Op de Joodse begraafplaats hadden weeen bijzondere ontmoeting. We troffen901-16_716541 99/3/03, 15:30


Van hemelvaart tot hellevaartWe deden Bobova aan. Vroeger een centrumvan chassidische muziekbeoefening.Op weg erheen leerde de gids ons eenJiddisch lied. In Bobova wordt met gelduit de V.S. de synagoge gerestaureerd inauthentiek 18 e -eeuwse vorm. Al deze dorpenen stadjes zijn jaarlijks ‘bedevaartsoord’voor tienduizenden Joden, metname uit de V.S.Ontmoeting met dhr. Meuller, bij de begraafplaatsvan Novy Sanz. De gids Parel Krzak tolkt.er Jakob Mueller, een oude Jood, die nuin Zweden woont maar die jaarlijks eenaantal maanden terugkeert naar zijngeboortedorp om er de begraafplaats teonderhouden. Hij leidde ons langs degraven. Langs massagraven, waar mannen,vrouwen en kinderen uit Novy Sanzliggen, die door de nazi’s standrechtelijkwerden geëxecuteerd. Hij vertelde na deoorlog te hebben moeten getuigen tegende Gestapo-chef van die regio. De manheette Hamann. Eén van slachtoffers wasrabbi Mordekai. Jakob Mueller verteldehet ons bij een grafsteen met de naamEsther erop… Op elke grafsteen staan drieHebreeuwse letters, de beginletters van dewoorden: “Moge zijn/haar ziel geborgenzijn in de bundel der levenden”. “Dézenhebben nog een plaats”, verzuchtte eenvan ons…Dat geldt ook voor Tarnow, waar op hetMarktplein door de Duitse GestapocommandantAmon Goeth 3000 Joden zijnvermoord, onder wie vele kinderen. Zededen 2 à 3 dagen over hun gruwelijkewerk. We stonden bij de resten van desynagoge. En van het getto waar op eenzeer klein gebied 40.000 mensen samenleefden.We stonden op de plaats vanwaarde eerste 728 Joden naar Auschwitz werdenweggevoerd.Onderweg viel ons trouwens op, hoedruk de rooms-katholieke kerken werdenbezocht. Hier en daar stonden de mensentot op de stoep. Het rooms-katholicismeleeft sterk in Polen. Dat heeft ook wel ietspatriottisch. Bij elke kerkdeur wappertde Poolse roodwitte vlag. In de bewogengeschiedenis van het land onder velevreemde overheersers is de kerk steeds eentoevluchtsoord geweest en het gebed inde volkstaal een troost. Wat daarvan zij,wij maakten ’s avonds, terug in Krakow,een indrukwekkende dienst mee in deDominikanerkerk. Een kerk met een zovoor het oog tamelijk traditionele liturgieen toch gevuld met honderden tieners,waarvan velen de hele dienst aandachtigstónden te luisteren! Behalve op diemomenten, dat ze met alle aanwezigen ophun knieën gingen op de stenen vloer…Maandag 2 juniEen dag om nooit meer te vergeten:een bezoek aan Auschwitz-Birkenau.Auschwitz is van oorsprong een legerkazerne,die werd omgebouwd tot concentratie-en werkkamp. Een huivering gaatdoor je heen, als je onder de poort doorloopt met het cynische: “Arbeit machtfrei”.1001-16_716541 109/3/03, 15:30


De poort van Auswtz-BirkenauLater heeft men op enige afstand Birkenaugebouwd. Dáár heeft de systematischevernietiging van – volgens een ruweschatting – anderhalf miljoen mensenplaatsgevonden.Auschwitz had ook nog een derde afdeling,Buna geheten. Daar heeft de bekendePrimo Levi gevangen gezeten (Hij schreefover zijn ervaringen het boek: “Is dit eenmens?”. Maar er is nu niets meer, dat nogaan het kamp Buna herinnert.Achteraf realiseerde ik me, dat de uitstekendegids ons eigenlijk maar weiniggruwelverhalen heeft verteld. Haar tegelijkbetrokken én sobere uitleg liet ruimtevoor ieders eigen gevoelens. En wat er tezien is, maakt al zo’n diepe indruk. InAuschwitz en Birkenau elk weer op eeneigen manier.Auschwitz is nu ingericht als museum.En zo loop je langs een vitrine vol metafgeschoren haar. Een andere met brillen,weer een andere vol met schoenen.Eentje vol met koffers, met familie- enplaatsnamen erop. Bij een vitrine volmet baby- en kinderkleertjes breekt jehart. We liepen door de dodencellenin de kelder en langs de executiemuur,waar de vele kogelinslagen getuigen vannog veel meer wreed en ruw geroofdemensenlevens. Tekeningen van (ex-)gevangenen maken duidelijk, hoe hetleven was daar, waar een mens geenleven had.Birkenau is meer een uitgestrekte vlakte.Veel van wat er stond – de barakkenmaar ook de gaskamers en verbrandingsovens– is bij de nadering van hetRode leger, door de nazi’s vernietigd.Maar de spoorlijn ligt er nog. We stondenop het perron, waar zij met twintigduizendper dag werden uitgeladen enwaar vervolgens een kamparts met éénduimbeweging besliste over werken of1101-16_716541 119/3/03, 15:31


Van hemelvaart tot hellevaartdirect dood. Juist toen wij daar liepen,liepen er ook enkele orthodoxe Joden intraditionele kledij. Dan hoef je ineensje verbeeldingskracht een stuk minderaan te spreken. En zo brult daar uit debodem het bloed van Abel omhoog. Ende nu hoog in de lucht lieflijk fluitendeleeuwerik kan in het antwoord van Kaïnmaar niet meer liefde krijgen: “Ben ikmijns broeders hoeder?”Wat heeft een volk van zoveel beschaving(Luther, Bach, Goethe, enz) ertoekunnen brengen zich zo beestachtig tegedragen? Dat is steeds weer de vraagbij deze en dergelijke verschrikkelijkheden.Boeken zijn erover vol geschreven.“Alleen mensen kunnen zoiets doen” zeide gids “dieren zullen hun eigen soortnooit vernietigen.” De diepste oorzaakmoet worden gevonden in de verdorvenheidvan de menselijke aard tengevolge van de zonde, zoals die bij elkvan ons mensen wordt gevonden. Vaneen zo brutale manifestatie kon het kennelijkkomen door de politiek-economischesituatie van Duitsland, dat zich nade 1 e Wereldoorlog bovendien vernederdvoelde, door een merkwaardige volksmenneren door de verderfelijke filosofievan het Herrenvolk (de Germaanse Europeanen)en de Untermenschen (de Joden).Met daartussenin in aflopende waarde(!) van menszijn de niet-GermaanseEuropeanen, de Slavische volken, homoseksuelenen Romanozigeuners.De gids bracht ons bij de plaats waar deberuchte kamparts, dr. Mengele, zijnmedische experimenten uitvoerde. Debedoeling was om in de eerste plaats meerDuitse kinderen geboren te doen worden.En aan de andere kant minder Slavische,enz. Zo zou het mes aan twee kantensnijden.De ontvangst- en ontkleedruimte vanBirkenau werd herbouwd. Zo kun jeproberen iets mee te voelen van de laatstegang, die zovelen gingen. Aan het eindis in een verder lege ruimte een wandopgericht, vol met foto’s. Jonge, vrolijkemensen met hun ouders en grootouders.Vakantiekiekjes, foto’s van bij het werk.Bijna allemaal kwamen ze om in ditinferno, in wat voor hen een hel op aardemoet zijn geweest.Mag je dat zo zeggen? Bracht ónze tochtvan Hemelvaart ons tot bij hún hellevaart?Duidelijk mag zijn, dat het diepsteaardse woord het leed van Auschwitz-Birkenau niet vatten kan. En welk beeld,hoe vreselijk ook, zal de realiteit kunnentreffen? Wat is immers vergelijkbaar?Dat onzegbare, onbeschrijfelijke, datonvoorstelbare bedoelen wij, als wijspreken van de hel op aarde. En toch… eris in Auschwitz ook een vitrine met Joodsegebedsmantels en -riemen. Er ís gebeden.In het vertrouwen, dat ondanks alles, ereen God in de hemel is, die hoort. In deechte hel is er zelfs geen herinnering meeraan de hemel, laat staan een zoeken ervan.En dat was daar nog wel. Daardoor heeftAuschwitz de hoop niet kunnen doden.De hoop ván Israël en de hoop vóór Israël.Ons gaf het moed na een zeer bewogendag op weg te gaan naar Warschau. Maarhet was wel heel stil in de bus…Wordt vervolgd1201-16_716541 129/3/03, 15:31

More magazines by this user
Similar magazines