De geschiedenis van de molens - Historische Kring Haaksbergen

Molen bij het erve Nijhuis te BuurseErve Nijhuis, Buurse, plm.1830Kad. Minuutplan,Gem. Haaksbergen, sectie E,blad 2gezien de plaats, de molen bij Mensing (Nijhuis) kanzijn geweest.Hier tegenin lijkt te gaan het feit, dat in latere tijdensprake is van beleningen met Mensink en de wind(molen) te Goor, zoals op 6 februari 1412 Henrickvan Deele aan de bisschop van Utrecht opdroeg tenbehoeve van Wolter van Coverden 'het goed Mensinkin het kerspel Haxberge en de buurschap Buerse,de wind met berg en windmolen te Goer' 6 . Anderzijdsgeeft G.J. ter Kuile voor het erve Mensink ookde naam Mensgoor 7 .Het erve Nijhuis behoorde oorspronkelijk als dienstmansgoedaan de heren van Ahaus. In 1360 werd hetdoor Philippus Volmar aan zijn broer Johan, geestelijke,verkocht en in 1362 verkochten de heer vanAhaus en zijn beide broers het erve thon Nyenehuesin Burse aan Hendrik Volmer en zij zoon Johannes 1 .Dat bij dit erve ooit een watermolen heeft gelegen,is bekend van overlevering en de veldnaam 't Mölnwinkel.Een stuk land ten noordoosten van de boerderij,aan de Oude Beek, wordt met deze naam aangeduid.De plaats van de molen is niet nauwkeurig aante geven.Slaan we het Schattingsregister van 1475 erop na,dan vinden we hierin noch in dat van 1499 een erveNijenhuis, wat te verklaren is uit het feit, dat heteen dienstmansgoed van Ahaus was. Wel vinden weer het erve Mensing met daarbij de aantekening, datdit bij Nijenhuis is gevoegd 2 . Niet onmogelijk verschaftons dit een historische achtergrond van demolen, al blijft e.e.a. slechts 'een redenering. HetManuaal van de Rentmeester van Twente van 1385vermeldt onder de pachtgranen van de Hof te Delden:'Item in parochia Hokesberghe, Apud Buerze Mensing.Possidet (= bezit) Godfridus de Woelde cummolendino in Goer' 3 . Godfridus of Godeken woondein 1383 op het huis Peckedam als borgman vanDiepenheim 4 . De stad Goor wordt in dit manuaalsteeds geschreven als 'Gore' terwijl 'goor' als veldnaamsteeds als 'goer' is weergegeven. De molen teGoor was beleend op de eigenaren van het Huis teGoor, in 1385 op Henricus van der Straten 5 .Misschien mogen we vertalen: 'bezit Godfridusvan Woelde, met de molen in het goor', die dan,1 Inventare, 1-1, pag. 37.2 A.L. Hulshoff, Het Schattingsregister van Twente van1475, Zwolle 1953.3 R. & R. B.U., Bijl. B, pag. 632 en 640.4 Idem, Bijl. C, pag. 784.5 Idem, pag. 780.6 Huis Weldam, Arch. Huis Wegdam, Inv. Nr. 4.7 G.J. ter Kuile, De Twentsche Watermolens, Almelo 1922.

De Sidemolen te HolthuizenEen eindweegs bovenstrooms van de Homolen (Honmolen,Harmolen) ligt een complex gronden met denaam ' 't Siej' langs de noordelijke oever van deKlaashuisleiding, lager de Markveldse beek genoemd.Midden door het complex loopt, vanaf de Harmolenweg,de oude weg van Haaksbergen naar Diepenheim,de Konhuurnerdiek noordwaarts, genoemd naar heterve Konhuurne, dat een latere benaming moet zijnvoor Sidemolen, en op welke erve in elk geval derechten etc. van Sidemolen zijn overgegaan.Van de molen, in het Schattingsregister van 1475 1vermeld als 'Sidemole, dair na tho vraeghen, is twivel',bestaan verder geen gegevens. De opmerking van1475 maakt aannemelijk, dat de molen toen al nietmeer bestond. Evenals andere molens in de omgevingkan ook deze haar verdwijning te wijten hebben aande werken, die Deventer rond 1400 aan de Schipbeeke.a. voltooide.De naam 'side' betekent 'laag', en de molen zal haarnaam aan de lage gronden hebben ontleend. Andersis het merkwaardig, dat de 'bovenste molen' de naam'side = lage molen' droeg, en de 'benedenste molen'Hon- of Hoge molen heette.Gern. HaaksbergenSectie H, bl. 5Van een vroegere watermolen bij dit erve is geenenkel historisch gegeven bekend, slechts de overleveringgetuigt ervan.Ongeveer 400 meter ten westen van Vaarwerk ligtde boerderij Meulenkamp. Een 150 meter ten zuidenvan dit huis vormde de beek, die stroomafwaartsMarkvelder beek heet, een poel, de 'Mölnkolk', enwel op de plaats waar na de regulering de beddingenige meters naar het noorden loopt en vervolgensweer naar het westen afbuigt. Omwonenden wetenzich nog te herinneren, dat vroeger dikke palen uitde bodem omhoog staken, wat bij het pootjebadennogal eens hinder veroorzaakte.Vanaf Vaarwerk verliet een omloop, de zgn. Grefte,de hoofdbedding, om er stroomafwaarts, voorbijhet erve De Kattendams, weer mee samen te vloeien.lA.L. Hulshoff, Het Schattmgsregister van Twente van1475. Zwolle 1953.

γ) τεχνική βοήθεια συνδεόμενη με την προπαρασκευή, διεξαγωγή, παρακολούθησηκαι αξιολόγηση, καθώς και με τον έλεγχο των ενεργειών που χρηματοδοτούνται απότο Ταμείο,δ) ενέργειες που απευθύνονται, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, στοπροσωπικό επιχειρήσεων δύο ή περισσότερων κρατών μελών και αφορούν τημεταβίβαση ειδικών γνώσεων που έχουν σχέση με τομείς παρέμβασης του Ταμείου·ε) ενημέρωση των διαφόρων εταίρων, των τελικών δικαιούχων της χρηματοδοτικήςενίσχυσης από το Ταμείο και του ευρέος κοινού.2. Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999, τοπεδίο εφαρμογής των δράσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στοιχείο α) τουπαρόντος άρθρου επεκτείνεται, με την απόφαση για τη συμμετοχή των Ταμείων, σεμέτρα δυνάμενα να χρηματοδοτηθούν βάσει των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1783/1999,(ΕΚ) αριθ. 1257/1999 και (ΕΚ) αριθ. 1263/1999, προκειμένου να καλυφθούν όλα ταμέτρα που προβλέπονται από τις σχετικές καινοτόμους δράσεις.Άρθρο 7Αιτήσεις συνδρομής του ΤαμείουΟι αιτήσεις συνδρομής του Ταμείου συνοδεύονται από μηχανογραφημένο έντυπο πουκαταρτίζεται στα πλαίσια της εταιρικής σχέσης και στο οποίο αναφέρονται οιενέργειες που αφορούν κάθε μορφή ενίσχυσης, κατά τρόπο που να είναι δυνατή ηπαρακολούθηση του φακέλλου από τη στιγμή της ανάληψης των υποχρεώσεων τουπροϋπολογισμού έως την τελική πληρωμή.Άρθρο 8Λεπτομέρειες εφαρμογήςΚάθε λεπτομέρεια εφαρμογής του παρόντος κανονισμού θεσπίζεται από τηνΕπιτροπή με τη διαδικασία του άρθρου 49 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999.Άρθρο 9Μεταβατικές διατάξειςΟι μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 52 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999εφαρμόζονται mutatis mutandis στον παρόντα κανονισμό.Άρθρο 10Ρήτρα επανεξέτασηςΚατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιοεπανεξετάζουν τον παρόντα κανονισμό το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 2006.

hij een bedrag van f. 6000,— aan Unico Ripperda,in 1697 nog eens f. 1000,— en Ripperda stelde alsonderpand zijn 1/4 aandeel in de OostendorperMeule en verdere Haaksbergse bezittingen. Jan Jansenkreeg als aflossing de opkomsten daaruit zodat hij infeite bezitter en vruchtgebruiker was van de gehelemolen en de Langeler erven 10 . In 1722 ging het bezitover van Jan op zijn zoon Antonie, in 1751 op diensneef Coenraad Muntz.Mulder was rond 1700 Jan Lankheet, die in 1732het nabijgelegen erve Molenveld kocht. Na hem,mogelijk in 1732, kwam Jan Hartgerink op de molen11 . Zijn zoon Antonij en diens vrouw HendricaMuller kochten op 9 juli 1777 het drievierde deelvan de erfgenamen Van der Sluis, i.c. der erven CoenraadMuntz 12 . Op het overige kwart lag nog steedshet pandschap van 1695/97. Naast de aankoop vanMuntz, die hem f. 30.615,— kostte, kocht Van derSluis in 1779 nog de pacht van het Weldamse deelvoor f. 300,— per jaar.In 1682 werd op de Oosterdorper molen een boedelscheidinggetekend van de boedel van Berend Gebbinken zijn overleden vrouw Geesken Wessels, dieeerder gehuwd was geweest met Jan Hartgerink (deechte vader van Antonij, Berend was zijn stiefvader).In de verdeling tussen Berend en de kinderen uitGeeskens beide huwelijken bleven gemeenschappelijko.a. de boedelschulden, w.o. de Heeren lastenen de Molenpagt tot Martini; huishouding en 'tgemaal bleven tot Martini ten algemeen voordeel 13 .Reeds voor 1795 volgde Jan Hartgerink zijn vaderAntonij op in het bezit van de driekwartmolen. Op18 november 1795 werd het pandschap op het Weidammeraandeel van 1695 en 1697 met de rentengeheel voldaan en royeerde richter W. Waanders debeide betreffende protocollen. Weldam kwam dusweer in het volle bezit en genot van het aandeel 14 .In 1800 leenden Antonij Hartgerink en zijn vrouwHendrika Pasman en zijn moeder Hendrika Muldereen bedrag van f. 30.000,— van Hendrik Jan Meijerte Markvelde, waarvoor ze als onderpand stelden'hun eigen toebehoorende drie vierde portien ofaandeelen in de Koorn Waater Mooie, alsmeede deOlij en Pelmoolen, de Oostendorper-Moolen genaamd,voorts mede de daarbij behoorende behuijsinge engetimmertens .... als dit een en ander van de Ervenvan wijlen Conraad Muntz is aangekogt ...... ' 1S . Tweejaren later werd de lening terugbetaald.van Wassenaer Obdam te Weldam met zijn rentmeestersZegers, om het kwart van de Oostendorpermolen te verkopen. Het duurde echter nog tot 1830eer het zover kwam. Zijn dochter Maria Corneliaverkocht toen dit deel aan de molenaar Jan HendrikStuve 16 . Deze had in 1820 het driekwart deel gekochtvan Johan Schimmelpenninck te Harderwijk en WillemHerman Cost te Deventer, die het op hun beurtin 1807 voor f. 29.500,— hadden gekocht van de ervenAntonij Hartgerink 17 .In de tabel van kunstwerken in de Buurserbeek van1847 noemen Staring en Stieltjes als eigenaar vande molen nog J.H. Stuve en hun beschrijving van demolen geeft aan, dat deze doorgaans werkte 'metdrie onderslagraderen van 4.4. el middellijn, en inden zomer met een bovenslagrad van de halve grootte.Een hulpsluis, in den linkeroever, dient tot ontlastingder beek bij hoog water. In den zomer van 1847heeft de molen een 'geruimen tijd in het geheelniet, of slechts eenige uren daags met het bovenslagradkunnen werken' 18 . In hetzelfde jaar ging demolen over op Stuve's schoonzoon Jan Willem Greve,wiens nakomelingen-in-rechte-lijn tot en met de tweedewereldoorlog de molen bleven bedienen, en aanwie de molen de naam 'Grevenmölle' te dankenheeft 19 .Begin deze eeuw moet het bovenslagrad zijn weggebrokenen geraakte de oliemolen buiten gebruik. Inde jaren-1920/30 was het waar een grote warwinkelvan dooreen liggende onderdelen 20 . De muren vertoondengrote scheuren en het was nog maar net optijd, dat de Vereniging Oudheidkamer Twente in1928 plannen maakte — en een noodkreet de Twentseoudheidkundige wereld inzond — om te komentot een restauratie. Het zou echter nog drie jarenduren eer een en ander verwezenlijkt werd. De restauratiewerd verricht door de fa. Ten Have en op3 juli 1931. werd de geheel herstelde en goed ingerichteoliemolen geopend. Helaas werd op 8 februari1946 het oliemolengebouw door een hoogwatervloedweggeslagen. De gemeente Haaksbergen heeft zichtoen over het molencomplex ontfermd, het aangekochten onder leiding van de Almelose architectJan Jans laten herstellen; de oliemolen werd herbouwd,de korenmolen, die nog overeind stond,vrijwel geheel afgebroken en eveneens herbouwd.Reeds in 1804 overlegde Jacob Unico Wilhelm graaf