Bordenbouwer niveau 1 / bordenbouwer niveau 2

STUDIE 151BEROEPSOPLEIDINGSPROFIELBordenbouwer niveau 1Bordenbouwer niveau 2

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIELBordenbouwer niveau 1Bordenbouwer niveau 2sector : metaal - elektriciteit -kunststoffensubsector :elektriciteitSectorcommissie beroepsopleidingsprofielenmetaal - elektriciteit - kunststoffenvan de Vlaamse OnderwijsraadD/2000/6356/18

INHOUD BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUWER NIVEAU 1 EN 2INHOUD1 INLEIDING 11.1 Identificatie van het beroepsopleidingsprofiel 11.1.1 Gegevens beroepsprofiel1.1.2 Gegevens beroepsopleidingsprofiel1.2 Opdracht 11.2.1 Opdrachtgever1.2.2 Doelstellingen1.3 Ontwikkelingsproces 21.4 Legitimatie 22 SITUERING VAN DE OPLEIDINGEN 32.1 Gegevens uit de beroepenwereld 32.1.1 Beroepenstructuur 32.1.2 Geraadpleegde beroepsprofielen 62.2 Gegevens uit de opleidingenwereld 72.2.1 Opleidingenaanbod 72.3 Verantwoording van het te ontwikkelen beroepsopleidingsprofiel 113 HET BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL 133.1 Benaming van het beroepsopleidingsprofiel 133.2 Globale omschrijving van het beroepsopleidingsprofiel 133.3 Concrete vertaalslag 153.3.1 Selectie van takenclusters en taken 153.3.2 Vaardigheidsclusters bordenbouwer niveau 1 16Vaardigheidsclusters bordenbouwer niveau 2 193.3.3 Beroepshoudingen 243.3.4 Contextgegevens 244 BIBLIOGRAFIE 255 MEDEWERKERS AAN DE SECTORCOMMISSIE 26TOEGEVOEGDE LEDEN

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 11 INLEIDING1.1 Identificatie van het beroepsopleidingsprofiel1.1.1 Gegevens beroepsprofielSector : metaal - elektriciteit - kunststoffenSubsector : elektriciteitBeroep : bordenbouwer m/vBeroepsprofiel : bordenbouw niveau 1 - niveau 2Gelegitimeerd door : koepelcommissie opleidingsprofielenop : 12 februari 19991.1.2 Gegevens beroepsopleidingsprofielSectorcommissie : METAAL - ELEKTRICITEIT -KUNSTSTOFFENBenaming van het profiel : beroepsopleidingsprofiel naar aanleiding va nhet beroepsprofiel bordenbouwer: niveau 1 -niveau 2Legitimator : Afdeling TSO/BSORaad voor VolwassenenonderwijsAfdeling BuSODatum : Afdeling TSO/BSO: 24 maart 2000Raad voor Volwassenenonderwijs: 21 maart 2000Afdeling BuSO: 23 maart 20001.2 Opdracht1.2.1 OpdrachtgeverDe koepelcommissie Opleidingsprofielen stelde op de vergadering van 16 oktober1997 de vaste kern van de sectorcommissie opleidingsprofielen Metaalelektriciteit-kunststoffensamen. De koepelcommissie geeft op 12 februari 1999 deopdracht aan de sectorcommissie metaal-elektriciteit-kunststoffen om een beroepsopleidingsprofielmet betrekking tot bordenbouw te maken.1.2.2 Doelstellingen1 De uitbouw van het onderwijs optimaal verzekeren.2 De opleiding beter laten aansluiten bij de arbeidsmarkt.3 De uitstroom van gekwalificeerde beroepsbeoefenaars verhogen.De bordenbouwer kan beschouwd worden als een afzonderlijk beroep omdat deproductie niet geheel kan teruggebracht worden tot het klassieke model van installatie.Een bord is de overkoepelende benaming voor de verdeelkast en/of hetstuur- en regelbord. Het is geoorloofd om de bordenbouwer als een apart beroep tebeschouwen, ook al komt het zelden in classificaties voor. 11Beroepsprofiel Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften voor de bordenbouwer, Vormelek,1998, p. 11-12.

2BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2De verdeelkasten vinden we terug in de residentiële en de residentieel-industriëlegebouwen, de stuur- en regelborden in de residentieel-industriële en industriële installaties.In de bordenbouw onderscheiden we twee grote groepen takenclusters: mechanischebewerkingen en elektrische bewerkingen. De mechanische bewerkingen zijnroutinematig en eenvoudig. De elektrische bewerkingen zijn standaard en vergenvan de bordenbouwer inzicht in de lay-out van het bord.1.3 OntwikkelingsprocesHet beroepsopleidingsprofiel wordt samengesteld volgens een handleiding voorhet schrijven van beroepsopleidingsprofielen voor het secundair onderwijs en hetvolwassenenonderwijs, ontwikkeld door de Dienst voor Onderwijsontwikkeling.Het is afgeleid van het beroepsprofiel bordenbouwer. Uit het beroepsprofiel kunnentwee kwalificaties afgeleid worden: de bordenbouwer niveau 1, inhoudelijktoegespitst op het mechanische gedeelte van de bordenbouw en de bordenbouwerniveau 2, inhoudelijk toegespitst op het elektrische gedeelte van de bordenbouwzonder het mechanische uit het oog te verliezen.De conferentiemethode wordt toegepast.De sectorcommissie vergaderde op volgende dagen: 21 september 1999, 15 oktober1999.Het beroepsopleidingsprofiel werd afgewerkt op 8 november 1999.1.4 LegitimatieBordenbouw niveau 1De afdeling TSO/BSO, de Raad voor Volwassenenonderwijs en de afdeling BuSOlegitimeren het beroepsopleidingsprofiel. Het BOP wordt als advies aan de overheidvoorgelegd.Bordenbouw niveau 2De afdeling TSO/BSO en de Raad voor Volwassenenonderwijs legitimeren het beroepsopleidingsprofiel.De afdeling BuSO merkt op dat indien het mogelijk is de beroepsopleiding Bordenbouwte organiseren, de opleiding kan opgericht worden. Vanuit deze achtergrondlegitimeert de afdeling BuSO het beroepsopleidingsprofiel.Het BOP wordt als advies aan de overheid voorgelegd.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 32 SITUERING VAN DE OPLEIDINGENHet beroepsopleidingsprofiel dient geïntegreerd met het beroepsprofiel verlichtingen de nog te ontwikkelen beroepsprofielen elektrische verwarming, domoticia enbeveiliging.2.1 Gegevens uit de beroepenwereld2.1.1 BeroepenstructuurHet beroep van bordenbouwer situeert zich in de beroepenstructuur als onderdeelvan de algemene elektriciteit in het gedeelte elektrische installaties; 2INSTALLATIEAlgemene elektriciteitElektrische verwarmingDomoticaBeveiligingBordenbouwVerlichtingIndustriële elektriciteitTelematicaAutomatiseringBordenbouwHoogspanningWikkelen van elektromagnetischemachinesKoeltechniekCommerciële koelinstallatiesIndustriële koelinstallatiesAirconditioningOnderhoudLichtreclameAuto-elektriciteitAuto-elektronicaDISTRIBUTIEGroothandel (aantal bedrijven ± 130)Audio en video (bruingoed)Huishoudtoestellen (witgoed)ComponentenVerlichtingKleinhandel (aantal bedrijven ± 900)Audio en video (bruingoedHuishoudtoestellen (witgoed)ComponentenVerlichtingBordenbouwer als onderdeel van de algemene elektriciteit dient samengevoegdmet de overige delen van de algemene elektriciteit. Het maakt ook deel uit van deindustriële elektriciteit. In deze hoedanigheid dient het samengevoegd met de overigedelen van de industriële elektriciteit.2.1.1.1 Beschrijving van het beroepOmschrijving van het beroep: bordenbouwer niveau 1Het beroep bordenbouwer wordt omschreven in het beroepsprofiel. De socialepartners voorzien in grote bedrijven een functie binnen bordenbouw, die kan gezienworden als een voorbereidende activiteit. De bordenbouwer niveau 1 is dewerkman die zelfstandig en met kennis van zaken nodige mechanische werkzaamhedenkan uitvoeren om een bord te bouwen.2Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften voor installateur verlichting. Brussel, SERV,1997, p. 13

4BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2Zijn functionele bijdrage bestaat dan in hoofdzaak uit het mechanisch klaarmakenvan de kast en het monteren van de componenten op het bord. Hij/zij kan de praktischebewerkingen uit de metaalnijverheid uitvoeren: boren, plooien, monteren envooraf gevormde componenten plaatsen.Omschrijving van het beroep: bordenbouwer niveau 2Het beroep van bordenbouwer wordt omschreven in het beroepsprofiel. De bordenbouweris de geschoolde werkman die zelfstandig en met kennis van zaken aande hand van een schema, de nodige werkzaamheden kan uitvoeren om een bord tebouwen. Zijn functionele bijdrage bestaat dan in hoofdzaak uit het klaarmaken vande kast of het maken van het raam, het monteren van onderdelen en componenten,en het bedraden van het bord 3Organisatie van de arbeidHet is nuttig om kennis te nemen van de voornaamste elementen van de tewerkstellingsmogelijkheden,de gevraagde kwalificaties, da arbeidsorganisatie en de -omstandigheden waarmee rekening kan gehouden worden.TewerkstellingMomenteel stellen ongeveer 5 500 bedrijven 21 000 arbeiders tewerk. De tewerkgesteldenwerken voornamelijk in KMO's. De KMO's werken kleinschalig.De totale tewerkstelling bedraagt: 4Installatie 31 393Distributie 7 160Totaal metaalaanverwante sector - elektriciteit: 38 553Het aantal werkgevers bedraagt:Installatie 5 023Distributie 121Totaal 5 144Arbeiders versus bedienden:ArbeidersInstallatie 18 613(59,3%)Distributie 2 148(30%)Totaal 20 761(53,9%)Bedienden12 780(40,7%)5 012(70%)17 792(46,1%)34Beroepsprofiel Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften voor de bordenbouwer. Brussel,SERV, 1998, p. 13Het aantal bordenbouwers is hierin niet gekend

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 5Geslacht:MannenInstallatie 26 555(84,6%)Distributie 5 793(80,9%)Totaal 32 348(83,9%)Vrouwen4 838(15,4%)1 376(19,1%)6 205(16,1%)VDAB (1997) heeft het beroep van bordenbouwer niet opgenomen in hun beroepenstructuur.Het is dan ook iet vast te stellen of het beroep al dan niet behoort totde knelpuntberoepen. 5Uit de beperkte bevraging van de bedrijven door het HIVA blijkt dat de bedrijvenrekruteren uit het SO studiegebied mechanica-elektriciteit, in het bijzonder deelektriciteit.Infrastructuur, grondstoffen en basisuitrustingBordenbouwers werken hoofdzakelijk in een atelier. Een opleidingscentrum moetbij de inrichting van een atelier rekening houden met de veiligheid en de minimalenormen inzake de oppervlakte per vierkante meter werkruimte. 6Volgende materialen komen in aanmerking:Niveau 1: kast, buizen en vooraf gevormde componenten.Niveau 2: elektriciteitsdraden, kabels, buizen, onderdelen en componenten.De uitrusting van de opleidingscentra dient de basiswerktuigen en machines teomvatten die nodig zijn om de beroepsopleiding te verzorgen. De uitrusting dientom de bewerkingen in het maken en plaatsen van residentiële en industriële bordenuit te voeren. De uitrusting dient regelmatig aangepast aan de recente ontwikkelingenin de technologie.Organisatie van de arbeidIn de opleiding dient rekening gehouden met de wijze waarop de arbeid georganiseerdwordt.De bordenbouw is een afdeling die zich situeert in bedrijven die het installatiewerkals hoofdactiviteit hebben. Er zijn ook bedrijven die enkel en alleen borden maken.De afdeling bordenbouw werkt nauw samen met de afdeling ontwerp en tekenkamer;in grote bedrijven werkt de bordenbouwer niveau 1 in functie van de bordenbouwerniveau 2. De bordenbouwer niveau 1 voert meestal zelf zijn kwaliteitscontroleuit.De bordenbouwer niveau 1 maakt zelf zijn bord af: hij maakt het bord mechanischklaar. In grote bedrijven kan een arbeidsspecificatie doorgedreven worden.De geleverde prestaties zijn onderhevig aan de regels van de kwantiteit en de kwaliteit.Dit houdt in dat een beginnend beroepsbeoefenaar een degelijk product af-56Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften voor de bordenbouwer. Brussel, SERV, 1998,p. 38Normen worden voorgeschreven door het Veiligheidsinstituut

6BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2werkt binnen een gestelde tijd. Uit een kwaliteitsonderzoek van HIVA over bordenbouwerblijken risicofactoren 7 aanwezig te zijn:h De vaktechnische volledigheid is voor de bordenbouwer beperkt. Dit is volgensde studie van het HIVA hoofdzakelijk te wijten aan het feit dat zijn takenpakketvooral uit uitvoerende taken zoals het mechanisch maken van de kast enhet plaatsen van de componenten. De afwezigheid van de controle (ondersteunend)en van het ontwerp (voorbereidend) staan de volledigheid in de weg.Hierdoor ontstaat de kans dat mensen hun beroepskwalificaties ontwikkelen enverder bestendigen.h Er is wel vaak overleg met enerzijds de ontwerpers van het bord over hoe eenbepaalde aansluiting nu ineen zit en anderzijds de meestergast over het verloopvan de werkzaamheden, maar dit kan echter niet als werkoverleg beschouwdworden.h De taken zijn allemaal relatief eenvoudig. Dit wordt als negatief beoordeeld.Teveel gemakkelijke taken kunnen leiden tot stress. De bordenbouwer kan bovendienslechts in zeer beperkte makte eventuele problemen zelf oplossen,meestal moet de meestergast of tekenkamer worden geraadpleegd.h De autonomie waarover de bordenbouwer beschikt is beperkt. Men beschiktover autonomie als men de werkwijze, het werktempo en de volgorde van hetwerk kan veranderen of aanpassen. Het is het schema of plan die bepaalt wat ermoet gebeuren. Maar hij/zij is wel vrij om zich een eigen werkwijze aan temeten.h De ondersteuningsmogelijkheden zijn in voldoende mate aanwezig. Hij kansteeds te rade gaan bij de meestergast, de tekenkamer en collega's met gelijkekwalificaties, wat dus de kans op leermogelijkheden vergroot.h Er zijn ook nog de zogenaamde regelproblemen. Dit zijn problemen of storingendie moeten opgelost worden voor men verder kan werken. Wanneer dezeniet kunnen worden opgelost, ontstaat er een verhoogd risico op stress. De volgendeproblemen kunnen worden onderscheiden:- De uitvoering van het werk zelf kan de bordenbouwer voor problemenstellen, wanneer het schema niet duidelijk is of wanneer er fouten in staan.Maar deze problemen kunnen in voldoende mate worden opgelost.- De middelen en de werkomgeving veroorzaken voor de bordenbouwer geenproblemen die niet kunnen opgelost worden.Het beroepsopleidingsprofiel met betrekking tot algemene elektriciteit, elektrischeinstallaties, bordenbouw is in hoofdzaak beroepsgericht. HIVA suggereert om hetberoep van bordenbouwer breder te maken door inzicht in ontwerp en tekenen in tevoeren.2.1.2 Geraadpleegde beroepsprofielenOnderzoek naar de kwalificatiebehoeften voor bordenbouwer, SERV, december1998. In opdracht van het sectoraal fonds VORMELEK ontwikkelde het Hoger Instituutvoor de Arbeid een beroepsprofiel van bordenbouwer. De SERV keurde hetberoepsprofiel in een conferentie goed.7Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften van de bordenbouwer, SERV, 1998

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 72.2 Gegevens uit de opleidingenwereld2.2.1 OpleidingenaanbodOpleidingen in de wereld van elektriciteit worden aangeboden in het onderwijs enbuiten het onderwijs.In het onderwijs maken elementen van bordenbouw deel uit van de opleidingen inhet secundair onderwijs (TSO en BSO, voltijds en deeltijds beroepsonderwijs), inhet onderwijs voor sociale promotie (OSP) en BuSO.Buiten het onderwijs worden opleidingen aangeboden door VDAB, VIZO en hetsectoraal fonds VORMELEK.2.2.1.1 Opleidingenaanbod in het onderwijsGRAAD Huidige benamingen 2000IIElektriciteit TSOElektrotechnieken TSOElektrische installaties BSONijverheidstechnieken BSOIIIIIIElektriciteit TSOElektrotechnieken TSOElektrische installaties BSOSpecialisatiejarenIndustriële elektriciteit BSOStudiegebied mechanica-elektriciteitElektriciteit-elektronica TSOElektrotechnieken TSOElektrische installaties BSONijverheid BSOStudiegebied mechanica-elektriciteitElektriciteit-elektronica TSOElektrische installatietechnieken TSOElektrische installaties BSOSpecialisatiejarenIndustriële elektriciteit BSOIn het DBSO bestaan volgende benamingen: elektricien residentiële elektriciteit,hulpelektricien residentiële elektriciteit en nijverheidselektricien.In het volwassenenonderwijs (OSP) wordt de opleiding aangeboden in het studiegebiedmechanica-elektriciteit in de afdelingen elektricien industriële installaties,elektriciteit, elektrische installaties en industriële elektrotechnieken.Schematisch overzicht van het aanbod:ARGO CVPO OVSG VSKOVoltijds ✗ ✗ ✗ ✗Deeltijds ✗ ✗ ✗ ✗OSP ✗ ✗ ✗ ✗2.2.1.2 Opleidingen buiten het onderwijsDe Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) organiseertvolgende opleidingen in het domein industriële automatisering:i basiselektriciteiti installatie elektriciteit (huishoudelijk, residentieel en industrieel)i gebouwenautomatisering en domotica (communicatienetwerken in huishoudelijkeinstallaties).

8BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2Het Vlaams Instituut voor Zelfstandig Ondernemen (VIZO) organiseert volgendeopleidingen in het domein elektriciteit: elektrotechnisch installateur, fabrikantinstallateurvan lichtreclames, technicus onderhoudselektricien, installateur domotica-en immoticasystemen.2.2.1.3 Aanverwante studiegebieden en opleidingenIn het voltijds gewoon onderwijs treffen we volgende aanverwante studierichtingenaan:Vorm Graad Studierichting SpecialisatiejaarTSO III ElektromechanicaElektronicaIndustriële informaticaKoel- en warmtetechniekenTelecommunicatieBSO III Centrale verwarmingCentrale verwarming en sanitaireinstallatiesKoelinstallatiesIndustriële computertechniekenIndustriële onderhoudstechniekenIndustriële koeltechniekenRegeltechniekenStuur- en bewakingstechniekenComputergestuurde werktuigmachinesIndustrieel onderhoudKoeltechnische installatiesWarmtetechnische installatiesIn het DBSO treffen we volgende aanverwante studierichtingen aan: bedraderbestukkerin de elektronica.In het OSP treffen we volgende aanverwante afdelingen aan: elektronica en regeltechniek.In VDAB vinden we aanverwante opleidingen in het domein van de industriëleautomatisering, de gebouwenautomatisering en domotica, telematica, de energie.VIZO biedt aanverwante opleidingen aan in het domein van de werktuigkunde.2.2.1.4 Onderzoek naar de bevolking van de opleidingenIn het voltijds gewoon onderwijs onderzochten wij de leerlingenaantallen van deschooljaren 1993-94 tot 1997-98.1993-94 1994-95 1995-96 1996-97 1997-98II de graad TSO Elektriciteit 575 578 579 577 543II de graad TSO Elektrotechnieken 2 719 2 723 2 277 2 377 2 299II de graad BSO Elektrische installaties1 781 1 772 1 749 1 810 1 702III de graad TSO Elektriciteit 786 549 479 458 429III de graad TSO Elektrotechnieken 1 517 1 425 2 219 2 337 2 125III de graad TSO 3 de lj Regeltechniek 177 137 194 172 188III de graad BSO Elektrische installaties1 367 1 772 1 530 1 557 1 548III de graad BSO 3 de lj Industriële 188 200 397 400 429ElektriciteitSUBTOTAAL TSO 5 374 5 412 5 748 5 921 5 584SUBTOTAAL BSO 3 336 3 744 3 676 3 767 3 679TOTAAL 8 710 9 156 9 424 9 688 9 263Het leerlingenaantal in de II de graad TSO elektriciteit blijft nagenoeg stabiel. Deelektrotechnieken kennen sedert 1996 een lichte terugval. In het BSO tweedegraad blijft het leerlingenaantal stabiel.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 9In de derde graad TSO daalt het leerlingenaantal elektriciteit sterk, terwijl in destudierichtingen elektrotechnieken het leerlingenaantal fors stijgt.We stellen een stijging vast van het aantal leerlingen in het BSO derde graad in1994, vervolgens daalt het leerlingenaantal en blijft het sedert 1996 nagenoeg stabiel.Het specialisatiejaar regeltechniek TSO kent geen noemenswaardige schommelingen;het leerlingenaantal van het specialisatiejaar BSO stijgt sterkDe studierichting is een jongensgerichte opleiding. Het aantal meisjes bedraagtminder dan 1% van het totale aantal leerlingen. Sedert 1993 neemt het aantalmeisjes-leerlingen gestadig toe in het TSO, maar blijft onder 2%. In het BSO blijfthet aantal meisjesleerlingen sedert 1993 nagenoeg stabiel, maar blijft onder 1%.Het aantal meisjes in de specialisatiejaren is beperkt.Voor het DBSO en BuSO worden geen afzonderlijke cijfers voor elektriciteit inhet Statistisch Jaarboek gepubliceerd.In het OSP wordt de opleiding aangeboden in het traditioneel stelsel in de afdelingelektriciteit-regeltechnieken: in 1997-98 volgden in het technisch secundair 444cursisten een cursus en in het beroepssecundair 140 cursisten. Tevens wordt in hetmodulair stelsel een cursus aangeboden: in 1997-98 volgden gemiddeld 160 cursistende opleiding elektricien voor industriële installaties, waaronder 6 vrouwelijkecursisten.In 1998 voltooiden in VDAB 208 cursisten de opleiding residentieel installateur.2.2.1.5 Onderzoek naar de uitstroom van lerendenSanctioneringDe opleidingen in het voltijds SO worden afgesloten met volgende sancties:Getuigschriften : IIde graad TSO studierichtingIIde graad BSO studierichtingStudiegetuigschrift : IIIde graad 2de leerjaar BSO studierichtingDiploma secundair onderwijs : IIIde graad TSO en 3de leerjaar IIIde graad BSODe leerlingen kunnen een getuigschrift over de basiskennis van het bedrijfsbeheeren een attest VCA (Veiligheidschecklist Aannemers) 8 behalen.In het Deeltijds Onderwijs wordt een studiegetuigschrift van het DBSO, II de of III degraad, en/of een kwalificatiegetuigschrift afgeleverd. Tevens kan een attest vanverworven bekwaamheden uitgereikt worden aan de regelmatige leerling, die ophet einde van het schooljaar niet het ganse leertraject heeft doorlopen.Het onderwijs voor sociale promotie levert in het modulair stelsel attesten en brevettenaf.8VCA staat voor: V = veiligheids-, gezondheids- en milieumaatregelenC = vragenlijst over veiligheid, gezondheid en milieuA = annemers of contractors.VCA wordt opgezet door het Vlaams Provinciaal Veiligheidsinstituut en een NederlandsCentraal College van deskundigen.

10BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2Het buitengewoon secundair onderwijs OV-3 levert kwalificatiegetuigschriften af.VDAB levert getuigschriften af.VIZO levert naast getuigschriften leertijd en beroepskennis ondernemersopleidingook nog diploma's ondernemingsopleiding af.VORMELEK levert attesten af.Aantal uitstromende lerendenDe uitstroom van leerlingen in het tweede leerjaar van de tweede graad van hetTSO schooljaar 1996-97 bedraagt 233 leerlingen in elektriciteit en 1195 leerlingenin elektrotechnieken. De instroom van leerlingen in het eerste leerjaar van de derdegraad TSO in het schooljaar 1997-98 bedraagt 230 leerlingen in elektriciteit en 1102 in elektrotechnieken. Hieruit kan worden afgeleid dat de leerlingen die slagende studierichting verder zetten.In het specialisatiejaar regeltechnieken TSO stromen in het schooljaar 1997-98156 leerlingen uit.De uitstroom van leerlingen in het tweede leerjaar van de tweede graad van hetBSO schooljaar 1996-97 bedraagt 743 leerlingen in elektrische installaties. De instroomin het eerste leerjaar van de derde graad BSO elektrische installaties in hetschooljaar 1997-98 bedraagt 806 leerlingen. Het aantal instromende leerlingen ishoger dan het aantal uitstromende leerlingen van het voorafgaande schooljaar.Mogelijk stromen een aantal leerlingen uit het TSO in het beroepsonderwijs in.In het tweede jaar van de derde graad van het voltijds beroepsonderwijs stromen in1996-97 664 leerlingen uit in elektrische installaties. In het specialisatiejaar industriëleelektriciteit stromen in het schooljaar 1997-98 429 leerlingen in. Van de 429leerlingen behalen 356 hun diploma. Een derde van de leerlingen haakt af en ongeveer20% behalen het diploma HSO niet.In het tweede jaar van de derde graad van het voltijds beroepsonderwijs stromen in1997-98 649 leerlingen uit in elektrische installaties.Voor VDAB stromen slechts 2% niet uit. De strenge voorselectie van de kandidaat-cursistenis verantwoordelijk voor de hoge slaagcijfers.2.2.1.6 Regionale spreiding opleidingen en tewerkstellingGeografisch aanbod tewerkstellingIn het domein van de installateurs algemene elektriciteit is de bordenbouwer nietwijd verspreid over Vlaanderen. De beroepsactiviteit is niet gebonden aan eenstreek of regio.Geografisch aanbod opleidingenDe opleidingen elektriciteit komen wijd verspreid voor in het Vlaamse onderwijslandschap.Vergelijking geografisch aanbod tewerkstelling en opleidingEr zijn geen aanwijzingen om het opleidingsaanbod te koppelen aan een regio.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 112.3 Verantwoording van het te ontwikkelen beroepsopleidingsprofielEen kwalitatieve beroepsopleiding in de elektrische installaties bordenbouw is nodig.Het bedrijf vraagt gekwalificeerde beginnende beroepsbeoefenaars, die zelfstandigeen bord mechanisch kunnen afwerken.Minimaal kan de werkgever van de beginnende beroepsbeoefenaar volgende vaardighedenverwachten:• lezen van een werktekening of een uitvoeringsplan;• de vakterminologie gebruiken;• de eigen werkzaamheden plannen rekening houdend met de omvang, hettijdsbestek, het verwerken materiaal;• overleggen over probleemsituaties;• toepassen van de vigerende wetgeving op het gebied van welzijn (veiligheid,gezondheid en hygiëne), milieu en kwaliteit;• veilig en ergonomisch werken;• lezen en uitvoeren van de montagevoorschriften.Niveau 1In de bedrijfswereld (grote bedrijven) kan de beginnend bordenbouwer niveau 1doorgroeien naar bordenbouwer en naar meestergast. Hij/zij kan het elektrischegedeelte van het bord leren uitvoeren.De sector onderkent in het beroep bordenbouwer twee pijlers: het mechanischbouwen van een bord en het elektrisch bouwen van een bord. In kleine bedrijvenmoet de beginnende beroepsbeoefenaar inzetbaar zijn in de verschillende mechanischeen elektrische bewerkingen; in grote bedrijven is hij/zij inzetbaar in het mechanischebouwen van het bord (kwalificatie bordenbouw niveau 1).De beginnende bordenbouwer niveau 1 beheerst de mechanische basistechniekenom een bord te bouwen. Hij/zij moet de eigen mogelijkheden kunnen inschatten enis kritische ingesteld ten aanzien van zijn eigen werk. Hij/zij kan zijn eigen werkbeoordelen. Hij/zij leert productief en kwalitatief werken.Het zal dan ook nodig zijn dat de beroepsopleiding leertrajecten uitstippelt, die rekeninghouden met de toekomstvisie op het beroep en rekening houden met de residentiëlebordenbouw, de industriële bordenbouw en residentiële-industriële bordenbouw.De kwalificatie moet duurzaam zijn. Dit houdt in dat de opleiding alle basiscomponentenomvat om de technologische ontwikkelingen in de sector op te volgen.De opleiding moet de beginnende beroepsbeoefenaar toelaten om zich in de toekomstop een vlotte manier bij te scholen. Dit vereist het inbouwen van techniekenom een transfer in de bewerkingen te realiseren.Niveau 2Het hogeschoolonderwijs biedt geen specifieke opleidingen voor bordenbouw aan.Het secundair onderwijs biedt voor bordenbouw geen specialisatiejaren aan in hetTSO en het BSO.In de bedrijfswereld kan de beginnend bordenbouwer doorgroeien naar meestergastin een bedrijf.HIVA suggereert het beroep bordenbouwer breder te maken, door de beginnendeberoepsbeoefenaar inzicht te verschaffen in het ontwerp en het tekenen. Deze verbredingis nodig opdat de beginnende beroepsbeoefenaar zou kunnen doorstromennaar meestergast.De sector onderkent in het beroep bordenbouwer twee pijlers: het mechanischbouwen van borden en het elektrisch bouwen van borden. In kleine bedrijven moetde beginnende beroepsbeoefenaar inzetbaar zijn in de verschillende mechanische

12BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2en elektrische bewerkingen; in grote bedrijven is hij/zij inzetbaar in meer specifiekebewerkingen, mechanische of elektrische.Het uitsluitend beheersen van het mechanisch bouwen van het mechanisch bouwenvan het bord is te vatten in een kwalificatie bordenbouw niveau 1; het beheersenvan het mechanisch en het elektrisch bouwen van een bord is te vatten in een kwalificatiebordenbouw niveau 2.De beginnende bordenbouwer niveau 1 beheerst de mechanische basistechniekenom een bord te bouwen. De beginnende bordenbouwer niveau 2 beheerst alle mechanischeen elektrische basistechnieken om een bord te bouwen. Hij/zij moet deeigen mogelijkheden kunnen inschatten en is kritisch ingesteld ten aanzien van zijneigen werk. Hij/zij kan zijn eigen werk beoordelen. Hij/zij leert productief enkwalitatief werken.Het zal dan ook nodig zijn dat de beroepsopleiding leertrajecten uitstippelt, die rekeninghouden met de toekomstvisie op het beroep en rekening houden met de residentiëlebordenbouw, de industriële bordenbouw en de residentiële-industriëlebordenbouw.De kwalificatie moet duurzaam zijn. Dit houdt in dat de opleiding alle basiscomponentenomvat om de technologische ontwikkelingen in de sector op te volgen.De opleiding moet de beginnende beroepsbeoefenaar toelaten om zich in de toekomstop een vlotte manier bij te scholen. Dit vereist het inbouwen van techniekenom een transfer in de bewerkingen te realiseren. Tevens zal getracht worden ominzicht te verschaffen in het onderwerp en het tekenen.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 133 BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL (BOP)BORDENBOUWER NIVEAU 1- NIVEAU 23.1 Benaming van het beroepsopleidingsprofielBeroepsopleidingsprofiel naar aanleiding van het beroepsprofiel bordenbouwer.3.2 Globale omschrijving van het beroepsopleidingsprofielDe voornaamste vaardigheidsclusters die volgen uit het beroepsprofiel zijn:Vooraleer een bord kan worden gebouwd dient eerst een ontwerp te worden gemaakt,in overeenstemming met de specifieke wensen van de klant. Dit ontwerpwordt door ontwerpingenieurs uitgewerkt en door tekenaars schematisch op plangezet.Het ontwerp wordt aan de afdeling bordenbouw bezorgd en op basis hiervan nemende werkzaamheden een aanvang. De bordenbouwer dient dus in eerste instantiehet ontwerp grondig te lezen. Door zijn ervaring leert hij het ontwerp controlerenop fouten. Op basis van het ontwerp gaat hij, al dan niet in overleg met deploegbaas, zijn eigen werk organiseren. Hij verzamelt het benodigde materiaalen materieel voor het bouwen van het bord. Wanneer de bordenbouwers in hetbedrijf een min of meer vaste werkpost hebben, waar ze het nodige materiaal onmiddellijkbij de hand hebben, is deze taak dikwijls beperkt tot het louter aanvullenvan hun ‘materiaalbakjes’. In sommige bedrijven is het echter zo dat de bordenbouwersook bepaalde magazijntaken moeten uitvoeren of toch de goede werkingvan het magazijn moeten helpen vrijwaren. Dit kan door bijvoorbeeld aan tegeven welk materiaal niet meer in voorraad is of ontbreekt.Dan kan begonnen worden aan het eigenlijke uitvoerende werk. Hier zijn in eersteinstantie twee opties mogelijk, ofwel beslist de onderneming om te werken metgeprefabriceerde kasten, ofwel beslist zij om de kast zelf te maken. In het gevalzij kiest om de kast zelf te maken, dan kan gekozen worden tussen een kast of eenmontageraam met een beschermingsplaat (ook wel carta genoemd). In een kastkomen die terecht op een montageplaat.Het maken van de kast daarentegen gebeurt meestal niet door een bordenbouwer,maar door een metaalbewerker binnen hetzelfde bedrijf. De bordenbouwermoet de kast wel klaarmaken, dit wel zeggen verder afwerken in overeenstemmingmet het plan. Het gaat om het monteren van de sokkel, inbouwen van aardingenen verlichting, maken van gaten voor signalisatie, monteren van kasteigen applicaties(voltmeters, sloten, …).Het maken van het montageraam gebeurt door de bordenbouwer zelf. Hij gaatde maten en verhoudingen van het raam bepalen en monteert de profielen op dejuiste manier tot een raam (niveau 2).Dan wordt het montageraam of de montageplaat klaargemaakt voor bedrading. Inhoofdzaak plaatst de bordenbouwer niveau 1 de vooraf gevormde componenten.Onder componenten dient men het hele gamma van materialen te verstaan,gaande van differentieelschakelaars tot PLC’ s.Een volgende stap is het bedraden of kableren. Dit is een essentieel onderdeelvan het bouwen van borden. De verschillende componenten moeten immers vol-

14BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2gens het schema op de juiste manier met elkaar verbonden worden. Het komt voordat bedrijven mensen in dienst hebben die zich louter en alleen bezig houden metbedraden. Het komt echter evenveel voor, voor zover wij konden vaststellen, dateen of twee arbeiders een bord over de hele lijn afwerken.Op dit moment is het bord eigenlijk zo goed als klaar. De bedrade montageplaatmoet terug in de kast worden gemonteerd. Voor het montageraam moet een afdekplaat(carta) worden gemaakt en gemonteerd worden. Na het uitvoeren van de essentiëletesten en eventuele schoonmaak- en retoucheringswerken door de bordenbouweris het bord klaar om naar de klant vervoerd te worden (niveau 2).Na het uitvoeren van de essentiële testen wordt het bord schoongemaakt en eventueelhersteld. Het bord is klaar om naar de klant vervoerd te worden.Het voorgaande in acht genomen opteren wij voor de volgende omschrijving:De bordenbouwer niveau 1 is de werkman die zelfstandig en met kennis van zakenaan de hand van een ontwerp of uitvoeringsplan, de nodige mechanische werkzaamhedenkan uitvoeren om een bord te bouwen. Zijn functionele bijdrage bestaatdan in hoofdzaak uit het mechanisch klaarmaken van de kast, het monterenvan vooraf gevormde componenten en het klaarmaken van de kast voor vervoernaar de klant.De bordenbouwer niveau 2 is de geschoolde werkman die zelfstandig en met kennisvan zaken aan de hand van een schema, de nodige werkzaamheden kan uitvoerenom een bord te bouwen. Zijn functionele bijdrage bestaat dan in hoofdzaak uithet klaarmaken van de kast of het maken van het raam, het monteren van onderdelenen componenten, en het bedraden van het bord.

16BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 23.3.2 Vaardigheidsclusters Bordenbouwer niveau 1EINDDOELEN1 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de mechanische eigen werkzaamheden plannen2 De beginnende beroepsbeoefenaar kan het materiaal en gereedschappen verzamelen3 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de kast mechanisch klaarmaken4 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de vooraf gevormde componenten plaatsen5 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de kast vervoersklaar maken6 De beginnende beroepsbeoefenaar kan zorgsystemen toepassenSUBCLUSTER 1: DE MECHANISCHE WERKZAAMHEDEN PLANNENCluster van vaardigheden1.1 uitvoeringsplannen en/ofwerkopgaveblad lezen encontroleren1.2 naar de dagtaak informeren1.3 het eigen werk organiserenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • mechanische uitvoeringsplannen,lijsten en symbolen33 • noties van arbeidsorganisatie• een eigen planning opmakenMate vanbeheersing323SUBCLUSTER 2: HET MATERIAAL EN GEREEDSCHAPPEN VERZAMELENCluster van vaardigheden2.1 lijsten controleren van hetbenodigde materiaal engereedschappen2.2 geschikt gereedschapkiezen2.3 de eigen werkpost inrichtenen onderhouden2.4 ontbrekend materiaal engereedschappen doorgevenen meldenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • materiaal om bord mechanischte bouwen of in terichten• gereedschappen3 • het gereedschap voorzien datmen bij de uitvoering zal nodighebben33Mate vanbeheersing233

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 17SUBCLUSTER 3: DE KAST MECHANISCH KLAARMAKENCluster van vaardigheden3.1 verpakkingsmateriaalverwijderenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • de verpakking op een veiligemanier en zonder beschadigingvan de inhoud, verwijderen• verpakkingsmateriaal infunctie van de afvalverwerkingsorteren3 3.2 de montageplaat uit dekast demonteren 9 • gereedschap functioneelgebruiken• demonteren3.3 aftekenen 3 • elementaire mechanischetekening lezen3.4 gaten voor signalisatie opde deur en kabelinvoer inde kast aftekenen en maken3.5 kasteigen mechanischeapplicaties monteren (sloten,identificatieplaatjes)3 • meten• boren, ponsen, zagen• technische fiches lezen• mechanische bewerkingnauwkeurig uitvoeren• ergonomisch werken3 • maten uitzetten• montagewijzeMate vanbeheersing33332332333SUBCLUSTER 4: DE VOORAF GEVORMDE COMPONENTEN PLAATSENCluster van vaardigheden Mate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)4.1 de maten uitzetten 2 • op basis van de lay-out vanhet bord maten aftekenen• schaalberekening4.2 de montageprofielen3 • de profielen op maat snijdenplaatsen• de plaatsing- en bevestigingswijze4.3 de vooraf gevormde componentenplaatsen4.4 de mechanische bewerkingenvisueel controleren4.5 identificatienummeringaanbrengen op componentenMate vanbeheersing23 • materiaalkennis van componenten:beveiligingstoestellen,schakeltoestellen, sturingselementenherkennen1• de plaats van de componenten1• bevestigingstechnieken13 32 • verschillende nummeringsystemen13219De bedrading kan ook in de kast zelf gebeuren. Dan blijft de montageplaat gewoonzitten. Indien de bordenbouwfirma de montageplaat zelf maakt, dan wordt hij voor debedrading in de kast gemonteerd.

18BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2SUBCLUSTER 5: VERVOERSKLAAR MAKENCluster van vaardigheden5.1 kast schoonmaken eneventueel herstellingenuitvoerenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • schoonmaakmateriaal• herstellingswerken uitvoeren(schilderen)5.2 het bord verpakken 3 • verpakking rekening houdendmet het transportMate vanbeheersing331SUBCLUSTER 6: ZORGSYSTEMEN TOEPASSENCluster van vaardighedenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)Mate vanbeheersing6.1 KWALITEITSZORG6.1.1 de termijnen naleven 3 • het eigen werk plannen 36.1.2 het eigen werk analyserenen beoordelen6.1.3 de kwaliteit van de ondernemingin zijn geheelbevorderen6.2 WELZIJNSZORG 106.2.1 beschermende maatregelennemen voor de veiligheidvan zichzelf en dievan anderen6.2.2 beschermende maatregelennemen voor de gezondheidvan zichzelf endie van anderen3 • het eigen werk in termen vankwaliteit en kwantiteit evalueren1 • de technische, organisatorischeen relationele tekortkomingen3 • de persoonlijke beschermingsuitrusting• de veiligheidsmaatregelen• vigerende voorschriften inhet domein van de elektriciteit• de risico’s eigen aan materiaal• de risico’s eigen aan gereedschappen3 • elementaire regels m.b.t.EHBO uitvoeren• naargelang de omstandighedende juiste ergonomischehouding aannemen6.2.3 de werkplaats net houden 3 • materialen sorteren3• de voorschriften inzake de 3netheid en hygiëne6.3 MILIEUZORG6.3.1 restmaterialen behandelen 3 • restmaterialen 36.3.2 afvalmaterialen voorsorteren3 • afval 331322233310 Onder welzijn wordt verstaan veiligheid, gezondheid en hygiëne

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 19Vaardigheidsclusters Bordenbouwer niveau 2EINDDOELEN1 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de mechanische en elektrische werkzaamheden plannen.2 De beginnende beroepsbeoefenaar kan materiaal en gereedschappen verzamelen.3 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de kast mechanisch en elektrisch klaarmaken.4 De beginnende beroepsbeoefenaar kan het montageraam maken in functie van de te monterenkast en de componenten.5 De beginnende beroepsbeoefenaar kan de onderdelen en componenten plaatsen.6 De beginnende beroepsbeoefenaar kan bedraden.7 De beginnende beroepsbeoefenaar kan een kast afwerken.8 De beginnende beroepsbeoefenaar kan een kast vervoersklaar maken.9 De beginnende beroepsbeoefenaar kan zorgsystemen toepassen.SUBCLUSTER 1: DE MECHANISCHE EN ELEKTRISCHE EIGEN WERKZAAM-HEDEN PLANNENCluster van vaardigheden1.1 uitvoeringsplannen en/ofwerkopgaveblad lezen encontroleren1.2 naar de dagtaak informeren1.3 het eigen werk organiserenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • mechanische uitvoeringsplannen,lijsten en symbolen• schema’s kunnen controlerenop fouten voor de basisfuncties33 • noties van arbeidsorganisatie• een eigen planning opmakenrekening houdend met deomvang van het werk en deopgelegde termijnMate vanbeheersing3222SUBCLUSTER 2: HET MATERIAAL EN GEREEDSCHAPPEN VERZAMELENCluster van vaardigheden2.1 lijsten controleren van hetbenodigde materiaal engereedschappen2.2 geschikt gereedschapkiezen2.3 benodigde componentenen bevestigingsmiddelenverzamelen2.4 ontbrekend materiaal engereedschappen doorgevenen meldenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • componenten• gereedschappen3 • voorzien welk gereedschapmen bij de uitvoering zal nodighebben3 • bevestigingsmiddelen• op een efficiënte manierverzamelen3 • inzicht in de minimale hoeveelheden• catalogus lezen en gebruikenMate vanbeheersing2332333

20BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2SUBCLUSTER 3: DE KAST MECHANISCH EN ELEKTRISCH KLAARMAKENCluster van vaardigheden3.1 verpakkingsmateriaalverwijderenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • de verpakking op een veiligemanier en zonder beschadigingvan de inhoud, verwijderen• verpakkingsmateriaal infunctie van de afvalverwerkingsorteren3 3.2 de montageplaat uit dekast demonteren 11 • gereedschap functioneelgebruiken3.3 aftekenen 3 • elementaire mechanischetekening lezen3.4 gaten voor signalisatie opde deur en kabelinvoer inde kast aftekenen en maken3.5 kasteigen mechanischeapplicaties monteren (sloten,identificatieplaatjes)3.6 de aardingen in de kastinbouwen3.7 bordverlichting en noodverlichtinginbouwen3 • meten• boren, ponsen, zagen• technische fiches lezen• ergonomisch werken3 • maten uitzetten• montagewijze3 • de functie van een aarding• de functie van EMCrichtlijnen(elektromagnetischecompatibiliteit)• de inbouwwijzeMate vanbeheersing33 • inbouwwijze 23332332332212SUBCLUSTER 4:HET MONTAGERAAM MAKEN IN FUNCTIE VAN DE TEMONTEREN KAST EN DE COMPONENTEN 12Cluster van vaardigheden4.1 de maten en verhoudingenvan het raam volgens delay-out van het bord bepalen4.2 de montageprofielensnijden en de gaten ponsen4.3 de profielen tot een framemonteren4.4 een montageraam viasysteembouw monterenMate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • lay-out van het bord lezen• schaalberekening• met de verhoudingen van decomponenten en de verluchtingrekening houden3 • een multifunctionele snijmachinegebruiken3 • montagewijze (meestal bevestigingmet schroeven)3Mate vanbeheersing233321112De bedrading kan ook in de kast zelf gebeuren. Dan blijft de montageplaat gewoonzitten. Indien de bordenbouwfirma de montageplaat zelf maakt, dan wordt hij voor debedrading in de kast gemonteerd.Indien niet met een montageplaat wordt gewerkt.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 21SUBCLUSTER 5: DE ONDERDELEN EN COMPONENTEN PLAATSENCluster van vaardigheden Mate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)5.1 de maten uitzetten 3 • op basis van de lay-out vanhet bord de maten aftekenen• schaalberekening5.2 de montageprofielen3 • de profielen op maat snijdenplaatsen• de plaatsing- en bevestingswijze5.3 de draadkanalen plaatsen 3 • de draadkanalen op maatzagen• de plaatsing- en bevestigingswijze5.4 de stroomrails plaatsen 3 • soepel koper in de gewenstevorm plooien5.5 de klemmen plaatsen 3 • de verschillende klemtypesen bevestigingssystemen• klemlijsten gebruiken5.6 de componenten plaatsen 3 • materiaalkennis van componenten:beveiligingstoestellen,schakeltoestellen, sturingselementen• de plaats van de componentenaan de hand van de layoutvan het bord bepalen• bevestigingstechnieken5.7 mechanische bewerkingen 2visueel controleren5.8 identificatienummering opklemmen en componentenaanbrengen3 • de verschillende nummeringsystemenMate vanbeheersing3332323232323SUBCLUSTER 6: BEDRADENCluster van vaardigheden Mate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)6.1 de draden op de gewenste 3 • de maten aan de hand van delengte meten, afknippen enafstand tussen twee verbindingenstrippenbepalen• de sectie van draden• kleuren goed onderscheiden• de nodige draadreserve voorzien• bij soepele bedrading dedraaduiteinden beschermen6.2 de draden nummeren 3 • de verschillende systemenvoor draadnummering6.3 de bedrading aan de hand 3 • de bedrading- en verbindingswijzevan uitvoeringsschemavolgens de vigerende• uitvoeringsschemavoorschriften uitvoeren• materialenkennis• gereedschapskennis• veiligheidsvoorschriftenMate vanbeheersing32333233233

22BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2Cluster van vaardigheden Mate vanbeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)6.4 de draden bundelen 3 • draadbindertjes ordelijk enesthetisch gebruiken6.5 de aansluiting en de bedradingcontroleren3 • geschikte meettoestellengebruiken• meettoestellenMate vanbeheersing333SUBCLUSTER 7: DE KAST AFWERKENCluster van vaardigheden7.1 de bedrade montageplaatof het montageraam inkast monteren7.2 een afdekplaat maken enplaatsen7.3 de kasteigen elektrischeapplicaties met de klemmenverbindenMate vanBeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)Mate vanbeheersing3 • de montagewijze2• de plaat met de nodige omzichtigheid3behandelen• hef- en tiltechnieken33 • de maten aftekenen3• snijgereedschappen3• de nodige openingen voorzien3• de plaatsingswijze23 • de verbindingswijze 27.4 het bord testen 3 • test- en meetapparatuur• meettechnieken• kwaliteitscontrole van hetbord visueel en door middelvan meetapparatuur uitvoeren7.5 pictogrammen aanbrengen 3 • pictogrammen 27.6 de sokkel monteren 3 • gereedschap functioneelgebruiken3323SUBCLUSTER 8: VERVOERSKLAAR MAKENCluster van vaardigheden8.1 kast schoonmaken eneventueel herstellingenuitvoerenMate vanBeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)3 • schoonmaakmateriaal• herstellingswerken uitvoeren(schilderen)8.2 het bord verpakken 3 • verpakking rekening houdendmet het soort van transportMate vanbeheersing331

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 23SUBCLUSTER 9: ZORGSYSTEMEN TOEPASSENCluster van vaardighedenMate vanBeheersingOndersteunende kennis (K)en vaardigheden (V)Mate vanbeheersing9.1 KWALITEITSZORG TOEPASSEN9.1.1 de termijnen naleven 3 • het eigen werk plannen 39.1.2 het eigen werk analyserenen beoordelen9.1.3 de kwaliteit van de ondernemingin zijn geheelbevorderen9.2 WELZIJNSZORG TOEPASSEN 139.2.1 beschermende maatregelennemen voor de veiligheidvan zichzelf en dievan anderen9.2.2 beschermende maatregelennemen voor de gezondheidvan zichzelf endie van anderen3 • het eigen werk in termen vankwaliteit en kwantiteit evalueren1 • de technische, organisatorischeen relationele tekortkomingen3 • de persoonlijke beschermingsuitrusting• de algemene veiligheidsmaatregelenin het domein van debordenbouw• noties van vigerende voorschriftenin het domein vanelektriciteit• de risico’s eigen aan materiaal• de risico’s eigen aan gereedschappen3 • elementaire techniekenEHBO uitvoeren• naargelang de omstandighedende juiste ergonomischehouding aannemen9.2.3 werkplaats net houden 3 • restmaterialen sorteren3• de voorschriften inzake de 3netheid en hygiëne9.3 MILIEUZORG TOEPASSEN9.3.1 restmateriaal sorteren 3 • restmateriaal 39.3.2 afval voorsorteren 3 • afval 331322233313Onder welzijn wordt verstaan: veiligheid, gezondheid en hygiëne

24BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 23.3.3 BeroepshoudingenOnder beroepshoudingen verstaan we de meer algemene, minder aan een specifiekeuitvoering gebonden eigenschappen, attitudes, persoonlijkheids- en gedragskenmerkendie functioneel kunnen zijn in het arbeidsproces. Het is het geheel vanaffectieve componenten die wezenlijk nodig zijn voor de uitoefening van een beroep.Accuratesse-zorgvuldigheidErop gericht zijn een taak nauwkeurig binnen de voorgeschreven tijd te voltooienKwaliteitsbewustzijnZorg die besteed wordt aan het eigen handelenPrecisieOog hebben voor detail en geduld hebben om deze details zorgvuldig af te werken,stipte navolging van de plannenVeiligheids- en milieubewustzijnActief gericht zijn op veiligheid, op het voorkomen van situaties die personen enmilieu kunnen schadenContactbereidheidBereid zijn om contact te leggen, sociaal vaardig zijn3.3.4 ContextgegevensDe bordenbouw is een afdeling die zich situeert in bedrijven die het installatiewerkals hoofdactiviteit hebben. Het komt ook voor dat die installatiebedrijven de bordenextern laten fabriceren. Deze orders komen dan terecht bij bedrijven die zichenkel en alleen toespitsen op het bouwen van borden.De bordenbouw dient gezien te worden als een aparte afdeling binnen het installatiebedrijf,die nauw samenwerkt met de ontwerpingenieurs en de tekenkamer. Deuitvoerende taken kunnen opgesplitst zijn over verschillende personen:1 een persoon die voornamelijk mechanische bewerkingen doet;2 een persoon die altijd kableert.In de meest gevallen echter voert de bordenbouwer zelf een kwaliteitscontrole uit.Bij voorkeur is dit een andere persoon dan diegene die het bord gemaakt heeft eniemand die over een gedegen praktijkkennis beschikt, bv. een meestergast. Hij/zijis vaak de directe interface tussen de bordenbouwers en de tekenkamers. Hij/zij ismeestal ook op de hoogte van de expliciete wensen van de klanten of de bedoelingvan het ontwikkelde concept. Naast het nauwkeurig in het oog houden van de timing,staat hij de bordenbouwers met raad en daad bij. Naast het leidinggevende,coördinerende aspect bouwt hij dus zelf ook nog borden, vooral in kleine bedrijven.Het testen van zeer complexe borden wordt overgelaten aan de ontwerpafdeling.De bordenbouwers kunnen, afhankelijk van de grootte van de onderneming en degraad van arbeidsdifferentiatie in hun taken mogelijk worden bijgestaan door eengraveur en een magazijnier.

BEROEPSOPLEIDINGSPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 2 25We verwijzen ook naar enkele specifieke arbeidsomstandigheden die typisch zijnvoor het beroep van bordenbouwer. Het gaat om de mate waarin het werk kan leidentot lichamelijke en psychische belasting.- De bordenbouwer werkt voornamelijk in een atelier. Het gaat hier om meestalgoed uitgeruste ruimtes waarvan het arbeidsklimaat vergelijkbaar is met datvan een magazijn.- Het werk van de bordenbouwer kan fysisch belastend zijn. Hij/zij dient de heeldag rechtop te staan. Ook wordt dikwijls voorover gebogen gewerkt, vooral bijhet plaatsen van onderdelen en componenten. Verder dient de bordenbouwerover een zekere fysieke kracht te beschikken, omdat nog regelmatig iets manueelmoet worden getild. Hij dient daarom zeker aandacht te besteden aan dejuiste ergonomische houding tijdens de uitvoering van zijn taken.- De bordenbouwer heeft normaal gezien een redelijk vast uurrooster. Als eenbord dringend moet geleverd worden, dan komt overwerk wel eens voor. Dit isechter eerder de uitzondering dan de regel. Wat het arbeidsritme betreft kunnenwe stellen dan één man een bord van gemiddelde grootte en complexiteit kanafwerken op gemiddeld anderhalve werkdag.4 BIBLIOGRAFIEDelagrange, H., Van Gramberen, M., Bertrand, N., Kwaliteit van de arbeid inde elektriciteitssector, HIVA/RIAT, Leuven/Antwerpen 1994.Dienst voor Onderwijsontwikkeling, Handleiding voor het schrijven van eenberoepsopleidingsprofiel voor het secundair en volwassenenonderwijs, Brussel,1998.Malfait, D., Sels, L., Het opstellen van een beroepsprofiel, het proces van A totZ, Leuven, HIVA, 1996.Sels, L., Een koninklijke weg … ook voor Vlaanderen, een studie naar methodenvoor de ontwikkeling van functie- en beroepsprofielen, Leuven, HIVA,1995.Unilec Jaarboek, 1997.Vereniging Elektrotechnisch Vakonderwijs, Beroepsonderwijs Elektrotechniek,Eindtermendocument, monteur elektrotechnische panelen, Nijkerk, Nederland.VDAB, analyse vacatures’95, ’96, ’97 - Deel I, knelpuntberoepen, Brussel,Studiedienst, 1996,1997,1998.VDAB, Beroepencodes.Vormelek, Onderzoek naar de kwalificatiebehoeften van de bordenbouwer, SERV,Brussel, december 1998.

26BEROEPSOPLEIDINGPROFIEL BORDENBOUW NIVEAU 1 EN 25 MEDEWERKERS AAN DE SECTORCOMMISSIE♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦R. Vandevoorde, voorzitter, GemeenschapsonderwijsV. Camphijn, VormelekD. De Meester, Fabrimetal VlaanderenL. De Moor, EducamJ.P. Heirweg, CVPON. Leenaerts, EducamL. Proesmans, werkgeversH. Smeesters, inspectieP. Steelandt, VAHJ. Tiesters, VSKOB. Van Soom, OVSGL. Vermeulen, werknemersF. Vermeesch, dienst voor onderwijsontwikkelingW. Vermorgen, Vlaamse onderwijsraadF. Allard, Vlaamse onderwijsraadTOEGEVOEGDE LEDEN♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦H. Defillet, CVPOD. Goethals, VIZOA. Onkelinx, DBOG. Robbrecht, GemeenschapsonderwijsF. Steenacker, VormelekE. Suys, VSKOM. Van Cauwenbergh, ABVVJ. Vandenbranden, OVSGY. Vergeylen, ACLVBJ. Verstraete, inspectieJ. Veys, VDAB