Augustus - Historische Kring Haaksbergen

13e jaargang no. 3 - augustus 198O - Verschijnt 4 keer per jaarORGAAN VAN DEHISTORISCHE KRING HAAKSBERGEN

Aold HoksebargeREDAKTIE:W. E. ten AsbroekJ. G. L. OverbeekeJ. VredenbergADMINISTRATIE:A. J. Temmink, Eibergsestraat 108, 7481 HN Haaksbergen,Postrek. 2547699 t.n.v. Penningmeester Historische Kring Haaksbergen„Aold Hoksebarge" wordt toegezonden aan de leden van de „Historische Kring Haaksbergen".Zij betalen voor lidmaatschap en abonnement f 12,50 per jaar.Publikatie of overname van artikelen, geheel of gedeeltelijk, alleen toegestaan met schriftelijketoestemming van de auteurs.Bestuur van de Historische Kring HaaksbergenD. Jordaan J.G.H.zn.J. G. L. OverbeekeA. J. TemminkB. E. AsbreukW. E. ten AsbroekMej. R. BrummelhuisH. J. J. ten Hagen J.B. A. Leusink J. F.Overbeek J.VredenbergBleekhuisje,VoorzitterFazantstraat 13SecretarisEibergsestraat 108Postrekening 2547699PenningmeesterErve MeyerinkbroekVan Heemskerkstraat 11Dr. Ariënsstraat 8Mozartstraat 46Nachtegaalstraat 13Bevertstraat 14Weverstraat 167481 TT Haaksbergen tel. 12487481 BG Haaksbergen tel. 16347481 HN Haaksbergen7482 PN Haaksbergen tel. 05405-2147482 BS Haaksbergen tel. 47997481 JL Haaksbergen tel. 35947482 VD Haaksbergen tel. 35097481 AT Haaksbergen tel. 20237481 CX Haaksbergen tel. 15647481 JZ Haaksbergen tel. 2348

821DE WONINGEN OP DE BRAAM (5)DE BOERDERIJ VOOGD (vervolg)C. HARMEN VOOGD z.v. de voogd op de Braam NH. Lidmaat 1714) gehuwdHaaksbergen 18/2 1714 met JENNEKE WARGERINK d.v. Arent te Buurse.Jenneke is volgens een brouwboek Ter Horst in de Zwaan begraven op13/91755.Kinderen:1. GERRITVOOGDzieD.2. Janna Voogd, NH. Lidmaat 1743, gehuwd Haaksbergen 6/2 1746 metGerrit Jan Pothold te Haaksbergen. Dit echtpaar woonde in het dorp.Gerichtsprotocollen Haaksbergen :1751 24/2 Harmen Voogd x Jenneke Wargerink kochten op 14 november 1739voor f. 712, — land en hooimaat van wijlen Herman ten Velthuis.1787 19/2 Gerrit Jan Pothold x Janna Voogd verkopen hun huis op de Toeslag teHaaksbergen aan hun zoon Hermanus Pothold.Register op de 50e Penning Haaksbergen:1739 10/12 Harmen Voogd kocht van Harmen ten Velthuis voor f. 712, - eenperceel bouw- en hooiland in de Buurser Es.1789 26/1 Gerrit Jan Pothold x Janna Voogd verkopen een huis aan hun zoonHermanus Pothold.D. GERRIT VOOGD (NH. Lidmaat 1735) overleden 27/3 1792, gehuwdHaaksbergen 5/6 1746 Met HENDRIKJE WESTENDORP te Buurse.Kinderen:1. Harmina Voogd, NH gedoopt 2/7 1747, lidmaat 1766, overleden12/10 1807, gehuwd Haaksbergen 26/2 1769 met Jan Hendrik Wegerinkte Buurse.2. Gerrit Voogd, NH gedoopt 31/8 1749, lidmaat 1771, gehuwd Haaksbergen 6/10 1776 met Hendrika Klein Buursink. Volgens een brouwboek De Zwaan woonden zij op Eernstink Wönner.3. Arent Voogd, NH gedoopt 12/12 1751, Lidmaat 1770.4. Harmen Voogd, NH gedoopt 3/3 1754.5. JAN VOOGD, zie E.6. Berendina Voogd, NH gedoopt 6/8 1758.7. Jan Voogd, NH gedoopt 5/7 1761, Lidmaat 1780, gehuwd Haaksbergen 24/8 1794 met Gese van den Berg, d.v. Jan en Janna Ramakerte Enter. Deze hertrouwde Haaksbergen 20/6 1801 met Gerrit ter Bekkez.v. wijlen Jan Willem en Aaltje Jaasink in Langelo. Jan Voogd waswever in de Blankenborg.8. Getrui Voogd, N H gedoopt 11/9 1763.9. Hendrika Voogd, N H gedoopt 9/2 1766.10. Aaltje Voogd, N H gedoopt 12/5 1768.11. Gradus Voogd, NH gedoopt 11/11 1770.

F. JAN HENDRIK VOOGD, NH gedoopt 25/12 1784, gehuwd ca. 1813 metHENDRIKA VOOGD'd. v. Gerrit en Hendrika Klein Buursink. Vermoedelijkis het echtpaar Voogd-Voogd, zij waren achterneef en achternicht, getrouwd inde periode 1807-1814 toen Buurse bezuiden de Buurserbeek tot de gemeenteNeede behoorde. Hun huwelijk is te Haaksbergen nl. niet te vinden. Volgenshet bevolkingsregister 1850 woonde het echtpaar Voogd-Voogd nog op deBraam, waar hij op 23/4 1855 overleed, waarna zij op 24/9 1856 naar de gemeente Lonneker verhuisde. Dochter Johanna Voogd, geboren 7/3 1832 bleefop Voogd achter.Alleen was ze niet, want inwonend was het gezin van Jannes Wissink en CatharinaRoerink. De laatste overleed in 1855, waarna hij op 26/6 1857 hertrouwde metJoanna Welmink uit Lonneker. In december 1857 vertrokken zij met een zoon uithet eerste huwelijk naar Eibergen. De hiervoor genoemde Johanna Voogd wastoen wel de enige bewoonster.823G. WILHELMUS N IJ HUIS, geboren 7/1 1835, wever, huwde 23/9 1859 met JOHANNA VOOGD, dochter van Jan Hendrik en Hendrika Voogd.Volgens het bevolkingsregister 1860/69 woonde het echtpaar op Voogd samenmet hun in deze jaren geboren kinderen:1. Hendrika Johanna Nijhuis, geboren 2/1 18602. Bernardus Nijhuis, geboren 28/9 18623. Hermannus Nijhuis, geboren 30/5 18654. Gerrit Jan Nijhuis, geboren 21/4 1869In 1870 verliet het gezin hun boerderij, waarna deze afgebroken werd. Reedsin 1870 werd hij niet meer vermeld in het bevolkingsregister.HET OUDE WEERDSHUISWeerds of de Weerd was één van de drie erven, die op de Hottingerkaart van 1780op de Braam getekend werden tussen de Buurserbeek en de Alsteedseweg.A. HERMAN ERNSTINK, vóór 1631 gehuwd met TRINE NN, hertrouwd ca.1652 met HERMAN HAARMOLLE z. v. Engelbert en Eefse Wolterink. Dezehertrouwde Haaksbergen 21/7 1667 met HILLEKEN GEERLICHS d. v. Jan.Hilleke hertrouwde Haaksbergen 20/11 1681 met GEERT GARVERDINKz. v. wijlen Tonnis.Kind uit huwelijk Herman Haarmolle x Hilleken Geerlichs:1. Engelbert Haarmolle.Zowel Herman Ernstink als Herman Haarmolle waren weerd (kastelein) op deBraam. Herman Ernstink was een broer van Jan Ernstink op Hulshof, Roelof Ern-

824stink OD de Helle (zie aldaar) en Aaltje Ernstink, gehuwd met Jan te Lintelo in hetDorp (huis nr. 86 B). Herman Haarmolle kocht in 1668 het land Veldhuis (uit denaam mag_men concluderen, dat er voordien een huis gestaan had) en bouwdedaar eennieuw huis Weerds of Weerd werd toen bijMariekeshuis gevoegd en werddaar het zgn. brouwhuis.Gerichtsprotocollen Haaksbergen:1631 29/8 Catharina, vrouw van Herman Ernstink is beledigd door Borchert Wolterink.1635 15/6 Houthandel van Goeken te Lintelo vond plaats in het huis van HermanErnstink.1646 7/9 Testament van Herman Ernstink en vrouw Triiïe. Er zijn geen kinderen.Een stuk land in de Gaakinkgaarden moet na beider overlijden naar Hendrik tenNijenhuis en vrouw Hermken voor verdiend loon van Hermken. Dit land was op19/12 1633 door de echtelieden Ernstink gekocht.1655 6/2 Herman Haarmolle weerd (zijn broer Herman senior is landbouwer opde Haarmolle) is gehuwd met Trine Ernstink, de weduwe van Herman Ernstink.1657 20/1 Twee zoons van wijlen Engelbert Haarmolle nl. Herman senior op deHaarmolle x Hendrikje ten Hobbenschot en Herman junior weerd x Trine Ernstink, kopen de Sympenberger kamp.1661 16/4 Testament van Herman Haarmolle weerd x Trine Ernstink. Er zijngeen kinderen. Zijn 'moeder Eefse Wolterink, weduwe van Engelbert Haarmolle,krijgt alleen de legitieme portie. Erfgenamen van Trine zijn haar broers Peter enLambert en haar zusters Grietje en Joost.1664 29/2 Vader en zoon Steven en Jan Gaakink verkopen aan Herman Haarmolleen vrouw Trine Ernstink land het Velthuis op de Brug Es en een kwart van hetwaarrecht Gaakin k.1668 23/11 Dezelfden verkopen aan Herman Haarmolle, weduwnaar van TrineErnstink en nu getrouwd met Hilleke Geerlichs, land het Velthuis en een kwartwaarrecht van Gaakink. Er mag een huis getimmerd worden. 1671 20/2 HermanHaarmolle olde weerd op de Braam (olde betekent vroegere). 1681 13/6 Deweduwe Weert op de Braam.1691 20/4 Geert ten Velthuis (Garverdink) en zijn vrouw Hilleke Geerlichs lenenf. 148,- aan Herman ter Kuile.1701 14/7 Geert ten Velthuis x Hilleke Geerlichs, zijn tegenwoordige vrouw arrestereneen wagen en vier paarden wegens een schuld van 7/2 1658 aan wijlen HermanHaarmolle. Vuurstedenregister Buurse: 1675 Harmen Haarmolle weerdt.Verpondingsregister Haaksbergen:1715 Velthuis (de aanslag is die van een halfgerechtigd erf).Archief Velthuis op Weerds:1656 20/1 Jan Ernstink x Fenne en zoon Herman verkopen de halve akker metde pas in de Simpenbergergaarden voor f. 80,- aan Herman Haarmolle x Trine,Mocht Roelof ter Haar (zie de Helle) iets over de akker te zeggen hebben wegensde ruil van het Hekstuk en de Kuile, dan zal Jan Ernstink daarvoor instaan. Herman Haarmolle x Trine hebben dit deel van de Simpenbergergaarden in gebruiksinds de vrienden (familieleden) het land deelden.

ca. 1656 De kerkmeesters en goedsheren verkochten voordien aan Herrn-n Haarmollex Trine en aan Herman Haarmolle bouwman, broers en kinderen van EngelbertHaarmolle de gehele Sympenberger kamp.1668 23/11 Steven Gaakink x Hendrikje en zoon Jan Gaakink x Hermken verkopenaan Herman Haarmolle weduwnaar van Trijne Ernstink en gehuwd met HillekeGeerlichs een kampland met deel van de Brug Es geheten Velthuis, voordienbehorende tot het Gaakink, en een kwart waartal Gaakink. Op Velthuis mag eenwoner en een huis gezet worden.WATERHAM1424-1455 In het diversorium van Rudolph van Diepholt, bisschop van Utrecht,wordt in de buurschap Buurse Rotgher ten Waterhamme vermeld, die behoordetot de „luiden van Munster".1475 In het Schattingsregister van Twente wordt vermeld onder Buurse: Water-Ham „is ungewart katte so my de richter zeget". 1495 In het Schattingsregistervan Twente wordt vermeld: Waterham.In volgende registers werd dit erve niet meer gemeld. Op de Braam ligt echter eenstuk land (zie kaart) dat Waterham genoemd werd, omstreeks 1825 eigendom vanGrobbink.Gerichtsprotocollen van Haaksbergen:1690 21/12 Arent ten Honinglo x Trijne ter Kuile en de kinderen van Jan Grubbinkx Trijne ter Kuile verkopen aan Engelbert ter Kuile x Hermken Lankheeto.a. de Waterham en de Waterhamsgaarden, zo Engelberts vader lang inpand gehad heeft.Archief notaris Hendrik Warnaars te Almelo:1827 18/12 Grobbink verkoopt aan Johannes Wolferink, molenaar op de Haarmühlete Alstatte o.a. het grasland „het Waterham".De horigheid aan Munster doet vermoeden, dat Waterham eens behoorde tot hetbezit van Ahaus, evenals de omliggende erven Gaakink, Hilder , Nijenhuis, Ernstinken Kotte. Een gedeelte van het bezit Ahaus werd in 1406 aan het bisdomMunster verkocht o.a. de hiervoor genoemde erven met uitzondering van Kotte.KORTEGARDEAls soldaten op de Braam (zie ook de inleiding van deze artikelenreeks) werdenin de gerichtsprotocollen van Haaksbergen vermeld: 1645 22/9 De vrouw van Jeremiassoldaat, 1647 20/9 Jan de Vrede sergeant en 1657 19/1 sergeant Vrede.Vermoedelijk werd de corps de garde, verbasterd tot Kortegarde en zelfs KorteGaarden, al betrekkelijk snel na de vrede van Munster (1648) door de soldatenontruimd. Het huis werd daarna bewoond door Jan Gaakink alias de Groene.A. JAN GAAKINK, ca. 1655 gehuwd met NN.Kind: 1. WILLEM GAAKINK, zie B.825

826Gerichtsprotocollen Haaksbergen:1677 18/6 Jan Gaakink op de Braam1678 16/2 Jan Gaakink wonende in de Kortegarde.1680 17/5 Jan Gaakink alias de Groene.1680 7/9 Publieke verkoop van mobilia en immobilia van de Groene op de Braam.Markeboek van Buurse:1646 30/6 De erfgenamen van Buurse zullen een nieuwe brug inspecteren tegen deBraam achter de'verbrande corpus de guarde.1685 13/2 Het huis van de Groene in de Korte Gaarden mag tot zijn gebruikblijven staan.B. WILLEM GAAKINK z. v. Jan, gehuwd Haaksbergen 8/2 1685 met Aaltje terMorsz d. v. wijlen Jan, hertrouwd Haaksbergen 5/3 1708 met Trijne Gleis d. v.Arent en tenslotte hertrouwd Haaksbergen 21/2 1712 met HARMKEN WARGE-RINK d. v. Jan. Bij het huwelijk van 1708 werd Willem vermeld als zoon van wijlenJan. Er werd niet genoteerd of hij weduwnaar van Aaltje ter Morsz was. Zekerheidis er dus niet, er kunnen twee Willems geweest zijn. Kinderen uit heteerste huwelijk:1. Jan Gaakink z. v. Willem te Buurse, gehuwd Haaksbergen 25/11 1703 metAaltje Laakmors d. c. wijlen Frerik, hertrouwd Haaksbergen mei 1728 met EnnekeSchabbink, geboren te Alstatte maar wonend te Buurse.2. Gerrit Gaakink z. v. wijlen Willem te Buurse, gehuwd Haaksbergen 8/1 1724met Jenneke ter Morsz d. v. Claas te Buurse. Deze was voordien gehuwd Haaksbergen 1/2 1702 met Berent Hulshof z. v. wijlen Harmen te Buurse.Kind uit het derde huwelijk:3. JAN GAAKINK, zie C. De tweede zoon Jan werd waarschijnlijk vernoemdnaar opa Wargerink.Gerichtsprotocollen Haaksbergen:1694 16/10 Willem Gaakink x Aaltje lenen f. 21,- van Albert van Bruinenborg.Onderpand een koe.Markeboek van Buurse:1697 18/5 De Corte Gaardens hutte, waar de Groene gewoond heeft, is verbrand.De nieuwe hut mag blijven staan zolang de bewoners leven.C. JAN GAAKINK z. v. wijlen Willem te Buurse, gehuwd Haaksbergen 6/10 1746met Aaltje Odinck d. v. wijlen Hendrick te Rekken en hertrouwd Haaksbergen1/2 1756 met HENDRIKJ E WARGERINK, Honesch. Kind uit het eerstehuwelijk:1. Arend Gaakink, N H gedoopt 9/7 1 747Kinderen uit het tweede huwelijk:2. HENDRICUS GAAKINK, zie D.3. Willem Gaakink, NH gedoopt 8/7 17644. Harmina Gaakink, NH gedoopt 5/4 1767

D. HENDRIK GAAKINK, NH gedoopt 25/2 1759, gehuwd Haaksbergen 9/51779 met HENDRIKA TEN THIJE, Broekheurne.Kinderen van het echtpaar Gakink-ten Thije zijn in het NH Doopboek vanHaaksbergen niet genoteerd. Desondanks vermeldde de volkstelling 1795 alsbewoner bij het Mariekeshuis: Hendrikus Gaakink, totaal 5 personen. Al vóór1809 was de Kortegarde afgebroken en werd de ondergrond als „Landerijenvan het Mariekeshuis met de daar nog opstaande getimmertens" gekocht doorJan Harmen Bos van Doornbos.W. E. ten Asbroek - J. G. L. Overbeeke827D E ONTW IKKE LI N G VA N DE B EV OLK I N G VA N HAA KS BE R GE NIN DE 19e EEUW.In mei 1980 verscheen bovengenoemd boekwerkje, een historisch-demografischen sociaal-economisch onderzoek, als scriptie geschreven door JanKonings in het kader van zijn studie voor M.O.-geschiedenis. De scriptie isverdeeld in drie hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk behandelt in het algemeende geschiedenis van de bevolkingstoename van Nederland in de 19eeeuw aan de hand van de demografische factoren: huwelijkssluiting, geboorte-en sterftecijfers, geboorteoverschot en migratie. In het tweede hoofdstukvolgt een uiteenzetting over de demografische ontwikkeling van Haaksbergenin dezelfde periode. De bevolkingstoename van Haaksbergen wordt in heteerste deel van het hoofdstuk vergeleken met die van Twente, Overijssel enNederland. Opvallend daarbij is dat de toename van de bevolking van Haaksbergenver achter bleef bij die van Twente en Overijssel. In de hierop volgendeparagrafen worden verklaringen gegevenvoor de beperkte bevolkingstoenamevan Haaksbergen aan de hand van de demografische factoren geboorte,sterfte en migratie. Hoofdstuk drie geeft de sociaal-economische ontwikkelingvan de landbouw en textielnijverheid. Beide zijn voor het belang -rijkste deel bepalend geweest voor de sociaal-economische situatie van Haaksbergenin de 19e eeuw.De scriptie bevat 50 bladzijden, ondersteund door 20 foto's. Het boekwerk iste verkrijgen tegen betaling van f 6,50 bij de heer B. Konings, Kortenaerstraat7 te Haaksbergen, telef.nr. 1337, echter alleen zo lang de voorraadstrekt.W. E. ten Asbroek

828DE WONINGEN ROND DE PIEPENBRINK (14)HUIZEN NRS. 103 EN 104Op 6 december 1613 was Berndt Crusebeeke keurnoot van het Haaksbergsegericht. Deze woonde in een huis, dat op de plaats stond van de twee woningen,die in 1830 de nrs. 103 en 104 hadden. In 1621 werd zijn naam nogvermeld, maar in 1628 was hij overleden, want op 5 mei van dit jaar wildezijn weduwe Marieke de nalatenschap delen met Berndts zonen, Johan inZutphen, Henrick ; n Diepenheim en Derck te Gendringen. Uit deze notitiemogen we waarschijnlijk concluderen, dat Marieke niet hun echte moederwas. Omdat de zonen en misschien ook Marieke geen van allen in Haaksbergenwoonden kon het huis verhuurd worden o.a. aan de „nieuwe" smidAndries van Bronckhorst, wiens naam voor het eerst in de gerichtsprotocollenvan 1635 vermeld werd. Uit de protocollen van 13 december 1675 blijkt,dat kort voordien Hendrick en Johan Crusebeeke hun huis en gaarden intwee delen verkocht hadden, maar dat de kopers Nicolaas Hulst en Henricuste Linteloe nog niet betaald hadden. Op 10 januari 1676 blijkt, dat de cessieinmiddels had plaats gevonden, want de hypotheeknemer Tonnie ter Hofstedequiteerde toen Jan Crusebeeke, die de kooppenningen van Hulst en teLintelo ontvangen had. Reeds op 15 november 1675 was een rechtszittinggewijd aan het eigendomsrecht van de enige waterput, die op het deel van NicolaasHulst stond. Uit het verloop van de historie blijkt, dat deze het deelkocht, waaruit het huis nr. 103 is ontstaan. Nicolaas Janszoon Hulst was procureur.Hij werd ook van Losser genoemd, omdat hij vandaar afkomstig was.Hij huwde op 7maart 1675 met Trijntje Temmen, dochter van Jurriën.Nicolaas overleed tussen 1702 en 1705. Hij werd in zijn huis opgevolgd doorzijn zoon Jan, die op 1 maart 1705 huwde met Geertje ten Hoopen Geertsdochtervan het erve Heuperman in Brammelo. Deze leenden in 1 741 f 550,-van de diaconie. Het pand werd op 22 mei 1756 door Geertje als weduwevan Jan Hulst verkocht aan Gerrit Eijsink en vrouw voor f 700,-.Gerrit Eijsink Gerritszoon was op 7 januari 1731 getrouwd met Eva MorssinkhofJansdochter en op 10 maart 1 747 met Aaltje Bloemena Claasdochteruit Langelo. Zijn zoon uit het eerste huwelijk, Gerhardus, was kleermaker enhuwde op 28 april met Janna Lammertinck uit Meddo bij Winterswijk. Hijoverleed op 5 augustus 1812 in de ouderdom van 80,5 jaar. Ook Gerharduszoon Jannes was kleermaker. Deze huwde op 7 oktober 1802 met JannaManten, dochter van Waander. De zoon uit dit huwelijk, naar zijn grootvaderWaander genoemd, was aanvankelijk metselaar. Hij trouwde op 31 januari1835 op 24-jarige leeftijd met Hendrika Gerharda Eijsink, oud 22 jaar,dochter van Gerhardus Eijsink en wijlen Johanna Albers. Waander en Hendrikahadden dezelfde voorvader, namelijk Gerrit Eijsink, koper van pandnr. 103. Waander Eijsink kocht op 28 juli 1841 van zijn schoonvader Gerhardus„De Groene Klok" aan de latere Spoorstraat, waarheen hij verhuisde enwaar hij logementhouder werd. Hij verkocht daartoe huis nr. 103 aan zijn

uurman Hendrik Jan Smits, de winkelier van nr. 102, die het verder alszakenpand gebruikte (zie 102).HUISNR. 104Het deel, dat in 1676 verkocht was aan Hendrik te Linteloe, werd nog in het -zelfde jaar doorverkocht aan Egbert Hulst Albertszoon. Ook deze werd vanLosser genoemd en was vermoedelijk familie van Nicolaas. Egbert was op10 december 1671 gehuwd met Maria Smits, dochter van wijlen Gerrit. Mogelijkgaf zij haar naam aan het huis, dat nog in 1801 vermeld werd als MarieMennekeshuis. Mogelijk stamt deze naam echter al van Marieke Crusebeeke.Maria Hulst-Smits hertrouwde op 22 februari 1680 met Jan ten Westendorp,zoon van Hendrik. Hun rechtstreekse nazaten werden de volgende bewoners:Jan ten Westendorp op 14 februari 1704 gehuwd met Hèridrikje Lange -zaal, dochter van Thijs,Jan Hendrik ten Westendorp op 30 december 1742 gehuwd met Hendrikaten Damme uit Langelo,Hendrikus Westendorp op 11 februari 1 776 gehuwd met Gesina ten Asbroekuit Stepelo.Dit laatste echtpaar verkocht het huis met enkele landerijen op 16 juli 1789voor f 1005,- aan procureur Herman Rattink. Deze verkocht alleen het huisop 10 december 1798 aan Engbert Bonkink voor f 362,-. Nadat deze reedseen stuk van de achtertuin verkocht had aan Wolf Levy, de bewoner van huisnr. 100, verkocht hij op 18 oktober 1802 het huis voor f 235,- aan JannesHeuzels, metselaar, afkomstig uit Langelo. Zijn vrouw Janna Temmink overleedop 9 juli 1812 in huis nr. 104. Hijzelf overleed er op 9 augustus 1812,enkele dagen nadat hij het huis verkocht had aan Gerrit Kuipers, de bewonervan huis nr. 106 (Zie Aold Hoksebarge blz.75). Reeds op 19 november vanhetzelfde jaar probeerde Kuipers het huis weer. te verkopen. Christiaan terHogt, timmerman, deed een bod, maar het huis werd aangehouden. Op 7september 1818 blijkt de woning nr. 104 in het bezit te zijn van Jan Heuzels,die volgens een notitie van notaris Berendsen op 17 augustus 1814 gehuwdwas met Gesina Eijsink Gerritsdochter. Dit echtpaar woonde er ook bij devolkstelling van 1830 samen met vijf kinderen, Hendrika Maria 14 jaar,Hendrik'a 9 jaar, Anna 6 jaar, Herman 4 jaar en Grada 2 jaar. Inwonendwaren toen de gezinnen van Berend Kleinsman en Roelof Nijhuis, totaal 7personen. De weduwe van Jan Heuzels werd in 1850 slechts als bewoner vanhet huis vermeld, eigenaar was toen Lambertus Abbink, erfgenaam van devroegere eigenaar Gerrit Kuiper. Bij haar woonden nog drie kinderen Heuzelsen het gezin van een Amsterdammer Bernardus Kuipers en na hem het veertienleden tellende gezin van Johannes Dominucus Hermans. Op 16 februari1860 huwde de blauwverver Arend Jan Meijerink en Joanna Oldenkotte. Zijwerden de volgende bewoners van huis nr. 104, waar zij tussen 1660 en1669 acht kinderen kregen. Op 4 januari 1871 overleed Joanna Oldenkotte,waarna Arend Jan Meijerink hertrouwde met Grada Barendonk en nog vijfkinderen kreeg. Uit het bevolkingsregister 1891-1909 blijkt } dat

330eerst Arend Jan Meijerinks schoonzoon, de onderwijzer Johannes TheodorusHulst, er bij inwoonde, maar toen Arend Janszoon uit het tweede huwelijk,de huischilder Hendrikus Josephus Meijerink huwde met Hillebrande Berendinaten Asbroek, werd deze hoofdbewoner en verliet Hulst de woning.Hendrikus Josephus werd in maart 1915 nog als hoofdbewoner van het huisvermeld, maar dit werd kort nadien verkocht aan de manufacturier Chris -tiaan Dijkhuis, die er in mei 1918 als hoofdbewoner genoteerd werd en er detextielzaak Dijkhuis vertigde. Zijn nazaten wonen er thans nog.W. E. ten Asbroek - J. B. A. Leusink - J. G. L. OverbeekeUIT DE AANTEKENINGEN VAN GROOTVADER J. A. DIEVELAARUit de nagelaten geschriften van mijn grootvader J. A. Dieveiaar te Haaksbergennoteerde ik enkele zaken, die op zich niet zo belangrijk zijn, maartoch wel een aardige kijk op de toenmalige tijd geven. Eerst over zijnREIZEN. In 1895 ging hij naar de kolenmijn Bismarck te Essen om brandstofte bestellen voor zijn steenoven. De treinreis naar Winterswijk duurde1,5 uur en kostte retour 3e klas f 0,90. Vandaar naar Essen nam 2,5 uur inbeslag en kostte f 2,70. De vertering te Essen bedroeg f 1,75. In hetzelfdejaar reisde hij per trein via Ruurlo, Zutphen en Nijmegen naar zijn zwager teBoxmeer. Deze reis kostte retour 3e klas f 4,25 en „een fooi voor de meid"van f l,-. In 1896 ging hij met zijn zoon Herman via Hengelo (O) naar Arnhem.Hij tekende daarbij aan, dat deze reis f 3,20 kostte, maar via Ruurlo enZutphen zou het slechts f 2,55 gekost hebben. In hetzelfde jaar ging hij opbedevaart over Zevenaar naar Kevelaar, retourprijs f 3,95 en naar Dedemsvaartf 3,20 en vandaar per tram naar A vereest, prijs 2e klas f 0,70. In 1899reisde hij via Zutphen en Nijmegen naar Kevelaar. Eten en slapen kostte hembij de Witwe Hünnekes „Zum Krone" f 1,20, koffie f 0,10 en een glaasje„Bonekamp" f 0,03. Zijn reizen gingen gedeeltelijk over lijnen van deG.O.L.S. waarvan hij zelf in 1884 tien aandelen ad f 250,- gekocht had. In1890 verkocht hij ze weer voor f 287,50 en intussen had hij ook nogf 680,74 dividend ontvangen. In die jaren maakten spoorwegen nog winst.Gegevens over LANDBOUW verzamelde grootvader ook. Voor nieuw aan teleggen weiden was per bunder 1000 kg kalk, 800 kg kainiet (dubbelzout vanKaliumchloride en Magnesiumsulfaat) en 600 kg Thomasslakkenmeel nodig.De laatste kostte f 1,02 per 100 kg. De Haaksbergse boterfabriek maakte in1896 f 1334,- winst en in 1897 f 2150,-. J. Koppelman van grootvaderserve Oosterdorp leverde in 1899: 7476 liter melk voor f 240,04 en in 1901:

83110360 liter voor f 356,-. In 1898 pootte Broekhuis 19.000 dennen op hetOostendorp die f 0,65 per 1000 stuks gekost hadden.De JACHT had ook zijn belangstelling. Schartman en grootvader schoten in1887 30 hazen a f 1,25, 16 patrijzen a f 0,50 en 8 konijnen a f 0,25. In1890 schoten ze 19 hazen, 5 patrijzen, 3 korhoenders, 2 houtsnippen en 6konijnen. Als zakenman moest hij natuurlijk ook van zijn jacht een f inancieeloverzicht maken. In 1890 had de jachtakte hem f 21,75 gekost, het tekortwas dan ook f 8,80.Over VERKEERSWEGEN rond Haaksbergen maakte grootvader aantekeningenin zijn wethouderstijd. In 1897 werd een begroting gemaakt voor deweg Haaksbergen-Buurse. De aardebaan moest f 2057,- kosten, bruggen enduikers f 687,-, verharding ter breedte van 2,75 meter met greskeienf 67700,-, met klinkers f 61674,- en met basalt f 54674,-. Voor dezelfdeweg gaf de firma A. Deken Dura te Zwolle in 1904 een bestratingsprijs opvan f 75000,- voor greskeien of f 51000,- voor macadam. In beide prijzenwas een nieuwe Koekoeksbrug inbegrepen. In 1899 had de tol te Usselof 230,- opgebracht, die bij „den Hazen" f 239,- en die te Langelo'f 232,-totaal f 691,-. In 1901 was de totale opbrengst f 721,70. Nadere informatieover deze wegen vindt U in de Historie van Haaksbergen, deel III, hoofdstukVerkeerswegen.Het aantal leerlingen van de Haaksbergse openbare SCHOLEN noteerdegrootvader in 1902 en 1904. In het eerste jaar had de dorpsschool 316 leerlingenen het tweede jaar 164 jongens en 167 meisjes. Boekelo (St. Isidorushoeve)had er 75 respectievelijk 34 jongens en 41 meisjes. De scholen inde Veldmaat en Honesch waren er in 1902 nog niet. In 1904 hadden dezeachtereenvolgens 48 jongens en 41 meisjes en 36 jongens en 37 meisjes. Deschool in Langelo had in 1904 36 mannelijke en 32 vrouwelijke leerlingen. In1900 kostte het onderwijs aan de gemeente f 12945,83 en in 1904f13720,-.DRANKVERGUNNINGEN hadden in 1903 F. Eijsink, weduwe J. Eijsink,J. Klaassen, G. ten Asbroek, J.A. Jansen, H. Odink, J. Hemink, weduweStrengers, A. Hasselo, D.W. Broekhuis, S. Frankenhuis, weduwe C. Borghuis,weduwe A. Oldenkotte, J. Wilderink, J. Bolscher, J. Wielens Jonkman,H. Booink, weduwe G.J. Wienk en J.H. Scheggetman. Alleen de eerste driehadden een biljartzaal.BRANDPUTTEN waren er in 1893 in de Stationsweg, de Blankenburgende Molenstraat. In 1904 kwam er een vierde bij bakker Heinink in deOostenstraat. Deze kostte de gemeente met bijlevering van stenen f 190,-.J. A. M. Dievelaar, Neede

8344. Al voor 1600 woonden er, zeker later Protestantse, Te Liritelo's in hetdorp Haaksbergen, die niet afstamden van de erven Lintelo in Brammelo.We hebben het sterke vermoeden, maar kunnen niet bewijzen, dat deze afstammenvan de Te Lintelo's uit Winterswijk. Mogelijk zijn ze ook nazatenvan Dire te Lintelo Dirczoon, die in 1449 getuige was bij de verkoop van deBlankenborg aan de bisschop van Utrecht.W. E.ten AsbroekDE WONINGEN ROND DE HOFBRAAK (1)Het gebied begrensd -door Spoorstraat, Dr. Ariënsstraat, de Braak en Hibbertstraatwordt zeker al vijf eeuwen lang Hofbraak genoemd. De eerste vermeldingvinden we in de rentmeestersrekeningen van Haaksbergen van 1547/1548: „Die boumeyster bruijckt landt ende bouwerie van den Blankenborchende wordt genoempt die Hofbraeck ende luttycke braeck tot welck landtbehoort twee waer in der marke van Heexbergen daer van die eene waerblijft bij den erve tho der Blankenborch ende d'ander waer compt K.Mat".(Karel V).De luttijcke braeck lag mogelijk ten noorden van de Spoorstraat. De naamwordt in latere jaren nog enkele keren teruggevonden, maar in de gerichtsprotocollen,die vanaf 1628 bewaard zijn gebleven, komt hij geen enkele keermeer voor. Hierdoor is een exacte localosatie van de luttijcke braeck nietmogelijk.Nog enkele vermeldingen uit de rentmeestersrekeningen: 1563: „Landebehoerende tot den huyse des Blankenburchts. Eerst die hoff-braeckegenaempt Coeninckhave is oock int upenbaer upgeslagen und voer den tijtvan zes jaeren. Verpachttet met conditie dat d' drost een rentmeyster van desCoeninckswegen tot sijne majestets meisten prouffijte und geschickt-hijt desgroonte daer ut sal moegen in pachte ofte erfpachte gheven". Uit de hofbraakgaat één mud gerst als sloptiende naar de proostdij Deventer. De pachterwordt Hendrick Boumeister tot Haexberghen voor 9 goudgulden per jaar of inmoderner geld 13 pond en 10 stuiver. „Die kleine hoffbraecke genaemptPassinckhave". Uit deze gaat een sloptiende van één mud rogge en één mudgerst naar dezelfde proostdij. Dezelfde pachter betaalt hiervoor 8 goudguldenof 12 pond. ' 1578. Dezelfde vermeldingen als in 1563.1580/1581. Hopman Peter Ruemonde is pandhouder van „die Hoffbraecke.die kleine hoffbraecke" en nog andere stukken land.In bovenstaande rekeningen is sprake van de grote hofbraak, ook genaamd.Koningshof. De eerste naam is ontleend aan de Hof te Haaksbergen, waaruitde Blankenborg is ontstaan. Deze hof en de daarbij behorende goederengingen in 1449 in eigendom over aan het bisdom Utrecht en in 1528 aan de

835

836Heer van Overijssel, Karel V, koning van Spanje. Toen werd de naam ookKoningshof. Wat de naam Passinkhof betekent is onduidelijk. Op en rond deHofbraak lagen in 1830 behalve de woningen nrs. 100 tot en met 104, die inde serie „Rond de Piepenbrink" .behandeld zijn, ook nog de woningen 105tot en met 120, die in deze serie „Rond de Hofbraak" worden beschreven enop bijgaande kaart zijn weergegeven. De huidige bewoners zijn:105, nu Spoorstraat 17, drogisterij R. H. ter Rahe-Doornhegge106, nu Spoorstraat 19-, schoenhandel G. ter Rahe107, nu Spoorstraat 21, textielhandel Ter Stal108, opgedeeld tussen de panden Spoorstraat 21 en Spoorstraat 23109, nu Spoorstraat 23, electro Dinant Keizers110, nu Spoorstraat 31, Rabobank111, nu Spoorstraat 35, electro Gebr. Horck112, Dr. Ariënsstraat 9, weduwe V. Franken113, verdwenen114, verdwenen, was „de Kroeme" aan de Ariënsstraat tegenover de Braak115, nu tuin Dr. Ariënsstraat 7, B. R. Cleine116, nu tuin naast Hotel Eijsink, was „het Park"117', nu Spoorstraat 30, Odink Supermarkt118, nu Spoorstraat 28, Breukers119, nu Spoorstraat 26, Begotex120, nu Spoorstraat 24, slagerij J. B. F. MensinkHUIZEN NRS. 105 EN 106Voor de geschiedenis van deze beide huizen, waarvoor de grond op 3 november1635 van de provincie was verkregen als zijnde een stuk van „dieBraecke, hoerende onder Boumeesters erve" en waar door richter SwierGrubbe een huis gebouwd werd, verwijzen we naar de 2e jaargang nr. 2,blz. 85 van Aold Hoksebarge. Als aanvulling op dit artikel is te verm elden,dat Swier Grubbe ca. 1611 te Deventer werd geboren als zoon van DaniëlGrubbe en Anna Huyrinck en kleinzoon van Herman Grubbe tot Fleringenen Joanna van Warmelo, bewoners van Herinckhave, dat naar hen later ookwel Grubbenhoes genoemd werd. Swier Grubbe huwde op 13 februari 1641met Sophia Berents, dochter van Balthasar. Swier overleed op 18 februari1649 's avonds tussen 9 en 10 uur, zoals in de gerichtsprotocollen vermeldwerd. Zijn weduwe hertrouwde met jonker Jacob Buissonet van der Age.Deze familie overleed tijdens een pestepidemie in 1657. De erfgenamen verkochtenop 10 juni 1659 huis, schuur, boomgaarden en veengronden aanGosen Harberts en Derck te Lintelo. Op 8 april van dat jaar was reeds vastgesteld,welk land op de Hofbraak tot de erfenis behoorde. Huis nr. 106 kwamzoals in genoemd artikel is vermeld, in handen van Gosen Harberts. Vóór1677 werd de schuur bij dit pand verbouwd tot woonhuis nr. 105, dat bewoondwerd door „een kremer".W. E. ten Asbroek - J. B. A. Leusink - J. G. L. Overbeeke