Excellent onderwijs voor iedereen in de 21ste eeuw

EXCELLENT ONDERWIJSVOOR IEDEREEN IN DE21STE EEUWDirk Van DammeProf. Onderwijskunde Universiteit GentHoofd ‘Innovation and Measuring Progress’- OECD/EDU

Percentage van top-presteerders inlezen (level 5 of meer) – 2000 en 200920181614121086420%12,511,22009 2000New ZealandFinlandJapanKoreaAustraliaCanadaFlandersHong Kong-ChinaBelgiumUnited StatesFranceSwedenIcelandNorwaySwitzerlandGermanyIsraelPolandIrelandHungaryItalyGreeceCzech RepublicPortugalDenmarkLiechtensteinSpainRussian FederationLatviaBulgariaBrazilChileArgentinaRomaniaPeruMexicoThailandAlbaniaIndonesia3

Percentage van laag-presteerders inlezen (

Trend data PISA 2000-2009 voor lezen7006446366005325195004003963903002000 2009Belgium P10 Flanders P10 OECD average P10Belgium average Flanders average OECD averageBelgium P90 Flanders P90 OECD average P905

Trend data PISA 2000-2009 voor lezen7006006446016365895005324765194534003963903002000 2009Flanders P90 Flanders P75 Flanders mean Flanders P25 Flanders P106

EN GELIJKE KANSEN?7

PISA 2009 resultaten voor diversegroepen (lezen)6506366005725505004501002467613526503519472463450P90ESCS Q4native students meanaveragestudents in citiesESCS Q11st gen immigrants2nd gen immigrantsP10400390350Flanders Belgium OECD av8

Meanscore560Above-average reading performanceAbove-average impact of socio-economic backgroundAbove-average reading performanceShanghai-ChinaBelow-average impact of socio-economic background540KoreaFinlandHong Kong-China520New ZealandSingaporeFlandersJapanCanadaAustralia500480460NetherlandsBelgiumSwitzerlandNorway EstoniaUnited StatesIcelandPolandLiechtensteinGermanyFranceSwedenChinese TaipeiHungaryIrelandUnited Kingdom DenmarkPortugalItalySlovenia GreeceLatviaSpainCzech RepublicIsraelSlovak RepublicCroatiaAustriaLuxembourgLithuaniaTurkeyDubai (UAE)Russian FederationOECD averageMacao-ChinaBelow-average reading performanceAbove-average impact of socio-economic background440605040OECD averageChile30SerbiaScore point difference associated with one unit increasein the PISA index of economic, social and cultural statusBelow-average reading performanceBelow-average impact of socio-economic background201009

Indicatoren van gelijke onderwijskansenPISA 2009 lezen OESO België VlaanderenImpact van PISA ESCS index op lezen 38.3 47.0 41.5Percentage verklaarde variantie door PISAESCS indexVerklaarde variantie tussen scholen doorESCS status van studenten en schoolVerklaarde variantie tussen scholen doorESCS status en studiekeuzePISA score verschil tussen autochtone enanderstalige studenten na controle voorESCSCorrelatie tussen sociale samenstellingschool en student/leraar ratioVerschil in student/leraar ratio voorautochtone en immigrante studenten14.0 19.3 16.523.8 40.4 43.930.7 54.1 54.535 48 40.15 .66 .68.08 .14 .3910

Gelijke onderwijskansen…• …worden in Vlaanderen verhoudingsgewijs sterknegatief bepaald door:– Relatief hoge mate van sociale segregatie tussenscholen (maar in veel andere landen nog sterker)– Hoge concentratie migrantenleerlingen inscholen met veel laaggeschoolde moeders (enkelUK heeft nog sterkere concentratie)– Interactie tussen sociaal bepaalde schoolkeuze enstudiekeuze– Lage leerresultaten van 2 de -generatiemigrantenleerlingen11

Gelijke onderwijskansen…• …worden in Vlaanderen verhoudingsgewijsminder negatief bepaald door:– Sociale achtergrond thuismilieu (veel landenhebben een sterkere impact – enkel Canada, Finlanden Korea slagen er in een hogere excellentie metminder impact van thuismilieu op leeruitkomsten tecombineren)12

Gelijke onderwijskansen…• …worden in Vlaanderen verhoudingsgewijseerder positief bepaald door:– Sterke inzet van middelen en personeel in risicoscholen(door nieuwe financiering en GOKbeleid)– Enorme inzet van leraren in moeilijkeomstandigheden13

Waar moeten we ons zorgen over maken?• Significante achteruitgang in excellentie aan de top.• Significante achteruitgang van de middengroep• Negatief verschil tussen eerste en tweede generatiemigrantenleerlingen• Grote sociale segregatie tussen scholen• Interactie van studiekeuze met sterk sociaalbepaalde schoolkeuze• Vlucht van goede leraren uit achterstandsscholen• Een misbegrepen gelijkekansenpedagogiek inscholen die te weinig uitdaagt en nivelleert ondermom van gelijke kansen14

Excellentie versus gelijke kansen?• Verschillende landen tonen aan dat gelijkeonderwijskansen realiseren helemaal niet perdefinitie tot nivellering of minder excellentie hoeft telijden, maar zonder sterke pedagogische sturing indat risico wel steeds aanwezig• Maar zonder gelijke kansen – door terug te vallen ineen selectie-paradigma – laat een samenleving eengrote voorraad talenten onbenut en demaatschappelijke kost hiervan is hoog15

DE KOST VANSTAGNERENDEONDERWIJSEXPANSIE16

Onderwijsexpansie vertraagt• Snelheid van groei onderwijsniveau van debevolking vertraagt en andere landen hebben nusterkere onderwijsexpansie• Geringe toename kwalificatie op niveau hogersecundair onderwijs, nauwelijks verschillend vanOESO-gemiddelde• Doorstroming naar hoger onderwijs stijgtminder snel dan in andere landen(data voor België, niet beschikbaar voor Vlaanderen)17

Percentage van de bevolking met hogersecundair onderwijsniveau10025-34 year-olds 55-64 year-olds9080706050403020100KoreaCzech RepublicSlovak RepublicPolandSloveniaCanadaSwedenRussian Federation2FinlandSwitzerlandUnited StatesIsraelAustriaIrelandChileGermanyEstoniaHungaryAustraliaLuxembourgFranceNorwayUnited KingdomNetherlandsBelgiumOECD averageDenmarkNew ZealandGreeceIcelandItalySpainBrazil3PortugalMexicoTurkeyChina418

Gemiddelde jaarlijkse groei van bevolkingmet hoger-onderwijsniveau (1998-2008)%876543210Overall population growthAttainment rate growth-1IrelandTurkeySpainPolandPortugalLuxembourgKoreaIcelandItalySlovak RepublicNew ZealandAustraliaSwitzerlandOECD averageCzech RepublicHungaryGreeceMexicoCanadaUnited KingdomFranceAustriaDenmarkJapanNetherlandsBelgiumUnited StatesFinland

Maar laaggeschooldheid heeft eenhoge maatschappelijke kost• Zonder diploma SO nemen werkloosheid enarmoederisico erg toe• Ook risico’s op afhankelijkheid van socialevoorzieningen, lage gezondheid, lage socialeintegratie, gering sociaal kapitaal, enz.• Een samenleving die onderwijs als een selectiebeschouwt,– onderschat de hoge kost van laaggeschooldheid enschoolse mislukking– laat het na een kennisvoorraad op te bouwen waaropde 21 ste eeuwse innovatie-economie zal moetenbouwen20

Percentages 25-29-jarigen niet inonderwijs en niet in een job (2010)50Percentage of 25-29 year-olds not in education and unemployed who have below upper secondary level of educationPercentage of 25-29 year-olds not in education and unemployed, all levels of education454035302520151050SpainGreeceEstoniaSlovak RepublicIrelandHungaryFrancePortugalItalyTurkeyBelgiumCanadaPolandOECD averageBrazil1DenmarkUnited StatesGermanySloveniaCzech RepublicFinlandUnited KingdomSwedenNew ZealandSwitzerlandKoreaMexicoIsraelAustriaNorwayAustraliaNetherlands21

%Percentages volwassenen die een goede gezondheidrapporteren, naar onderwijsniveau (2008)1009080706050403020100Tertiary education Upper secondary education Below upper secondary educationNew ZealandGreeceUnited StatesIrelandAustriaSwitzerlandCanadaNetherlandsBelgiumTurkeyDenmarkSwedenSpainIsraelUnited KingdomOECD AverageNorwayPortugalItalyFinlandFranceCzech RepublicSloveniaPolandSlovak RepublicHungaryKoreaEstonia

PLEIDOOI VOOR EENPEDAGOGISCHE VISIE OPONDERWIJSHERVORMING23

Comprehensief onderwijs dé oplossing?• Het debat over onderwijshervorming heeft nood aaneen pedagogische benadering• Comprehensief secundair onderwijs was een mid-20 ste eeuwse oplossing in de context van de overgangvan een elite-onderwijs naar een massificatie van hetsecundair onderwijs• Vlaanderen kent structureel geen sterke ‘tracking’ inde eerste graad van het secundair onderwijs,vergeleken met bv. Duitstalige landen of Frankrijk,maar scholen en leraren zien het wel als ‘tracking’ enals een vorm van (negatieve) classificatie24

Comprehensief onderwijs dé oplossing?• Uitstel van studiekeuze– Sociologisch argument: impact thuismilieuvermindert met leeftijd– Echter: marginale winst van 2 jaar uitstel eerdergering en met de facto schoolkeuze op 12 jaar iseffect wellicht zelfs nihil– In Vlaanderen is niet zozeer de studiekeuze zelfbepaald door sociale achtergrond, maar wel doorde interactie met schoolkeuze– De pedagogische evidentie is niet overtuigend25

Comprehensief onderwijs dé oplossing?• Pedagogische contra-argumenten tegen te sterkecomprehensivisering– Het is van belang om jonge mensen tijdig in een traject tehebben die het best beantwoordt aan hun talenten– ‘Higher order cognitive skills’ kunnen maar ontwikkeldworden in door een zekere mate van inhoudelijkespecialisatie die tijd vergt (zowel voor eerder abstractcognitieveals voor eerder beroepsgerichte richtingen)– Geldt a fortiori voor richtingen die specifieke competentiesvergen die een intrinsiek lange leertijd nodig hebben– Een culturele identiteit van studierichtingen en scholenheeft zeker nadelen, maar ook voordelen; veralgemenen vaneen ASO middenklasse-cultuur houdt ook risico’s in26

Wat is pedagogisch dan wel nodig?• Beroepsgerichte richtingen moeten als eenvolwaardig alternatief gezien worden, inhoudelijkherdefiniëren, herwaarderen en uitdagender maken• Geen ‘dead-end streets’: doodlopende richtingen dienaar laaggeschooldheid leiden• Brede waaier van studierichtingen aanbieden, maarfragmentatie vermijden• Meer mogelijkheden om in eerste graad met vakkenuit andere richtingen te combineren• Meer aandacht voor zalm-principe in SO; lerarenmoeten mobiliteit aanmoedigen, zeker bij sociaalbepaalde studiekeuze27

Wat is pedagogisch dan wel nodig?• Veel meer personalisering en differentiatie binnenklassen om nivellering te vermijden– Verschillende landen kennen veel meer differentiatiezonder dat onderwijskwaliteit er onder lijdt of zonderenorme verhoging van omkadering– Zwakke én sterke leerlingen moeten uitgedaagdworden om zichzelf te overtreffen– Technologie en innoverende werkvormen kunnendifferentiatie ondersteunen– Pedagogische opleiding en professionele bijscholingvan leraren moet drastisch versterkt worden28

Wat is pedagogisch dan wel nodig?• Op 14 moet iedereen op plaats zitten waar talentenbest tot ontwikkeling kunnen komen– ‘tracking’ als negatieve selectie en classificatie isverwerpelijk– ‘tracking’ als begeleiding naar de meest geschikteomgeving voor talentontwikkeling is positief29

NIEUWE UITDAGINGENVOOR HET ONDERWIJS INDE 21 STE EEUW30

Is conservatisme noodzakelijk voorkwaliteit in onderwijs?• Het Vlaams onderwijs is zowel inzakemaatschappelijk discours, als curriculum enpedagogische aanpak eerder conservatief tenoemen• Opiniemakers in onderwijs spreken te vaakvanuit een nostalgische romantiek en met teweinig kennis van de realiteit in Vlaamse scholen• Vlaamse leraren geven aan geen enkelewaardering te krijgen voor innovatie• Jonge leraren vormen geen bron vanvernieuwing zoals in andere professies31

Traditionele doceervormen overheersenin Vlaamse scholen2,0Structuring teaching practices Student-oriented teaching practices Enhanced teaching activities1,51,0Ipsative means0,50,0-0,5-1,0-1,5DenmarkNorwayIcelandMalaysiaTurkeyPolandMexicoBrazilAustriaAustraliaKoreaSlovak RepublicEstoniaSpainSloveniaBelgium (Fl.)LithuaniaPortugalItalyBulgariaMaltaHungaryIreland32

Veranderende competentiesMean task input as percentiles of the 1960 task distributionEconomy-wide measures of routine and non-routine task input (US)6560555045401960 1970 1980 1990 2000Source: Levy and Murnane, 2005Routine manualNonroutine manualRoutine cognitiveNonroutine analyticNonroutine interactive35

Competenties voor de 21ste eeuwSubject-based skills(know-what and know-how)Behavioural andsocial skills(Self-confidence, energy,perseverance, passion,leadership, collaboration,communication)Skills in thinkingand creativity(Critical thinking, ability tomake connections,imagination, curiosity,...)37

Curriculum -innovatie• Curricula zitten vol anachronismen– Meer toepassingsgericht niet altijd de juisterichting (cfr. talenonderwijs); ‘higher-orderthinking’ en abstracte cognitie ook belangrijk– Maar relevantie is wel belangrijk criterium:• Waarom bevat wiskunde-curriculum veeldriehoeksmeetkunde en bijna geen statistiek?38

Excellentie en gelijke kansen• Een hoge kwaliteit behouden en verderuitbouwen is niet intrinsiek strijdig met gelijkekansen, eerder integendeel: zonder gelijkekansen is excellentie niet duurzaam• De trend in PISA-resultaten tussen 2000 en2009 vertoont enkele zorgelijke aspecten.• Het risico dat gelijke kansen een alibi wordt voornivellering en minder uitdagend onderwijs voorrisicoleerlingen is reëel40

Van een selectie-paradigma naar eentalentenparadigma• Vlaanderen kan het zich niet veroorloven eenrelatief grote talentenvoorraad te laten liggen• Stagnerende onderwijsexpansie vormt een risicovoor de economische welvaart en sociale cohesie• Maatschappelijke kost van laaggeschooldheid enschoolse mislukking zijn erg groot• Niet alleen een recht maar ook een noodzaak omalle talenten tot ontplooiing te brengen41

Voor een pedagogischeonderwijshervorming• Soms kunnen sociologische argumenten totfoutieve pedagogische conclusies leiden• Uitstel studiekeuze en geforceerdecomprehensivisering houden risico’s in• Doorbreken onderwijsvormen is positief alsdaarmee libellering en stigmatisering kunnenverminderd worden en er meer mobiliteitmogelijk wordt• Talentontwikkeling vergt vroege pedagogischesturing en hoge mate van differentiatie42

Een snel veranderende 21ste eeuwvraagt om innoverend onderwijs• Geen innovatie om de innovatie, als modegril(cfr. Nederland)• Maar, snel evoluerende kennis en nieuwevaardigheden vragen om meer innovatie in hetonderwijs• Drastisch hogere eisen aan leraar enpedagogische beroepen• Bedachtzaam aanpassen van curricula43

GELIJKE KANSENNASTREVEN =ONGELIJKE SITUATIESONGELIJKBEHANDELEN44

DANK U VOOR UWAANDACHT!45