VADEMECUM VOOR SUBSLDLEBEHEER

Dit Vademecum is samengesteld door eenheid SG-C-2 – Acties van belang voor deburger - van de Europese Commissie.De specifieke subsidieprogramma's worden beheerd door de betrokken directoratengeneraalvan de Commissie. Voor gedetailleerde informatie kunt u de publicatie raadplegen op de host EUROPA(http://europa.eu.int/comm/sg/aides/nl/cover.htm)Alle opmerkingen over dit Vademecum kunnen worden toegezonden aan SG-C-2, N-92/1, Wetstraat 200, B-1049 Brussel

Een aanzienlijk deel van de uitgaven van de Gemeenschap is bestemd voorsubsidieregelingen. Deze bieden de Gemeenschap een flexibel instrument dat kanworden aangepast aan de doelstellingen op de verschillende terreinen die door hetcommunautaire beleid worden bestreken. Maar de Gemeenschap is voor deverwezenlijking van haar beleidsdoelstellingen ook afhankelijk van de actieve deelnameen betrokkenheid van de burgermaatschappij.Naast de Europese instellingen bestaan er andere organisaties die een algemeen Europeesbelang nastreven. In hun geval kan de toekenning van subsidies een doeltreffende manierzijn om een doelstelling die aansluit bij het beleid van de Europese Unie, te bevorderen.In het algemeen komt een belangrijke rol toe aan dergelijke instellingen en organisatiesdie zich inzetten voor het Europese eenwordingsproces.Het beheer van overheidsgelden brengt altijd een bijzondere verantwoordelijkheid metzich. Niet alleen moet het geld van de belastingbetaler op verantwoorde en economischewijze worden besteed, maar bij de uitgavenbesluiten dienen tevens strenge regels in achtte worden genomen, die transparant zijn voor het grote publiek en voor potentiëlebegunstigden. Subsidiebeheer is een onderwerp dat heel gevoelig ligt, omdat deGemeenschap voor haar uitgaven niet de volledige, op de markt gebruikelijketegenprestatie ontvangt.Sedert haar benoeming heeft de huidige Commissie prioriteit gegeven aan de opstellingvan gezonde en doeltreffende normen voor het beheer van de communautaire middelen.Dit resulteerde in het idee om een vademecum samen te stellen, dat de Commissie eengemeenschappelijk kader zou moeten verschaffen voor de toekenning en het beheer vandirecte subsidies en dat op al haar beleidsterreinen zou kunnen worden toegepast indienspecifieke sectoriële regels ontbreken.Dit Vademecum is bedoeld als betrouwbare handleiding en geeft een antwoord op detalrijke vragen die zich bij het dagelijks beheer van subsidies kunnen voordoen. Het ishet resultaat van het uitgebreide overleg tussen de diverse betrokken diensten datgedurende de ontwerpfase plaatsvond om de operationele en financiële vereisten metelkaar in overeenstemming te brengen.De naleving van de voorschriften en aanbevelingen in dit Vademecum zal detenuitvoerlegging van de uitgavenbesluiten vergemakkelijken. Tegelijkertijd fungeert hetVademecum als referentiedocument om het beleid van de Commissie aan debegrotingsautoriteit, de Europese Rekenkamer en het grote publiek uit te leggen.Anita GradinLid van de CommissieErkki LiikanenLid van de Commissie3

De integrale versie van het Vademecum, die in juli 1998 werd goedgekeurden die in januari 1999 van kracht werd, beoogt een gebruikersvriendelijkehandleiding te verstrekken aan ambtenaren van de Commissie die te makenkrijgen met subsidies, bijvoorbeeld omdat zij programma’s moeten uitwerken,voorstellen of evalueren, dan wel omdat zij verantwoordelijk zijn voor debehandeling van subsidieaanvragen.Deze ingekorte versie is samengesteld voor het grote publiek om detransparantie te verbeteren en om te voorkomen dat ambtenaren van deCommissie steeds met aanvragers of begunstigden in contact moeten tredenover financiële en juridische zaken. Uit de integrale versie is het gedeelte overde vereisten met betrekking tot de aanvraag, de berekening en de betaling vande subsidies overgenomen. Deze ingekorte versie bevat tevens het gedeeltemet gedetailleerde uitleg over de inhoud van de subsidieovereenkomst die debegunstigden met de Commissie moeten ondertekenen.Dit Vademecum bevat twee soorten regels:– bindende procedurele voorschriften; dit zijn de basisregels die debeherende diensten in acht moeten nemen, en– facultatieve regels voor het beheer. Deze zijn bedoeld om de praktijkenvan de verschillende Commissiediensten zoveel mogelijk te harmoniserenen om de beherende diensten in hun dagelijkse werk te ondersteunen.Zowel de bindende procedurele voorschriften als de facultatieve beheerregelsmoeten worden beschouwd als minimumnormen die de ordonnateurs(diensten die betalingsopdrachten verstrekken) in acht moeten nemen. Indienzij dat nodig achten, mogen zij uiteraard strengere regels toepassen, maarnooit "soepelere". De minimale procedures die moeten worden nageleefd,worden aan het einde van dit hoofdstuk samengevat.De uitgaven van de Commissie worden in de volgende categorieën verdeeld:(a) Uitgaven voor personeel(b) Leningen en deelnemingen(c) Uitgaven in verband met aanbestedingen, d.w.z. uitgaven voor deaankoop van goederen of diensten, zoals gedefinieerd in deaanbestedingsrichtlijnen en het Financieel Reglement(d) Financiële steun ter bevordering van een beleidsdoelstelling:5

– deze wordt rechtstreeks aan de begunstigde betaald door deCommissie (in dit geval spreekt men van "subsidie", en ook wel van"financiële bijdrage" of "steun")– of deze wordt indirect aan de begunstigde betaald via een lidstaat,een buitenlandse regering of een door de staat aangewezen orgaan,zulks in het kader van het gedecentraliseerde beheer van deactiviteiten van de Gemeenschap ("transfer")Bijgevolg is een subsidie . Indien een dergelijkebetaling bestemd is voor een gouvernementele dienst en verband houdt meteen specifiek project, wordt zij soms "financiële bijdrage" genoemd.Dit Vademecum besteedt geen aandacht aan de financiële steun die via delidstaten of de door hen aangewezen organen wordt verstrekt ("transfers"),zoals bijvoorbeeld in het kader van het GLB en de Structuurfondsen.De bindende basisregels van het Vademecum kunnen als volgt wordensamengevat:Er moet op grote schaal bekendheid worden gegeven aan debeschikbare subsidies door middel van gemakkelijk toegankelijkeinformatie. De subsidies zijn te vinden op "Europa", de Internet-hostvan de Commissie, met vermelding van het programma, hetwerkterrein en de omvang ervan, en het adres waar de subsidie kanworden aangevraagd. Via "Europa" kan tevens andere informatieworden verkregen, zoals de criteria voor de toekenning van subsidiesen een bijgewerkte versie van de gids "Steun en leningen van deEuropese Unie". Al deze informatie is tevens in gedrukte vormbeschikbaar.Bij de toekenning van een subsidie moeten de volgende driebeginselen in acht worden genomen:– Collectieve beoordelingDe voorstellen worden geselecteerd door een comité bestaandeuit Commissie-medewerkers, van wie er ten minste een nietbehoort tot de eenheid die de subsidie toekent. Het comité heefteen adviserende rol en gaat onafhankelijk te werk.– Meervoudige financiering van eenzelfde project voorkomenOm te voorkomen dat verschillende subsidies voor eenzelfdeproject worden toegekend, moeten de de ordonnateurs degegevensbank van de Commissie raadplegen waarin alle6

organisaties zijn opgenomen die steun van de Commissieontvangen.– Bekendheid achterafTen minste eenmaal per jaar wordt een lijst van alle toegekendesubsidies gepubliceerd, met vermelding van naam en adres vande begunstigde, de activiteit waarvoor de subsidie is toegekend,het toegekende bedrag en het percentage van de cofinanciering.Tevens wordt aangegeven of vooraf bekendheid aan de subsidieis gegeven of niet (zoals een oproep tot het indienen vanvoorstellen). De enige uitzondering op deze regel zijn degevallen waarin de veiligheid van de begunstigde door debekendmaking in gevaar zou worden gebracht.7

Op basis van de jaarlijkse begroting stellen alle diensten een lijst opvan de subsidies die zij kunnen verstrekken, alsook van de betrokkenbedragen en de criteria voor de toekenning ervan. Vervolgensworden deze lijsten opgenomen in een compendium waarin debeschikbare subsidies per dienst worden uitgesplitst. Indien eenbepaalde dienst ad hoc-subsidies kan toekennen, moet dit wordenvermeld. Dit compendium, dat een bijvoegsel vormt bij de publicatie"Steun en leningen van de Europese Unie", zal op de host Europaworden gepubliceerd, maar tevens in gedrukte vorm beschikbaar zijn.In hun publicaties over communautaire programma’s verstrekken dediensten van de Commissie informatie over de subsidies die in hetkader van het betrokken programma zijn gepland.Bovendien zien zij erop toe dat de subsidies voldoende aandachtkrijgen in de pers en worden "gepromoot" bij de bureaus van deCommissie in de lidstaten, in de Permanente Vertegenwoordigingenvan de lidstaten bij de Europese Unie, in de te Brussel gevestigdebureaus of antennes van de nationale regio’s, deelstaten of provincies,alsmede bij de delegaties van de Commissie in derde landen.Gewoonlijk wordt een specifiek subsidieprogramma onder deaandacht gebracht door middel van een oproep tot het indienen vanvoorstellen. Deze oproep wordt bijzonder zorgvuldig geformuleerdom te voorkomen dat een stroom van aanvragen op gang wordtgebracht, die later wellicht moeten worden afgewezen. Daarommoeten de volgende punten duidelijk in de oproep worden vermelden/of toegelicht:– de context;– het onderwerp van de oproep tot het indienen van voorstellen;– het totale budget dat voor het programma beschikbaar is;– het beoogde aantal begunstigden (en bijgevolg het gemiddeldebedrag van elke subsidie);8

– de procentuele bijdrage van de Commissie;– de vraag of bijdragen in natura bij de berekening van de subsidiein aanmerking worden genomen of niet;– het maximumbedrag van de subsidie;– de regels met betrekking tot de vraag welke organisaties en actiesin aanmerking komen voor steun;– de selectiecriteria voor acties;– de regels met betrekking tot de vraag welke categorieën uitgavensubsidiabel zijn en welke niet;– de regels die van toepassing zijn op de evaluatie ( en) en op de (technische en financiële) controles;– de uiterste datum van inzending;– de algemene voorschriften voor de indiening vansubsidieaanvragen. Een oproep tot het indienen van voorstellen kan op verschillendemanieren worden bekendgemaakt:– in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen;– via de web-site Europa;– door de verzending ervan naar potentiële gegadigden die zijnvoorgeselecteerd op basis van hun antwoord op een voorafgaandeaankondiging, of door middel van gerichte mailings (bijv. voorrepetitieve subsidies);– in bepaalde gevallen door middel van bekendmakingen in devakpers;– door middel van speciale brochures en/of folders.De minimumeis is de bekendmaking via Internet, met een link naarde web-pagina "Steun en leningen van de Europese Unie". De keuzevoor andere verspreidingsmiddelen zal afhangen van de doelgroepenwaarop het programma is gericht.9

De Commissie wil dat de kandidaten op basis van de kwaliteit van hunaanvragen worden geselecteerd. Dit betekent dat ook onbekende of nieuwekandidaten een kans krijgen. De regels inzake bekendmaking en, alsmede de toepassing van de hierna beschreven produres moetenervoor zorgen dat de waaier van organisaties die communautaire subsidiesontvangen, zo breed mogelijk is.Een aanvraag is onvolledig wanneer zij niet is ondertekend of nietalle rubrieken van het aanvraagformulier zijn ingevuld, maar ookwanneer een sluitende balans (ontvangsten en uitgaven) en eenpassende beschrijving van de desbetreffende actie of het betrokkenproject ontbreken. Dit is ook het geval wanneer de aanvraag nietvergezeld gaat van de statuten van de organisatie of van eenvergelijkbaar document, voor zover daarom is verzocht. Het staat debetrokken diensten van de Commissie echter vrij om anderebijkomende inlichtingen te verlangen en te aanvaarden, indien zij datnodig achten.In de regel worden subsidies toegekend om de betrokken aanvragerin de gelegenheid te stellen een actie uit te voeren. Dit brengt voorlaatstgenoemde bepaalde rechten en verplichtingen met zich. Daarommoet vaststaan dat de aanvrager de juiste rechtsvorm heeft om aandeze verplichtingen te voldoen, en waarborgen kan verstrekkenomtrent zijn financiële draagkracht en beroepsintegriteit, welke voorde uitvoering van het gesubsidieerde project noodzakelijk zijn.• Rechtspersonen moeten naar behoren zijn opgericht en wettelijkzijn geregistreerdOm zich van het wettelijk bestaan van de aanvrager te kunnenvergewissen, dient deze in het aanvraagformulier zijn firmanaam(volledige officiële naam), zijn officiële inschrijvingsnummer (indienvan toepassing), zijn rechtsvorm (vereniging, commerciëleonderneming, universiteit, enz.) en zijn BTW-nummer te vermelden.Met het oog op controle kan de indiener van de aanvraag wordenverzocht, een kopie bij te voegen van zijn oprichtingsartikelen ofstatuten en, voor zover van toepassing, van zijn officiëleinschrijvingscertificaat.• Subsidiabiliteit van natuurlijke personen10

De toekenning van een subsidie aan een natuurlijke persoon is nietop voorhand uitgesloten, maar blijft wel een uitzondering. In ditgeval is het noodzakelijk dat de betrokken persoon zich persoonlijkaansprakelijk stelt voor de uitvoering van de gesubsidieerde actie.Bovendien kan een financiële garantie worden verlangd om definanciële belangen van de Gemeenschap te beschermen.• Subsidiabiliteit van commerciële organisatiesIn het geval van commerciële ondernemingen zijnaanbestedingsprocedures gebruikelijker dan de toekenning van eensubsidie; daarom zullen de beherende diensten bij iedere aanvraagvan een commerciële onderneming allereerst nagaan of deaanbestedingsprocedure moet worden toegepast. In ieder geval kaneen subsidie aan een commerciële organisatie uitsluitend wordentoegekend wanneer het onmiddellijke doel van het project nietcommercieel is en geen winstoogmerk heeft. De toekenning vancommunautaire subsidies dient altijd in overeenstemming te zijn metde communautaire mededingingsregels.• Subsidiabiliteit van bemiddelende instantiesAanvragen van instanties die namens derden als bemiddelaaroptreden, worden niet aanvaard, behalve in naar behorengemotiveerde uitzonderingsgevallen, zoals de samenvoeging vandiverse projecten in één aanvraag.De aanvrager dient zijn activiteiten naar behoren te kunnenfinancieren. Dit beginsel is ook van toepassing op andere potentiëlekredietverschaffers dan de Commissie.Het is absoluut noodzakelijk dat de aanvrager over solidefinancieringsbronnen beschikt die toereikend zijn om zijnwerkzaamheden gedurende de looptijd van de actie te kunnenvoortzetten en zo nodig aan de financiering ervan bij te dragen.Om er zeker van te zijn dat de aanvrager over voldoende financiëledraagkracht beschikt, dient deze zijn jaarrekening (of, in geval vaneen overheidsinstelling, de jaarlijkse begroting) over het laatsteboekjaar bij zijn subsidieaanvraag te voegen. Voorts kan wordenverzocht om een door een erkend accountantsbureau opgesteldcontrolecertificaat dat niet ouder is dan twee jaar.In bepaalde gevallen zal de aanvrager worden verzocht zijnsubsidieaanvraag vergezeld te doen gaan van een uitdrukkelijkeverbintenis van iedere medefinancierende organisatie om het in desubsidieaanvraag vermelde bedrag ter beschikking te stellen.11

Indien de aanvraag wordt goedgekeurd, kan de begunstigde wordenverzocht om een uitdrukkelijke verbintenis waarin hij zijn financiëlebijdrage garandeert en zo nodig verklaart de uitgaven die niet door decommunautaire subsidie worden gedekt, voor zijn rekening tenemen, ingeval de andere medefinanciers in gebreke mochtenblijven.1. De aanvrager dient over de operationele (technische enbeheersmatige) capaciteit te beschikken om de te subsidiërenactie uit te voeren.2. Met name het team dat verantwoordelijk is voor het projecten/of de actie, dient over passende beroepskwalificaties enervaring te beschikken.Om er zeker van te zijn dat de aanvrager het technische vermogenheeft dat nodig is om de te subsidiëren actie te voltooien, kan hemworden verzocht bij zijn subsidieaanvraag een curriculum vitae tevoegen van de personen die de betrokken werkzaamheden feitelijkzullen verrichten, alsmede gegevens betreffende huidige of vroegeredeelname aan door de Europese Commissie gefinancierde acties,contracten die met diensten van de Commissie zijn gesloten, eninformatie over andere onderwerpen (bijv. acties namens andereinternationale organisaties of lidstaten van de Europese Unie).12

Aan de hand van de actiebeschrijving moet kunnen wordenbeoordeeld of deze aan de doelstellingen van het subsidieprogrammavoldoet. Voorts dient in deze beschrijving te worden aangegeven metbehulp van welke middelen duidelijk wordt gemaakt dat het projectof de actie een financiële bijdrage van de Gemeenschap heeftontvangen. De in het aanvraagformulier beschreven resultaten dienen meetbaarte zijn, zodat kan worden gecontroleerd en geëvalueerd in hoeverrezij zijn verwezenlijkt. Een ander resultaat waarmee rekening kanworden gehouden, is de vraag of de toekenning van een subsidie zalbijdragen tot de ondersteuning van een organisatie waarvan hetbestaan nuttig is voor de verwezenlijking van deprogrammadoelstelling.Het is mogelijk dat zowel de aanvragende organisatie als het projectin aanmerking komt voor subsidie, maar dat de toekenning ervan nietgerechtvaardigd is omdat het project op zichzelf onvoldoende isdoordacht of de uitwerking ervan te wensen overlaat.Om dit criterium te beoordelen, moeten de volgende vragen wordengesteld: staan de verwachte resultaten in een redelijke verhouding tothet bedrag van de subsidie? Bestaan er geen betere methoden omdezelfde resultaten te bereiken? Zouden dezelfde of vergelijkbareresultaten tegen lagere kosten voor de EU-begroting kunnen wordenverwezenlijkt (inclusief administratieve kosten)? De naar categorieuitgesplitste begroting maakt het mogelijk zich ervan te vergewissendat het bedrag van de toegekende subsidie gelijk is aan het minimumdat voor de uitvoering van de actie benodigd is.Alvorens een subsidie toe te kennen, moeten de betrokken DG's eerstnagaan of de actie of het project niet het voorwerp zou moeten zijnvan een aanbestedingsprocedure.13

Om het risico van dubbele financiering uit te sluiten, dient deaanvrager in zijn aanvraagformulier aan te geven welke anderesubsidieaanvragen hij in hetzelfde jaar bij de Europese instellingenheeft ingediend (of nog zal indienen). Voor elke subsidie moet hetbetrokken communautaire programma, de titel van de actie en hetbedrag van de subsidie worden vermeld.Organisaties hebben de mogelijkheid om voor verschillende acties ofvoor dezelfde actie subsidieaanvragen bij verscheidene diensten vande Commissie in te dienen, op voorwaarde dat dezelfde uitgaven niettweemaal worden gefinancierd. In alle gevallen zal overleg tussen deverschillende diensten plaatsvinden voordat de aanvragendeorganisatie een antwoord krijgtWanneer twee of meer diensten voornemens zijn een subsidie toe tekennen voor verschillende onderdelen van hetzelfde project ofdezelfde actie, wordt de begunstigde hiervan in een gezamenlijkebrief op de hoogte gesteld.De subsidiëring van acties die reeds van start zijn gegaan, is enkelaanvaardbaar indien kan worden aangetoond dat de subsidienoodzakelijk is om de volledige tenuitvoerlegging van de actiemogelijk te maken. Er kan echter geen subsidie worden verstrektvoor een periode die voorafgaat aan de indiening van desubsidieaanvraag.Het is niet toegestaan, reeds afgesloten acties met terugwerkendekracht te subsidiëren.Zo mag bijvoorbeeld geen subsidie worden toegekend voor projectendie in strijd zijn met de bevordering van de volksgezondheid(alcohol, tabak, drugs), de eerbiediging van de rechten van de mens,de openbare veiligheid, de vrijheid van meningsuiting, enzovoort.14

Alle subsidieaanvragen moeten vergezeld gaan van eenbegrotingsraming waarin alle kosten en ontvangsten zijn opgenomendie de aanvrager nodig acht voor de uitvoering van het project. Eenproject kan bestaan uit een reeks met elkaar verband houdendeacties; in beginsel dienen gerelateerde projecten in één aanvraag teworden gegroepeerd. Onder gerelateerde projecten worden projectenverstaan die een gemeenschappelijke doelstelling of eengemeenschappelijke organisatiestructuur hebben.De begrotingsraming moet:– voldoende gedetailleerd te zijn om de identificatie en de controlevan de voorgestelde actie(s) mogelijk te maken;– sluitend zijn, d.w.z. dat de totale ontvangsten en de totale uitgavengelijk moeten zijn;– normaliter in euro zijn opgesteld; hoe dan ook worden bij deberekening van elke subsidie alle bedragen omgerekend in euro;– eventueel de voor de opstelling van de begroting gebruikteberekeningen en specificaties bevatten.Bij de ontvangsten van de begrotingsraming moet worden vermeld:1. de directe geldelijke bijdrage uit de eigen middelen van deaanvrager;2. de bijdrage (subsidie) van andere medefinancierende instanties;3. de door het project gegenereerde ontvangsten (bijv. deopbrengsten van de verkoop van publicaties tijdens deuitvoering van het project of de inschrijvingsgelden vandeelnemers aan een conferentie);4. het van de Commissie gevraagde subsidiebedrag, dat moetworden opgesplitst indien verschillende aanvragen bij deCommissie zijn ingediend; en ten slotte5. bijdragen in nature uit de eigen middelen van de aanvrager.15

De uitgavenzijde van de samen met de aanvraag ingediendebegroting moet voldoende gedetailleerd zijn om een onderscheid tekunnen maken tussen de "subsidiabele kosten" en de "nietsubsidiabelekosten". In het kader van de subsidies komen de kostendie aan de volgende criteria voldoen, in aanmerking voor eencommunautaire subsidie:– Het totaalbedrag van de kosten moet laten zien dat de organisatievan de actie voldoet aan de beginselen van een goed financieelbeheer, met name wat de economische draagkracht en dekosteneffectiviteit betreft;– de kosten van de actie moeten direct verband houden met deverwezenlijking van het doel van de overeenkomst;– de kosten moeten noodzakelijk zijn voor de uitvoering van hetproject en moeten voldoen aan de normale marktvoorwaarden. Zijmoeten in de boekhouding worden opgevoerd en zij moetenidentificeerbaar en controleerbaar zijn.5.1.3.1 Directe subsidiabele kostenDit zijn alle rechtstreeks door de actie gegenereerde kostendie essentieel zijn voor de uitvoering daarvan. Zij zoudenniet zijn gemaakt als de actie niet was uitgevoerd.De volgende directe kosten zijn per definitie subsidiabel:– personeelskosten (eenheidskosten per dag werk aan hetproject). Hierin kunnen andere lasten in verband met hetgebruik van menselijke hulpbronnen zijn begrepen, opvoorwaarde dat zij worden gespecificeerd in de oproeptot het indienen van voorstellen. De personeelskostenmogen niet hoger zijn dan de loonkosten en de anderelasten die normaliter door de aanvrager wordengedragen en ook niet lager zijn dan de laagste niveausdie in de betrokken markt algemeen worden aanvaard;– reis- en verblijfkosten tegen de tarieven en onder devoorwaarden die zijn vastgesteld op grond van demaatstaven of regels die door de diensten van deCommissie in het licht van de gunstigste, op de marktgeldende voorwaarden zijn vastgelegd;– kosten van uitrusting (nieuw of tweedehands); dezekosten moeten overeenstemmen met de normalemarktpraktijk en moeten van essentieel belang zijn voorde uitvoering van de actie; kosten van terreinen engebouwen (afschrijving/huur naargelang van de aardvan het project) zijn niet subsidiabel. In uitzonderlijke16

gevallen kan de Commissie uitdrukkelijk dergelijkekosten toestaan en in dat geval wordt in de subsidieovereenkomsteen speciale desbetreffende clausuleopgenomen. Dergelijke kosten worden enkel aanvaardin het licht van de doelstellingen van de actie 1 .Volledige afschrijving is mogelijk indien de aard van deactie en/of het gebruik van de goederen ditrechtvaardigt. In die gevallen specificeert de Commissiede uiteindelijke bestemming;– kosten van financiële diensten in een specifieke context(kosten van banktransacties en/of verzekeringen;wisselkoersrisico's zijn normaliter uitgesloten);– kosten van verbruiksgoederen en voorraden;– kosten van diensten in verband met subsidiabele kosten(zoals vervoerskosten);– uitbesteding van werkzaamheden, maar alleen aansubcontractanten die specifiek in de subsidieovereenkomstzijn vermeld (de op de begunstigde vantoepassing zijnde regels gelden ook voor desubcontractant);– kosten in verband met de verspreiding van informatie;– andere kosten als gevolg van de uit de subsidieovereenkomstvoortvloeiende verplichtingen (audits,specifieke evaluaties voor de actie, verslagen,vertalingen, certificaten, waarborgen, enz.);– een "reserve voor onvoorziene uitgaven" van niet meerdan 5% van de subsidiabele directe kosten.5.1.3.2 Indirecte kosten en subsidiabele algemene onkostenNaargelang van de aard van de actie en de doelstellingendaarvan kan de aanbestedende dienst op basis van criteriadie moeten worden gespecificeerd in de oproep tot hetindienen van voorstellen, vaste bedragen vaststellen voorde subsidiabele algemene onkosten. Het maximumbedragdat kan worden geaccepteerd, is 7% van de totalesubsidiabele directe kosten.Indirecte kosten worden niet in aanmerking genomen bijsteunverlening voor een specifieke actie die wordt1 Zoals bijvoorbeeld duurzaamheid in het geval van ontwikkelingsprojecten17

uitgevoerd door organisaties die reeds een subsidie voorhun exploitatiekosten ontvangen.De volgende kosten zijn niet-subsidiabel:1. vaste kapitaalkosten;2. algemene voorzieningen (voor verliezen, mogelijke toekomstigeaanspraken, enz.);3. uitstaande schulden;4. betaalde rente;5. dubieuze schulden;6. wisselkoersverliezen, behalve wanneer dit specifiek alsuitzondering wordt aangemerkt;7. buitensporige uitgaven;8. bijdragen in natura. 2Met name kleine organisaties, zoals de NGO’s, verzoeken dikwijlseen gedeelte van hun bijdrage in de kosten van een project in naturate mogen verstrekken. Dergelijke bijdragen in natura moeten in debegrotingsraming zowel onder de ontvangsten als onder de uitgavenworden vermeld - onder de ontvangsten als het bedrag datovereenkomt met de desbetreffende diensten of materialen; onder deuitgaven moet eenzelfde bedrag geboekt worden -, maar niet bij deandere bedragen van de begroting worden gevoegd aangezien zij nietkunnen worden aangemerkt als subsidiabele kosten.Bijdragen in natura omvatten met name:– land, onroerende goederen (zowel geheel als gedeeltelijk),duurzame kapitaalgoederen,– grondstoffen,– onbezoldigd liefdadigheidswerk, verricht door een particulier ofeen organisatie.Om in aanmerking te komen dienen de volgende voorwaarden teworden vervuld:2 Zie echter ook 5.1.5.18

– het door de begunstigde als bijdrage in natura aangegeven bedragmoet worden getaxeerd op grond van objectieve factoren of opgrond van officiële schalen die zijn vastgesteld door eenonafhankelijke instantie of een externe onafhankelijkedeskundige;– de kosten van particulier liefdadigheidswerk moet wordengetaxeerd overeenkomstig de nationale regels betreffende deberekening van de arbeidskosten per uur, per dag of per week,voor zover dergelijke regels bestaan.Aangezien dikwijls kleine niet-gouvernementele organisaties van eendergelijke hulp afhankelijk zijn, sluiten de diensten van deCommissie hen niet uit wanneer redelijkerwijze kan wordenverwacht dat dergelijke organisaties een subsidieaanvraag indienen.De diensten zullen in de oproep tot het indienen van voorstellen of inenige andere gebruikte aankondiging duidelijk vermelden ofbijdragen in natura al dan niet zijn toegestaan. Indien bijdragen innatura zijn toegestaan, zullen zij niet worden aangemerkt alssubsidiabele kosten, maar zal de subsidie worden verhoogd, hetzijdoor middel van het toegekende bedrag, hetzij door een verhogingvan het percentage subsidiabele kosten.Wanneer bijdragen in natura in aanmerking worden genomen, blijftde bijdrage van de Gemeenschap beperkt tot de werkelijke uitgaven,d.w.z. het totale bedrag van de subsidiabele kosten, exclusief dewaarde van de bijdragen in natura.In de subsidieovereenkomst wordt een begroting opgenomen.(a) De uitgaven omvatten alleen de subsidiabele kosten, verdeeldper post en per bedrag. De voorwaarden waaronder eventuelealgemene kosten zijn inbegrepen, worden duidelijk aangegeven.(b) De inkomsten omvatten:– de bijdrage die de begunstigden zelf zullen inbrengen, hetzij uithun eigen middelen, hetzij uit andere bronnen;– alle ontvangsten die het project naar verwachting zal genereren;– de subsidie(s) van de Commissie.De subsidiabiliteitsperiode voor de kosten wordt gespecificeerd in deovereenkomst die betrekking heeft op de bijdrage van deGemeenschap. Daarin worden de begin- en de einddatum van dezeperiode vermeld, alsmede de voorwaarden voor een uitzonderlijketerugwerking tot de datum van de indiening van de aanvraag eneventuele andere uitzonderingen.19

Voor de subsidiabiliteit van de kosten worden de data in aanmerkinggenomen waarop de kosten worden gegenereerd en niet die waarop deboekhoudkundige documenten zijn opgesteld.Wanneer bijdragen in natura in aanmerking worden genomen wordendeze vermeld in de subsidieovereenkomst; de begunstigde is immersverplicht deze te verstrekken.Iedere wijziging die de begunstigde in de bepalingen van deovereenkomst wenst aan te brengen en die kan leiden tot eenwijziging van het wezenlijke doel of de aard van de actie, moet voorafter goedkeuring aan de Commissie worden voorgelegd. Dergelijkewijzigingen moeten worden vermeld in een aanhangsel bij deovereenkomst.Wanneer de wijziging het wezenlijke doel van de actie niet beïnvloedten de financiële gevolgen beperkt blijven tot een overboeking tussenbegrotingsrubrieken waarbij de subsidiabele kosten per rubriek metminder dan 10% worden verhoogd, mag de begunstigde de wijzigingdoorvoeren. Hij stelt de Commissie hiervan onverwijld in kennis. Inalle andere gevallen is de voorafgaande toestemming van de dienstenvan de Commissie noodzakelijk. Wanneer voor bepaaldekostencategorieën geen verhoging is toegestaan, dient dit in deovereenkomst te worden gespecificeerd.20

Het maximale bedrag van iedere subsidie is het totale bedrag van dewerkelijke subsidiabele kosten (d.w.z. exclusief de waarde van debijdragen in natura). Dit is een absolute limiet die steeds vantoepassing is. In zeldzame gevallen kan echter een subsidie van100% worden gerechtvaardigd. De begunstigde zal in de meestegevallen steeds zelf een gedeelte van het project moeten financieren(medefinancieringsbeginsel).(a) Het project genereert geen inkomsten:– indien uit hoofde van de gunningscriteria automatisch een bepaaldpercentage wordt toegepast, wordt het werkelijke subsidiebedragvastgesteld door dit percentage toe te passen op het bedrag van desubsidiabele kosten;– in de andere gevallen stelt het selectiecomité het werkelijkebedrag vast, nadat het heeft nagegaan in hoeverre het projectbijdraagt tot de verwezenlijking van het doel van het programmawaarvoor de subsidie wordt toegekend, met inachtneming van debovenvermelde maxima.(b)Wanneer het project inkomsten genereert, wordt hiermeerekening gehouden:– indien de gunningscriteria bepalen dat automatisch een percentagewordt vastgesteld, wordt dit toegepast op de subsidiabele kostenwaarbij de gegenereerde inkomsten in mindering wordengebracht;– in de andere gevallen wordt de subsidie die anders zou zijntoegekend, pro rata verlaagd op basis van de verhouding tussendergelijke inkomsten en de subsidiabele kosten.In dergelijke gevallen wordt het kosteneffectiviteitsbeginseltoegepast. Indien de personeelskosten of de totale begroting van eendegelijk project bijvoorbeeld te hoog lijken in vergelijking metsoortgelijke projecten, wordt de aanvraag niet verworpen, maarwordt eventueel een lagere subsidie toegekend dan normaliter hetgeval zou zijn.Het bedrag van de subsidie wordt uitgedrukt in euro.De Commissie specificeert het niveau van de subsidie:– hetzij als een maximumbedrag dat niet mag worden overschreden(met vermelding van de totale subsidiabele kosten in percent);21

– hetzij door vermelding van de kostencategorieën die door desubsidie van de Gemeenschap worden gedekt, alsmede van hetdesbetreffende plafond (het bedrag en het percentage van dewerkelijke uitgaven).Wat de betreft, worden alle subsidiesnormaliter in ten minste twee termijnen uitbetaald: een voorschot enhet saldo, hoewel de vereffening ook uitsluitend op basis van deeindrekeningen kan geschieden. Het aantal betalingstermijnen hangtaf van de financiële risico's. Wanneer deze aanzienlijk zijn en debegunstigde geen financiële garantie behoeft te verstrekken, kan debetaling in verschillende termijnen plaatsvinden. Wanneer de risico'skleiner zijn, wordt de betaling van een voorschot aanbevolen, waarbijhet saldo wordt betaald nadat de begunstigde de nodigebewijsstukken heeft overgelegd.Een subsidie kan eveneens worden uitbetaald in de vorm van éénenkel voorschot, maar enkel na overlegging van een garantiebriefdoor het orgaan dat de subsidie ontvangt (de kosten van deze garantieworden beschouwd als subsidiabel in het kader van de begroting vanhet gesubsidieerde project). In dat geval bevindt de betrokken dienstvan de Commissie zich uiteraard in een zeer sterke positie, aangezienhet volledige subsidiebedrag kan worden teruggevorderd wanneerbegunstigde de overeenkomst verbreekt.In het geval van hoge subsidies (meer dan 150.000 euro) kunnen devoorschotten ook worden gedekt door een financiële garantie.De begunstigde dient binnen de in de overeenkomst vastgesteldetermijn de eindrekeningen in verband met de subsidiabele kostenvoor het gehele project over te leggen. De diensten van deCommissie zullen aan de hand daarvan het saldo van decommunautaire bijdrage vaststellen.Het subsidiebedrag wordt pas definitief vastgesteld na de voltooiingvan het project en de overlegging van de eindrekeningen.De subsidie wordt verlaagd indien na vergelijking van deeindrekeningen met de in de overeenkomst opgenomen begrotingblijkt dat:(a) de totale inkomsten, inclusief intresten op de voorschotten, detotale uitgaven overschrijden; in dat geval wordt de subsidie vande Commissie verminderd met het overtollige bedrag. Indienverschillende financiers hebben bijgedragen, wordt het teveelnormaliter onder hen verdeeld;22

(b) de subsidiabele kosten lager zijn dan in de overeengekomenbegroting is vermeld; in dat geval wordt de subsidie van deCommissie proportioneel verlaagd;(c) het bedrag van de subsidiabele kosten verminderd met de doorhet project gegenereerde inkomsten lager is dan de subsidie. Indat geval wordt de subsidie van de Commissie verminderd methet overtollige bedrag.De subsidie wordt, naargelang van de omstandigheden, als volgtverlaagd:– door het na de voltooiing van het project te betalen saldo teverlagen, of– door een gedeeltelijke terugbetaling van het betaalde voorschot teeisen.De definitieve subsidie van de Commissie kan in geen geval hogerzijn dan die welke is vastgesteld in de overeenkomst, zelfs indien dekosten de in de overeengekomen begroting vastgestelde kostenoverschrijden. De reserve voor onvoorziene uitgaven 1 in deovereengekomen begroting zou een redelijke, onvoorzieneoverschrijding van de subsidiabele kosten moeten kunnen dekken.1 Zie ook 5.1.3.1.23

De specifieke kenmerken van de subsidies voor exploitatiekosten zijn het feitdat deze in de communautaire begroting worden vermeld en de eis dat deadministratieve kosten van de begunstigde tot een strikt minimum wordenbeperkt. Uitgaven die leiden tot een verhoging van het kapitaal van debegunstigde zijn uitgesloten. Organisaties die reeds een subsidie voor hunexploitatiekosten ontvangen, hebben het recht een subsidie aan te vragen vooreen project dat onder een ander programma valt. In dat geval zijn de indirectekosten echter niet subsidiabel (zie 5.1.3.2. "Indirecte kosten en subsidiabelealgemene onkosten").Op de subsidies ter dekking van de algemene exploitatiekosten van eenorganisatie zijn de volgende specifieke regels van toepassing.Exploitatiesubsidies kunnen enkel worden toegekend:(a) indien deze subsidie in de begroting of de begrotingstoelichtingaan een uitdrukkelijk genoemde organisatie wordt toegekend;(b) uit hoofde van een begrotingspost die specifiek in de toekenningvan dergelijke subsidies voorziet.Tot de subsidiabele kosten behoren die welke noodzakelijk zijn omde normale werking van de begunstigde organisatie te garanderen endeze in staat te stellen haar statutaire doelstellingen teverwezenlijken.De regels voor de berekening en de controle van de subsidiabele ende niet-subsidiabele kosten zijn dezelfde als die met betrekking totprojectsubsidies, met dit verschil dat:– alle algemene onkosten - voor zover redelijk - subsidiabel zijn, en– een andere regel van toepassing is ingeval de inkomsten deuitgaven overtreffen (“regeling inzake overschotten" 1 ).Behalve de hierna genoemde bewijsstukken in verband met desubsidies voor specifieke acties dient de begunstigde de volgendezaken bij zijn aanvraag om een subsidie voor exploitatiekosten tevoegen:– een organisatieschema en een functieomschrijving van depersoneelsleden;1 Zie 7.1.424

– een volledige lijst van de andere kredietverschaffers;– het bewijs dat hij over een georganiseerde boekhouding beschikt;– de meest recente financiële staten (balans en resultatenrekening).Organisaties die een subsidie voor exploitatiekosten wensen teontvangen, dienen deze in het eerste halfjaar van hun begrotingsjaarin te dienen.Wanneer een organisatie aan het einde van het begrotingsjaarwaarvoor zij een exploitatiesubsidie heeft ontvangen, een positiefsaldo heeft, kan een deel van dit overschot tot maximaal 5 % van detotale ontvangsten van het betrokken jaar, alsmede elk deel datbestemd is voor een meerjarig of voor een ander project tijdens hetdaaropvolgende jaar, naar het volgende jaar worden overgedragen.Is er echter een positief saldo van meer dan 5 % beschikbaar dat nietvoor een specifiek later gebruik is bestemd, dan moet een bepaaldbedrag worden terugbetaald. Dit bedrag wordt berekend door vast testellen welk deel van de totale ontvangsten van de organisatie voorhet betrokken jaar door de Commissie werd gesubsidieerd en hetaldus berekende percentage toe te passen op het positief saldo bovende 5 % dat niet voor een specifiek gebruik is bestemd.Het berekende bedrag wordt ofwel rechtstreeks terugbetaald, ofwel inmindering gebracht op de subsidie voor het volgende jaar.In het algemeen wordt het raadzaam geacht dat de begunstigdeorganisaties en projecten een bepaald minimumpercentage van hunbegroting uit andere bronnen dan de begroting van de EU ontvangen.In de begroting 1998 introduceerde het Europees Parlement alsvoorwaarde voor de toekenning van subsidies uit hoofde van deel Avan de communautaire begroting, dat de begunstigde organisatievoor ten minste 10% door andere bronnen wordt gecofinancierd.Het Parlement is voornemens deze voorwaarde in de komende jarenook in te voeren voor bepaalde begrotingsposten in deel B en is vanplan het vereiste minimumpercentage ieder jaar te verhogen.25

De begrotingsposten waaruit subsidies voor exploitatiekosten kunnenworden verstrekt aan organisaties die door de Commissie zijngeselecteerd, kunnen worden gebruikt om de oprichting van nieuweorganisaties te financieren. Dergelijke "startsubsidies" mogen echterniet langer dan 3 jaar worden betaald; daarna moet de organisatiehaar algemene exploitatiekosten uit haar eigen middelen en nietcommunautairesubsidies bekostigen. Vanzelfsprekend mogen dezeorganisaties nog wel om communautaire subsidies voor specifiekeprojecten verzoeken.26

Nadat het besluit tot toekenning van een communautaire subsidie is genomen en eenvoorstel voor een financiële verplichting is uitgewerkt, dat naar behoren door definancieel controleur is goedgekeurd, moet een overeenkomst worden geslotenwaarin de wederzijdse rechten en verplichtingen van beide partijen (Commissie enbegunstigde) zijn neergelegd.Hiervoor is een modelovereenkomst (zie bijlage II) uitgewerkt die door alle dienstenvan de Commissie wordt gebruikt, ongeacht het onderwerp, de duur of het bedragvan de subsidie. Deze overeenkomst bevat alle basisclausules die nodig zijn om dewederzijdse rechten en verplichtingen van beide partijen te verduidelijken en om debelangen van de Commissie uit juridisch oogpunt te beschermen. Geen enkelebasisclausule mag worden geschrapt; wèl mogen aanvullende clausules wordentoegevoegd.De modelovereenkomst bestaat uit de volgende onderdelen:• , waarin alle bepalingen zijn opgenomen diespecifiek betrekking hebben op de gesteunde actie, in het bijzonder de naam vande begunstigde, het onderwerp en de (hoofd)plaats van uitvoering, de duur en degeraamde totale kosten van de actie, het percentage en het bedrag van decommunautaire bijdrage, de wijze van betaling en de verslagen die door debegunstigde moeten worden ingediend;• (bijlage I bij de overeenkomst) waarin het onderwerp ende inhoud van de gesteunde actie nauwkeurig worden beschreven;• (bijlage II bij de overeenkomst). Dezealgemene voorwaarden zijn gelijk voor alle gesteunde acties;• (bijlage III bij de overeenkomst), uitgesplitst naaruitgavencategorieën (de subsidiabele kosten worden in bijlage II gedefinieerd);• eventueel, die van toepassing zijn op de gesteunde actie(bijlage IV bij de overeenkomst). De eigenlijke overeenkomst bevat de volgende bepalingen:Alle begunstigden van een subsidie moeten door de volgende drieelementen worden geïdentificeerd:8.1.1.1 Volledige officiële naamDit is de naam die wordt vermeld in de oprichtingsakte ofde statuten van de begunstigde organisatie. In voorkomend27

geval moeten ook het BTW-nummer en de officiëleinschrijvingsnummers worden vermeld. In het geval vannatuurlijke personen moet de naam van de betrokkenpersoon worden vermeld.8.1.1.2 AdresHet op te geven adres is dat van de maatschappelijke zetel(met name voor vennootschappen en verenigingen) of hethoofdkantoor (in het bijzonder voor publiekrechtelijkelichamen en universiteiten).8.1.1.3 Naam en functie van de ondertekenende persoonDe persoon die de overeenkomst namens de begunstigdeorganisatie ondertekent (directeur, directeur-generaal,rector, hoofd van een administratieve of financiëleafdeling), moet naar behoren zijn gemachtigd om namensde organisatie wettelijk bindende verplichtingen metderden aan te gaan. In het geval van een natuurlijkepersoon is zij ditzelf.Het onderwerp van de overeenkomst moet duidelijk wordengedefinieerd. De van de uit te voeren actie moet op zichzelfduidelijk zijn en dient in gelijke bewoordingen in de technischebijlage te worden overgenomen.In het tweede (of derde) lid van artikel 1 wordt de van de actie vermeld. Wanneer de actie op diverseplaatsen wordt uitgevoerd, dient de hoofdlokatie in artikel 1 teworden vermeld en de overige lokaties in de technische bijlage.Dit artikel dient de volgende gegevens te bevatten:8.1.3.1 Duur van de actie in maanden8.1.3.2 Aanvangsdatum van de actieDe aanvangsdatum kan op voorhand worden vastgesteld(bijv. de eerste dag van een bepaalde maand), mits dezedatum niet voorafgaat aan de datum waarop desubsidieaanvraag door de begunstigde werd ingediend; eenandere mogelijkheid is de eerste dag van de maand dievolgt op de ondertekening van de overeenkomst door detwee partijen, of de dag die onmiddellijk volgt op de datumvan de laatste ondertekening (in de praktijk die van deCommissie).28

Dit artikel specificeert:• de van de actie (vastgesteld op basis vande balans die is uitgesplitst naar de uitgavencategorieën die inbijlage III bij de overeenkomst zijn vermeld);• het en het dat de Commissieaan de betrokken actie toekent.Zie de uitleg in punt 6.1.1. In dit artikel wordt aangegeven welke (verslagen enandere) de begunstigde moet overleggen om de Commissie in staat testellen de resultaten van de actie te evalueren. Deze documenten zijnin het algemeen een voorwaarde voor de verrichting van detussentijdse betalingen en/of de de eindbetaling (saldo).Dit artikel beoogt de identiteit van de persoon vast te stellen die bijde Commissie en bij de begunstigde organisatie verantwoordelijk isvoor het op de overeenkomsten aan wie alle mededelingen in verband met de uitvoering van deovereenkomst moeten worden gericht.Naast de lijst van bij de overeenkomst (zie hierboven) bevatdit artikel de standaard op grond waarvan voorrang wordttoegekend aan de bepalingen van de overeenkomst indien deze van die in de bijlagen.De slotbepalingen bevatten de volgende gegevens: de authentieke van de overeenkomst, de van de partijen en de van de laatste handtekening (in de praktijk, de datum waaropde overeenkomst door de Commissie wordt ondertekend).Wat de handtekeningen betreft, zij erop gewezen dat:• voor de Commissie enkel gedelegeerde of gesubdelegeerdeordonnateurs gemachtigd zijn namens de instelling verplichtingenmet derden aan te gaan, overeenkomstig de - regelmatigbijgewerkte - interne regels die van toepassing zijn op de29

uitvoering van de algemene begroting van de EuropeseGemeenschappen;• de persoon die de overeenkomst namens de begunstigdeorganisatie ondertekent, hiertoe naar behoren gemachtigd moetzijn. Zo nodig zal de begunstigde organisatie om een schriftelijkeverklaring worden verzocht.30

I. Modelformulier voor subsidieaanvraag en begrotingII.Subsidieovereenkomst (modelovereenkomst)III.Algemene voorwaarden van toepassing op subsidieovereenkomsten van deEuropese Gemeenschappen31

EUROPESE COMMISSIEFirmanaam (volledige officiële naam):Korte naam (indien van toepassing):Afkorting (indien van toepassing):Officieel registratienummer (indien van toepassing):Rechtsvorm van de aanvragende organisatie (vereniging, commerciële onderneming, universiteitenz. …):BTW-nr. (indien van toepassing):32

Adres van de officiële zetel:Straat:Nr.:Postcode:Gemeente:Land:Telefoon :Fax :E-mail :Naam van de bank:Straat:Nr.:Postcode:Gemeente:Land:Bankcode:Rekeningnummer:BIC-code (SWIFT):Hoofdrekeninghouder:Naam en voornaam:Titel of functie in de organisatie:33

Firmanaam (volledige officiële naam) van elke maatschappij: firmanaam (volledige officiële naam) van elk van de maatschappijen/verenigingen/concerns:34

Gelieve voor iedere steun of overeenkomst te vermelden:-het desbetreffende communautaire programma:-naam van de actie:-jaar van toekenning door de Commissie:-bedrag van de overeenkomst of subsidie:35

Gelieve voor iedere steun of overeenkomst te vermelden:-het desbetreffende communautaire programma:-naam van de actie:-bedrag van de overeenkomst of subsidie: waarvoor de subsidie wordt aangevraagd (indien vantoepassing, dient de aanvrager aan te geven welke werkzaamheden in verband met de actie hijvoornemens is uit te besteden aan een andere organisatie/maatschappij/vereniging)36

waarvoor de subsidie wordt aangevraagd 37

Deel A - Uitgaven/subsidiabele kosten(in euro)deel B - Financieringsplan(in euro)a) kosten van het bij de uitvoering van de actie betrokkenpersoneela) verwachte rechtstreekse inkomsten van de actieb) reis- en verblijfkosten van het aan de actie deelnemendepersoneelb) bijdrage van de aanvragerc) bijdrage van andere organisaties (a.u.b. specificeren)c) kosten van uitrusting, grond en onroerend goed (huur,aankoop)d) van de Commissie gevraagde bijdraged) kosten van consumptiegoederen en leveringene) geschatte bankintresten van de aangevraagde subsidietijdens de periode van tenuitvoerlegging van de actie38

e) overige rechtstreekse kosten (a.u.b. specificeren) 1f) eventuele andere bijdragen van de Commissie voordezelfde actie (a.u.b. specificeren)f) algemene kosten ten laste van de actieTOTAAL SUBSIDIABELE KOSTENGeschatte bijdragen in natura voor de actie, indien vantoepassingTOTAALTOTAALGeschatte bijdragen in natura voor de actie, indien vantoepassing 2TOTAAL1 Deze rubriek omvat bij voorbeeld bankkosten en honoraria2 Dit zijn niet gefactureerde bijdragen, bijv. vrijwilligerswerk, gratis ter beschikking gestelde uitrusting of lokalen.39

indien van toepassing (exclusiefcommunautaire subsidies)(in te vullen voor iedere medefinancierende maatschappij/vereniging/organisatie)Gelieve voor iedere medegefinancierende organisatie te vermelden :• Firmanaam (volledige officiële naam):• Adres:• Bevoegde persoon binnen de medefinancierende organisatie (naam/voornaam,titel of functie, telefoon, fax, e-mail):• Bedrag dat de organisatie ter beschikking zal stellen voor de actie:• Opmerkingen indien de beslissing tot medefinanciering nog niet definitief is:Ik, ondergetekende, verklaar dat de in deze aanvraag voorkomende gegevens juistzijn.Voor de te ondersteunen actie bevoegde persoon binnen de aanvragendeorganisatieNaam/voornaam:40

Titel of functie binnen de aanvragende organisatie:Telefoon:Telefax:E-mail:Handtekening:Datum :41

C. Bewijsstukken die bij de subsidieaanvraag moetenworden gevoegd1. Jaarrekening van de aanvrager (of de jaarlijkse begroting bij een overheidsinstelling) over hetlaatste boekjaar2. Nauwkeurige beschrijving en gedetailleerd tijdschema van de actie3.Gedetailleerde begrotingsraming van de actie4. Indien van toepassing, curriculum vitae van de personen die werkzaamheden zullen verrichten inverband met de actie5. Officieel registratiebewijs6. Oprichtingsakten/statuten van de aanvragende organisatie7. Lijst van leden van de raad van beheer/bestuur (namen en voornamen, titels of functies in deaanvragende organisatie)8. Jaarverslag van de organisatie over het voorbije jaar42

9. In de loop van de laatste twee jaar door een erkend accountantsbureau opgesteld verslag10. Financiële garantie11. Gegevens betreffende(a) huidige of vroegere deelname aan door de Europese Commissie gefinancierde acties,(b) met diensten van de Europese Commissie gesloten contracten,(c) andere onderwerpen (bijv. acties namens andere internationale organisaties of lidstaten van deEuropese Unie)12. Verbintenis van iedere medefinancierende organisatie om het in de subsidieaanvraag vermeldebedrag ter beschikking te stellen43

, vertegenwoordigd door deCommissie van de Europese Gemeenschappen ( ), vertegenwoordigd door……………………...,enerzijds,en.................................................................................................................................................................... waarvan het hoofdkantoor gevestigd is te vertegenwoordigd door anderzijds,die het volgende zijn overeengekomen:44

1. De heeft besloten een subsidie toe te kennen onder de in dezeovereenkomst en de daarbij behorende bijlagen vermelde voorwaarden, die debegunstigde hierbij verklaart ter kennis te hebben genomen en ermee in te stemmen,voor de actie getiteld: [........] ().2. De aanvaardt de subsidie en verbindt zich ertoe op eigenverantwoordelijkheid uit te voeren.Een uitgebreide beschrijving van is vervat in Bijlage I, die integrerend deeluitmaakt van deze Overeenkomst.3. wordt [hoofdzakelijk] uitgevoerd te [...].1. De heeft een duur van .....[aantal invullen] maanden te rekenen vanaf de......[eerste dag [van de maand] volgende op de ondertekening door de laatste van detwee partijen, of ] ()2. De Overeenkomst eindigt .......[op de datum van de laatste betaling door de Commissie][op [datum invullen]] ("voltooiingsdatum").45

1. De totale kosten van de worden geraamd op [...] euro. De gedetailleerdebegroting van de actie is opgenomen in Bijlage III, die integrerend deel uitmaakt vandeze Overeenkomst.De totale kosten van omvatten uitsluitend de kosten die in aanmerking komenvoor financiering door de Gemeenschap, in de zin van Bijlage II. [Een vast bedrag van[ten hoogste] 7% van het totaalbedrag van de subsidiabele directe kosten komt alsindirecte kosten voor subsidie in aanmerking overeenkomstig artikel 10, lid 3, vanBijlage II.] (1)[De totale kosten van mogen geen bijdragen in natura door de omvatten. Deze worden apart vermeld in bijlage III.Aangezien deze bijdragen echter door de in aanmerking worden genomenbij de bepaling van het niveau van haar steun, verbindt de zich ertoe dezebijdragen te leveren onder de in deze Overeenkomst vastgelegde voorwaarden. Nietnakomingvan deze verbintenis kan leiden tot de opzegging van de Overeenkomstovereenkomstig artikel 3 van bijlage II.] (3)2. De stelt een bedrag van ten hoogste [...] euro ter beschikking, d.w.z. [...] %van de in lid 1 vermelde geraamde totale kosten.3. Indien de in aanmerking komende kosten aan het einde van de lager blijken tezijn dan de in lid 1 vermelde geraamde totale kosten, wordt de bijdrage van de beperkt tot een bedrag dat wordt berekend door bovengenoemd percentagetoe te passen op de werkelijke kosten. De verbindt zich ertoe de de eventuele reeds overgemaakte gelden die boven dit bedrag uitgaan terugte betalen.4. De stemt ermee in dat de subsidie onder geen voorwaarde winst magopleveren en dat de subsidie beperkt moet blijven tot het bedrag dat noodzakelijk is om(1) Standaardbepaling voor algemene kosten.(3) Deze alinea moet worden opgenomen indien sprake is van bijdragen in natura door debegunstigde.46

de balans tussen ontvangsten en uitgaven in verband met de in evenwicht tebrengen.5. De stemt ermee in dat de subsidie geen vordering op de vormt en bijgevolg niet kan worden overgedragen op derden zonder voorafgaandeschriftelijke toestemming van de .1. Optie 1[De subsidie wordt binnen 60 dagen na de tegen overlegging van eenverzoek om betaling en tegen betaling van een even groot bedrag als borgsom in één keerdoor de aan de betaald].Optie 2[De subsidie wordt op de volgende wijze door de aan de betaald:- een bedrag van [......] euro [X..... % van het in artikel 3, lid 2, vermeldebedrag] als voorschot binnen 60 dagen na de tegen overleggingvan een verzoek om betaling [en tegen betaling van een even groot bedrag alsborgsom].[- een bedrag van [.....] euro [X..... % van het in artikel 3, lid 2, vermelde bedrag]binnen 60 dagen na ontvangst en goedkeuring van een tussentijds verslag en [eentussentijds financieel overzicht van de , alsmede] een verzoek om betaling;]- het saldo binnen 60 dagen na ontvangst en goedkeuring van het eindverslag en eendefinitief financieel overzicht van , alsmede een verzoek om vereffeningvan het saldo.]Optie 3[De subsidie wordt binnen 60 dagen na ontvangst en goedkeuring van het eindverslag en eendefinitief financieel overzicht van de , alsmede een verzoek om betaling in één keer doorde aan de betaald.]47

2 De betalingen van de geschieden op de volgende bankrekening van de:[]3 De betalingen van de geschieden in euro. De werkelijke kosten worden ineuro omgerekend tegen de in de C-reeks van het Publicatieblad gepubliceerde koersvoor de eerste werkdag van de maand waarin de betaling geschiedt.Koersverliezen vallen niet onder deze Overeenkomst en worden gedragen door de.De volgende verslagen en andere documenten dienen door de te wordeningediend in [X....] exemplaren in de [..............] taal:[- [......] tussentijds(e) verslag(en) op de volgende termijn(en):][- andere documenten]- een eindverslag binnen twee maanden na voltooiing van de zoals aangegevenin artikel 2, lid 1.Iedere mededeling in verband met deze Overeenkomst dient schriftelijk te geschieden en aande volgende adressen te worden gericht:Voor de Europese CommissieDirectoraat-generaal [...]Ter attentie van ...............[Adres]48

Voor de [...]1. De volgende documenten worden bij deze Overeenkomst gevoegd en maken erintegrerend deel van uit:Bijlage I:Bijlage II:Bijlage III:Beschrijving van de Algemene voorwaarden van toepassing op subsidieovereenkomsten van deEuropese Gemeenschappen ΑBegroting voor de 2. Indien de bepalingen vervat in de bijlagen en die vervat in de Overeenkomstuiteenlopen, gelden de bepalingen van de Overeenkomst.Gedaan te [Brussel], in twee exemplaren in de [...] taal.Voor de …………………..Voor de …………………….[naam van de op blz. 1 vermelde persoon][naam van de gedelegeerdof gesubdelegeerdordonnateur][handtekening][handtekening][datum]ΑOpgenomen als bijlage III (zie hierna) bij deze ingekorte versie van het Vademecum.49

Behoudens in gevallen van overmacht stelt de begunstigde alles in het werk om ervoor tezorgen dat de actie wordt uitgevoerd overeenkomstig de in bijlage I bij de Overeenkomstopgenomen voorwaarden en regelingen.2.1 De Europese Gemeenschappen kunnen onder geen voorwaarde en om welke reden danook aansprakelijk worden gesteld in geval van op de Overeenkomst gebaseerdeklachten in verband met letsels of schade die tijdens de uitvoering van de actie aan hetpersoneel of het eigendom van de begunstigde zijn toegebracht. Iedere eis totschadevergoeding of terugbetaling in verband met een dergelijke klacht wordt dan ookdoor de Europese Gemeenschappen afgewezen.2.2 Behoudens in geval van overmacht is de begunstigde verplicht de EuropeseGemeenschappen iedere schade te vergoeden die voortvloeit uit de actie of nalatigheidin de uitvoering ervan.2.3 De begunstigde is als enige aansprakelijk jegens derden, inclusief voor iedere schadedie als gevolg van de actie door hen wordt geleden.De begunstigde verbindt zich ertoe alle nodige voorzorgsmaatregelen te treffen om elk risicovan belangenconflicten uit te sluiten en stelt de Commissie onverwijld op de hoogte van elkesituatie die een belangenconflict vormt of tot een belangenconflict kan leiden.4.1. De begunstigde kan de Overeenkomst te allen tijde beëindigen door deze metinachtneming van een termijn van twee maanden schriftelijk op te zeggen; hij behoeftdan geen vergoeding te betalen. In dat geval heeft de begunstigde uitsluitend recht opbetaling van de subsidie voor het gedeelte van de actie dat is uitgevoerd.4.2. De Commissie kan de Overeenkomst beëindigen indien de begunstigde zonder geldigetechnische of economische reden nalaat aan één van de uit de Overeenkomstvoortvloeiende verplichtingen te voldoen, en hij, nadat hij per aangetekend schrijven isgemaand aan deze verplichtingen te voldoen, zulks één maand na ontvangst van ditschrijven nog niet heeft gedaan.In dat geval betaalt de Commissie enkel de subsidiabele kosten die ten tijde van debeëindiging van de Overeenkomst werkelijk door de begunstigde zijn gemaakt, en geen50

kosten die verband houden met overeenkomsten die reeds zijn gesloten, maar waarvande uitvoering na de datum van beëindiging plaatsvindt.4.3. De Commissie kan de Overeenkomst zonder voorafgaande kennisgeving en zonderenigerlei schadevergoeding beëindigen, indien de begunstigde:- in staat van faillissement of in liquidatie verkeert, dan wel tegen hem eensoortgelijke procedure is ingeleid;- niet voldoet aan het bepaalde in artikel 3 van deze bijlage;- valse of onvolledige verklaringen aflegt om de subsidie te verkrijgen waarop deOvereenkomst betrekking heeft.In dat geval kan de Commissie volledige of gedeeltelijke terugbetaling eisen van debedragen die reeds als subsidie zijn betaald.4.4. Beëindiging van de Overeenkomst wegens financiële onregelmatigheden laat detoepassing van andere administratieve maatregelen of sancties overeenkomstigVerordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995betreffende de bescherming van de financiële belangen van de EuropeseGemeenschappen onverlet.De Commissie en de begunstigde verbinden zich ertoe de vertrouwelijkheid te waarborgenvan alle documenten, informatie of andere gegevens die hun in vertrouwen bekend wordengemaakt en waarvan openbaarmaking de andere partij zou kunnen schaden.6.1. Tenzij de Commissie anders beslist, moet in elke bekendmaking of publicatie van debegunstigde over de actie, inclusief die tijdens een conferentie of studiebijeenkomst,worden vermeld dat de actie financiering heeft ontvangen van de EuropeseGemeenschappen.In elke bekendmaking of publicatie van de begunstigde, ongeacht in welke vorm of viawelk medium deze geschiedt, inclusief Internet, moet worden vermeld dat hierinslechts de mening van de auteur wordt weergegeven en dat de Commissie nietaansprakelijk is voor het gebruik dat eventueel wordt gemaakt van de in diebekendmaking of publicatie opgenomen informatie.6.2. De Commissie is gerechtigd, ongeacht in welke vorm en via welk medium, inclusiefInternet, de volgende informatie te publiceren:- de naam van de begunstigde, behalve wanneer dit de veiligheid van de begunstigdein gevaar kan brengen;- het doel van de subsidie;- het toegekende bedrag en het gedeelte van de totale kosten van de actie dat hetsteunbedrag vertegenwoordigt;- de geografische locatie van de actie;51

- of de actie van tevoren is bekendgemaakt .7.1. Tenzij in de Overeenkomst of de bijlagen daarvan anders wordt bepaald, berusten deeigendomsrechten, inclusief de industriële- en intellectuele- eigendomsrechten, op deresultaten van de actie en op de verslagen en andere documenten met betrekking tot deactie, bij de begunstigde.52

7.2. Onverminderd het bepaalde in lid 1, kent de begunstigde de Commissie het recht toe deresultaten van de actie vrijelijk en naar goeddunken te gebruiken, behoudens eventueletussen hen getroffen regelingen inzake vertrouwelijkheid en reeds bestaandeindustriële- en intellectuele- eigendomsrechten.Wanneer de Commissie tussentijds of achteraf een evaluatie verricht, verbindt de begunstigdezich ertoe haar en/of de door haar aangewezen personen alle documenten of inlichtingen teverstrekken die daartoe dienstig zijn.9.1. Elke wijziging van de Overeenkomst, inclusief de bijlagen daarvan, moet wordenvastgelegd in een schriftelijke overeenkomst, die op dezelfde wijze wordt gesloten alsde oorspronkelijke Overeenkomst. De partijen zijn niet gebonden door een mondelingeovereenkomst dienaangaande.9.2. Wanneer de wijziging het fundamentele doel van de actie niet beïnvloedt en definanciële gevolgen beperkt blijven tot een overboeking tussen begrotingsrubriekenwaarbij de subsidiabele uitgaven per rubriek met minder dan l0% worden verhoogd,mag de begunstigde de wijziging doorvoeren. Hij stelt de Commissie hiervanonverwijld in kennis.De begunstigde kan tegen besluiten van de Commissie inzake de toepassing of interpretatievan de bepalingen van de Overeenkomst, inclusief de daarbij behorende bijlagen, beroepinstellen bij het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, en eventueel inhoger beroep gaan bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.53

11.1. Om in het kader van de actie voor subsidie in aanmerking te komen, moeten de kostenaan de volgende criteria voldoen. Zij moeten:- rechtstreeks verband houden met het onderwerp van de Overeenkomst en in deOvereenkomst worden toegezegd;- noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de actie waarop de Overeenkomstbetrekking heeft;- redelijk zijn en stroken met de beginselen van gezond financieel beheer, met namewat betreft prijs-kwaliteitverhouding en kosteneffectiviteit;- zijn gemaakt gedurende de looptijd van de actie zoals vermeld in artikel 2, lid 1,van de Overeenkomst;- werkelijk zijn gemaakt, zijn opgenomen in de rekeningen of belastingbescheidenvan de begunstigde en verifieerbaar en controleerbaar zijn.11.2. De volgende directe kosten komen voor subsidie in aanmerking:- de kosten van het personeel dat aan het project deelneemt, d.w.z. werkelijkesalarissen, sociale- zekerheidsbijdragen en andere kosten die deel uitmaken van debezoldiging;- de reiskosten en kosten van levensonderhoud van het personeel dat aan de actiedeelneemt;- de kosten van de aanschaf van materieel (nieuw of gebruikt), mits dezeovereenkomen met de normale marktprijzen en de waarde van het betrokkenmaterieel wordt afgeschreven overeenkomstig de belasting- en boekhoudregels dieop de begunstigde van toepassing zijn. De Commissie mag alleen de afschrijving ophet materieel die overeenkomt met de duur van de actie in aanmerking nemen,behalve wanneer de aard en/of het gebruik van het materieel een anderebehandeling door de Commissie rechtvaardigt;- de kosten van verbruiksgoederen en leveringen;- de kosten van uitbesteding, mits de Commissie van tevoren schriftelijk toestemmingheeft gegeven voor uitbesteding. In dat geval zorgt de begunstigde ervoor dat dekrachtens de Overeenkomst voor hem geldende voorwaarden tevens van toepassingzijn op zijn onderaannemers;- de kosten die rechtstreeks voortvloeien uit de vereisten van de Overeenkomst(verspreiding van informatie, specifieke evaluatie van de actie, vertaling,reproductie, enz.), inclusief de eventuele kosten van financiële diensten (met namede kosten van borgsommen), maar exclusief wisselkoersrisico's, behalve wanneerde Overeenkomst hierin uitdrukkelijk voorziet;- een reserve voor onvoorziene uitgaven van ten hoogste 5% van de subsidiabeledirecte kosten.54

11.3. In de regel komt een vast percentage van het totaalbedrag van de subsidiabele directekosten als indirecte kosten voor subsidie in aanmerking.Indirecte kosten komen in aanmerking mits zij geen kosten omvatten die volgens deOvereenkomst onder een ander begrotingsonderdeel vallen.Indirecte kosten komen niet in aanmerking wanneer de subsidieovereenkomstbetrekking heeft op de financiering van een actie die wordt uitgevoerd door eenorganisatie die reeds een exploitatiesubsidie van de Commissie ontvangt.11.4. De volgende kosten komen niet in aanmerking:- kapitaalinvesteringskosten;- voorzieningen voor eventuele toekomstige verliezen of schulden;- debetrente;- schulden;- dubieuze schuldvorderingen;- wisselkoersverliezen, behalve wanneer de Overeenkomst hierin uitdrukkelijkvoorziet;- bijdragen in natura. Bijdragen in natura kunnen echter wel in aanmerking wordengenomen bij de vaststelling van het maximumbedrag van de subsidie;- buitensporige of ondoordachte kosten.12.1. Binnen twee maanden na de voltooiing van de actie dient de begunstigde eendefinitieve declaratie in van alle subsidiabele kosten van de actie, alsmede een volledigoverzicht van de inkomsten en uitgaven voor de actie.De begunstigde is alleen verplicht tussentijdse overzichten van de subsidiabele kostenin te dienen indien de Overeenkomst hierin uitdrukkelijk voorziet.12.2. Op basis van een onderzoek van de definitieve declaratie, en onverminderd hetbepaalde in artikel 13 van deze bijlage, betaalt de Commissie het saldo van de subsidieovereenkomstig het bepaalde in de Overeenkomst. Het door de Commissie aan debegunstigde betaalde totaalbedrag mag in geen geval het in de Overeenkomstvastgestelde maximumbedrag van de subsidie overschrijden, zelfs wanneer de totalewerkelijke kosten hoger zijn dan de geraamde totale begroting zoals omschreven inbijlage III bij de Overeenkomst.12.3. Het door de Commissie te betalen maximumbedrag van de subsidie wordt naarevenredigheid verminderd indien uit een vergelijking van de definitieve declaratie metde in de Overeenkomst geraamde totale begroting blijkt dat:55

- de begunstigde rente heeft ontvangen op het gedeelte van de subsidie dat alsvoorschot is betaald;- de totale inkomsten hoger zijn dan de totale uitgaven;- de door de actie gegenereerde inkomsten hoger zijn dan de totale begroteinkomsten;- de subsidiabele werkelijke kosten lager zijn dan begroot.12.4. Het door de Commissie te betalen bedrag van de subsidie wordt verlaagd door middelvan:- een vermindering van het na de voltooiing van de actie te betalen saldo van desubsidie;- een verzoek om terugbetaling van teveel aan de begunstigde betaalde bedragen,indien het totale reeds door de Commissie betaalde bedrag hoger is dan het feitelijkverschuldigde definitieve bedrag.13.1. De Commissie verbindt zich ertoe de ingevolge deze Overeenkomst verschuldigdebedragen te betalen binnen een termijn van ten hoogste zestig kalenderdagen, terekenen vanaf de datum van de gebeurtenis die aanleiding geeft tot de betaling tot dedatum waarop de rekening van de Commissie voor dit bedrag wordt gedebiteerd.13.2. Gedurende de zestig kalenderdagen volgende op de gebeurtenis die aanleiding geeft totde betaling kan de Commissie deze betalingstermijn evenwel te allen tijde opschortendoor de begunstigde ervan in kennis te stellen dat het verzoek om betaling nietontvankelijk is, dat de vordering niet opeisbaar is, dat de vereiste bewijsstukken nietzijn overgelegd, dan wel dat de Commissie het nodig acht tot aanvullende verificatiesover te gaan. Het resterende gedeelte van de termijn begint te lopen op de datumwaarop een nieuw, naar behoren ingediend verzoek om betaling wordt geregistreerd.13.3. Wanneer de betaling niet binnen de in lid 1 bedoelde termijn wordt verricht, enonverminderd het bepaalde in lid 2, kan de begunstigde, mits hij daarom uiterlijk tweemaanden na de ontvangst van de laattijdige betaling verzoekt , aanspraak maken opachterstandsrente, berekend tegen de rentevoet die door de Europese Centrale Bankvoor haar transacties in euro wordt gehanteerd, vermeerderd met anderhalfprocentpunt.14.1. De begunstigde verbindt zich ertoe het personeel van de Commissie en de door deCommissie gemachtigde personen op passende wijze toegang te verlenen tot deterreinen of gebouwen waar de actie wordt uitgevoerd en tot alle documenten metbetrekking tot het technisch en financieel beheer van de actie. De toegang van door deCommissie gemachtigde personen kan worden geregeld in tussen de Commissie en debegunstigde te sluiten overeenkomsten inzake vertrouwelijkheid.56

14.2. De begunstigde stemt ermee in dat de Commissie en de Rekenkamer van de EuropeseGemeenschappen gedurende de gehele looptijd van de Overeenkomst en tot vijf jaar nahet aflopen van de overeenkomst controle uitoefenen op de besteding van de subsidie,overeenkomstig het Financieel Reglement van 21 december 1977 van toepassing op dealgemene begroting der Europese Gemeenschappen, zoals gewijzigd.14.3. De begunstigde verbindt zich ertoe deze verplichting te doen nakomen door deeventuele derden aan wie een gedeelte van het project wordt uitbesteed.14.4. De Commissie en de Rekenkamer van de Europese Gemeenschappen kunnen controlesop basis van documenten dan wel ter plaatse verrichten.15.1. De begunstigde verbindt zich ertoe om in de in artikel 3, lid 1, en lid 2, en artikel 11van deze bijlage bedoelde gevallen het eventuele gedeelte van het betaalde bedrag datde werkelijke subsidiabele kosten van de actie overschrijdt aan de Commissie terug tebetalen op de door haar vastgestelde wijze en binnen de door haar vastgestelde termijn.15.2. In geval van beëindiging van de Overeenkomst in de in artikel 3, lid 3, van deze bijlagebedoelde gevallen kan de Commissie aanspraak maken op volledige of gedeeltelijketerugbetaling van de aan de begunstigde betaalde bedragen. De Commissie bepaalt dewijze waarop en de termijn waarbinnen een dergelijke volledige of gedeeltelijketerugbetaling moet geschieden.15.3. Wanneer de begunstigde de terugbetaling niet binnen de door de Commissievastgestelde termijn verricht, kan de Commissie de verschuldigde bedragen verhogenmet achterstandsrente, berekend tegen de rentevoet die door de Europese CentraleBank voor haar transacties in euro wordt gehanteerd, vermeerderd met anderhalfprocentpunt.15.4. De bankkosten in verband met de terugbetaling van aan de Commissie verschuldigdebedragen komen volledig ten laste van de begunstigde.15.5. Het invorderingsbesluit dat door de Commissie wordt opgesteld en toegezonden aan debegunstigde die haar terugbetaling verschuldigd is, vormt executoriale titel in de zinvan artikel 192 van het EG-Verdrag, artikel 92 van het EGKS-Verdrag en artikel 164van het Euratom-Verdrag.15.6. Bedragen die aan de Commissie moeten worden terugbetaald, kunnen wordenverrekend met bedragen die om welke reden dan ook aan de begunstigde verschuldigdzijn.57