De meest ongemakkelijke waarheid van allemaal - Survival ...

assets.survivalinternational.org

De meest ongemakkelijke waarheid van allemaal - Survival ...

Een rapport van Survival InternationalDe meestongemakkelijkewaarheidvan allemaalKlimaatverandering en inheemse volken


Wat is klimaatverandering?De term klimaatverandering verwijst naar degemiddelde stijging van de temperatuur op aarde 1 .Volgens het Intergovernmental Panel on ClimateChange (IPCC), een wetenschappelijk orgaan datis ingesteld om de opwarming van de aarde in kaartte brengen, is het bewijs hiervoor ‘ondubbelzinnig’ 2 .Met een zekerheid van meer dan negentig procentis te stellen dat ‘de afgelopen vijftig jaar het grootstedeel van de opwarming van de aarde’ het gevolgis geweest van broeikasgassen 3 , veroorzaakt doorde mens.Volgens het IPCC is de belangrijkste oorzaak vande klimaatverandering het verbranden van fossielebrandstoffen, die broeikasgassen als kooldioxide(CO2) uitstoten 4 .namelijk als een soort spons: ze absorberenCO2 en slaan dit vervolgens op.Het IPCC heeft, met een wisselende mate vanzekerheid, een lijst opgesteld met een aantalgevolgen van de opwarming van de aarde 6 .Deze zijn onder andere:• Smelten van de gletsjers• Smelten van de ijskappen• Smelten van het ijs• Stijging van de zeespiegel• Veranderde regenval• Vaker voorkomende droogte• Vaker voorkomende hittegolvenOntbossing, zegt het IPCC, is een andere belangrijkeoorzaak van CO2-uitstoo 5 . Bossen fungeren2


Welke gevolgen ondervindeninheemse volken al?De AmazoneIn 2005 werden de regenwouden van de Amazonegetroffen door ernstige droogte. In dit gebied wonenhonderden inheemse volken, zoals de YANOMAMI.Deskundigen voorspellen minder regen, regelmatigterugkerende langdurige droogtes en hogeretemperaturen 7 .‘De regens komen laat. De zon gedraagt zichvreemd. De wereld is ziek. De longen van delucht zijn vervuild. We weten dat het gebeurt.Je kunt niet doorgaan met het vernietigen vande natuur. We zullen allemaal sterven: verbrandenen verdrinken.’ Yanomami man, Davi Kopenawa 9 .Het noordpoolgebied:De Inuit zeggen al jarenlang dat deklimaatverandering gevolgen heeft voor hun land 10 .Hun hele manier van leven is afhankelijk van hetijs − dat nu aan het smelten is 11 . Het is moeilijkergeworden om te vissen en te jagen, het reizentussen de dorpen is gevaarlijk geworden en hetvoortbestaan van hun huizen is onzeker geworden 12 .Volgens mediarapporten hebben eerder dit jaarbewoners van een Yup’ik- dorp (een aan de Inuitverwant volk) bekendgemaakt dat ze zich na eenoverstroming ergens anders zullen moetenvestigen 13 .‘Moeder Aarde bevindt zich niet langerin het stadium van klimaatverandering,maar in het stadium van klimaatcrisis’.The Anchorage Declaration, 2009 8gemeenschappen naar toe kunnen verhuizen’.Patricia Cochran, INUIT vrouw en voorzitster vande Indigenous Peoples’ Global Summit on ClimateChange 15 .Saami rendierhoeders uit Finland, Noorwegen,Rusland en Zweden melden dat het aantal kuddesvermindert, het is voor rendieren steeds moeilijkerom bij hun voedsel te komen en de kans wordtsteeds groter dat ze door het dunner wordendeijs zakken 16 .‘Traditionele manieren om het weer tevoorspellen zijn onbetrouwbaar geworden.Vroeger kon men zien aankomen wat voorweer het zou worden. Deze voortekenen envaardigheden zijn niet langer bruikbaar. Oudetekens zijn niet meer betrouwbaar, de wereldis te veel veranderd.’ Veikko Magga 17 .„De Inuit hebben een traditioneel jongleerspel.Daar lijkt het weer tegenwoordig ook op. Methet weer wordt gejongleerd; het verandert zosnel en zo drastisch.’ N. Attungala 14‘De situatie is zo ernstig geworden datbewoners van sommige kustplaatsen al actiefbezig zijn uit te zoeken waar ze zo nodig hele3


‘Veel aspecten van de Saamicultuur − taal, liederen, hethuwelijk, het grootbrengen vankinderen en het omgaan metouderen − zijn nauw verbondenmet het hoeden van rendieren.Als het rendierhoeden verdwijntheeft dit desastreuze gevolgenvoor de gehele cultuur vande Saami.’Olav Mathis-Eira 18 .Nenets rendierhoeders uit het Russischenoordpoolgebied vertellen dat zich steeds vakeronvoorspelbare weersomstandigheden voordoen 19 .Volgens mediarapporten werd vorig jaar hunjaarlijkse pelgrimstocht − met duizenden rendieren− uitgesteld, omdat op een belangrijke rivier hetijs niet dik genoeg was om over te steken 20 .‘De sneeuw smelt eerder en sneller danvroeger. Deze veranderingen zijn niet goedvoor de rendieren en het is uiteindelijk zo datwat goed is voor de rendieren, goed is voorons.’ Jakov Japtik 21 .CanadaVolgens één van de rapporten heeft de stijgingvan de temperatuur in Canada geleid tot watwetenschappers ‘de grootste insectenplaag inde geschiedenis van Noord-Amerika’ noemen 22 .Door de plaag zijn miljoenen hectaren pijnbomenbosverwoest, waarvan volken als de Tl’azt’enafhankelijk zijn 23 .‘Miljoenen hectaren zijn verwoest. Dit heeftdirecte en ernstige gevolgen voor onze veiligheiden ons welzijn, voor onze gemeenschappen envoor ons hele ecosysteem, waartoe ook detrekroutes van de zalm behoren, samen met deriviertjes waar de zalmeitjes worden gelegd enwaarin ze opgroeien.’ Tl’azt’en man Ed John 24 .Volgens enkele rapporten hebben de Gitga’at intoenemende mate te maken met onvoorspelbareweersomstandigheden, die invloed hebben op demanier waarop ze hun voedsel vergaren enbereiden 25 .‘Ze weten niet eens wat ze met dit weeraan moeten!’ GITGA’AT vrouw 26 .4


hellingen worden opgeblazen en de Penan krijgente horen dat ze moeten vertrekken.Net als bij de Bakun dam beroepen de ministerszich op de ‘schone’ kwalificaties van hydroelektrischeenergie om het project te rechtvaardigen.‘Hydro-elektrische energie is de schoonsteduurzame energie die er bestaat. We hebben demogelijkheden, waarom zouden we er geen gebruikvan maken?’ zei minister James Masing nadat deplannen waren uitgelekt 37 .In september zijn zes leden van de Penangearresteerd omdat ze hun weerstand tegen deMurun dam duidelijk wilden maken aan de EersteMinister van Sarawak. ‘De bosgebieden met zijnnatuurlijke hulpbronnen waarvan wij leven wordenverwoest’, aldus een verklaring van de Penan 38 .‘Het water van de dam zal ons traditionele landoverstromen, met onze dorpen, bezittingen, tuinen,rijstvelden en landbouwgrond, onze fruitbomen,onze graven, enzovoort. We zullen gedwongenworden weg te trekken naar een gebied dat weniet kennen en waar we niet op onze eigen manierkunnen leven 39 .Duurzaam bosbeheer: Duizendenjager-verzamelaars worden vanhun land verjaagdDe premier van Kenia, Raila Odinga, heeft deinternationale gemeenschap opgeroepen hetKeniaanse Mau-woud te redden, nadat duizendenjager-verzamelaars van de Keniaanse Ogiek-stamwerd bevolen hun woning in het woud te verlaten.Jaren van illegale kolonisering hebben grote delenvan het woud verwoest, dat voor miljoenen Kenianeneen uiterst belangrijke bron van water is. De plannenvan de regering houden echter in dat alle huidigebewoners worden uitgezet, inclusief de Ogiek, diehier al honderden jaren onafgebroken wonen.In haar verzoek aan de internationale gemeenschapom geld voor het redden van het woud voertde Keniaanse regering klimaatverandering alsbelangrijkste reden op. Dit jaar heeft Kenia al telijden gehad onder verwoestende droogtes, diehebben geleid tot ernstige energie- envoedseltekorten.‘Jaren van buitensporige overvloed en wanbeleidin onze leefomgeving, zowel mondiaal als lokaal,hebben bijgedragen aan het smelten van deijskappen op Mount Kenya en aan de enormeafbraak van onze bossen, die ooit prachtigwaren’, vertelde Odinga de VN afgelopenseptember 40 .Odinga zei dat Kenia op deze manier handeldeom de ‘verwoestende gevolgen van de opwarmingvan de aarde’ ongedaan te maken. Hij noemdehierbij Kenias inspanningen voor het behoud vanhet Mau-woud41. Geen agenda is vandaag dedag zo belangrijk voor het land als die vanklimaatverandering. Duurzaamheid staat nubovenaan onze nationale agenda 42 .Ook heeft Kenia het voornemen aangekondigd 7,6miljard bomen te planten, onder andere in het Mauwoud43.Het in deze bomen opgeslagen koolstof zouwel eens een hoge marktwaarde kunnen krijgen −terwijl de oorspronkelijke bewoners van het gebied,de Ogiek, geen dak meer boven hun hoofd hebben.‘De afgelopen maand heeft iedereen in angstgeleefd. Dit is een ernstige zaak. De Ogiek7


kunnen nergens naar toe. Mensen huilenomdat ze verjaagd worden. De regeringegt dat niemand ontzien wordt’, zeiKiplangat Cheruyot, van het Ogiek People’sDevelopment Program.Volgens rapporten van eind oktober zou de regering− geconfronteerd met internationale afkeuring − hunvoornemen de Ogiek uit te zetten hebben opgegeven.Op het moment van schrijven van dit rapport is detoekomst van de Ogiek nog onzeker.De Keniaanse regering heeft in het verledenherhaaldelijk geprobeerd de Ogiek uit te zettenmeestal onder valse voorwendsels: ze zoudenhet woud vernietigen.Volgens rapporten van eind oktober zou deregering‘Dit is een ernstige zaak.De Ogiek kunnen nergensnaar toe.’ Kiplangat Cheruyot, OgiekCO2-compensatie: Inheemse volkentussen haakjes (en zonder rechten?)Pogingen de ontbossing te stoppen hebben totverschillende programma’s geleid; samen vallendeze onder het Reduced Emmisions fromDeforestation and Forest Degradation (REDD)-programma. Een van deze REDD-programma’swordt momenteel besproken door de UNFCCC,en wordt mogelijk afgerond in Kopenhagen. Naarverwacht zal dit programma een sleutelrol spelenin het post-Kyoto verdrag voor bestrijding vanklimaatverandering.Het basisprincipe van REDD is ‘ontwikkelingslanden’aan te moedigen hun bossen te beschermen door‘ontwikkelde’ landen hen hiervoor te laten betalen.Dat kan bijvoorbeeld door de in deze bossenopgeslagen koolstof als ‘krediet’ aan te merken,dat vervolgens door ‘ontwikkelde landen’ kan wordengekocht om hun CO2-uitstoot te compenseren.Inheemse volken hebben bij herhaling hunbezorgdheid over REDD uitgesproken, daar doordeze maatregelen hun bossen een kapitaal waardkunnen worden en daardoor aantrekkelijk om in tepikken. Een groot deel van de wouden die het risicolopen binnen de REDD-programma’s te vallenbestaat uit gebieden waar van oudsher inheemsevolken leven.‘REDD zal zorgen voor een toename in schendingenvan onze mensenrechten en van onze rechten op8


ons land, gebieden en natuurlijke hulpbronnen; voordiefstal van ons land; voor gedwongen uitzettingen;ons de toegang tot onze hulpbronnen ontzeggen;een bedreiging vormen voor onze landbouwtradities;de biodiversiteit en culturele verscheidenheidvernietigen; en zal sociale conflicten veroorzaken',aldus het International Forum of Indigenous Peopleson Climate Change (IFIPCC) 44 .Door REDD zou het voor inheemse volken mogelijkmoeilijker worden het eigendomsrecht op hun landerkend te krijgen of − nog waarschijnlijker − zoudenhun rechten ondermijnd of genegeerd worden daarwaar deze al erkend zijn. Als dit niet tot uitzettingenleidt, kan het heel goed leiden tot beperking van hettraditionele gebruik van het land of tot een beperktetoegang tot de natuurlijke hulpbronnen.Het is niet eens duidelijk of REDD de rechtenvan inheemse volken überhaupt zal erkennen.In het huidige concept van de UNFCCC staande verwijzingen naar de VN-Verklaring over deRechten van Inheemse Volken, en naar de rechtenvan inheemse volken op vrijwillige, voorafgaandeen welingelichte toestemming, tussen haakjes. Ofze in de definitieve tekst voorkomen kan afhangenvan de top in Kopenhagen.‘Als er geen sprake is van volledige erkenningen volledige bescherming van de rechten vaninheemse volken, inclusief het recht op denatuurlijke hulpbronnen, land en gebieden, engeen erkenning van en respect voor ons rechtop vrijwillige, voorafgaande en welingelichtetoestemming, zullen we ons tegen REDDverzetten’, zei het IFIPCC in september 45 .Volgens sommige rapporten hebben veel inheemsevolken al te lijden gehad onder koolstofprojectenop hun land. Deze ‘vrijwillige’ projecten, die losstaan van het UNFCCC, hebben geleid totuitzettingen van hun voorvaderlijke woningen,het vernietigen van dorpen en hulpbronnen,gewelddadige conflicten, pesterijen, mishandelingen berichten over doden 46 .AanbevelingenIndien zij invloed hebben op het leven vaninheemse volken, MOETEN matigingsmaatregelendie gevolgen hebben voor klimaatverandering:• Inheemse volken volledig hierbij betrekkenen gebruik maken van hun ongeëvenaardekennis van hun leefomgeving.• De rechten van inheemse volken erkennenen respecteren zoals deze zijn vastgelegdin internationale wetgeving (ILO Conventie 169)en de VN-Declaratie over de Rechten vanInheemse Volken, in het bijzonder hun rechtop het eigendom van hun land, en het rechttoestemming te verlenen of te weigeren voorontwikkelingen in hun gebied.9


1De officiële definitie van de IPCC is: ‘.... een verandering in de toestand van het klimaat, die kan worden vastgesteld door veranderingen in de gemiddeldenen/of de variabelen van de kenmerken, en die een langere periode aanhoudt: tientallen jaren of zelfs langer. IPCC verwijst naar elke klimaatverandering overeen langere periode, hetzij vanwege natuurlijke veranderlijkheid, hetzij als gevolg van menselijke invloed op het klimaat. Deze omschrijving verschilt van die vande UNFCCC, waar klimaatverandering toegeschreven wordt aan een verandering in het klimaat die direct of indirect is toe te schrijven aan menselijke activiteitendie de samenstelling van de gehele atmosfeer veranderen. Dit opgeteld bij de natuurlijke klimaatvariabelen, waargenomen over vergelijkbare periodes. IPCC,2007. Climate Change 2007: Synthesis Report, p. 30http://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_ipcc_fourth_assessment_report_synthesis_report.htm2Idem, p. 303Idem, p. 724‘Technical Summary’, Contribution of Working Group 1 to the IPCC’s Fourth Assessment Report, 2007, p. 23-25http://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_ipcc_fourth_assessment_report_wg1_report_the_physical_science_basis.htm5IPCC, 2007. Climate Change 2007: Synthesis Report, p. 36http://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_ipcc_fourth_assessment_report_synthesis_report.htm6Idem, p. 307WNF, 2007. The Amazon’s Vicious Cycles, p. 48Indigenous Peoples’ Global Summit on Climate Change, 24 april 2009 http://www.indigenoussummit.com/servlet/content/declaration.html9The Guardian, 13 juni 2009. http://www.guardian.co.uk/environment/2009/jun/13/davi-yanomami10S. Watt-Cloutier, Inuit Circumpolar Conference (ICC), speaking to the UNFCCC,december 2005. http://inuitcircumpolar.com/index.php?ID=318&Lang=En11‘Satellietgegevens vanaf 1978 laten zien dat de jaarlijkse gemiddelde omvang van het zee-ijs op de noordpool is afgenomen met 2.7 (2.1-3.3)% perdecennium, met grotere afnamen in de zomer van 7.4 (5.0-9.8)% per decennium.’ IPCC, 2007, Climate Change 2007: Synthesis Report, p. 30http://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_ipcc_fourth_assessment_report_synthesis_report.htm12Petition to the Inter American Commission on Human Rights seeking relief from violations resulting from global warming caused by acts and omissions of theUnited States, 2005. http://inuitcircumpolar.com/index.php?ID=316&Lang=En13CNN, 28 april 2009 http://edition.cnn.com/2009/TECH/science/04/24/climate.change.eskimos/index.html14Arctic Climate Impact Assessment http://www.eoearth.org/article/Nunavut_climate_change_case_study#Introduction15BBC, 4 januari 2007. http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6230731.stm16Arctic Climate Impact Assessmenthttp://www.eoearth.org/article/Kola:_the_Saami_community_of_Lovozero_climate_change_case_study & Arctic Climate Impact Assessmenthttp://www.eoearth.org/article/Sapmi:_the_communities_of_Purnumukka%2C_Ochejohka%2C_and_Nuorgam_climate_change_case_study17Arctic Climate Impact Assessmenthttp://www.eoearth.org/article/Sapmi:_the_communities_of_Purnumukka%2C_Ochejohka%2C_and_Nuorgam_climate_change_case_study18Tebtebba, 2008. Guide on Climate Change and Indigenous Peoples, p. 7219The Guardian, 20 oktober 2009. http://www.guardian.co.uk/environment/2009/oct/20/arctic-tundra20Idem21Idem22International Indian Treaty Council, 2008. Climate Change, Human Rights and Indigenous Peoples, p. 1923Idem, p. 19-20. Zie ook: http://www.nytimes.com/2008/11/18/science/18trees.html?pagewanted=1&_r=124Idem, p. 2025Salick, J. en A. Byg, 2007. Indigenous Peoples and Climate Change, p. 16 http://cmsdata.iucn.org/downloads/indigenous_peoples_climate_change.pdf26Idem, p. 1127Indigenous Peoples’ Guide: False Solutions to Climate Change, 2009, p. 2http://www.carbontradewatch.org/index.php?option=com_content&task=view&id=262&Itemid=3628Victoria Tauli-Corpuz, voorzitter van het UN Permanent Forum voor Inheemse Vraagstukken, e-mail aan Survival International, 29 april 200829Voor meer informatie: http://www.survivalinternational.org/news/367230China View, 19 april 2009. http://news.xinhuanet.com/english/2009-04/19/content_11212325.htm31BBC, 18 september 2009. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/8262381.stm32Campo Grande News, 17 december 2008. http://www.campogrande.news.com.br/canais/view/?canal=8&id=24281533Survival International transcriptie en vertaling34Economic Planning Unit, Prime Minister’s Office, Malaysia, 1996. Green Energy for the Future, p. 5735Idem, p. 5736Suhakam, Maleisische mensenrechtencommissie, 2009Report on the Murum Hydroelectric project and its Impact towards the Economic, Social and Cultural Rights of the Affected Indigenous Peoples in Sarawak(Rapport over het Murum hydro-elektrische project en de gevolgen voor de economische, sociale en culturele rechten van de betrokken inheemse volken vanSarawak), p. 937Hua Daily, 2 augustus 200838Survival International, 23 september 2009. http://www.survivalinternational.org/news/496439Idem40Daily Nation, 26 september 2009. http://www.nation.co.ke/News/-/1056/663936/-/unej3w/-/index.html10


41Idem42NAM, 23 september 200943Reuters, 12 augustus 2009http://www.reuters.com/article/environmentNews/idUSTRE57B3BU2009081244IFIPCC-verklaring, november 200745IFIPCC-verklaring, 27 september 200946Bijvoorbeeld: 1) International Alliance of Indigenous and Tribal Peoples of Tropical Forests,The DRC Case Study: The Impacts of the Carbon Sinks of Ibi-Bateke Project on the IndigenousPygmies of the Democratic Republic of Congo, 2006; 2) World Rainforest Movement,‘A funny place to store carbon’: UWA-FACE Foundation’s tree planting project in Mount ElgonNational Park, Uganda, 2006© Survival International 2009.Photo credits:Cover: Deforested land, Brazil © Rodrigo Baleia; p1: Penan children, Sarawak, Malaysia© Andy & Nick Rain/Survival; p 2 top and bottom: Land deforested for soya, Brazil ©Rodrigo Baleia; p3 top: Yanomami child, Brazil © Fiona Watson/Survival; bottom: Reindeerherder, Siberia © Paul Harris/Survival; p4 Saami reindeer herders, Finland © Mark Bryan Makela;p5 top and bottom; Oil palm plantations, Peru © T Quirynen/Survival; p6: Guarani living by the sideof the road, Brazil © Simon Rawles; p7: Murum dam, Sarawak © Miriam Ross/Survival; p8 Ogiekman, Kenya © Survival; p9: Rainforest, Sarawak © Andy & Nick Rain/Survival.Survival International NederlandVan der Duijnstraat 711051 AT AmsterdamNederlandT +31 (0)20 6860850info@survival-international.nlinfo@survivalinternational.nlwww.survivalinternational.nl

More magazines by this user
Similar magazines