Groene rode oranje gele blauwe terpen van baggerspecie (notitie)

Groene rode oranje gele blauweterpen van baggerspecieDe eerste producten bij de beklimming van het vals platJuli 2003bloeÀ. zweet, tronenr'-.Êb)oed, uteel , trqnen

ln tempi difficili e complessi come quello attuale bisognapuntare all'innovazione, alle idee.Repubblica I rnei 2003

FlyerlFlyer2ProjectplanPresentatie stuurgroep WINNFeedbaCk workshopsArtikel BOUWDIENST MAGAZI N EMindmap Terpen

IIIIIttIIIIItIItIIIIEen baggerspecíeterp, wat is dat? Wii weten het ooknog niet precies, maar kunnen ons er wel iets bíi voorstel'len. Om ideeën op te doen nodigen we u uit om ínnova'tieve gedachten erover uit te wisselen.Het begon met de prijsvraag bij Kerend ïj, de voorlopervan Water als lNNovatiebron -het natte innovatieprogram -ma van RWS. Er is gezocht naaÍ níeuwe ideeën en we willeneen brug slaan tussen vernieuwers en de markt. Eénvan de vijÍ winnende pilots is'BaggerSpecieTerpen'.Waterbeheer 21 eeuwDe polders in Nederland hebben steeds vaker te makenmet wateroveriast. Dat komt door: hogere afvoer van degrote Íivieren, meer neerslag, minder bergingsmogelijkhedenen een dalende bodem.Waterbodemp rob lem enNederland kampt met een groot waterbodemprobleem. Erzijn te v/einig locaties om de baggerspecie die uit ons\/atersysteem komt op te slaan.23H ergeb ru i k van B aggersp eci eBaggerspecie zou bij voorkeur moeten rvorden hergebruikt(inclusieÍ versprerding over het land, actief bodembeheeren de toepassing in het werk).averschot aan Baggerspecie85 Miljoen m' baggerspecie kan voor een deel niet wordenverspreid en er wordt nog circa 15O miljoen m' niet verspreidbarebagger verwacht.We zoeken naar het raakvlak tussen het wateroverlastprobleemen dat van de vervuilde baggerspecie. Onderzochtmoet worden of het mogelijk is baggerspecie te gebruikenvoor het op\/erpen van terpen. Binnen t\,vee laar moet dehaalbaarheid worden aangetoond en moet er een Baggetspecieterpliggen.Deze hebben de volgende voordelen:. Opslag van vervuilde baggerspecie op land waardooreen betere isolatie, beheersing, controle en eventueelzuivering mogelijk ziln.o De terpen kunnen dienen als nieuwe recreatie- ennatuurgebieden.. Vluchtplaats ti,dens overstromingen.':::''-':::,-- !'- -r- 1' 3, -:! lf,- . rik; r,r.ii,ê;';'nDe aanleg van een baggerspecieterp moet snel (binnen 2jaar) en simpel uitgevoerd kunnen woÍden, inclusief demaatregelen om verontreiniging naar de omgeving tevoorkomen.IJ kunt reageren via het forum op onze websitewww. Water I N N ov ati e b ro n. n ICeeÍ uw visie, ideeën en tips. Het Íorum is onderverdeeldin vijf groepen-1 Voor slimme, nieuwe technieken voor hetbouwen en de exploitatie van baggerspecieterp.Bedenk een geschikte locatie voot een eerste proefterpPrivate sponsoring.We zoeken organisaties, instellingen of bedrijven dieons idee willen sponsoren.In dit Íorum willen we ingaan op de negatievebelevingswaarden (NIMBY-effect)Wetgeving kan de aanleg van een baggerspecieterpaanzienlijk ophouden. In dit forum willen we ideeënm.b.t. de mogelijkheden voor ongehinderde aanleg-=*: :à*EL-..

I ntermezzo: waterbouwdag 2003WINN was ook aanwezig op de wateóouwdag 20O3 in Zeeland met een stand waarin de 5 winnende pilots.Bezoekers konden stemmen op de ideeën (met 250, 10O, 50 gulden oÍ een rode kaart) en de reden waarom aangeven.Waarom hebben mensen de baggerspecieterp gestemd?Een aantal reacties:"Mooi voorbeeld van dubbele oplossing""Leuk, Nederland heeft behoefte aan enig relièf. Goed gebruik voor grote hoeveelheden specie. Waarom geenskiberg van 150 m hoogte?""Heel leuk en niet zo moeilijk doen over slib (geïmmobiliseerde stoffen).""Win-win situatie + toekomstgericht probleemoplossendl Als alternatief voor altijd dijkverhoging.""Groot tekort aan bergingslocaties; creatief om milieu- vriendelijk ontwerp."" Lost ook probleem bodemdaling deels op. "" Eenvoudig en kleinschalig, dus makkelijk uitvoeóaar. ""Multif unctioneel; goedkoop. ""Voor NL aan de golven wordt prijs gegeven. Gaan we ons nog op terpen terug trekken. MsionaiÍ.""Beste i.v.m. toegevoegde waarde + relatieÍ geringe kosten. Prijs/kwaliteit +goed.""Toekomsfuast!""Goede combinatie van oud en nieuw. Zorgpuntje: wordt de baggerspecieterp begaanbaar oÍ blijft het politieken íysiek drijÍzand."" Inpassing in landschap kan capaciteit depot beperken. Depot relatief dun.""Hiermee pak je twee dingen voor: baggerspecie overschot; eindelijk na de klink weer de bodem om hoog.""Vooral het uitlogen blijft hieóij gevaarlijk; lijkt op project bij Geodelft."tItIIIIIHebt u hierop nog aanvullingen?Laat het ons wetenU kunt ons bereiken per e-mail wis@bwd.rws.minvenw.nlteleÍoon 030-2857341Bouwdienst Rijkswaterstaat afd.WlSoostbus 2000O 3502 LA Utrecht.Contactpersonen: Patrizia Bernardini en Erik Máhlmann(Waterbouw Innovatie Steunpunt)1-rLr'JI -- -- --t.llr.tt:rï#.Tfàdoorcnede A-AI

IIIIIItIIIIIIIIIIIIIProjectplanGroene terpen van baggerspecieNederland leeft met water en overleeft met terpen?Auteurs: Jan Dirk van Duijvenbode, Erik Máhlmann en Patrizia BernardiniAfdeling: Rijkswaterstaat, Bouwdienst: Waterbouw Innovatie SteunpuntVersie: 3.0Water INNovatiebron Pagina 1 van 912 juni 2003

StartdocumenÍ project Groene terpen van baggerspecie1.Versie: 3.012 juni 2fi)3Aanleiding.. .....3Waterbodem problemen en overschot aan baggerspecie ..................3Wateroverlast in de 21'eeuw ....................3Bestuurlijke weerstand tegen maatregelen 'Ruimte voor de Rivier' .......................3Doelstelling ..........................4Milieuvriendelijk verwerking baggerspecie .....................4Vluchtolaats voor mens en dierWaÍer lNNovatiebron Pagina 2 van 9AIIIItIIIIIIItIItIIII

ItIIIIIIIIIIIItIIItIStaÉdocument proiect Groene terpen van baggerspecie1. Algemeen1.1. Beschrijving.proiect/'7 /::':::::-ent zijn er 3 uirdagingen voor RWS:1. Waterbodem problemen en overschot aan baggerspecieNederland kampt met een groot waterbodemprobleem. Er zljn binnen het op de omgang met baggerspecie vantoepassing zijnde (milieu)juridisch kader te weinig kosteneffectieve mogelijkheden om de verontreinigdebaggerspecie die uit ons watersysteem komt te bestemmen.85 Miljoen m3 baggerspecie mag voor een deel niet worden verspreid en er bestaat eenbaggerachterstand van circa 150 miljoen m3 niet verspreidbare bagger.2. Wateroverlast in de 21" eeuwDe polders in Nederland hebben steeds vaker te maken met wateroverlast. Dat komt door een hogereafvoervan de grote rivieren, meer neerslag, minderwater bergingsmogelijkheden en een dalendebodem. RWS zal hierop moeten anticiperen.3. Bestuurlijke weerstand tegen maatregelen 'Ruimte voor de Rivier'De voorgestelde maatregelen in het project ruimte voor de rivier' met grote rivierkundige effectiviteit en eenhoge kostenindicatie zoals overlaatgebieden en groene rivieren worden door bestuurders afgevoerd alsstructurele oplossingen voor het project.Terpen waren vroeger en zijn nu nog steeds het beste middel om droge voeten te garanderen. HetWaterbouw Innovatie Steunpunt ziet als mogelijke oplossing voor bovengenoemde problemen een terpvan baggerspecie (inzending # 21 KerendTij Innovatie competitie 2OO2). Het WINN kernteam heeft onsgevraagd dit idee verder te ontwikkelen als mogelijke pilot. Wij hebben daartoe het idee verderuitgewerkt in flyers, een forum discussie op de WINN site en een aantal bijeenkomsten metdeskundigen op het gebied van verwerking van baggerspecie ( WnT, Wau, WBM, VROM' Tauw,Alterra, GeoDelft, Provincies Friesland en Groningen).We B de opdrachtgever?Hoofdafdelingshoofd van een Regionale directie.8l we/k be/eidsprob/eem,/dossier s/uit hetpropct aan?r Baggerspecieproblematiek: terpen kunnen het draagvlak voor de verwerking van baggerspecievergroten. Vele kleine terpen kunnen mogelijk het grote aanbod oplossen en het gesleep met grondvoorkomen.o Veiligheid: alle (boeren)bedrijven in de overloop-/retentiepolders worden op terpen gevestigd.Daardoor verbetert de acceptatie van de overlooppolder en daarmee grotere retentiemogelijkheden.En natuurlijk vervuilde waterbodem uit het project Ruimte voor de Rivieren kan ergens heen.Versie: 3.012 juni 2(X)3Water INNovatiebron Pagina 3 van 9

Startdocument projecÍ Groene terpen van baggerspecie/. /.2. Doe/ste//ingWij willen binnen 3 jaar het groene terpen concept in Nederland realiseren voor;2.3.Milieuvriendelijk verwerkin g baggerspecieVluchtplaats voor mens en dierBestuurlijke draagvlak voor ruimte voor waterDe radicale werkwijze die wordt gekozen is:RWS neemt initiatief om een eigen klasse indeling voor terpen te maken op basis van de verhoudingvan verontreiniging in de terp en natuurlijke samenstelling van de bodem. RWS heeft de plicht om zijnwatersystemen te onderhouden maar heeft geen land om vervuilde baggerspecie te bergen. Daaromkoopt RWS land als projectontwikkelaar van terpen. RWS maakt vervolgens een klasse 1,2 of 3 terpvolgens een simpel en duurzaam concept: aangevoerde baggerspecie wordt in 1 procestap verwerkt totierp. RWS nodigt de pers en de 2de kamer uit. Monitor en evalueer het milieurendement(milieueffectrapportage achteraf) na 1,2,3, 5 en 8 jaar. RWS verkoopt de terp aannatuurmonumenten, voetbalvereniging, projectontwikkelaar ..../.7.3. Eegn- en einddatum1.2. FaseringHet project start medio 2003 en eindigt in 2006.Er worden 3 fasen onderscheiden:Fasel:TerpMijl: koppelen aanbod natte baggerspecie aan de droge vraagvan terpen.Fase 2: Pilot groene terp.Fase 3: Stimuleren realisatie groene terpen in alle provincies. De realisatie van deze terpen valt nietbinnen dit project.1.3. StappenDetaillering van de activiteiten:Fase 1: aanbod van natte specie aan de vraag van droge werken (b.v terpen maar ook kades, wegenetc) koppelen. Zoeken naar plek, naar baggerspecie en naar een functie. Technische haalbaarheidonderzoeken van het concept om in 1 processtap een terp te maken. Bij RWS en regionale directies,gemeenten en provincies zoeken naar bestemmingen voor terpen. TerpMij site: vraag van drogeinfrastructuur objecten en aanbod van natte baggerspecie. Interim wet terpen van baggerspecieontwikkelen. Communiceren van de boodschap: NL overleeft met terpen. Evalueren Íase 1.Fase2: Pilot groene terp is het belangrijkste onderdeel van dit project. Tonder succesvolle pilot zal hetconcept nietaanslaan. We mikken op een proef van circa25.OQO m3 in situ baggerspecie. Hetconceptvan de groene terp zal moeten worden vertaald in een ontwerp en moeten worden gerealiseerd; deperformance van de terp zal moeten worden gemeten en uiteindelijk zal het concept moeten wordengeëvalueerd.Fase 3 - Stimuleren realisatie groene terpen in alle provincies d.m.v. publicaties, lezingen etc.' Ontwikkelmaatschappii voor terpenVersie: 3.012 juni 2fi)3Water lNNovatiebron Pagina 4 van 9IIItIIIIIItIIItITIIt

IIIIIIIIIIIIItItIItINa afloop van iedere fase wordt op grond van de behaalde resultaten door de WINN stuurgroep eenbeslissing genomen over het wel of niet doorgaan van de volgende fase'/.3. /. findresu/taatDe RWS baten ziinZichtbaarheid:r Duurzaam en innovatiefr Anticipeert op gevolgen overstromingeno Samenwerking gekende en ongekende parti.ienHerkenbaarheid:r Cebiedsgerichtontwikkelenr Bewoners benaderen over wensen en eisen terpenDoorwerking:r Bestuurdersbetrekkenr Gemakkelijk toepasbaaro Vele toepassingsmogelijkhedenKosten/Baten:BesparingdePotcaPaciteitro Crootschaligeverwerkingo Schone baggerspecieo Kosteneffectieve regelgevingHet eindproduct van het project bestaat uit: een evaluatie van het concept "groene terpen".1.4. ProjectafbakeningDe in 1.3 beschreven stappen vallen onder dit project.Voor het realiseren van dit project moeten de volgende onderzoeksvragen beantwoord worden:ceschiedenis terpen:L In hoeverre is er in het verleden gebruik gemaakt van baggerspecie in terpen?Ju ridisch:2. Welke wetgeving is van toepassing op de productie en exploitatie van een groene terp? ls eenterp een werk (Bouwstoffenbesluit) of is het als storten te beschouwen?3. ls het mogelijk om een "terpenwet" te maken ?Functie landbouw4. Hoe kijken de boeren, bosbouwers, verwerkende industrieën aan tegen hergebruik vanbaggerspecie in terpen (in het verleden huisterp en dorpsterp)?5. Wat zijn de eisen die de eindgebruiker van terpen zal stellen?Technisch:6. Welke typen baggerspecie zijn geschikt voor groene terpen?7. ls zuivering in een terp mogelijk?g. Welke risico's zijn te verwachten m.b.t. uitloging van verontreiniging naar de ondergrond?9. Hoe kunnen we de zetting en kwaliteit slim monitoren?10. ls het bouwen van een groene terp in één stap proces civiel technisch haalbaar?11. Wat voor extra baten biedt het één stap proces t.o.v. het in de Slufter geteste 2 stappenVersie: 3.0proces?12 juni 2lD3Water INNovatiebron Pagina 5 van 9

Functie recreatie- en natuurgebieden12. Hoe kijken de burgers aan tegen het gebruik van baggerspecie in terpen?'12. Hoe zijn de kansen voor landschapsontwikkeling?13. Wat voor belemmeringen geeft de natuurbeschermingswet?Functie vluchtplaats14' Een terp dient als vluchtplaats. Hoe kijken de burgers aan tegen het gebruik van baggerspeciein terpen?Functie herstel wierden15' hoeverre kan het hergebruik van baggerspecie gekoppeld worden aan het herstel van wierden(terpen in Friesland)?16. Wat zijn de kosten voor toepassing van baggerspecie in vergelijking met toepassing van schonegrond voor het herstel van een wierde?Functionele eisen aan terp:17. Welke mogelijke functionele eisen kunnen we aan een terp stellen?a Lokaal project van de gemeente.a Geschikt als vluchtplaats bij hoogwater.a "Werk metwerk maken": koppelen nataanbod aan droge vraag (ook andere vormen alskaden, dijk-teen, omgekeerde terp in zandput, herstel wierden, etc)Pimby: Please In My Backyard i.p.v. NyMBy (Not In My backyard)Landschappel ijk aantrekkelijk: recreatie- e n natu u rgebied.De terp heeft een natuurlijke vorm; landmark.Ontwikkeling van functies is mogelijk: binnen een jaar rond kunnen wandelen. Op kortetermijn: bosbouw met kastanjes; op lange termijn: woonplaats zoals vroeger (huisterp).Betere kansen voor landbouw: hoger gelegen, minder nat gebied.Minimale overlast omwonenden. r\zen van de terp in één stap proces: snel.Zuiverende werking van terp: productie van bouwstoffen.Technische eisen aan een terp:18. Welke mogelijke technische eisen kunnen we aan een terp stellen?o Het totale einde volume varieert tussen 25.OOO m3 en 1OO.O0O m3.o De eindhoogte varieert tussen 1 m boven het polderpeil en 1 m boven de MHW.1.5. Prcducten/mijlpalenaaaaaaaaaaaTaludhelling kleiner dan 1 :3.Top terp bereikbaar met oprit 1:'1 O.Infiltratie moet beperkt zijn.Verwerkingsstraal: 1O km, plaatselijke baggerspecie worden verwerkt tot een terp. Terp alseiland in het zomerbed of als kade/dijk naast het winterbed of als terp in MHW bed(invloedsgebied zonder dijken maar met MHW): droog werk met nat werk maken.Bouwfasering: startbouw (t=l); binnen het eerste jaar (t

IIIIIlIStartdocument proiect Groene terpen van baggerspecieFase 1: advertentie; site; interimwet; proeftechnisch concept; programma van eisen.Fase 2: ontwerp en bouw terp; monitoren; evaluatierapport.Fase 3: folders en lezingen in binnen- en buitenland.De volgende kwaliteitseisen zijn hieraan gekoppeld:. Advertentie: heldere boodschap en NL breed.o Site: interactief en inspirerend.r Interim wet: terp (Juridische haalbaarheid): innovatieve wet of verzameling van bestaandemogelijkheden voor terpen, eenvoudig, beschrijving van het hele proces van baggerspecie totexploitatie terp.r Proef technisch concept: representatief en opschaalbaar, inzicht kosten, inzicht performance.. Programma van eisen: geschikt voor D&C van een terp.r Ontwerp; voldoet aan Pve, aan interimwet, aan proefconcept.r Bouwterp: minimaal 25000 m3.r Monitoren: openbaar, milieukwaliteit en civiltechnische aspecten (zetting).r Evaluatierapport: helder en duidelijk voor technische deskundigen.III1.6. EffectenWelke (interne en/of externe) effecten verwachten wij van het project?: :::i::::i;:lïï1ïïffi:::ïil:nHï::'J;''": Ï"",ffiffiï:ï;ï:ïTilï,::íÍ::ï:i1,,a,.r,,f . Baggerspecie positioneren als grondstof (slib, zand, etc) voor werken.Ifr Doorbreken spiraal: moeilijk regelgeving - dure verwerking -I: ;:ï;ff:ï:ï;fJ:JI t Duurzaam bouwen.IIIIrIII IItte bouwen met baggerspecie: Y:::::ïi:,:il":"ïÏi(schoon product door zuivering)1.7. Relatie metandereprojecten/actiyiteitenRelaties met andere projecten binnen en buiten RWS.. Project "10 jaren scenario waterbodems".we n g kwaads kan d'engeen onderhoud.: i:::il:ï:.ïï::ï:ï ïH[ilff::;"ï1.:-,ffilï#:lïre'lKrudernk)r DCW: duurzame veiligheid.: i:ï, ff:ftï"'-:l:ï;01:;""van Eijsden)r DWW: verwerking proeven baggerspecie in Slufter (Mieke Ketelaar, Wim Polderman,Bernadette Wichman).2. Projectorganisatie2.1. PrcjectstructuurKernteam:. ProjectleiderI 'Expert projectontwikkeling/financiering, Technisch expertIIVersie: 3.012 juni 2lXf3lVater INNovatiebron Pagina 7 van 9

Startdocument proiÊct Croene terpen ran baggersp€cieDit kernteam wordt op ad hoc aangevuld met deskundigen op het gebied van:o wetgeving;o su bsid ie:o landschapsarch itectu u r;. be levin gswaarde;o milieu:. commu n tcaUe.2.2. Taken, bevoetdhcden en verantwoordelijkhedenTaken, bevoegdheden en verantwoorde lijkh eden van projectleider, projectmedewerkers, bevoegdgezag, etc worden vastgesteld volgens "elementair", het kwaliteitssysteern van de bouwdienst.2.3. OverlegstructuurAd hoc vindt er overleg plaats.2.4, ProJectadmlnlstratieDe p rojectad Ín inistratie wordt bi.igehouden volgens "elementaire 4.1" van de Bouwdienst,2.5. CommunlcatleenrapportagesysteemWe rapporteren intern aan het WINN kernteam, na afloop van iedere fase, vla evaluatierapport.en.Externe rapportage vindt plaats door middel van de stte, flyers, presentaties.3. RandvooÍwaarden3.1, Personeel3.3.Interne capaciteit bij BWD voor WIS en WAU,JaaruuÍ2003 '10002004 13002005 800totaal 3'100Verder worden deskundigen binnenof krijgen zij opd rach te n.Deskundighedenls er speciale expeÍtise nodig?Ja zie 2.1 .BudgetRWS (DWW regionale directie) en externe deskundigen ingehuurdWe ramen de benodigde budgetten voor eigen uren (intern) en uitbesteding (extern) als volgt:Fase lntem e:rtem Totaal1 2003-2004 € 115.000 € 170.000 € 285.0002 2004-2005 € 125.000 € 1.510.000 € 1.635.0003 2005 € 40.000 € 30.000 € 70.000Totaal proiect€ í.990.000Versir:3.012 juni 2003Water INNoYatiebron Paeina 8 van 9TIIIIIIIIItIIIIIITII

IIIIIIItStaÍdocument Droiect Groene tcrpen van baggerspecieIann lntcm êrtêÍn Totaal2003 € 95.000 € 150.000 € 245.0002004 € 1 15.000 € I .510.000 € 1.625.0002005 € 70.000 € 50.000 € 120.000Totaal proiect € 1.990.000Zie bijlage voor details.Mogelijk kan een kijkproef in de eerste fase in de SluÍter voor 100% worden gesubsidieerd doorNovem. De pilot in de tweede fase kan mogelijk worden gesubsidieerd door Novem afhankeliik of wijklasse 3 of 4 verwerken (zie www.sbv.novem.nl ).r € 4 (inclusief BTW) /ton droge stof (tds) voor de verwerking en toepassing van baggerspecieklasse 3 met alle componenten beneden of gelijk aan de samenste llingswaarden voor grondvolgens het Bouwstoffen beslu it (bijlage 2);r € 10 (inclusief BTW) /tds voor de verwerking en toepassing van baggerspecie klasse 3 met éénof meer componenten boven de samenstellingswaarde n voor grond volgens hetBouwstoffen besluit (bijlage 2);r € 23 (inclusief BTW)/tds voor de verwerking en toepassing van baggerspecie klasse 4.I 3.4.InÍormatle ên ovêÍlgc mlddelenEr dient nog overleg te worden gevoerd met Novem over deze subsidie mogelijkheden,I 3.5.IIIIIItIIExteme ÍactorenEr js een aantal factoren die liggen buiten de beïnvloeding van het project, dat dient vervuld te zijnvoordat het project succesvol kan beginnen enlof kan worden afgesloten.3.6. Rlslco-analyseo Technische haalbaarheid van terp in 1 stap.. Baggerspecievoldoende.c Verwef ker.o Locatie beschikbaar.. Bouwvergu nn ing fase 2.Beschrijving van de mogelijke bedreigingen en kansen uit de interne en externe omgeving. Welkerisico's vloeien hieruit voort? De beheersbaarheid staat tussen haakjes.. De 1 processtap lukt niet + (keus om in 2 stappen pilot terp te bouwen).r Subsidie van Novem wordt niet gegeven=baggerspecie).(Írnanciering via grootschalige verwerkingsproef. Oppositie van vergunning verlenende instantie + (steun zoeken bij top Vrom en V&W).r lsoleren Beheersing en Control gaat niet (extra be heersmaatregelen toepassen).=. Exploitatie terp niet rond (opruimen van de hele terp=door RWS of provincie).rttI4. TijdsplanningZie bijlage van raming kosten en tild.Versie:3.0Wat€r INNoYatiebron Pagina 9 van 912 juni 2003

IItTIIITIIIIIITIIItI

Bedankt en tot ziens

Wat zou ele groene terp irr de wËgkurrnen staarr?Hobbels (rode kaart)ïipe {zonneblaenre}Groen licht (vuurtoren)Gdarne opmerkingenvoorzien von noom !Feedback workshop BWD Milieubouw.Vigerend beleid: onderuuater depots en tijdelrlke depotsoWetgeving kneltoEen terp is een stortplaats.Beweegbare afdekking: civiel technisch niet haalbaaraOm watertoets concreet te maken kan voorschriiven van een minimaledroogleggingseis oplossing zijn.Als je wilt, kan er juridisch veel!rTerpen kunnen de wetgeving vernieuwenrOverbrug de kloof tussen nat en droogFeedback workshop externe RWSrGeen boekje: er is genoeg, nu actielGeen specrÍieke oplossing geven.Richten op de afzetmogelijkheden, bs aanbod is er genoegalnnovatief is ook verschillende mensen te koppelen: van vraag naar aanbodrSegmenteren van aanleg terp: van zwart, tot begroeid, tot bos.Beweegbare afdekking: civiel technisch haalbaaraHoog wonen aan het waterWTNN-Gmene terpen \"n baggeÍspeci€ 27juni 2003Jan DiÍk wn Duiivenbod€Paaizia BcmardiniIIIIIIIIIIIItIIIIIII

IIIIIIIIIIIIItIIIIIIFeedback provincie Groningen en FrieslandaaaaaaNot in My backyard voorkomen door link te leggen mêt historie van terpen.Groene terpên zijn te koppelen met de quick scan van FrieslandKijk naar de vraag van droge infrastructuur en maak link naar aanbod van baggêrspecieAfstand tussen tê hêrstellên wieÍden en eanbod van baggerspecie moet niet te grootzijn anders wordt het idee van de groenê terp te duur en vervalt mên in de optie vaneên depotEisen zijn : Snel, aantrekkelijk en zuiverendGebruik bestaande depots om kennis ie vêrgaren over mogelijke uitlogingProvincie Groningen hêeft onderzoek gedaan naar nieuwe woonconcepten mogelijk opterpên. Bestuurders waren huiverig dat êr overal terpen kwamen mêt woningen.ldeaal lijkt het kopen van land, het aanleggen van een terp en het weer verkopên vaneen terp: TerpmijWerken met werk maken moet het motto zijn: binnen RWS en ook binnenwaterschappen is er gêen koppeling tussen nat en droogMotto zou moêten zijn : van baggerspecíe naar terpen van grondVoor baggerspecie depot zijn andere vergunningen nodig dan de terpMaak onderscheid tussen tijdêlijk en definitief voor de maatschappijJe kan nieuwe terp maken maar ook bestaende terp herstêllên1O km ven rêrkingsstraaI omdat je alleen plaatselijke baggerspêcie in iouw terp wilhebbenPimby : Please ln My Backyard ipv not NimbyDenk ook aan andere vormen in de buurt van baggerspêcie aanbod: namelijk kaden,omgekeerde terp in zandput, van put tot terpl Kijk naar alle andere werken waar grondkan worden gebruiktlGroningen en Friesland zijn logische 9n psychologische juiste plêkken om terpên idêeverder uit te werkenTerpen kunnen ook in uiterwaarden gebouwd wordenGemeente Almere is bezig om te kijken of ook met terpen van grond nieuwebouwlocaties kunnen worden ontwikke.ldBij Dên Haag zijn kunstduinen gemaakt van puin. Niemand ziet dit! Daarom zal eenlandschapsaanpassing van terpen van baggerspecie ook mogelijk moeten zijn.Ook bij RWS zullên in de toekomst weei dilkversterkingên noodzakelijk zijn. Misschienkan aan de voorkant eên terpteen worden aangelegdlFriesland legt eilanden ean om als golfbreker en voor natu u rontwikkeling en voorbescherming van vooíoeversBestuurders zijn cruciaal om dit idee verder te ondersteunenKoppel behoeftes aan grond aan aanbod van baggerspecie.Creeer ook nieuwe behoeftes van grond door opknappen van wierdenStart niet met klasse 4 maar eerst met klasse IStart met huidige wetgeving en maak geen nieuwêStaÉ met huidige geplande werken1 stap proces lijkt heel aantrekkelijkOpblazen terp lijki technisch mogelijkGroene terpen is eigenlijk grootschalige landschapsontwikkelingWaterschappen hebben geen gêld en geen plek en willen hun baggerspecie graag kwijt'In tegenstelling wet iedereen verwacht krijg je met baggerspeciewerken aardigenatuurontwikkeling. Soms zo goed dat het tijdelijk depot niet meer mag wordenopgeru imd.wINN4Ío€ne teÍpen vsn baggêrsp€cie 27 juni 2003Jan Dirt van DuijvenbodePatrizia Bemardini

Feed back W NN-stuu rgroeprlndien je alleen techniek uitvoert.Praktijkproef mag niet meer dan 1 miljoen qua kosten. Baten onvoldoende gekwalifi ceerd.Regelgeving doorbreken wordt lastig, meer uitdagingaDe baten nog meer concretiseren: belangrijk deel van het verftopen van het idee.GeldoHoe kijken we de eerste terp van grond? Een aantal mensen in een gebied moetendit meer willeno Regelgeving afstemmingolnvestering.Van NIMBY naar PIMBY via dialoog, niet via propagandalaMarktanalyse doen: vraag + aanbod grond..Nu al de bedrijven betrekkenoProbeer een vergelijking te maken met de afvalbergen (afgedekt met grond +nieuwe activiteiten) Wat valt daarvan te leren tav RO, milieu, maatschappelijkeacceptatie.Afzetten tegen andere oplossingen (hoe gunstig is de kosten/baten verhouding).Maak de baten concreter, ook in EURO's.Kijk bij interim-wet naar ervaringen spoedwet.LNV betrekkenlBetrek partners vroegtijdigaHeldere communicatieaca strategisch om met idee niet verkopen als de oplossing maar als een bijdrageaan de oplossing. Generaties beleidsmedewerkers hebben zich al het hoofdgebroken over bagger.oBrabant plan m.b.t. referentiegebiedaKan je ook een onderwater terp maken?rZoek medestanders.Zoek landschappelijk steunaEr lopen twee dingen door elkaar: Nederland weerbaar maken tegen hoog water enoplossen van bagger probleem. Dit in de presentatie/communicatie duidelijkschetsen..Gebruik netwerk WINN en CURrDefinieer scheroer.RWS niet als projectontwikkelaarIIIIoGoede aanpakaLeuk en creatieí ideelrZeker mee verder gaan om levensvatbaarheid te testenrBlijf duwen + doenaHeel mooie vernieuwende toepassingaRWS oroblematiek centraalaMooi, aansprekende presentatie, compliment.Score op veiligheid, innovatiekracht, zichtbaarheid, doorwerking.ldee is goed. Als het maakt heb je een superinnovalie! Zet alles op alles.Actueel, meer vaardige oplossingtZeker kansrijk idee, wel uitvoeren.Goed idee, doorgaan en uit proberen. Wees niet te bescheidenlaSoreekt mee zeer aanWïNN-GÍoene t€Íp€n var baggerspecie 27juni 2003Jan Dirk van DuijrenbodePatrizia BernardiniI

'Vernieuwende ideeën voor oroblemen in de natte waterbouwI wuter als innovatiebronIIIIIIItItIIItItIIrèdjl AnrË e5 dc &fktot.í-ite SteÍnr,,r ll : der 0oogi)árd \4eètku,l(l 9é ]iènst FWS[enprij5vr.aaglrretderraaru.KerendTij.heeftin2002vo|doenl|er,einnriddels \[INN. rvat staát voor'lvater als INNovatiebron'..Je k.rn het een zrrsje varr'!\tgerr rraar de T,,,ekornst'n.).lluel]. Dit is her'ílroge ilul()r,aÍiel)f()gfamnla vanRijks\,\ater5taat. (lat,rl z,.r 1r tierr.j.laf draait. \\lN\ ishet ràtïc- en par I lrinr een jaar oLrd. WI\N is ookhct ant\!.rord 0p de vragen en \\,erxen die op deKenriisurrrferelne \Àiitel n 200I \\'er-ler gelrit.llentt al(' vfaagstelling 1r-;1s trlerl h()e ee bru.q téslaan tulsen problecnrhebbcn c11 !cl niclnrrrs 'rpheÍ gehied vàn t]alre \\'atêrborl\v. ijet \\hterberLr\\,]1il)rrr,altil Str'rrnprrrtt (\VlS. een satnr:ntlelkingsverban(l tlr5ser de Bolrrlrlienst en de L)ienst \\egê!r \\aterbou\\'kuirde) zocht de olilolsing iJr l)et rits( lll U\,e|] \ ari de pnjs\'f.rn.q Kcrcfitl Tij. \\egr:r naar'í1e Lrêkírrrn\t !1i,1(l h1êrblj als !rtc.e\vol v

nar u bU bêtrókketl is. Het ii dêze naand sanlenlnrovalief lredijker' aan ltet b.sltrtlr van WINNgepreselit,lerd, a15 zljnde dê t\iee proJecten die het\.€rst ziil'r uitllewerkt Deelnene[s aan (lejaarlljkse\\tatelborrrrrlag nrochten onlangs stemmen op dcprojeck'n Ik weet dat onze staatssertetaris MelallieSrJrLrltz op de baggel specietel pen llc.rft gcstelrt(i ,meldt \/an Dr rljvenbo.le trots.L)yerschotZijn |)10iect giat o\1.f het boLl\lerl !atl terpen metbaggerspecie Als actrterliggendc se.lachrel) lroemt!'an DtLilvenborb verschillê (le zakei].''Zoals het er rlu llaar Llitzict, kotrlt er sÍeeds nleêr!{ateroverlast iD de polclers Daarnaast is ca cenoverschot aan baggersPecie etl is hergehflllk hiêl vatrgerverrsl. I\4omenteel moet liqg 85 nrilioer: ktrhiekemet('I baqller \\'(]r{.ler) vet\!efkt ell de venra(lllillgit dat dit getal alleen nog nlaar hoger wordt.Het c,rncepl voot dê bagge rs pecietel IJet I corlrbiteerIIIcleze zaken Aarr de enc k;urt vefmil)derett terPênfi ,ït:: ï: ï::i:ïlï::tji:ïl::ï::::.,., . rrr' rerr rtat',rrrLr;kr ",,t,,,t ,i ''t"t*,ttru,";jï;;:::;t,fï:i;tiïï:::liï' rï::ru;:;:,:ï::::ftírrp vali grolld te i{)[\1'e1], diê kall firIl.tioneleli als:::lii:ï:11ï:l:::ï:ï:"ï'f,:ïiï:ï; ItrgvoQlbcc!l op korte telmijr) dertkër) aatl êenï:ï:::'i:ïïï:':ï:iijï:::t :ilï:l,il:: ïll,ï"1,je afvr agert r'raarom \\,e dat datt niet met:::ï:t;:,::l;,:';::;.J:,1 ;,: ;; t ^:,t.;j:,r'ogeêrr\irr lurt f,lrtr,ruer"'",',';^;ti';;;;";; f:lïilïïï:ï:::il'ffi1l',ïïïtll",Ibelargrijk in zo n te|p ' III

Wie wil met de ideeën aan de slag? Wie stopt er geld in?Een derde aspect dat Van DÍij\,enbode noemt is deztriveling \!b zoLrder graag zien dat de terP eersttUdeluk dient als ptaats waar de baggerspecie wordtgezuirelcl. Daarna kan met de gereirÍgde bagger dedefinitieve terp rvorden geboLr$d. I)e projectleiderziet veel toekomst vo()r dit idee w"ar hij samen rneteen aaltal collega s van het WIS aan urerkt."Tèrpen hebben ran oudsher eÉn fUke historie.Denk maar aarl de hulsterp en aan de dorpsterp.ln dc periode 18,10 - 1940 rverl een groot deel var)de terpen afgeglaven er) de vnlchtbare aarde rverdverkr.r.lrt Aruro 200'l zieje rlat rle terp ut'et itt ete$,ordt hersteld. Een mooi voorbeeld hlervall is hetploiect \\'ielden err \\'aartierr rar de ptotLnrieGroningert. Tèrpen dlê óolt om cotnnrerciêleredenen zijl afgegraven ll-orden hier opniêllwaaigelegd.II,,,.!,' ..:r:..''.1!.;\hn Duijvenbr.rde treklentoont dat suggesties voordit proiecl naturlrlijk altijd van harrÊ welkom zijÍr.''Dat geldt voor alle projectplannen die in het kadêrvan WINN rvorden uitgewêÍkt. Op de website is eellforrrrn genraakt rtaat menselt têrcclltktrnnen methun t\)s. Het is b€langrijk orn je te realseren dat welÍer praten over levênde idedlrr die we met z'n allennog perfecter kurlÍren ntaken." lvlomenteel zijn deprojecfteams bezlg onr httn ideeèn in collrpleteprojectplannen om te zctter. De volgende staP isom ze goedgekerrrd te kdjgen door het besttttu,rr,'aarin r:,rrler andere verschillende hoofditrgenièlrrsdirccteLrrenzitterl. Vervolgens is het te hopen dat ééllbelangstellendé zegt: 'Met itat idee kàn ik wat, dáárwi1 ik geld in steken:\\'alt geld is nlr het grootste knelPLtnt, zeglVan Drdj!,enbo(le. HU probeert met in en externêprcsentaties zóveêl rnogelUk handen op elkÊr tekrijgerr voor zÍin iruIovatieve plarl De proi€ctleider:"Ook om geld te krugen voor de uitvoeritrg !'alr dewinrÈr'rde concepteÍr mr)eterl lve nt1 creatief enrernierrwend bezig zijn. \Ve bekijken goed w'elkepartijen belang hebbeu hU een oplossing zoalsdie van ons. en als firogeluke geldschieters kunnelrfirnctiorleren. Daar ligt voor alle projecttearns nude rritdaging." n\bo r neer inforunarie: www. kerentltii.nl en/ofwww,w ate I i nnova tie b rcn.n !

IIIITttTIIIOE6OJc rt)doo-c=E c.2 c)l::oc=:loóq)6_s,q) E(DoIEf Ni

Bedankt en tot ziensMeer infoBouwdienst Rijkswaterstaat afd. WSPostbus 2000035021.A UtrechtPatrizia Bernardini : p. bernardini@bwd. rws. minvenw. nlJan Dirk van Duijvenbode: j. d.vd uijvenbode@bwd. rus. minvenw. nl