nr. 2 - Publicaties Nederlandse Politieke Partijen

INHOUDColumnDrs. WI Deetnum54-55C:hristelijke organisaties kunnen toekomst hebhenDr. V Draulans)6-66Haalt het CDA het jJJr 200 I en verder7i\lr J Wi\ium1 Cent67-72Christelijk geloof, humanisme en intrinsieke waardc milieuProfdr A F foutefJC1lMens en natuur: cen lslamitisch perspectiefDrs M HtJhih Chirzin84-89Periscoop: Strategisch Beraad wil mobiliseren en inspirercn90-96

LI let " het oude liedJe Luropa en du.,ook 1\ederland lope11 achter ten op­Zichte van de Vnen1gde Staten NugJot hct o1n clcctronJ...,Lhc ol dig1tztlcllt\bar cr z1t nulk h1rope'L' llnie heeltonder Jnderc u>nu-ctc lllltt.Jtlcvcn gcnomcnVJJhct lbngcmZ"tnn-rapport.i'weeg het regenakkoord van het kohllll't-Kok nog ovn het he lang van technologicJnlorlllJti'->cnng en d1grtztlclllclll 1'1'1-! \\L'Id Ill Anl­

Een confrontatie met de realiteit van nieuwe sociale bewegingen>Ldaagt traditionele sociale bewegingen uit tot reflectie over de eigenidentiteit. Dit denkproces kan een louterend effect hebben.De traditionele, vaak christelijke organisaties beschikken over eenaantal troeven die ze met veel zorg voor de toekomst moeten behoudenen behoeden. Zo kan de samenleving de vruchten blijvenplukken van sociaal-ethisch engagement van christenen.:L::._Hcl m~ahchappcl11k middcnvcldis v~ak oh)cLl van dclcn mel zogenaarnd 'nieuwc socialcpcliJk middcnvcld steeds mecr moetenrclkLllc Ccllligc daarvan hcwcgingcn'hl)voorhccld de hoc1cmkhi!Liragcn in hct zomcnHIIlllllcr I '1'14 In het begin van de JaiTil 70 werd invan ( hrl'lcn lkmocrall'chcItalic gcstart met ecn politickVcrkcnnlllgcn. Ookdll al·t,kel rcllcuccn overvan deccntralisering.Hicrtoc werdcn twintig regJonalchct maalsch~ppcliJk nmldemTidrcgeringen opge­VcHliTcrq wonhricht. De aldus olllslanev1a opmcrkel11kc ondcrzocksrc"dtalcnquasi -identieke ot vergegcde hi,dralijkharepolitieke helcids­VJil hct mJat

doening in het zuiden, en dit terwijl elkeregiorcgering over '>oortgeliJke hevocgdhedenen evcnredige linancielemiddelcn kon hcschikken Putnamging op zock naar cen vcrklaring voorde grotc satisfactic:vcrschillen Hij op het welslagenvan het politieke heleid erggroot. Fen 'hurgcrsamenlcving' creeer Jeechter niet zomaar, aldu., de onderzoekcr,maar client te voldocn aan cen aantalvcrcisten. Len ccrste voorwaarde isuiteraard het engagement van de burger'>,dat hlijkt uit hun actieve deelnameaan puhlieke aangelegenhcden, uit decrkcnning van hct hon11111 cOIIlH1111H', uithct uithanncn van puur individuele enpnvatc doelstellingen. Tweedc vereistc1s dat politteke geliJkheid gestaltc krijgtin horizontalc rclatics van wcderkerigheiden

z::._::._'f.economi'>chc vlak. Putnam '>chrijft alsrclkctie hiJ het ovcrzicht van de onderzoektcrk is, dat hct '>UCLe'> of falcn van denicuw opgcnchtc rcgH>rcgcnngcn 111Ieite nauwgezct voor'>pelhaar wa'>.Burgcrcngagcmcnt kJn hogcn op ccn\lerke overlevi ngskracht. Vr11wi llrgcrswcrkworclt, Jidus de auteur, vee! gemakkclJikcrwannccr ccn '-.JillCnlcvingkiln beschrkken over ­WJZlr meeT vragcndc partij en '-.tcllcnzrch kr·itl'>chcr op, maar ziJ zip1 ooknlLTr bcrcid tot gezamcnlrJkc actie terVlT\\'l'ZenliJkrng vJn hun doclstellingcn./rr wrlkn zrLh uit ethrschc bcwogcnhcrdcolkLtrcl rnzette11 voor gedecldche Iangen I k Jnalvsc van Putnam heeltLTTl \'I'IJ pessrmrstische h

tici'> vanhun hcreiktc doel'>lellingen Wie zich1nzct voor hctne en betaalharc huiwe

derhanJeling'>margcproken· 111de maat­'>chappeliJke werkeli1khcid i' hct z~:ldcnzo dat aileen maar iel'> go~:ch tot '>tandgehracht bn worJcn. mcc'>tal bcCil ccn m i ndcr en een groterkwaad' 't\et zoal, De Caay l'ortman en VanDiercn WIJ'>t ,'\bnen'>chipt n op dat he­PJ.J.!dc ~J.mcnlcving..,vragcn llll't zcJndcrmen op te lo'>'>cn zip1 door cen heroeple doen op cen ver,tnking van Je per­'>niiJke nwral1te1t Soualc eth1ek i'>111elte herlc1dcn tot per\oOn'>ethiekSZlmcnlcv!ng-.,vragcn vcrgcn ccn ondcr­'>chelllcn WIJZe van analv,e en cen dito\\'IJZC van he'>iLIIlvormlllg Dat iemanJJ1lT'>OIli1Jk goede normen hanteert enL'l'n gol'llc etlmche ingc'>leldhc1d hez1t,,.., nog gccn garant1c voor cth,..,ch vcrantwoorde'>ocialc '>lruclLIITn, aldu,,\bnemchiJn In de 1nd1Viduele lcvem­,Jcer kunnen nten\en CVelllLILTJ LO!llprntl'>iozelx·,Juiten nemen maar w1ezockt llJJr oplo..,..,Jngcn voor grotclllJJl'>chappeli,J,c vraag'>tukken " vaakJ.Jngcwczcn op Lompro!llJItiiJk welz11n hocltnlcl JllhJentJli'>Lh le ZIJil aJ, 111e11 hllT-1111 here1d hl11il rekcn111g tc houdcn metde i)L·langcn von de JJH.lcrcnSnudlc org,lllJmlzakel11ke '>cialc 111-\lllLLlll''> L'lt procedure' 111 die prinupe'>om tc zettl'll Ill lllJJtrcgclcn, 111 ccn hekid.Wanneer een chappijheeld en" er op gcricht te voiJoen aan ha'>i,hehoeltenen noden van allen. Van '>0-ciak organi'>atie'> al, helangengroepcnmag vam11t cthi'>chc optiek vcrwachtworden dat ZiJ Ulll meer bekommcrdzip1 dan lcuningvan ee11 eth,.,che analy'>c van de aclivitcitcnVtln 'locialc organi~tltJc~ kan 111endrie vragen lormukren. mcent J\1anen­..,Lh1!11 Voorccr...t 1':. cr de vraag voorw1e men zich 1nzct. Hier ,raartManenen van ha,i,hchoeltcn voorallenci Fn len derek client Je vraag ge-(! )\/ 2 q;;;

5teld met welke middelen men poogtdeze be\angcn te realiseren. Het doe\heiligt de middelcn immers nret.1-:cr\ijkhcid en respect voor memen zijngcboden. \)cze dric vragen, die menkort kan samenvatten als "inzet voorwie, inzet voor wat, inzct op wclke wiJzc",moetcn socialc organisaties in ch vcrantwoorde wijze aan bclangenbehartigingdoen en waar de nodigehij'>turingcn moetcn gebeurcn.Hoc kunncn mensen eerbicd opbrengenvoor belangcn van hen totaal onbekendemcdchurgers' Socialc bewcgingenhcbben de opdracht ethischevragen te themat!'>eren. Sommigc auteurs,zoals hijvoorbceld K. Eder, R.Eyerman & A. Iamison, mcnen zclfs dathct cigcnc van -,ocialc bewegingcnschuilt rn het uitdrukkelijk thcmatiserenvan ethische vragen als element vaneen argumentatrd debat over doelstellingcn.'lPersoonlijk wil ik aan bovcnvermeldedric vragcn ( inzct voor \Vic', inzct voorwat', inzet op wclkc wijzc') nog eenvierde vraag toevoegen, die op momerltenvan zelt-rellcctic niet mag ontbreken,nwt name de 'waarom'-vraag.Waarom hlitverl mcn-,en zich liherhauptcngagercnc Wat driJtt bene Wat inspirecrthenc Hier raken we het hele domeinvan het trans-ethrsche, van dezrnvragen Dat dergclitke vr·agen vandaagaan de orde komcn, i'> geen vanzeltsprekcndheidmcer, ook niet inzogenaamd 'traditionelc sociale bewegrngen',waartoe christelijke socrale organisaticsbehoren. ln nochtans i'> delevemhesclwuwelijke dimcnsie net ccnvJn de punten waarop 'traditionele souJ!eorganisatics' te ondcrscheidcn zijr1van andere middcnvcldbewoners, metname de 'nieuwe socialc bcwegrngen'Nieuwe sociale bewegingen inde kijkerSpreken over sociale organisaties ophet maatschappelijk middcnveld is vandaagniet Ianger zinvol als daarbij deaandacht voor de zogenaamd 'nieuwcsociale bewegingen' ontbreekt. Wre literatuurover 'nieuwc sociale bewegingcn'doorneemt, ontkomt nict aan devraag wat precies met het adjecticf'nieuv/ bedoeld wordt. Athankelijk vande auteur ligt het 'nicuwe' in de organisatievorm,in de belangendefinities, inde

L_:.Llrolll voorondcrill door· het'"""' onhewu

denvcrankcring van nicuwc sociale hcwegingcnin de n1oderne san1cnlcving.,'.1aar toch i> nict allcs hij hct oude gchlevcn.Er vindt namelijk in vele nieuwesociale hewcgingen ecn selecticvcradicaliscring van moderne waardcnplaah. /\Jensen worden zich hewust vande vcrschillcn en de gedeeltelijkc onvercnigbaarheidvan het gcheel vanmoderne waarden en maken op basisdaarvan een sclectieve keuze voor welbepaaldcwaardcn. Een dergelijkepraxi> van selectiviteit re>ulteert teitelijkin een gewijzigde omgang met deconcrete rcaliteit. Vrijhcid en gelijkheidhiJvoorheeld kunnen heiden als grotc,universelc, 'moderne' waarden beschouwdworden. De fransc lilosoot CLipovetgezindheidhestaat onder de auteurs van hijdragcnover traditionelc en nicuwesociale hewegingen, dan i-. dit het kitdat de nieuwe hewegingen gedragenworden door ecn bepaald segment vande middenklasse. Op basis van rntcrnationaalcmpirisch onderzoek wordt dezestelling nict meer bcstreden. dragcrsvan nieuwe socialc hewcgingen zijn relatiefjong, zijn vaak hooggeschoold,werken in hct onderwijs, de verzorgingsscctorof de welziJnsscctor en vormcneen 'nreuwe' maatschappelijkemiddenklasse. Het hctrdt hier eenmaatschappelijke groep die op basi-.van haar opleiding en werbituatie hiJzondcrgoed toegerust is om opties inzakedcmocratische hcsluitvorming.horizontale organisaticstructuren of alternaticveactievormen ook in haar organisatie-engagementgestaltc te geven.Nieuwe sociale bewegingen hctckenenin menig opzicht cen uitdaging voortraditioncle sociale bewegingen, en ditecht niet aileen omdat de 'hcschikbaremiddenveldruimtc' aan herverkavelingtoe is. Vele nieuwe socialc bcwegingenoefencn een aantrekkingskracht uit opmensen omwillc van hun sterke ethischeprohlcring en hun compromirccz

z::._::._hebben. Tradi tionelc socialc hewegi n­gen kunnen zich llllmers ecrlirk afvragenwelke br·aktcristreken van de cigcnwcrking men Jls qerke punten var1 deorgani...,otrc crvaart en wJ.arom dit zo i...,l'er·soonlrrk hen rk crvar1 overturgd dJttr.Jd[tionclc

In het denkcn over ethiek kunnen wetwce nivcaus ondcrscheiden. Enerzijdsis cr het existentieel niveau van het ethischIeven. vertolkt in de gezindheid,de houdingen en deugdcn die te makcnhebbcn met tundamentelc optics. Opdit niveau

z/.kracht vcrl1e\l I){ gmte wrr1naar vandcze P"\llll()derne lragmentatie, d1cz1ch "P u1ltureel vlak ai'JXTit, zal Ultcindellrkhet liheralc markteL1-'-.oualc'Jillenlcv1ng, dl\1t A Touraine 1heelt hehoelte aa11 cen hepaald type'"­ciaal-ethl'che 1mpiratie, helccld 111groepwcrhand, dat we 111et kunnenmi"en. w1llcn we lTn dcrgel11ke "vcr­\\'Jlllllllg VJll hct puur ld1crJal-cconollli\Lh">tcl-.c! tcgcngaanJddl ( iliii'(JJ/ I'IIJT ( /lll'>ldi)~'-SOti.ldc-, Polltll,li Jlrc-,..,LIIT Croup-,, or Sou11/(L•llililll/l(ll,/lli fl

lndividualisering, secularisatie, ontzuiling, open (baar)heid en internationaliseringzijn niet alleen bedreigingen maar bieden het[en kort woord over veranderingen.Vcranderingen worden vJJk ervaren alshedreigingen 1\taJr wie dictcert omdJt wij verandcringcn ook Jls hedreizCDA ook kansen voor een nieuwe, getuigende christelijke politiek.Wil het CDA het jaar 2001 en verder halen, dan moeten audeen vertrouwde vormen losgelaten worden en moet er gezochtworden naar frisse kanalen voor oude waarden en normen.Will gcheurt er 111 hetecns zo macht1gemaJbchJrrell)ke mlddenvcldwaann hetCDA zo krJcht1g gcworteld wJs" Hetomrocrhewctdreigt dezondJgsrust definiticf tewnrven rcchten, Villl zon- dag is rustdagtot Algemcne Ouderdormwet(AOWl Zij trekken zich Jchter de cigenvoordeur tcrug or de vicrkJntecentimeter vJn hct individuelc eigenbclangDaarbij lijkt gemeen

zgingcn n1octcn crv.JtTn~Waaron1 zoudcnwij de vaak autonomc krachtcn vandczc vcrandcringcn n1ct crkcnncn enml·t de -.troonl mccgaJn~ Fn kan dczcqroom naar gonic Ncdcrland'c trad1ticn1ct in gocdc hancn worden gclcid c.qgebnall'cTrd' Ze1den de Crieken nietreed"· fldHid 1/n'('l·:n \\'J

den, hurcnhulr, vricndcn en collega\toe", aldu., de .,chriJver Hoe lang gaalhet durcn voordat gemeenscharszinen daarmee de 'ofllwd' van het CDAwccraan kracht henvint:Te constatercn valt dat, mcde door decxponenticlc groei van de technologic,de dynamick van vcrandcnng op verandcringtudie, zou wei ccns als gcvolgkunncn hchben dat er over zo'n I 5-20jaar geen hchoelte meer hcOp aile maatschappelijke terreinenis in de onderzochte reriode 1966-1991 de voorkeur onder kerklcden voorvcrzuilde organisatie'> met vele tientallenproccnten teruggclopen.Kcrkgang is nict gelijk te

zDe individuele,moderne christenzal zich niet meerachter een namenshem '(s) prekende'zuil kunnenverschuilen.tc ncmcn, dwar'-> door vcrwarring endogmat"me heen. Daarhi1 telt niet dekwant1tell maar de kwalite1t van de hck·vtngAZingckon1cn op de drcn1pcl vanhet dcrde millennium zou het goed zqnvoor kcrk. pol1tieke parti) en 1nd1viduclc\\'C...,tcrltng om nog ccn.., de oor­,pmnkel11ke heteken1' en z1ngevingva11

Nederland overigem maar ecn miniemgcdeeltc vormt, hcerst de open en flcxihelecommunicatie. Verzuiling werktper ddinitie ver tijd'> en de klok terugdraa1enkomt telijke normenen waardcn in1n1er-; nit:t gcwoonwcg inhet maatschappeliJke gedrag van de individuclcchmtenmens, in de dadenvan de mdiv1duelc hc'>tuurder, de individuelcmidclcnvelder, de individuelewerkgever en werknemer, tot uitdrukkingkunnen komen7 Waarom zoudendie norn1cn en \VLJ.ardcn, zo cigcn aande gemcen zal zich, al is het aileen maaromdat hij ten diepste cen -;ociaal wezeni'>, hliJvcn (re-)urganiseren in vcrhandenen verenigingen. Om zelfbe'>temnlingin dialoog n1ct andcren en n1cteen ovcrheid te kunnen hli)ven verwezcnlijkcnLn waarom zou in die verhandcnde telmcer hcwu'>t temaken wat de ichri'>telijke! motivatic 1'>van zi)ll dadcn. De individuelc, modernechri'>tcn zal zich niet mecr achterccn namcnDill'> vereist om totcen bcpaald resultaat tc geraken) ofcompromi

Lken burger hecn, dcliniticvc hc

Het rapport 'Schepping en rentmeesterschap' van het Wetenschappelijklnstituut voor het CDA lijdt aan economistische blikvernauwing.Het beeld van de rentmeester blijft in de economischeverhouding tot de natuur steken. De gehanteerde begrippen rentmeesteren intrinsieke waarde van de natuur zijn te ambivalent omals zodanig uitgangspunt te zijn voor beleid.nIzHet chmtell)k gcloot - gelooldu-, 111 het voel'>poor En er kan geen kerkdiemt beginncnher Ieven dagelijk-, rijkelijk voorzren.van J,rael en van )czu'> van zonder het aanroepen van de naam vanNazareth - ver WIJ'>t naar Cod "die hemel en aarde gemaakteen creatieve Cod. '\chcpper van hemelen aarde. van aile zichthare en onzichthareheelt, die het werk van zijn hand nietin de Luther het tormulecrde-;en qcrk aangcvochtcn i.;,,cigen waardcn en nonnenzijn te ontwikkelcn voorecn vt.'rantwoordc on1gangi11 zi)n Kleinemet de voorwaarden voorKatechi'>lllU'>·het Ieven, die wij gemak'>halve'lk geloot, dat Cod mrj ge­elen, dat Hrj Jlrof.,ir A Houlc/JCIIal' 'milieu' aandui­den de natuurlijke hulphrnnnen(water, Iucht. aarmilli1t en ztel. ogen. oren en aile lcdematen.ver'>tand en aile zrntuigen hedtgegeven en dat Hri dat aile'> gaandehoudt, en hovendien nog klcren en,choenen. eten en drinken, hui en hot,vrouw en kind. akker'> en vee en ailehezit. met aile' war ik nodig heh ende. hrand'>tol ten). de vormen van hetIeven ( de cndie we elkaar al'> menel vooren rentmee'>ter-,chap' van hermzz-l( ])\/ 2

Iv'J,'J,LLWetcrN.~happeliJk ln-.tituut (WI) voorhet CDA. Het i'> een mocdig rapport,dat vee\ houvaLhcpplllg'>li\o,olic, waa1· hetvan u1tgaat thcologl'>ch en ethi-.ch vcrantwoorden kan ZIJ a!, draagvlak drencnvoor cen chrl'>tcn-denwuati'>chllllilcuhclcrd~\, hct voor,tcl 111 hoold'>luk VIIIom lllZJkc hct mondralc lwvolklng'>­\TJJgch conrpromi'>mogclqk lll'>'>Cll hunlan!'>tcn enchrr,tcnen op ha'>i'> van de uihprakcnvan het rapport onllrcnt de rntrln'>lckc\\'JJrdc \\111 de nJtuur1 k gJ ult vocng t n ()p de ccr drc hct \X-'ctcn­'chappclirk lmtltuut voor hct C:l )/\wl)ddc aan zrrn rapport 'Scheppingen rcntlncc'>tcr'>chap, ccn chrr'>lcndcnlocrat!'>cill'vr'>lc op de hooidlrrncnvan hct nlllrcuhclcid Tl)dcn-. deconlcrcntrc -.prak prol dr A. Houtcpcnm·cr de Vl'>rc op de -.chcppingdie 111 hct rilpport vcrvat i'> /11n oordccl" dat hct voo1·a\ ccn -.chcpprng,ldmolrchctrclt en in mmdcrc111Jtc L'l'll .... chcpp!llgtcncn. I k rcdactrcv·rmlt zr)ll hctoog dnnliltc democrtc waard dat zir hct 111 drt nunlmcrvan ('hrl'>tl'll \)cnwcratl'>chcVc1kcnningcn hcclt opgcnomcnomdat het antwoord op de hcide volgendevragen daarvan afhangt en beperkme voor de twee laat-.te vragen totde typi'iche milinr-a'ipccten.Milieu en scheppingDe milicuprohlcmatrek, waarvoor wetham 'itaan aan de vooravond van hetdcrde m1llcnnium, " het onhcdncldegcvolg van hct grotc Wcstcrchcrevolutic met aile politickeen tcchnl'>L he imtn1mentarium dat on-.daarvoor tn hc'ichikking lc op hct gclool in de Jard van denatuur en hct lcelmilleu als -,cheppingCock Hct vraagt daarorn om ecn tcchlllogiedie " ingehcd in cen 'ichepprng'ilrlo'iollcen om een 'krJchtencon1hinoticvan tcchnick en con1111t.Tcic,gcrrcht op hchoud en herqe\ van de-,chepping' Fn om een lcven-,stijl, die inJ!lc'i rekcning houdt met het vruchtdragcndvcrnH>gcn van Jc aardc en zorgdraagt voor ccn rcchtvaardigc vcrdclingvan de vruchtcn vJn de

grip van onze verre naaworden in veel verhalen en zo ook inCenc'>is bekrachtigd in een verbondtuproken, bedoeJd; de eindigheid vanWe moeten daarvoor teruglen verantwoorde christelijkeschepping'>thcologiemens en denaar het titclverhaal vande bijhel Cenehouding vanremythcnspeelt de men

overwint, de aarde niet in de zondvloedlaat verzinken, de samenlcving der volkerenniet ophangt aan habcl-,e dromenvan een 01lf Po1urr Wodd. De overheer'>endcbccldspraak van architectuur encyhernetica uit de taal van hct land­

JCLLzVoor delen:erst hetl en weldaad uitdrukt en datdaarna ook dankhaarhcid hctckent, inhet N1cuwe Te.,tament vertaald al., euchari'>licverandering vanlevensstijl wordt inhet rapport weinigconcreetsaangedragen.Allcreerst hetekent dit, dat we hevrijdworden van onzc waanidcecn omtrentde door on.,zell geordende en hcheer'>harenatuur We Ieven van meet al aan1n ecn uiter'>l wankel cvcnwicht, op hetschcrp van de "leek tu.,.,en gehruik enm"hru1k van de natuur lr hcstaan geengoudcn l1Jdcn van harmonic met de natuurin het verlcdcn, noch in de toekomst.I )c apocalypti"he tcbtcn van(Jude en ~1euwe Te.,tament waar"hu-1\'Cil Oil'> voor d1t vermctcl vcrtrouwen,door te WIJZen op de mogcli1kc cata­~trokn. Lr 1~ gccn cnkclc garantic dathct gocd alloopt met de aardc ol methet heelal ln hct " zekcr. dat het metieder van om slccht alloopt, om met1\ l1das I )ckkcrs te '>preken. Het perspectielvan de e1nd1ghe1d van om Ievenen de kwehhaarhe1d van hct hcclal, dicr en plant" zegt het rapportI p 30 I"De hijhel worclt misver

In Cen. 1.2H is srrake van Cods zegenover de mens, man en vrouw. aan wievruchthaarheid wordt heloold en machtover de natuur en een specifieke plaat'>in de voedselketen In Cen. 2,15 is sprakevan het hewaren en heheren van detuin van [den.De verwijzing naar Ccn. I ,28 is vermoedelijkweggelaten. omdat door dezetekst de kritiek or het christelijkscherping'>gelool is onthrand in devroege eco-filosofie van het eind vande zeysteem en daarmee voor het milieubeleidevenzecr betekenisvol zijngewee

I'J.zzzJ.lk zou daarom willen henadrukken, dathet heeld van de rentmeemecr dan het hoeden van her kapitaal•:n ouk mee1 da11 het werk van een'""rt vcredelde 1achtopz1e!ler en natuurhelcld.,planner,d1e de wikl,noch een huurl111g, die n1et echt on1 de-.,pullcn gcclt maar tcmand d1c zorgdraagt aJ, plaahheklcdcr. I'Icdlllll I)",d1e ook voor Cod rekemchap nwet allcggenvoor ZIJn helcid ( )n., i'> een opdrZicht,lllZtllc.L1at en rocptng gcgcvcn,waann we gctc-..t zul!cn worden, gccnvrqhnel ol blanco cheque d1e WL' naa1e1gcn hcv11HJ van zakcn kunncn lnvullcnI lc natuur .,chepp111g noen1en 1\daarom llll't gcnocg. a[.., daann C~od...,heicld en de UJtena van Cod., helcJdn1ct wo1·den verdl\contecrdTemlotte deze vcrant\I'IlOJ-delqkheJdvJn de rcntmcc...,tcr zal llJct worden gcmctcnJ.J.n hct net to rc...,ultiJJt, maar ZlJ.Ilde ILil\te intent1e ZiJ i'> ecn pcr.,oon!JJkevcrantwoordelqkheid. die echtcrcolleuieve zorg'>y'>lCJllen niet UJ!'>Iuit!Jat geldt ook voor de pohtieke vcrantwoordelqkheJdvan helcJd,makcr, opaile niveau' van hct !wliticlliii: arheider'>,werkgevers, weten.,chapper'>, be'>tllurder-,,rarlcmentaricr'>, wetgever'>, rechtcr'>,orvoeder, 111 a! hun vertakkingen. Aileendoor de gczamenlijke inzct van a! dezehemepcn ~ in de l.utherchaprel!Jke di-,cuS'>ie gaande engroeit gelukkig de '>Oualc controlc. Mitdunkt dat de '>laat van deze zorg- in deverantwoordelijke heroep'>uitoelcningdezorg n1oct z1jn van de ~ocialc zorg­...taatBe.,raren or het onderwiJ' en her vor~ming'>wcrk i-; dan ook de .,Jechtstedien'>l die de overheid aan de zorg voorhet lcclmilieu kan hewijzen, of een kahlllC'lnu paar'> ol rood of groen ofgrocn-w1t z1ct.''Vo!.,taan met technl'>che oplmsingenonder voortzdting van de leven

lp.21 I valt cr du-; vanuit de bijhclseschepping-;gcdachte, bij aile positicvegedachten, die het rapport aanreikt,nog wei war meer te zeggen, dan hetrapport do

'J,LzzMens en milieu: de mens in hetmidden?H1crhoven hch ik geqeJd, dJt JJ!l hethiJIKIccntnschc hcnJdcring,die JJ\1 hctmd1cll voorJI de waJrdcVJn de nJtuur Jlpreckt ontkomt gemakkclijkcrJJ!l hct dilcmmJ menidce niet tischc grondhouding ten( llV} 'J5

opzichte van de natuur verwerpt men­-,clqk nu en menselijke lust wordendoor dit huitc:npcr moct worden mgeklcurd vanuither concept van de gerechtigheid danwei aangevuld door andere heelden, dtede pijn\ijkc en vaak cata, de lcvende natuur en dekmrni'iche matcrie zou willen verruilcnvoor hct idee van een gelijkwaardigpartnerschap tu'iSen aile tactoren vanin de afwijzing van ecn volstrekt holisrne,dat de traditioncle hierarchic tus­het lcdmilieu of die van een 'mor

In de lslamitische visie op mens en natuur mag de mens aileenGods stedehouder zijn onder de voorwaarde dat hij ook wat denatuurlijke omgeving betreft, Gods grenzen respecteert. De relatietussen mens en natuur is op de eerste plaats spiritueel. De milieucrisisweerspiegelt de spirituele crisis binnen de mens.'f.i-LLzDc Omt-Wc,trclatic'> zqnccn nJcuwc IJhelangr11kqedaarvan de\X'cdcrziJd' vcrzekcrdevcrnict1g1ng p., nJct Ianger hct cxc\u;.,icvcvoorrccht van md1tairc lc1dcrllpcrmachten en zeit'met de \Trhoud111g tu"en r11k en armZiJ hehhen vooral tc maken met de flO·lantcit tm

gun-;te van nederigheid en coiiperatiemet de magnificke btologische kringlopendie onze Iucht, om water en onzebodem

II-'J:zzz'Jde grandeur van het heelal, in het hijzondcrvan de aarde, in aile lepn>cc-....,cn en ncigt cr doaron1 toe tanH>]qk ingewikkeld te ZIJil Om dezelfdercde11 raakt cen '>ymhool om zo dtepa], hct tot on zowel object a]., .ZiJ geeft Ieven, hicdt voedsel enkoetaan De natuurlijkc wcreld is degrotcn:, gchciligdc genlCCll'-;chap waartoewij hchoren. Vervreernding van dezegcmccn'>chap ontwortelt on

van lcem, en daarna hepaald hedt centermiJn" Sumh ''· 2De \-,\amitische leer met hctrekking totde ver'>tandhouding tu-,sen men-, en natuuri-, op de ecr'>te plaats en vooral geba-,cerdop hesel van de heiligeeigemchap van de natuur, dat ziJ Cod-,handwcrk i'> en de plaats waar :Z:ipl tekenen,iljill, tot uitdrukking komen.Hem aan in vrees en verlangen. Deharmhartigheid Allah's is dicht hij dewei handelcndenFn de goede streck, daarvan komcn deplanten uit met verlot van haar Hccr"Sum!J 7, >teld zip1, hududAllllh Als mensen clezc grenzen rcspecteren,dan zijn zij in -,taat om eenrechtvaardrge,cvcn\vichtigc ~an1cnlevingniet-exploiterende entc vorn1cn.AI-, zrj deze grenzen echtcr ovcrschriJden,dan raken zij in ernstige mocilijkheden.Het zorgvuldige evenwicht zalverstoord worden. De Koran beschrijttde overschrijding van deze grcnzen alsvijandige activiteit, zul11r. lr -,teckt vee\wijsheid in om deze grenzen, lllldu,l, gestelddoor Allah in ZtJll CoddelijkeWijsheid, te respecterenDe lslamitische visre op de relatie tussenmens en natuur is er du-, cen vanmenseli1kc vcrantwoordcliJkhcid Jegen

de natuur, zoab zij ook verantwoordeliJkziJn voor hun gezin en op hethoogste ntveau tegenover Cod. Derechten van mcmen worden begren-,ddoor het recht op Ieven van andere-,chepselen en door hun verantwoordelitkheidjcgens deze schepselcn.i.'l) Er moel

0p 2'1 1anuan 1\ I'> het StrategJ'>Lh Beraad othueelvon '->tJt t gcgaan (Jcdu­Jcndc hct atgclopcn JaaJ i'>in dcze ruhnek er cen- en andcrmaalvoor gcplcit de chri'>tcn-dcnwuatJc politicktc J""JtJOilCITil en middc\, ccnoan-.chcrp1ng van de cigcn idcntitc1tdLmic\IJk te makcn, dat ook in de ccncnt\\'lllttg..,tcccuw de antwoordcn vanliltde chn,tcll-dcmocrati'>che ovcrtuig1ngricht1nggcvcnd, vcrnicuwcnd enwcrvcnd ZIJil. 1\\aar daarvoor I'>nod1gallcrecr'>l ccn lmodcrnc... amcnlcvtngI let Progran1\'Jil Llttgang ... puntcn vJn Jtukken, zoa \, her l1nancien ng'>tckort.de onveilighcid en de wcrkuibtoot, niettel len, -weer- ccn volgend hanenplantc lanccrcn, maar wcllicht met een gehrckkigcana\y. dat hct in de daaropvolgcnde rcgccrpcnodc zou lukkcn. A\.,voor de daarop volgendc vcrkiezlllgweer naar ccn zwJtn kJrwei venvczenwordt, wo1·dt her de kiczcr wei cen' teveel'Curator bij een politiekfaillissement?Fn daarom i-, ecn '/wee Cll lllilssr' van dedenkkrccht in de achtcrhan van hctC:J)i\ nodig, zekcr om hi1 tc dragenmet 1dcecn, met ana\ych lleraad i'> daarom nietde gcijktc 'C:ommJ

tormulc, die eigenlijk past hij een tiidpcrk,waarin de vcrhoudingen lU'>'>enkidcr

Or wclkc manicr h6nvlocdt deEurope": Llnie het maat

vMet de huidigekritiek op politieken overheid is ietsbijzonders aan dehand.vroegcr zo dat elite' aan de top vande maat,chappelijke piramidc - Ieidinggavcn aan proccs~cn van cn1anupaticen maahchappelqke vcrandcring, thamontvouwt z1ch een heeld van omkeringvan dezc p1ran11de Er trccdt een 'teed,grotcrc 'dil krcntJatlc van de vraag' op,met mecr individuclc voorkeLIITn Dep1ram1de komt op zijn kop tc qaan. I lieo11twlkkcl111g kan op velc tcrreincnworden waargcnomcn, ol hct nu omhet eigen prol1el van de nieuwc 'tad"TgJo\gaJt ol om de -.ncl tocncn1cndcd1ilcrcntiat 1cnwgel i ,kheden hi nne11CA( ), Deze ontwikkel111gen hehhendJvcr'->c gcvolgcn, vuriCrcnd van aanz1enli1kgrotcrc elcctoralc ver,chuivlllgcntot ecn zich alwenden van depolitickd l'ragmat!'me 111 de politick neenlltoe. Zakelijkc keuzcn, zockcn naar delncc-.t 'doclnlatlgc' oplo ...-..ingcn en hctrclat1ve1Tn van pnncip1clc polit1ekekeuzc, en vcr,chdlen 'taan voorop. I kaandacht in hct puhl1ckc dchat nchtZILh vooral op LOnLITll' qell111gnallle'en veclminder op achtcrl1ggcnde pnnupc...,en opvatt1ngcn overhet tvpe 'amcnlcving datpZlrtlJCll voor ogcn ­'en indiv1du. 'amenlcving en overhe1dmoct worden nage,treddc In cen cerdcr..,tJdiun1 vJn voorhcrcidingcn vanhct hcraad werclcn ver-,chillcndc intentic"JJngcgcvcn:naar ct'll cultuur van pluritormiteit c11w a a rde 11ovcrdrac h t,naar ccn vciligc ~an1cnlcving,naar ccn hcrkcnhaar, hetrouwhaar enctlicicnt hc,tuur.- naar ccn verantwoordelijk en tockomqgcrichtEuropa,naar ccn wcrkzJn1c, duurzan1e -,ocJalcmarkteconomic.Dit aile' vraagl om de onlwikkeling vanl'Cn hernicuwde, tockom,tgerichte vi,icop de maahchappclijke wcrkelijkheidI )c chrl'ten-democratic kent een eigenlllCll',- en lllJJt"chappijvJ-,ic, 111 die zindat hl't de vcrhondcnhc1d van men,cnn1cl clkJJr acccntuccrt en groot hc1Jngqclt 111 het tunctioncren van maat­'>LhappeliJkc vcrhandcn en in gemeen­'ckq1Qin. Hct lihcrali,mc kie't veelccr( ])V 2 IJ5

voor de individuelc autonomic en vooreen klen1e ovcrheid. De

uimte gcgarandcerd worden voor hcrkenbaregewe'>tcliJkc verenigingwormen.Frkenning van de culturelc !actornaJ'>t helangcntormulcring en helangcnhchortiginggccft ook ruinHc vooreen ntcuwe invulling van de identitcit men'>- en maat land hehhenWie de chri nict ovcrdrevente chouwd. zou nu wei ecm een grootvoordeel kunnen ZIJ!l Zekcr. een polittekepartiJ i' gehouden om nationalcantwoorden te lormuleren. op nationaalniveau kwalitctt te hieden en de recentcgc'>chiedeni' van de PartiJ van deArhctd heclt gelecrd, wat de con'>cquenttc'>ZtJn. al' het evenwtcht tu